Meyliservet Kadın

Meyliservet Kadın ( – „goʻzallik qiymati“; 1859-yil 21-oktyabrda tugʻilgan – 1891-yil 9-dekabrda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod V ning toʻrtinchi xotini.

 Yoshligi 
Kelib chiqishi cherkas boʻlgan Meyliservet 1859-yil 21-oktyabrda Kavkazda tugʻilgan. Uning opasi Usmoniylar imperiyasining Rimdagi elchisining xotini boʻlgan. Opasi uni oʻzi bilan Italiyaga olib borgan va unga aʼlo darajada taʼlim bergan. Meyliservet bir necha til oʻrgandi. Sakkiz yildan ortiq vaqt davomida Italiyada boʻlgach, ikki opa-singil Istanbulga qaytdi va shaharda yolgʻizlikda umr kechirdi. Meyliservetning opasi Murod V ning oʻgay singlisi Refia Sultonni tanir edi, shuning uchun vaqti-vaqti bilan uni koʻrgani borib turardi. Uchrashuvlaridan birida u eridan ayro yashayotganligi bois qanchalik baxtsizligini aytib bergan, shunda Refia Sulton togʻasi sulton Abdulazizdan uning erini chaqirtirib, Istanbulda lavozim berishini soʻragan. Shundang soʻng sulton elchini Istanbulga qaytargan. Ikkala opa-singil Refia Sultonga minnatdorchilik bildirish uchun saroyga borgan. Hech qachon saroyda boʻlmagan Meyliservet u yerni shu qadar yoqtirib qoldiki, saroyda qolishni va hech qachon bu yerdab ketmaslik istagini bildirgan. Xalfalar bundan hayratda qolishgan va unga shahar qizi ekanini, shahar qizlari saroy xizmatiga kirmasligini tushuntirishga urinishgan, biroq Meyliservet ketishdan bosh tortgani uchun oʻlimga hukm qilinsa ham saroydan ketmaslikka qasam ichgan. Soʻngra bu voqeaga guvoh boʻlib turgan Refia Sulton shunday dedi: „Xoʻsh, bundan nima kelib chiqadi. Kimdir bizga qoʻshilmoqchi boʻlsa, mamnuniyat bilan qabul qilamiz. Uning shahar qizi ekanining hech farqi yoʻq, qoʻyaqolsin. Unga xona bering“. Refia Sulton Meyliservetni saroyga olgan va unga maxsus taʼlim berilishini buyurgan. Shunday qilib, Meyliservet Usmoniylar ayollari orasida na qul, na oilasi tomonidan saroyga yuborilgan ayollardan edi, balki oʻz ixtiyori bilan saroyda qolgan erkin ayol boʻlgan.

 Nikohi 
Oradan bir necha oy oʻtdi, bayramlar yaqinlashdi. Oʻsha paytda valiahd shahzoda boʻlgan Murod hurmat bajo keltirish uchun singlisining villasiga keldi. Murodga sariq sochli qizlar yoqar edi, shuning uchun singlisi Refia shahzoda uchun maxsus tayyorlangan sariq sochli qizni tanlab oldi. Uning odob-axloqi juda yaxshi edi, lekin Murod unga hatto eʼtibor ham bermadi, chunki uning nigohini Meyliservet oʻziga tortgan edi. Tundan keyin orkestr chalishni boshladi va Yevropa musiqasi yangradi, odamlar raqsga tushishni boshlashdi, Murod Meyliservetni chaqirib, u bilan raqsga tushdi. Malika Refia boʻlayotgan voqeani koʻrgach, akasiga sariq sochli qizni tayyorlab qoʻyganini oʻzi bildirishni istamadi. Shu sababli boshqa ukasi shahzoda Kamoliddinini chetga tortib, Murodga bu gapni aytishini soʻradi. Shahzoda Kamoliddin bir bahona bilan shahzoda Murodga yaqinlashib, singlisining aytganlarini unga yetkazdi, lekin u shahzoda Muroddan quyidagi javobni oldi: „Oʻsha sariq sochli qiz menga yoqmaydi. Singlim men bilan raqsga tushgan qizni menga berishini istayman“. Refia Sulton darhol Meyliservetni Dolmabahçe saroyidagi valiahd apartamentlariga yubordi. U yerda Meyliservet 1874-yil 8-iyunda Murodga turmushga chiqdi. 1875-yil 2-iyulda u yagona farzandi, qizi Fahima Sultonni dunyoga keltirdi. Oʻsha vaqtda Usmoniy shahzodalar taxtga chiqishdan avval farzand koʻrishi man etilgani sababli bu qizcha Murod sulton boʻlgunga qadar sir tutilgan. Biroq Murod togʻasi sulton Abdulazizning marhamati tufayli allaqachon toʻrt farzandli boʻlgan edi.

1876-yil 30-mayda sulton Abdulaziz taxtdan agʻdarilganidan soʻng, Murod taxtga oʻtirdi. Meyliservetga esa „Toʻrtinchi Kadın“ unvoni berildi. Uch oy hukmronlik qilgach, Murod 1876-yil 30-avgustda ruhiy beqarorligi sababli taxtdan agʻdarildi va Çırağan saroyiga yuborildi va oʻsha yerga qamab qoʻyildi. Meyliservet va uning bir yoshli qizi ham Murod bilan birga oʻsha saroyga borgan.

 Vafoti 
1891-yilda Meyliservet Kadın betob boʻlib qoldi. Birmuncha vaqt oʻtgach, u tuzalib qolgandek boʻldi, biroq hali hanuz zaif edi. Bir oqshom uning atrofida „Dengizchi Hasan“ romani oʻqib berish uchun toʻplangan xalfalari va qizi Fehime pianino chalib oʻtirganida Lebiriz xalfa ismli qiz sichqon koʻrganini aytib baqirib yubordi va ular orasida vahima boshlandi. Fehime hatto pianinoning ustiga chiqib oldi. Toʻsatdan paydo boʻlgan qichqiriq ovozi va shovqin-suron Meyliservetni qoʻrqitib yubordi. U hushidan ketdi va bu kasalligining ogʻirlashuviga olib keldi. 3 kun ichida u gapirish qobiliyatini yoʻqotdi. Uchinchi kuni u qalam va qogʻoz soʻrayotganini bildirdi. Vasiyat yozib, uni Murod V ga koʻrsatdi: „Men bu kasallikdan tuzalolmayman. Qizimni sening qoʻlingga topshiraman“. Shundan soʻng u ertasi kuni, 1891-yil 9-dekabrda Çırağan saroyida gʻamgin va sokin holda vafot etdi. Murod uning oʻlimidan juda aziyat chekdi. Shu sababli umrining oxirgi yillarida Murod hech qachon musiqa bilan ilgarigi kabi joʻshqin shugʻullanmagan. Meyliservet Muroddan ancha oldin vafot etdi va shu bois Çırağan saroyini hech qachon tark etmagan. Meyliservet Kadın Murodning oʻzidan oldin vafot etgan yagona xotini edi.

 Farzandlari 
 Ismi  Tugʻilgan sanasi  Vafot sanasi Izohlar Fahima Sulton 1875-yil 2-iyul 1929-yil 15-sentyabr ikki marta turmushga chiqqan, farzandsiz

 Adabiyotda 
 Meyliservet Kadın Oysha Osmanoğluning 2020-yilda nashr qilingan „The Gilded Cage on the Bosphorus“ () tarixiy romanidagi qahramonlardan biridir.

 Yana qarang 
 Usmoniylar sultonlarining xotinlari roʻyxati
 Kadın (unvon)
 Usmoniylar imperiyasi haremi

 Manbalar 

 Adabiyotlar 




Turkum:1859-yilda tugʻilganlar
Turkum:1903-yilda vafot etganlar
Turkum:19-asr Usmoniylar imperiyasi sultonlarining rafiqalari
Turkum:Batumi shahridan boʻlgan shaxslar
Turkum:Rossiya imperiyasidan Usmoniylar imperiyasiga koʻchib kelganlar
Turkum:Cherkas ayollari