Birinchi salib yurushi

Salib yurishlari G'arbiy Yevropa feodallarining Yaqin Sharqqa uyushtirgan bosqinchilik va talonchilik urushlari edi. Bu yurishlar 1096-1270-yillar oralig'ida bo'lib o'tgan. Sharq yerlarini egallash orqali cherkov o'zining ta'sirini yanada kuchaytirishni maqsad qilgan. Sharqda XI asr oxirida vujudga kelgan vaziyat salib yurishlari uchun qulay sharoit tug'dirgan. Kichik Osiyo yarimoroli deyarli to'liq saljuqiy turklar qo'lida edi. Bu yerdan G'arb mamlakatlarining ziyoratchilari Fa-lastinning muqaddas joylariga, xristianlar rivoyatlariga ko'ra, Iso payg'ambar dafn etilgan Quddusga boradigan yo'llar o'tardi. Quddus esa deyarli besh asrdan buyon musulmonlar qo'lida edi. Mahalliy hukmdorlar va aholining ziyoratchilarga munosabati yomon bo'lmasa-da, XI asr oxiridan boshlangan musulmon hukmdorlarning o'zaro urushlari xristianlarning ziyoratlariga xavf tug'di-ra boshlagan. Vizantiya imperatori Rim papasi bilan kelishmasa-da, xristianlar dushmanlari bilan kurashish uchun jangchilar so’rab, G’arbga murojaat qiladi. Papa Urban II 1095-yilda Fransiyaning janubidagi Klermon shahrida cherkov yig'iniga to'plangan minglab ruhoniylar, ritsarlar va oddiy xalq vakillari huzurida nutq so'zlaydi. U Quddusdagi "payg'ambar qabri"ni musulmonlardan ozod etishga chaqiradi. Papa yurishda ishtirok etganlarga ularning gunohlari kechirilishini, halok bo'lganlar ruhining jannatga - "arshi a'lo"ga tushishini va'da qiladi. Urban II Falastin - "muqaddas yer"ning boyliklari va ho-sildor ekanligini ham eslatib o'tadi. Falastinda "sut va asal daryo bo'lib ogishi, Quddus yerning kindigi, jannatmakon hosildor yerli o'lka" ekanligini ta'kidlaydi. Bu so'zlarni xaloyiq "Xudoning irodasi shu!", "Xudoning xohishi shu!" kabi hayqiriqlar bilan qarshilaydilar. Ular matodan "xoch", ya'ni "salib"ning aksini qirqib, o'z kiyimlariga tika boshlaydilar. Ayni shu sababli yurish qatnashchilari "salibchilar", yurishlarning o'zi esa "salib yurishlari" nomini oladi.

Katolik cherkovi yurish ishtirokchilariga ayrim yengilliklarni, jumladan, dehqonlarga qarzlaridan kechilishini, ularning oilalari cherkov himoyasiga o'tishini e'lon qiladi. Papa "Salib yurishlarida ishtirok etganlar gunohlardan poklanadi”, deb e’lon qilgani bois unda nafaqat ritsarlar, balki oddiy aholi, hatto ayollar va bolalar ham qatnashganlar. Ularni umumiy maqsad - Quddusni musulmonlar-dan ozod qilish g'oyasi birlashtirib turgan bo'lsa-da, ammo har bir salibchining alohida maqsad va muddaolari mavjud edi. Jumladan, dehqonlar salib yurishlarida qatnashish orqali o'zlarining og'ir hayotidan qutulib, Sharqda mulkka va baxtli hayotga erishishga umid qilganlar.

Salibchilarning ko'pchiligini asosan ritsarlar tashkil etgan, ularning aksari boy bo'lmagan xonadonlardan edilar. Oilaning kichik o'g'illari mayorat tizimi bo'lga-nidan, ya'ni meros katta o'g'ilga qoldirilgani sababli ota-onalaridan qoladigan merosning katta qismiga umid qilmasalar ham bo'lardi. Bu holatdagi ritsarlar o'zlariga shon-shuhrat va boylik istab yo'lga chiqqanlar. Gersoglar, graflar va hatto ayrim qirollar hamda imperatorlar ham Sharqqa jo'naydilar. Ular yangi hududlar va fuqarolarni bo'ysundirib, yer-mulklarini yanada kengaytirib olishni maqsad qilganlar.

Qo'shin bilan savdogarlar ham yo'lga chiqqanlar, ular Sharq mollari bilan savdo qilish orqali tez boyib ketishni orzu qilganlar. Albatta, salib yurishi ishtirok-chilari faqat foydani o'ylagan desa, xato bo'ladi. Moddiy manfaat ularda "payg'ambar qabri"ni musulmonlardan xalos etish muqaddas ish ekanligiga ishonish bilan qorishib ketgandi.