Fotima (1246-yilda vafot etgan)

Fotima (, 1246-yilda vafot etgan) Moʻgʻullar imperiyasi tarixida muhim taʼsirga ega shaxs boʻlib, 1241—1246-yillarda imperiya regenti boʻlgan Töregene xotunning yaqin maslahatchisi va sevimli odami sifatida tanilgan.
 Biografiyasi 
Fotima hozirgi Eron hududidagi Tus shahridan, Mashhad yaqinidan chiqqan boʻlib, shia eʼtiqodidagi fors boʻlgan. Moʻgʻullarning Xorazmshohlar davlatiga bosqini davrida asir olinib, Moʻgʻullar imperiyasidagi qul savdosi orqali moʻgʻul poytaxti Qoraqurumga olib kelingan.

Nomaʼlum bir vaqtda qul qilib berilgan yoki boshqa yoʻl bilan Töregene xotun bilan aloqa oʻrnatgan. Töregene Chingizxonning kelini boʻlib, Oʻqtoyga turmushga chiqqan edi. Fotima bilan zamondosh boʻlgan fors tarixchisi va moʻgʻul amaldori Juvayniy maʼlumotiga koʻra, Fotima „bozorda dallolalik qiluvchi ayol“ boʻlgan, keyinchalik esa Töregening oʻrdasi tarkibiga kirgan.

1241-yilda Oʻqtoy vafotidan soʻng hokimiyat uning bevasi Möge xotun qoʻliga oʻtdi (ilgari Chingizxonning xotinlaridan biri ham boʻlgan). Biroq, 1242-yil bahorida Töregene xotun oʻgʻillari va Chigʻatoy koʻmagida toʻliq hokimiyatni regent sifatida oʻz qoʻliga oldi. Buyuk xotun unvonini qabul qilib, Oʻqtoyning vazirlarini oʻz odamlari bilan almashtirdi. Shu oʻzgarishlardan biri Fotima edi. Fotima Töregening eng nufuzli maslahatchilaridan biriga aylandi. Masalan, Fotimaning taʼsiri bilan musulmon soliq yigʻuvchisi Abdurahmon Shimoliy Xitoyda umumiy boshqaruv uchun mas’ul etib tayinlandi. 13-asr sharoitida vazirlik lavozimida ayolning boʻlishi noodatiy hol boʻlsa-da, Fotima moʻgʻul saroyida nihoyatda kuchli mavqega ega boʻldi.

1246-yilda Töregening oʻgʻli Güyükxon hokimiyat tepasiga keldi va Töregene regentlikdan voz kechdi. Töregene Güyükning xoqon etib saylanishida muhim rol oʻynagan boʻlsa-da, ularning oʻzaro munosabatlari sovuq edi. Güyükning ukasi Koden Fotimani sogʻligʻiga zarar yetkazish uchun sehr-jodu ishlatganlikda aybladi. Bir necha oy oʻtib Koden vafot etgach, Güyük onasidan Fotimani qatl uchun topshirishni qatʼiy talab qildi. Töregene esa bunga rozi boʻlmadi va agar Fotima topshirilsa, oʻz joniga qasd qilish bilan tahdid qildi.

Güyük Fotimani qoʻlga oldirib, qiynoqqa solib, choʻktirish yoʻli bilan qatl ettirdi. Shu bilan birga imperatorlik saroyidagi Töregene tarafdorlari ham tozalandi. Fotimaning oʻlimidan 18 oy oʻtmay, Töregene ham hanuzgacha toʻliq izohlanmagan sabablar tufayli vafot etdi.
 Ommaviy madaniyatda 
Fotima italyan-fransuz qoʻshma filmi Marco Polo (1962) hamda xitoy teleseriali Xubilayxon afsonasida (2013) ikkinchi darajali qahramon sifatida tasvirlangan.

Fotima manga janridagi Tomato Soup tomonidan yaratilgan A Witch's Life in Mongol (2021) asarining bosh qahramonidir.
 Manbalar 

 Adabiyotlar 







Turkum:Oʻrta asr Eron ayollari
Turkum:Sehr-jodu ayblovi bilan qatl etilganlar
Turkum:Choʻktirish yoʻli bilan qatl etilganlar
Turkum:Moʻgʻullar imperiyasidan boʻlgan ayollar
Turkum:1246-yilda vafot etganlar
Turkum:Saroy sevimlilari
Turkum:13-asrdagi qatl etishlar
Turkum:Moʻgʻullar imperiyasi musulmonlari
Turkum:13-asr eroniylari
Turkum:13-asr qullari