Filizten xonim

Filizten xonim ( – „nafis gavdali“ yoki „yirik koʻzli“;  1862-yilda tugʻilgan –  1945-yilda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Murod V ning soʻnggi xotini.

 Hayoti 
Filizten xonim 1861 yoki 1862-yilda tugʻilgan. Usmoniylar saroyiga olib kelinganidan soʻng, saroy odatiga koʻra, uning ismi Filizten deya oʻzgartirilgan. U oʻrtacha boʻyli, mallasoch, biroz semiz va behad goʻzal ayol boʻlgan.

Sulton Abdulaziz taxtdan agʻdarilib, Murod 1876-yil 30-mayda taxtga chiqqanidan soʻng, Filizten xonim xalfa etib tayinlangan. Sulton Murod 3 oy hukmronlik qilgach, 1876-yil 30-avgust kuni ruhiy beqarorligi sababli taxtdan agʻdarilgan va Çırağan saroyida qamoqda saqlangan. Filizten Çırağan saroyida xizmat qilish uchun tanlangan va u yerda Murodning soʻnggi xotiniga aylangan. Filizten Murodga 1883-yildan keyin turmushga chiqqan. Bu paytga kelib, Murodning jismoniy va ruhiy holati yomonlashgan edi, shu sababli bu nikoh hech qachon yaqinlik bilan yakunlanmagan. 1904-yilda Murod vafot etgach, Filizten beva qolgan, shundan soʻng uning Çırağan saroyidagi azob-uqubatlari barham topgan. Filizten Murodning qizi Hadicha Sultonni otasining oʻlimida ayblagan. Oʻsha vaqtda malika katta mojaro ichida boʻlgan, Filiztenning aytishicha, eng sevimli qizining bunday xatti-harakati tufayli yuzaga kelgan sharmandalik va iztirob allaqachon ogʻir xasta boʻlgan Murodning oʻlimiga olib kelgan.

 Vafoti 
Murodning vafotidan keyin Filizten erining boshqa xotinlari Gevherriz xonim, Nevdürr xonim va Remzshinas xonim bilan birga Bursaga yuborilgan. 1914-yilda Filizten Istanbulga qaytgan. 1924-yil mart oyida Usmoniylar sulolasi oila aʼzolari surgun qilinganda bu oilaning qondosh aʼzosi boʻlmaganligi sababli Filizten Istanbulda qolishga qaror qilgan va taxminan 1945-yilda shu yerda vafot etgan.

 Xotiralari 
70 yoshlarida Filizten oʻz xotiralarini yozgan, ular jurnalist va havaskor tarixchi Ziyo Shokir tomonidan „Çırağan Sarayında 28 sene beşinci Murad'ın hayatı“ () nomi ostida tuzilgan sulton Murod biografiyasining asosiy qismini tashkil etgan. Filiztenning sogʻligi aʼlo darajada boʻlib, aql-idrokini toʻliq nazorat qilgan. Ziyo Shokir taʼriflaganidek, Çırağan saroyida guvoh boʻlgan voqealarni qayta hikoya qilishda tarix oldidagi masʼuliyatini yaxshi anglagan edi. Xotira koʻp yillar oldin sodir boʻlgan voqealarga guvoh boʻlgan kishi tomonidan aytilgan ogʻzaki tarix hisoblanadi. Aslida, Filizten oʻz xotiralarida kundalik yuritmaganini taʼkidlagan.

Ziyo Shokirning oʻziga xos uslubiga qaramay, xotiralarning haqiqiyligiga hech qachon shubha qilinmagan. Nashrdan soʻng u darhol yirik tarixchi Ismoil Haqqiy Uzunçarşılı tomonidan chop etilgan Murod V haqidagi maqolalar uchun asosiy manbaga aylangan. U ushbu xotiraning muallifini toʻgʻridan-toʻgʻri Murod V ning gözdesi Filizten xonim sifatida koʻrsatgan. Bugungi kunda ham ushbu asar sultonning hayoti, umuman Usmoniylar imperiyasi davrining oxirlarida saroy haramidagi hayot uchun asosiy manba boʻlib qolmoqda.

 Yana qarang 
 Usmoniylar sultonlarining xotinlari roʻyxati

 Manbalar 

 Adabiyotlar 


Turkum:19-asr Usmoniylar imperiyasi sultonlarining rafiqalari
Turkum:1860-yillarda tugʻilganlar
Turkum:1945-yilda vafot etganlar
Turkum:Abxaz naslidan boʻlgan Usmoniylar imperiyasi kishilari
Turkum:19-asr Usmoniylar imperiyasidagi qullar