Maʼdaniylar sulolasi

Maʼdaniylar sulolasi oʻrta asrlardagi islomiy sulola boʻlib, Makron sultonligini boshqargan. Sulola Makron hududini IX asr oxiri yoki X asr boshlaridan taxminan XI asrgacha boshqargan.

 Tarixi 
644-yilda musulmonlar Makronni zabt etgach, xalifalikning eng sharqiy viloyatlaridan biriga aylangan edi. IX asrda, ayniqsa, Abbosiylar sulolasining chegara viloyatlar ustidan nazorati zaiflashganidan soʻng, Makron xorijiylar taʼsiriga tushib qoldi. Tarixchi Masʼudiyning yozishicha, Maʼdaniylar Makronda hokimiyatni qoʻlga olgan paytda ham xorijiylar Makronda muhim siyosiy kuch boʻlib qolayotgan edi.

X asr boshlarida Banu Maʼdan Makronda hokimiyatni qoʻlga oldi. Ibn Havqal sulolaning kelib chiqishi haqida maʼlumot bermagan. Maʼdaniylar sanskritcha maharoja unvonidan foydalanganlar; . Ular poytaxtni Kiz yoki Kij shahrida barpo etdilar va mintaqaviy siyosatda kamdan-kam yetakchi rol oʻynagan boʻlsalar-da, kamida bir yarim asr davomida Makron ustidan oʻz hokimiyatlarini saqlab qoldilar. Maʼdaniylar maʼlum bir davrda Safforiylarning Seyistondagi sulolasiga xiroj toʻlovchi boʻlib qolgan. 907/908-yilda Safforiy shahzodasi Al-Lays Makronga bostirib kirdi, chunki Iso belgilangan toʻlovlarni toʻlashni toʻxtatgan edi. Al-Lays Maʼdaniy hukmdorini 3 yillik xirojni bir yoʻla toʻlashga majbur qildi.

Safforiylarga xiroj toʻlovlari eng kechi bilan X asr oʻrtalarigacha davom etdi. 971-yilda Buvayhiylar amiri Adud ud-Davla qoʻshni Kirmon viloyatini Banu Ilyosdan tortib olgandan soʻng, Maʼdaniylarni Buvayhiylar syuzerenitetini tan olishga majbur qildi. Biroq koʻp oʻtmay Maʼdaniylar turkiy hukmdor boʻlgan Gʻazna amiri Sabukteginga bayʼat keltirdilar va shu tariqa qariyb bir asr davom etgan Gʻaznaviylar sulolasiga qaramlik davri boshlandi; .

XI asr boshlarida Makron hukmdori Maʼdan edi. Ushbu hukmdor 1025/1026-yilda vafot etgach, uning ikki oʻgʻli Iso va Abulaskar Husayn oʻrtasida vorislik mojarosi boshlandi. Mahmud Gʻaznaviy () aka-ukalarni oʻzaro kelishuvga erishtirdi. Biroq 1029-yilda Iso Gʻaznaviylarga qarshi isyon koʻtargach, bu kelishuv barbod boʻldi. 2 yil oʻtib, Mahmudning oʻgʻli Masʼud Gʻaznaviy qoʻshin yuborib, Isoga qarshi harakat qildi. Iso jangda halok boʻlgach, uning oʻrniga Abulaskar Husayn taxtga chiqarildi; . Abulaskar Husayn 1058-yildan keyingacha Makronni boshqarib, ilm-maʼrifatli shaxs sifatida tanilgan. Uning vafotidan soʻng Maʼdaniylar hokimiyati tugadi. Bu, ehtimol, XI asr oxiri yoki XII asrda sodir boʻlgan deb taxmin qilinadi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 





Turkum:Pokiston sulolalari
Turkum:Pokiston tarixidagi sobiq monarxiyalar
Turkum:Sunniy sulolalar