Hamza Maxdum

Hamza Maxdum, xalq orasida Maxdum Sohib nomi bilan mashhur boʻlgan (), Kashmir vodiysida yashagan soʻfiy orif edi. Uni baʼzan Mehbub-ul-Olam (soʻzma-soʻz, „olamning mahbubi“) va Sulton-ul-Orifin (soʻzma-soʻz, „Allohni biluvchilar orasidagi sulton“) deb ham atashadi.

 Hayoti 
Hamza Maxdum Baramulla tumanidagi Sopore yaqinidagi Tujjar qishlogʻida tugʻilgan va Muhammad Hamza Rayna ismi berilgan. U Usmon Rayna va Rayna qabilasining Chandravanshi rajput oilasidan chiqqan Bibi Maryamning oʻgʻli edi. Rivoyatlarga koʻra, oʻsmir Hamza Maxdum bir yil Shamsi Cha monastirida tahsil olgan, keyinroq esa Ismoil Kubroviy asos solgan madrasada fiqh, hadis, falsafa, mantiq, axloq va irfonni oʻrgangan.

 Taʼlimoti 
Sermahsul olim va ruhiy voiz Hamza Maxdum anʼanaga amal qilgan hamda Jahoniyon Jahongashtning evarasi boʻlgan dehlilik Sayyid Jamoluddin Buxoriyning shogirdi edi. U oʻz taʼlimotini ayniqsa islom izdoshlariga qaratgan va uning taʼsiri ostida Kashmir aholisining bir qismi chinakamiga hanafiy fiqhiga amal qila boshladi. U shariat va sunnatning qatʼiy izdoshlaridan edi.

 Shogirdlari 
Hamza Maxdumning oʻzi ham bir qancha mashhur shogirdlarni jalb etgan. Uning eng eʼtiborli shogirdlari orasida quyidagilar bor edi:

Baba Dovud Xoki (vaf. 1587), faqih, shoir va keyinchalik Kashmir bosh qozisi. U Dastur-ul-Salikin, Vird-ul-Murideen va Qasida-i-Jalaliyya kabi asarlar yozgan. Alloma Shamsuddin Pal – Hamza Maxdum bilan ruhiy bogʻliqligi bilan tanilgan yetuk olim. U keyinchalik Makkaga safar qilgan va Madinadagi al-Baqiʿ qabristoniga dafn etilgani aytiladi. Mulla Ahmad Chagli – uning xonaqohi bilan bogʻliq kashmirlik olim. Mir Haydar Tulmuli – zamondosh shogird boʻlib, uning taʼlimotini mahalliy darajada targʻib qilgan. Baba Hardi Rishi va Shayx Rupa Rishi – mahalliy kashmiriy Rishi anʼanasining vakillari boʻlib, unga yaqinlashgan; bu hol uning Rishi harakatini soʻfiy amaliyotlari bilan uygʻunlashtirishdagi rolini aks ettiradi. Baba Nasibuddin Gʻozi, Mir Muhammad Afzal, Boyazid Shumnagi, Feruz Ganaiy va Muhammad Ali Rayna esa uning taʼlimotini Kashmirning turli hududlariga yoygan. Ushbu shogirdlar orqali Hamza Maxdumning taʼsiri butun vodiy boʻylab kengayib borgandi.

 Vafoti 
U 1576-yilda (hijriy 984-yil) Srinagarda 82 yoshida vafot etgan.

Vafotidan qariyb oʻn toʻrt yil oʻtgach, podsho Akbar u yerda ziyoratgoh qurdirdi. U keyinchalik afgʻonlar hukmronligi davrida hokim Atta Muhammad Xon tomonidan taxminan 1821-yilda qayta bunyod etilgan. Hari Parbat tepaligining janubiy yonbagʻrida joylashgan va xalq orasida Maxdum Sohib hamda Hazrat Sulton deb ataladigan bu ziyoratgoh Kashmirda muhim ziyorat markazidir.

Atta Mohammad Xon Barakzaiy uning sharafiga NUriddin-Rishiy va Hamza Maxdum nomlari bitilgan tangalarni muomalaga chiqargan.

 Yana qarang 
 Nund Rishi
 Mir Sayyid Ali Hamadoniy

 Manbalar 

Turkum:1494-yilda tugʻilganlar
Turkum:1576-yilda vafot etganlar
Turkum:Soʻfiy oriflar
Turkum:Kashmirlik soʻfiy avliyolar