Xotira va qadrlash kuni

Xotira va qadrlash kuni — Oʻzbekistonda har yili 9-may kuni nishonlanadigan davlat bayrami va dam olish kuni. Ushbu sana 1999-yil 2-martda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-2243-sonli farmoni bilan belgilanganhttps://lex.uz/mact/212469. Bayram Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan vatandoshlar xotirasini yod etish hamda front ortida mehnat qilgan va mustaqillik yillarida xizmat burchini bajarish chogʻida halok boʻlgan harbiylarni qadrlash maqsadida joriy etilgan.

 Tarixi va mazmuni 
Mustaqillikka qadar ushbu sana „Gʻalaba kuni“ sifatida nishonlangan. 1999-yildan boshlab bayramning nomi va mohiyati oʻzgartirilib, unga umuminsoniy qadriyatlar — oʻtganlarni eslash va keksalarni eʼzozlash gʻoyalari singdirildi.

Bayramning asosiy mazmuni ikki tushunchaga asoslanadi:
 Xotira: Ikkinchi jahon urushida va Vatan ozodligi yoʻlida jon fido qilganlarni yod etish, ularning nomini abadiylashtirish.
 Qadrlash: Hozirda hayot boʻlgan urush va mehnat faxriylariga hurmat koʻrsatish, ularning ijtimoiy himoyasini taʼminlash va tinchlikning qadriga yetish.

 Oʻzbekistonning urushdagi ishtiroki 
Arxiv maʼlumotlariga koʻra, Ikkinchi jahon urushi arafasida Oʻzbekiston aholisi 6,5 million kishini tashkil etgan. Ulardan 1,9 milliondan ortigʻi frontga safarbar qilingan. Urush maydonlarida 500 mingdan ortiq oʻzbekistonlik halok boʻlgan, 158 mingdan ortigʻi esa bedarak yoʻqolgan.

 Mukofotlanganlar 
Urush davrida koʻrsatgan jasorati uchun 200 mingdan ziyod oʻzbekistonlik askar va ofitserlar orden va medallar bilan mukofotlangan. Ulardan 338 nafari Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan, 82 nafari „Shuhrat“ ordenining barcha uchala darajasi bilan taqdirlanganOʻzbekiston Respublikasining BMTdagi Doimiy vakolatxonasi un.int/uzbekistan rasmiy sayti..

+ Ayrim taniqli qahramonlar Ism-sharifi  Hayot yillari  Izoh Sobir Rahimov  1902–1945  General-mayor, birinchi oʻzbek generali. Mamadali Topivoldiyev  1919–1969  Partizanlik harakati qatnashchisi, „Kazbek“ taxallusi bilan mashhur. Zebo Gʻaniyeva  1923–2010  Snayper, razvedkachi va olima. Qoʻchqor Turdiyev  1917–1992  Gʻarbiy frontda koʻrsatgan jasorati uchun qahramon unvonini olgan askar.

 Front ortidagi faoliyat 
Oʻzbekiston urush yillarida muhim sanoat va logistika bazasi vazifasini oʻtagan.
 Sanoat: Respublikaga front hududlaridan 151 ta zavod koʻchirib keltirilgan va qisqa muddatda ishga tushirilgan. Mavjud 300 ga yaqin korxona harbiy mahsulotlar ishlab chiqarishga moslashtirilganhttps://senat.uz/oz/publication/post-755.
 Gumanitar yordam: Oʻzbekiston 1,5 million kishini, jumladan 250 ming nafar yetim bolalarni evakuatsiyadan qabul qilib, ularga boshpana bergan.

 Xotira maskanlari 
 Xotira va qadrlash maydoni 
Toshkent shahrida 1999-yilda barpo etilgan. Maydon markazida „Motamsaro ona“ haykali va mangu olov joylashgan. Majmuadagi ayvonlarda oʻrnatilgan metall taxtalarga urushda halok boʻlgan oʻzbekistonliklarning ism-shariflari bitilgan.

 Gʻalaba bogʻi 
2020-yilda Toshkentning Olmazor tumanida ochilgan yodgorlik majmuasi. Bogʻ tarkibida „Shon-sharaf“ davlat muzeyi, „Matonat madhiyasi“ va „Mangu jasorat“ monumentlari mavjud. Ushbu majmua xalqning urush davridagi matonatini aks ettirishga xizmat qiladi.

 Xotira kitobi 
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1994-yil 16-martdagi farmoniga binoan, urushda halok boʻlganlar xotirasiga bagʻishlangan 35 jildlik „Xotira kitobi“ nashr etilganRaximov Bektosh. Xotira kitobi. -T.: Qomuslar Bosh tahririyati. 1995..

 Manbalar 

Turkum:Oʻzbekiston bayramlari
Turkum:9-may
Turkum:Xotira