Abu Tohir as-Sayigʻ

Abu Tohir as-Sayigʻ (, „Abu Tohir zargar“) – fors millatiga mansub boʻlgan zargar, Suriyadagi Nizoriy ismoiliylarning bosh doʼiysi va Hashshoshiylar aʼzosi boʻlgan. Nasroniy manbalarda Boterus nomi bilan qayd etilganFors tilidagi  Bū-Tāhir shaklidan..


Abu Tohir Suriyaga Hasan Sabboh yuborgan ikkinchi nizoriy doʻiy boʻlib, al-Hakim al-Munajjimning oʻrnini egallagan va Ridvon bilan ittifoqda faoliyat yuritgan. Halabdagi nizoriy tayanchidan foydalanishda davom etgan hamda nizoriylarning ismoiliylar tarafdori boʻlgan hududlarda mustahkam qal’alarni egallash strategiyasini olib borgan. Asosiy eʼtibori Osi daryosi bilan Halab oraligʻida joylashgan Jabal as-Summoq togʻli hududlariga qaratilgan edi. Bu davrda Osi daryosining yuqori vodiysi ustidan hokimiyat bir necha kuchlar oʻrtasida boʻlgan edi. Jumladan, Homs hukmdori Jana ud-Davla, Shayzardagi Munqiziylar va Apameaning fotimiy hokimi Xalaf ibn Mulaʼib hamda Qal’at al-Mudiqda joylashgan Abu Tohir kabilar. Jana ud-Davla 1103-yilda al-Hakim al-Munajjim tomonidan oʻldirilgan boʻlsa, Xalaf ibn Mulaʼib 3 yil oʻtib halok boʻldi. Xalaf ibn Mulaʼib, ehtimol, mustaliy ismoiliylardan boʻlib, Abu Tohir boshchiligidagi nizoriy ismoiliylar bilan hamkorlik qilishdan bosh tortgan. 1106-yil fevralida ismoiliy doʻiysi Abulfath yordamida oʻldirildi. Shundan soʻng, Abu Tohir va Abulfath „mohirona“ reja orqali Qal’at al-Mudiq va Apameani qoʻlga kiritdilar. Antioxiya knyazligining frank regenti Tancred Apameani qamal qildi, biroq bu qamalda muvaffaqiyatga erisha olmadi. Bir necha oy oʻtgach, Xalaf ibn Mulaʼibning ukasi Mus’ab ibn Mulaʼib yordami bilan shaharni yana qamal qildi va 1106-yil sentyabrida Apameani egallashga muvaffaq boʻldi. Abulfath qatl etildi, Abu Tohir esa tovon evaziga qutulib, Halabga yoʻl oldi.

1111-yilda halablik boy fors savdogari Abu Harb Iso ibn Zaydga qarshi muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlangan suiqasd urinishi Halabda nizoriy ismoiliylariga nisbatan keng jamoatchilik noroziligini keltirib chiqardi. Shunga qaramay, Ridvon nizoriylarni qoʻllab-quvvatlashda davom etdi. 1113-yilda Ridvon vafot etdi va Halab nizoriylari oʻzlarining muhim homiylaridan mahrum boʻldilar. Uning yosh oʻgʻli Alp Arslon al-Axrasning qisqa hukmronligi davrida Halab–Bagʻdod yoʻlidagi Balis qal’asi Abu Tohirga berildi. Biroq Muhammad I Tapar olib borgan nizoriylarga qarshi kampaniya chogʻida saljuqiy sulton Halabning raisi Said ibn Badiyni yuborib, Alp Arslonni nizoriylarga qarshi qayradi. Natijada, Abu Tohir va Halabdagi koʻplab boshqa nizoriylar qatl etildi, qolganlari esa tarqalib ketdi yoki yashirin faoliyatga oʻtdi.

Abu Tohirning oʻrnini Bahrom ad-Doiy egalladi.

 Manbalar 

Turkum:Nizoriy ismoiliylar davlati
Turkum:Eron ismoiliylari
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:12-asr eroniylari
Turkum:Halabliklar
Turkum:Nizoriy—Saljuqiy urushlari ishtirokchilari
TUrkum:Nizoriy ismoiliy—Saljuqiy aloqalari
Turkum:12-asr ismoiliylari