Muhammad al-Faqih al-Muqaddam

Muhammad ibn Ali Ba Alaviy () odatda al-faqih al-Muqaddam (), ; hijriy 574– 653 yoki milodiy 1178–1232) sifatida tanilgan boʻlib, Ba Alaviyya soʻfiy tariqatining asoschisi hisoblanadi, u Yaman, Janubiy Osiyo va Janubi-Sharqiy Osiyodagi tasavvufga katta taʼsir koʻrsatgan. U Ali ibn Muhammad Sohib al-Mirbatning yagona oʻgʻli boʻlib, Yamandan Janubi-Sharqiy Osiyoga tarqalgan Ba Alaviy sadolarining 75 ta oilasi hammasi undan nasab oladi.

 Laqabi 
al-Faqih unvoni unga din va fiqh ilmining buyuk ustoz va talabasi boʻlgani uchun berilgan. Uning ustozlaridan biri Ali Bamarvon aytishicha, u fiqh ilmini hijriy 406-yilda vafot etgan avvalgi olim Muhammad ibn al-Hasan ibn ash-Shofi‘iy Furak darajasida egallagan.

Al-Muqaddam unvoni esa „eng oldinda boʻlgan, yetakchi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu yerda Muhammad ibn Ali butun umrida doimo ustun mavqega ega boʻlgan. Uning Hazramavtdagi Zanbal qabristonidagi qabri Yamanidagi boshqa ziyoratgohlarga borishdan avval musulmonlar tomonidan tez-tez ziyorat qilinadi. Shuningdek, bu atama oʻzining murshidi tomonidan boshqa talabalarga tariqat yoʻlini oʻrgatishda yordam berish uchun vakolat berilgan kishini ham anglatishi mumkin.

 Hayoti 
Muhammad Faqih al-Muqaddam Tarimda ilmli va obroʻli Ba 'Alaviy sadolari qabilasida tugʻilgan. Ularning ajdodlari dastlab Iroqdagi Basradan kelib, avvaliga Hazramavtdagi al-Husayisada istiqomat qilishgan. Ba 'Alaviy sadolari Husayniy sayyidlar boʻlib, ularning nasabi imom Jaʼfar Sodiqning oʻgʻli Ali al-Uraydiyga borib taqaladi. Faqih al-Muqaddamning nasab zanjiri quyidagicha: Muhammad Faqih al-Muqaddam ibn Ali ibn Muhammad Sohib al-Mirbat ibn Ali Xoli Qasam ibn Alaviy as-Soniy ibn Muhammad Sohib as-Savmaa ibn Alaviy al-Avval ibn Abdulloh ibn Ahmad al-Muhajir ibn Iso ar-Rumiy ibn Muhammad an-Naqib ibn Ali al-Uraydiy ibn Jaʼfar as-Sodiq ibn Muhammad al-Boqir ibn Ali as-Sajjad ibn Husayn as-Sibt ibn Imom Ali va Fotima az-Zahro, yaʼni Muhammadning qizi.

Muhammad ilm va taqvo muhitida voyaga yetdi, yoshligida Qur’onni yod oldi va shariat ilmlarini puxta egalladi. U ilm tahsil qildi va natijada mujtahid darajasiga yetdi. U kunduzi dars berar va roʻza tutar, kechasi esa Tarim tashqarisidagi Nuayr vodiysidagi gʻorlardan birida muroqaba bilan mashgʻul boʻlib tunlarini oʻtkazar edi.

 Taʼlimoti 
Muhammad Ba 'Alaviyya tariqatining (soʻfiy yoʻlining) asoschisi va Yamanda tasavvufni birinchi boʻlib joriy qilgan zot hisoblanadi. U oʻzining ijozasini Abu Madyandan uning mashhur shogirdi Abdurahmon ibn Ahmad al-Hadramiy al-Magʻribiy orqali olgan (u Hazramavtga yetib kelmasdan vafot etgan, lekin bu ijoza Makka shahrida u uchrashgan boshqa bir marokashlik soʻfiy tomonidan davom ettirilgan). Biroq, Muhammad al-Faqih Abu Madyanning tariqatiga toʻliq ergashmagan, balki uni ajdodlarining taʼlimoti va Abdulqodir Jiloniy tariqati bilan uygʻunlashtirgan.

Uning davrida Hazramavtdagi sayyid oilalari boshqa qabilalar uchun xavf sifatida koʻrilgan. Mintaqadagi beqarorlik tufayli Muhammad ibn Ali tahsil olayotgan kezlarida mudofaa uchun tizzasiga qilich qoʻyib oʻtirishi odatiy hol edi. Muhammad moʻminlar safidagi taranglik va qon toʻkilishidan charchab, ramziy tarzda oʻz qilichini sindirdi va oʻzining tariqati hamda Alaviyyin sayyidlari yoʻli zoʻravonlikka qarshi ekanini eʼlon qildi hamda zoʻravonlikdan foydalanadigan har qanday tariqatdan voz kechdi.
Janubi-Sharqiy Osiyoda islomning yoyilishi XV asrdan boshlab Hindistonda toʻxtab oʻtgan Hazramavt soʻfiy savdogarlari va ulamolari (Muhammad al-Faqih al-Muqaddamning izdosh va avlodlari) orqali amalga oshirilgan, deb hisoblanadi. Chunki tasavvuf va uning taʼsirini mintaqada yaqqol kuzatish mumkin.

Uning taʼlimotiga ergashgan va XX asrgacha yashab oʻtgan mashhur shogird va avlodlaridan ayrimlari: imom Abdulloh ibn Alaviy al-Haddod va sayyid Abu Bakr al-Aydarus. Zamonaviy davrda esa ulardan baʼzilari habib Umar bin Hafiz va habib Ali al-Jifriydir. Zamonaviy davrda unga bevosita nasab bilan bogʻliq boʻlmagan, lekin taʼlimotiga ergashgan shaxslardan biri sayyid Muhammad ibn Alaviy al-Molikiydir.

 Yana qarang 

 Said ibn Iso al-Amudiy

 Manbalar 

 Adabiyotlar 





Turkum:Shofiʼiylar
Turkum:Sunniy soʻfiylar
Turkum:sunniy imomlar
Turkum:Sunniy musulmon ulamolar
Turkum:Tasavvuf tariqatlari asoschilari
Turkum:hazramiylar
Turkum:yamanlik so‘fiy diniy yetakchilar
Turkum:yamanlik so‘fiy avliyolar
Turkum:13-asr yamanliklari
Turkum:1178-yilda tugʻilganlar
Turkum:1255-yilda vafot etganlar
Turkum:ash’ariylar