Shayx Abdulloh Ibn Umar Badhib al-Yamaniy

Shayx Abdulloh Ibn Umar Badhib al-Yamaniy [[Yaman]ning Hazramavt viloyatidan chiqqan islom ulamosi va soʻfiy edi. U 1858-yilda Shri-Lankaga kelgan va shri-lankalik musulmonlar uchun xizmat qilgan. U M. C. Siddi Lebbe va Arabi posho Ahmad bilan birga shri-lankalik musulmonlar taʼlimi rivojiga katta hissa qoʻshgan. Badhib, shuningdek, maʼnaviy yoʻl-yoʻriq bergan va soʻfiy shayx hamda Qodiriyatul Badhibiyya soʻfiy tariqati asoschisi boʻlgan.

 Hayoti 
Shayx Abdulloh Umar Badhib al-Yamaniy Yamanning Moxa shahrida tugʻilgan. U boshlangʻich taʼlimni oʻz tugʻilgan shaharchasida olgan. U Makkada tahsil olgan. Badhib katta masjiddagi Shayx Usmon Mirgʻoniy Makkiydan islomiy fanlar, arab tili, tasavvufni oʻrgangan. U Misrga borib, u yerda Al-Azhar universitetida Shayx al-Azhar Ibrohim al-Bajuriy qoʻl ostida fiqh, tafsir, arab grammatikasi va savodxonlikni oʻrgangan.

 Faoliyati 
Badhib oʻzining oliy tahsilini Al-Azhar universitetida tugatgan va u yerdan Shayx Assayyid Ahmad Ibn Mubarakka hamroh boʻlib, daʼvat qilish yoki u yerda Islomni oʻqitish uchun Misrdan Hindistonga yoʻl olgan. Hindistonda ular Shayx Abdurahmonni ziyorat qilish uchun Malabarga safar qilishgan. Ular Rahmonning uyida qolib, oʻz daʼvat ishlarini boshlashgan. Oradan anchadan soʻng Badhib Shimoliy Hindistonga safar qilgan, Shayx Assayyid Ahmad Ibn Muborak esa Shri-Lankaga borgan. Hindistonga safari chogʻida u oʻz taassurotlarini kitoblarda tasvirlagan. Oʻsha paytda ayrim kishilar Muhammadning ota-onasining asl vatani haqida notoʻgʻri tashviqot olib borishgan. Badhib bu daʼvolarni rad etib, ularga javoban Zuhbathul Muslimeen Bi Abavay Sayyidil Mursaleen nomli asarini yozgan. Keyinchalik u Shri-Lankaga safar qilgan.

Badhib 1840-yilda Shri-Lankaga kelgan. Qisqa muddatli istiqomatdan soʻng Yamanga qaytgan. U 1858-yilda yana Shri-Lankaga safar qilgan. Oʻsha paytda Shri-Lanka Britaniya koloniyasi edi. Shri-lankalik musulmonlarning taʼlim saviyasi past edi. Misrlik inqilobiy yetakchi Arabi posho Ahmad ham oʻsha paytlarda Badhib bilan bir vaqtda Shri-Lankaga kelgan. Arabi posho Ahmad va Shayx Badhibga Shri-Lankada islomiy taʼlimni jonlantirish ishlarida M. C. Siddi Lebbe yordam bergan. Badhib M. C. Siddi Lebbening soʻfiy shayxi boʻlgan. Lebbe Badhib, Posho, Vappaxchi Marikkar va boshqalar yordami bilan Kolombo Zohira kollejini tashkil qilgan. Badhib, shuningdek, Lebbega Shri-Lankaning turli hududlarida maktablar ochishda yordam bergan. Musulmon ulamolari maʼnaviy uygʻonish uchun saʼy-harakat qilgan ushbu davrda Badhib Shri-Lankada Qodiriya soʻfiy tariqatini rivojlantirishga hissa qoʻshgan.

Shayx Badhib Shri-Lanka boʻylab sayohat qilib, Mavanela, Madulbova, Hemmatagama, Kandi va Gampolalarni ziyorat qilgan. U bir necha yil davomida Hemmatagamada qolib, vaʼz oʻqish va taʼlim berish bilan shugʻullangan. U yerda takkiya barpo etgan. Badhib Madulbovada Madulbova Badhibiyya Maxa Vidiyalay nomli maktab asos solgan. Keyinchalik u Kahatovitaga koʻchib oʻtgan. U Kahatovita Jome masjidi yonida takkiya qurgan. Badhib Badhibiyyatul Qodiriya soʻfiy tariqatiga asos solgan. U Ratib majlisi va zikr majlisini tashkil etgan. U yillik ziyorat bayramini ham yoʻlga qoʻygan. Badhib Baheebiyya takkiyasida maktab ochgan. Bugungi kunda bu maktab Kahatovita al-Badriya Maxa Vidiyalaya nomi bilan mashhur.

 Vafoti 
Shayx Badhib umrining soʻnggi yillarini Kahatovitada oʻtkazgan. U 1892-yil 14-yanvarda shu yerda vafot etgan. U Kahatovita Badhibiyya takkiyasiga dafn etilgan.

 Asarlari 
 Saylul Varid – musulmon jamiyatiga singib ketgan buzuq gʻoyalar va notoʻgʻri amaliyotlarga qarshi yoʻnaltirilgan.
 Risolatul Azkor
 Riyolul Gʻinon
 Nassamun Najdiy bi raddi munkiril Mahdiy
 Surul Muqarrabin bi raddil manjubin

 Manbalar 

 Havolalar 
 Badhibiyya uyushmasi
 Ahmad Arabi Posho
 Shri-Lankadagi musulmonlar tarixi boʻyicha muhim bosqichlar

Turkum:Tasavvuf ulamolari
Turkum:Yamanlik soʻfiylar
Turkum:XX asr musulmon ulamolari
Turkum:1892-yilda vafot etganlar
Turkum:Shri-lankalik soʻfiylar
Turkum:Hadramiy xalqi
Turkum:1814-yilda tugʻilganlar