Abdulloh ibn Bayya

Abdulloh ibn Mahfuz ibn Bayya (, 1935-yilda tugʻilgan), Ibn Bayya nomi bilan ham tanilgan, mavritaniyalik ulamo, siyosatchi va Saudiya Arabistonining Jidda shahridagi Shoh Abdulaziz universitetida islomshunoslik professori boʻlib, BAA Fatvo kengashi raisi sifatida xizmat qiladiJohn Gallagher, Eric D, Debating the War of Ideas, p 51. .

U toʻrt anʼanaviy sunniy mazhablarning barchasi boʻyicha mutaxassis boʻlib, ayniqsa molikiy mazhabiga eʼtibor qaratadi. Hozirda u Musulmon jamiyatlarida tinchlikni targʻib qilish forumi prezidenti hisoblanadi. Bin Bayya bir qator ilmiy kengashlarda, jumladan Saudiya Arabistonida joylashgan Islom fiqh kengashida faol. U, shuningdek, Musulmon olimlar xalqaro ittifoqining vitse-prezidenti boʻlganMembers list (Arabic) , bu lavozimdan 2014-yilda isteʼfoga chiqqan. Shuningdek, u Yevropadagi musulmonlarning hayot tarziga mos holda islomiy huquqni tushuntirishni maqsad qilgan, Dublinda joylashgan musulmon ulamolar kengashi – Fatvo va tadqiqot boʻyicha Yevropa kengashi aʼzosi boʻlganList of Members of the European Council for Fatwa and Research . Yigirma yildan ortiq vaqt davomida u yuqoridagi ikki tashkilot doirasida misrlik olim Yusuf Qarazoviy bilan yaqindan hamkorlik qilgan. Biroq Arab bahoridan keyin Bin Bayya Qarazoviy va Musulmon olimlar xalqaro ittifoqidan uzoqlashib, buning oʻrniga BAAda joylashgan Musulmon jamiyatlarida tinchlikni targʻib qilish forumini tashkil etdi. Mazkur forum BAA hukumati bilan yaqin aloqalari, shuningdek Bin Bayyaning shaxsiy ravishda avtoritar yetakchilarni qoʻllab-quvvatlashi tufayli katta bahslarga sabab boʻlgan.

 Faoliyati 
Bin Bayya 1935-yilda Timbedrada islomiy muhitga ega xonadonda tugʻilgan va shu yerda barcha islomiy fanlarni oʻrgangan. U rasmiy taʼlimni otasi Mahfuz bilan boshlagan, shu bilan birga, u Muhammad Salim bin ash-Shiyn bilan arab tilini, Bayya bin as-solik al-Misumiy bilan esa Qurʼonni oʻrgangan:ar:عبد الله بن بيه.

Yoshlik chogʻida u Tunisda huquqiy qarorlarni oʻrganishga tayinlangan. Mavritaniyaga qaytgach, u avval taʼlim vaziri, keyin adliya vaziri boʻldi. Shuningdek, u Mavritaniyaning ilk prezidentining vitse-prezidenti etib tayinlangan. U hozir Saudiya Arabistonining Jidda shahrida istiqomat qiladi hamda Shoh Abdulaziz universitetida islomiy huquq metodologiyasi, Qurʼon va arab tilidan dars beradi. U arab va fransuz tillarini mukammal biladiImams Online: „Abdallah bin Bayyah“  retrieved September 20, 2015. Hamza Yusuf uning tarjimoni boʻlib xizmat qiladi.

 Qarashlari 
 Tasavvuf 
Bin Bayya tasavvufni targʻib qiluvchi olimlardan biridirISRA News: „Abdallah Bin Bayyah“  retrieved September 19, 2015. U tasavvufni (Allohga boʻlgan muhabbat va U bilan visolni sogʻinish orqali kamolotga intilish deb taʼriflaydi) islom ummatida qayta jonlantirish va alohida islomiy fan sifatida tiklash zarur deb hisoblaydi. Shuningdek, u turli tasavvufiy amaliyotlar – jumladan zikr tasbehlaridan foydalanish, tavassul (solihlardan Allohning barakasini soʻrash vositasi sifatida foydalanish), tabarruk (vafot etgan zotlarning ruhlaridan baraka soʻrish) va qabrlarni ziyorat qilish (xususan, avliyolarning qabrlarini) – bularning barchasi „Islomda mustahkam asosga ega“ deb taʼkidlaydi. Bin Bayyaning fikricha, tasavvuf ahlining maqsadi Islomdagi imonning eng oliy darajasi ehsonga erishishdan iborat, ammo bu darajaga faqat imonning dastlabki ikki bosqichi islom (faqihlarning asosiy mashgʻuloti) va imon (mutakallimlarning mashgʻuloti)ni mukammal egallagachgina erishish mumkinThe Official Website of His Eminence Abdallah Bin Bayyah: „Sufism in Islamic Shari`ah“  retrieved September 20, 2015.

Bin Bayya shunday deydi: "Cheksiz muhabbat, nur, shavq, basirat, poklik, yuksalish va ruhiy makoni mavjud boʻlishi uchun maʼlum bir amal boʻlishi kerak. Aslida bu tana va ruhning ajralmasligi va oʻzaro bogʻliqligidir. Bunday oliy darajaga intiluvchi qatʼiy irodali kishilar maqsad qilgan kamolotni ifoda etadigan, oʻz qoidalari va terminologiyasiga ega bir fan boʻlishi zarur. Bu fan Al-Buxoriy asarlarida „vaʼzlar“, ilk sunnat davrida esa „zuhd“ deb atalgan. Oxir-oqibat, u „tasavvuf“ deb atalishi kelishib olindi, bu xuddi shariat fanining „fiqh“ deb atalishi kabidir.".

 Ekstremizm haqidagi qarashlari 
Bin Bayya musulmon ortodoksiyasining keng poydevorini belgilab beruvchi hujjat Amman murojaati imzochilaridan biridir. U, shuningdek, Iroq va Shom islom davlati rahbari Abu Bakr al-Bagʻdodiyga qaratilgan ochiq xat „Bagʻdodiyga maktub“ni imzolagan. Mazkur maktub Iroq va Shom islom davlati amaliyotlarining aqidaviy jihatdan inkori hisoblanadi. 2014-yilda u ekstremistik terrorchi guruh IShIDga qarshi fatvo chiqardi va keyinchalik CNNdagi mashhur intervyusida: „Men oʻlimga emas, hayotga daʼvat qilaman“, degan soʻzlari bilan tilga olingan. Keyingi yillarda Bin Bayya Tashqi munosabatlar kengashi kabi tahliliy markazlar va shunga oʻxshash auditoriyalar oldida maʼruza qilib kelmoqda.

 Shuhrati 
Bin Bayya 2014-yilda BMT xavfsizlik Kengashi oldida qilgan nutqi vaqtida AQSh prezidenti Barak Obama tomonidan iqtibos keltirilgan. 2009-yildan buyon u qirollik islomiy strategik tadqiqotlar markazi tomonidan tuziladigan „Eng koʻp taʼsir koʻrsatuvchi 500 nafar musulmon“ roʻyxatiga kiritib kelinadi va 2020-yil holatiga koʻra 15-oʻrinni egallagan.

 Asarlari 
 „Fatvo sanʼati va ozchilik fiqhi“, 2005-yilGerhard Böwering, Patricia Crone, Mahan Mirza, The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought, p 347. .
 „Islomda inson huquqlari haqida muloqot“, 2003-yil.
 „Fikriy qarashlar“ (فتاوى فكرية)
 „Amaliy ad-dalalot“ (Usul al-fiqh), 2003-yil.
 „Terrorizm: tashxis va yechimlar“
 „Islomda xavfsizlik nutqi hamda bagʻrikenglik va hamjihatlik madaniyati“
 „Fatvolar va mulohazalar“
 „Moliyaviy bitimlarga oid turli fiqhiy qarashlarga izoh“
 „Vaqflarning foydalari“
 „Kasalliklarga chalinganlar uchun ulkan ilohiy mukofot dalillari“
 „Maqsadlar va ularning dalillari“

 Vazifalar va lavozimlar 
 BAAdagi Amirliklar Fatvo Kengashi raisi.
 BAAdagi Musulmon jamiyatlarida tinchlikni targʻib qilish forumi prezidenti.
 Buyuk Britaniyadagi Yangilanish va yoʻl-yoʻriq boʻyicha Global markaz direktori
 Irlandiyadagi Yevropa tadqiqot va fatvo kengashi aʼzosi
 Bayrutdagi Musulmon olimlar xalqaro uyushmasi vitse-prezidenti
 Dehlidagi Hindiston huquqshunoslari uyushmasi aʼzosi
 Iordaniyadagi qirollik „Oli al-Bayt“ islom tafakkuri instituti aʼzosi
 Jiddadagi Islom hamkorlik tashkilotiga qarashli fuqaho kengashi aʼzosi
 Paygʻambar hadis va islomiy tadqiqotlar boʻyicha shahzoda Naif bin Abdulaziz mukofotini boshqaruvchi maxsus hayʼat aʼzosi
 Makkadagi Musulmonlar ligasining Xalqaro oliy masjidlar kengashi aʼzosi
 Quvaytdagi Xalqaro yordam tashkiloti aʼzosi
 Jiddadagi Shoh Abdulaziz universitetida maʼruzachilar tarkibi aʼzosi
 Buyuk Britaniyadagi Shariat maqsadlarini oʻrganish markazi Oliy kengashi aʼzosi

 Orden va mukofotlar 
 Mukofot sifatida „Faxriy darajali Shoh Abdulaziz ordeni“ bilan taqdirlangan
 Iordaniyaning birinchi darajali ordeni bilan taqdirlangan
 Allohning daʼvatchi olimlari uchun taʼsis etilgan „Iordaniya shohi Abdulloh II mukofoti“ bilan taqdirlangan, Iordaniya
 Islom hamkorlik tashkiloti tomonidan „Faxriy darajali“ unvon bilan taqdirlangan va boshqa mukofotlar
 „Uzoqdan muloqot“ nomli kitobi uchun islomshunoslik yoʻnalishidagi Xinguetti mukofotiga sazovor boʻlgan.
 Malayziya qiroli Sulton Abdulloh Sulton Ahmad Shoh tomonidan ilm-fanni yoyish, tinchlik, bagʻrikenglik, hamjihatlik va dunyodagi ijobiy taʼsirni targʻib etishdagi xizmatlari uchun „Maʼal Hijrah“ mukofoti bilan taqdirlangan.

 Mashhur shogirdlari 
 Hamza Yusuf

 Manbalar 

 Havolalar 

 Abdulloh bin Bayyahning rasmiy veb-sayti (arabcha)
 Deen Intensive Foundation saytida Abdulloh bin Bayyah tarjimai holi
 Shayx bilan
 Musulmonlarning musulmon boʻlmagan yurtlarda yashashi, Shayx Abdulloh bin Bayyah qalamiga mansub
 Jihadchilar suyangan mashhur fatvoni olimlar qayta talqin qilishmoqda
 Shayx Bin Bayyah va Bill Geytsning Abu Dabi vaksin sammitida „Global poliomiyelitni yoʻq qilish tashabbusi“ haqida suhbati

Turkum:1935-yilda tugʻilganlar
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Shoh Abdulaziz universiteti oʻqituvchilari
Turkum:Molikiy fiqh olimlari
Turkum:Tasavvuf olimlari
Turkum:Mavritaniyalik sunniy ulamolar
Turkum:Mavritaniyalik soʻfiylar
Turkum:Mavritaniyalik diniy yetakchilar
Turkum:Musulmon olimlar xalqaro ittifoqi aʼzolari
Turkum:Islomshunoslik boʻyicha ulamolar