Kavkazdagi Il-12 halokati

Kavkazdagi Il-12 halokati – 1948-yil 12-oktyabr, seshanba kuni Aeroflotning Oʻzbekiston fuqaro aviatsiya flotiga tegishli Il-12 samolyoti ishtirokida Bosh Kavkaz tizmasida sodir boʻlgan aviahalokat. Boku aeroportidan Tbilisi aeroportiga muntazam parvozni amalga oshirgan samolyot yoki uning qoldiqlari topilmagan. Bortdagi 10 kishining barchasi halok boʻlgan deb taxmin qilinadi.

 Samolyot 
Samolyot ikki dvigatelli Il-12 (seriya raqami: 25-17, c/n 8302517) boʻlgan. Samolyotning birinchi parvozi 1948-yilda boʻlib oʻtgan va CCCP-Л1450 roʻyxatiga kiritilgan Aeroflotning Oʻzbekiston fuqaro aviatsiya flotiga berilgan. Hodisa sodir boʻlgan paytda u 274 soat parvoz qilgan.

 Parvoz va halokat 
11-oktabr kuni samolyot Toshkentdan Bokuga parvoz qilib, mahalliy vaqt bilan soat 11:15 da Bokuga qoʻndi. Yomon ob-havo tufayli samolyot oʻsha tunni Bokuda oʻtkazdi. Ertasi kuni ekipaj ATC ruxsatisiz Yevlax va Tbilisi orqali Adlerga uchishga qaror qildi. Kuchli shamol tufayli Boku aeroporti qoʻnuvchi reyslar uchun yopiq edi, ammo aeroport rahbari sharoitga qaramay va ekipajga koʻrsatma bermasdan samolyotning uchishiga ruxsat berdi. Parvoz paytida ekipaj Tbilisi aeroportidagi yoʻnalishni aniqlash moslamasi bilan aloqa oʻrnata olmaganliklari va aeroport radiosiga moslasha olmaganliklari haqida uch marta radio orqali xabar berdi. ATC radio ishlayotganini xabar qildi, ammo yoʻnalishni aniqlash moslamasi samolyotni aniqlay olmadi. Radio yoqilgan edi, ammo notoʻgʻri chaqiruv belgisi berildi. Soat 12:13 da ekipaj aeroport radiosi ishlamayotgani va Bokuga qaytayotgani haqida radio orqali xabar berdi, ammo Boku ATC buni sezmadi. Keyin ekipaj Yevlax mintaqasi orqali oʻz pozitsiyasini radio orqali xabar qildi va Yevlax radiosini yoqishni talab qildi. Bu samolyotdan kelgan oxirgi xabar edi. Avtomatik uzatgichning nosozligi tufayli xabarlar odatdagi 30 soniya oʻrniga har 3-6 daqiqada yuborildi. Samolyotdan boshqa hech qanday aloqa eshitilmadi va u manziliga yetib bormadi. Yoʻqolgan samolyotni qidirish boshlandi, ammo u topilmadi.

 Tergov 
Samolyot bulutlar orasida  balandlikda uchayotgan edi va bu qanotlarning muzlashiga olib kelgan boʻlishi mumkin. Koʻr-koʻrona uchayotgan uchuvchi, ehtimol, yoʻnalishni toʻgʻrilashga va toʻgʻridan-toʻgʻri Tbilisiga uchishga harakat qilgan, ammo bu samolyotni Bosh Kavkaz tizmasining janubiy yonbagʻirlaridan va Yevlaxdan  masofadan olib oʻtgan. Shamol ham samolyotni togʻlarga qarab uchirib borayotgan edi. Radio muammolari tufayli ekipaj, ehtimol, yoʻnalishini yoʻqotgan va keyinchalik Boku yaqinida deb oʻylab bulutlar ostiga tushgan, aslida ular togʻlar ustida shimolroqda boʻlgan, samolyot bulutlar orasida yashiringan togʻga urilgan boʻlishi mumkin.

Radio uskunalarining nosozligi ham sabab deb topilgan.

 Manbalar 

Turkum:Ozarbayjondagi aviahalokat va hodisalar