Hasan al-Attor

Shayx Hasan al-Attor (; 1766–1835) sunniy shofiiy olim, 1830-yildan 1835-yilgacha Al-Azhar bosh imomi boʻlgan. „Koʻp qirrali zot“ sifatida u grammatika, ilm-fan, mantiq, tibbiyot va tarix haqida yozgan. Hasan al-Attor 1830-yilda Al-Azhar shayxi etib tayinlangan va Usmonli Misridagi ilk islohotchi ulamolardan biriga aylangan. U Misr milliy uygʻonishining peshqadami boʻlib, uning merosi shogirdi Rifo at-Tohtaviy kabi bir avlod misrlik modernistlarni yetishtirgan. U mantiq va zamonaviy astronomiya kabi fanlarni oʻqitishni yoqlagan hamda paygʻambar Muhammadning qabilasi Quraysh haqida birinchi zamonaviy tarixni yozgan. U oʻzining modernlashtiruvchi qarashlari tufayli koʻp azob chekkan.

Uning gʻayridin (musulmon boʻlmagan) bilimlar bilan dastlabki tanishuvi Fransiyaning Misrni ishgʻol qilishi (1798–1801) davriga toʻgʻri keladi. Fransuzlar chiqib ketgach, oʻz xavfsizligidan qoʻrqib, u Qohirani tark etib, Istanbulga boradi. U yerda 1802-yildan 1806-yilgacha tinimsiz oʻqiydi va mutolaa qildi, soʻngra oʻz tahsilini Aleksandretta (bugungi Iskandaron), Izmir va Damashqda davom ettirib, 1815-yilda Misrga qaytadi. U yangi tibbiyot kollejining birinchi direktori boʻlib, Kairo veterinariya kollejida kuzatgan murda disepsiyasi zarurligini XI asr allomasi Ibn Sinoning xristian Yevropasida allaqachon tark etilgan tajribasiz, nazariy taʼlimotlariga qarshi himoya qildi. Al-Azhar universitetida muvaffaqiyatli maʼruzachi boʻlsa-da, u yerdagi faoliyati Gʻarb taʼsiriga qarshi boʻlgan ulamolar bilan doimiy ziddiyatlar ostida kechadi, natijada baʼzan darslarni oʻz uyida oʻtishga majbur boʻlgan. Rektor etib tayinlangach, bu tarangliklar yanada kuchaydi. U toʻrt yil ichida vafot etganChristopher de Bellaigue, The Islamic Enlightenment. The Struggle between Faith and Reason: 1798 to Modern Times (New York, Liveright, 2017), , 26-33..

 Eʼtiqodi 
Tarixchi, Temple universiteti professori Piter Gran fikricha, uning birinchi bosqichi, yaʼni ashʼariy davri, uning Turkiyada istiqomat qilgan davrining boshidayoq yakunlangan. Shundan soʻng, mantiq va boshqa fanlarni oʻrganishi uni moturidiy pozitsiyasiga yaqinlashtirdi. 1830-yillarda u ijtihod haqida moturidiy nuqtayi nazardan yozdi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 
 F. De Jong, 'The itinerary of Hasan al-'Attar (1766-1835): a reconsideration and its implications', Semit tadqiqotlari jurnali, 28-jild, 1-son (1983), 99–128-betlar.

 Havolalar 
 Al-Attarni qayta kashf etish
 Dunne, Bruce William. Zamonaviy Misrda jinsiylik va „sivilizatsiya jarayoni“. ProQuest, UMI Dissertations Publishing, 1996.

Turkum:Ashʼariylar
Turkum:Moturidiylar
Turkum:Shofiʼiylar
Turkum:Al-Azhar bosh imomlari
Turkum:Misrlik sunniy musulmonlar
Turkum:Mujaddidlar
Turkum:Islohotchi musulmonlar
Turkum:Musulmon yozuvchilar
Turkum:1766-yilda tugʻilganlar
Turkum:1835-yilda vafot etganlar
Turkum:Al-Azhar universiteti oʻqituvchilari