Artuq Arslon

Nosiriddin Artuq Arslon (1200–1239-yillarda hukmronlik qilgan) Mardinning Artuqiylar hukmdori boʻlgan. Artuqiylarning „Mardin tarmogʻi“ 1101-yildan 1409-yilgacha Mardin va Mayyaforiqinda hukmronlik qilgan va asosan Ilgʻoziy hamda uning ukasi Alp-Yaruq avlodlaridan iborat boʻlgan. Uning vorisi otasi Yuluq Arslon edi.

Hijriy 628-yil (milodiy 1230-yil) sanasi tushirilgan tangalarining reversida Artuq Arslon ikki suzerenning – Abbosiy xalifasi al-Mustansir va Ayyubiy hukmdori al-Komilning – ismlarini yozdirgan. Oʻsha paytda, 1229-yilda, Ayyubiylar turli turkmanlar, jumladan Artuq Arslon bilan birga, surgundagi Xorazmiy hukmdori Jaloliddin Manguberdining Eron Ozarbayjonidagi bazasidan uyushtirgan hujumini qaytarish uchun ittifoq tuzgan edilar. Ular 1230-yilda Jaloliddin va uning Artuqiy ittifoqchisi, Artuq Arslonning amakivachchasi Ruxniddin Movdudni magʻlub etishdi.

Ayyubiylar 1231–1232-yillarda hududini kengaytirshni davom ettirib, Artuqiy hukmdori Rukniddin Mavdudga (1200–1232/1233-yillarda hukmronlik qilgan) qarashli Hisn Kayfa va Omid yerlarini bosib olish orqali Diyorbakrga hujum qildilar. Taxminan 1234-yilda Artuq Arslon oʻz sadoqatini yanada Ayyubiylar kengayishidan qoʻrqib, oʻzining Mardin hududiga nisbatan, Rum Saljuqlari tomoniga oʻzgartirdi. Ayyubiylar 1234-yilda Rum Saljuqlari hukmdori Kayqubod I tomonidan magʻlub etildi. Moʻgʻullar sharqdan Jaziraga bostirib kirganini bilib qolganlaridan keyin Ayyubiylar saljuqlarga qarshi harbiy harakatlarini toʻxtatdilar.

Artuqiylar sulolasi yerlarining oʻzi 1235-yildan 1243-yilgacha boʻlgan bir davrda Moʻgʻul bosqiniga duch keldi. Artuqiylar moʻgʻul xoni Hulokuga boʻysunib, Moʻgʻul imperiyasi vassallari sifatida hukmronlikni davom ettirdilarEd. Morris Rossabi. China among equals: the Middle Kingdom and its neighbors, 10th–14th centuries, p. 244.

 Manbalar 

Turkum:13-asr Artuqiy hukmdorlari
Turkum:Mardin viloyati tarixi
Turkum:Rum sultonligi