Ibn Sabin

Ibn Sabin ( ) arab soʻfiy faylasuf, gʻarbdagi islom olamining Andalusiya yerlaridagi oxirgi faylasufi edi. U 1217-yilda Ispaniyada tugʻilgan va Seutada yashagan. U neoplatonchi faylasuf, peripatetizm faylasufi, pifagorchilik faylasufi, girmesiylik tarafdori, alkimyogar, gʻayri anʼanaviy soʻfiy, panteist boʻlgan, degan fikrlar aytilgan, biroq bularning birortasi Ibn Sabinni yetarlicha tavsiflab bera olmaydi. U, shuningdek, botiniylik haqidagi bilimlari bilan tanilgan boʻlib, islom va boshqa dinlar ilmlarini chuqur oʻrgangan ediS. H. Nasr (2006), Islamic Philosophy from Its Origin to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy, State University of New York Press, pp. 156-157..

Oʻz davridan boshlab to bugungi kungacha Ibn Sabin qarashlari uchun tanqid qilib kelinadi; biroq koʻpincha buni uning asarlarini chuqur bilmagan muxoliflari qilgan, chunki Ibn Sabin haqidagi koʻp ayblovlar uning oʻz yozma merosi bilan rad etiladi va ayrim tanqidchilarning umuman uning asarlari bilan tanish boʻlmaganini koʻrsatadi.

 Sitsiliya savollari 
Ibn Sabin eng koʻp mashhur boʻlib, unga Muqaddas Rim imperatori Fridrix II yuborgan savollarga yozgan javoblari bilan yodda qolgan; bu javoblar  al-Kalam ʻala al-Masaʼil as-Siqiliyya (Sitsiliya savollari haqida nutq)Luisa Arvide, Las Cuestiones Sicilianas de Ibn Sabin, GEU, Granada 2009 (in Arabic and Spanish). nomi bilan nashr qilingan. Ushbu asar Gʻarbda dastlab 1853-yilda sitsiliyalik sharqshunos Michele AmariMichele Amari, Questions philosophiques adressées aux savants musulmans par l’Empereur Frédéric IIe, in Journal asiatique, Ve serie, 1, Paris, 1853, pp. 240-274.http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k931611/f240.pagination.r=Michele+Amari.langEN.. tomonidan ommalashtirilgan boʻlib, u Sitsiliya savollariga javob bergan mualliflar orasida Ibn Sabinni ham tanib olgan.

 Asarlari 
Sitsiliya savollaridan tashqari, uning boshqa yirik va eng uzun asari  Budd al-Arif (Orifning zaruriyoti) boʻlib, u qoʻlyozma va tahrir qilingan nashr holida bizgacha yetib kelgan. Uning yozish uslubi aralash va tushunarsiz deb taʼriflangan, bu esa baʼzi zamonaviy nashriyotchilarga uni tushunishda qiyinchilik tugʻdirgan.
U bir qator risolalar va kitoblar yozgan, ularning ayrimlarini, boshqalar qatorida, Abdurahmon Badaviy nashr qilgan.

 Ibn Rushdni tanqid qilishi 
Bud al-Arif (Orifning zaruriyoti) asarida Ibn Sabin Ibn Rushdni qattiq tanqid qiladi va uni har doim ham aqlga toʻgʻri kelmagan boʻlsa ham Aristotel gʻoyalarini tasdiqlashga intiladigan ashaddiy aristotelchi deb hisoblaydi. Ushbu asarda Ibn Sabin shunday deydi:.

 Vafoti 
Taxminan hijriy 668/ milodiy 1270-yillarda Ibn Sabin Makkada shubhali sharoitda vafot etgan. Uning oʻlimi haqida ikki xil rivoyat mavjud: ulardan birida u zaharlangan deyiladi, boshqasida esa u oʻz joniga qasd qilgani xabar qilinadi. Biroq Ibn Sabinning oʻz joniga qasd qilgani haqidagi rivoyat toʻqima ekanini koʻrsatuvchi dalillar mavjud. Kasvit shunday yozadi: „…uning goʻyoki oʻz joniga qasd qilgani haqidagi daʼvo, birinchidan, Ibn Sabin dushmanlaridan biri tomonidan rivoyat qilingani, ikkinchidan esa, oʻz joniga qasd qilish islom qonunlariga ham, Ibn Sabinning falsafiy eʼtiqodlariga ham mutlaqo zidligi bois eʼtirof etib boʻlmaydi“. Bir-birini inkor etadigan bu rivoyatlarga qaramay, Massinyon va Korben tomonidan qabul qilingan, yanada bahsli boʻlgan oʻz joniga qasd qilish haqidagi talqin qayta-qayta zikr etiladi va Bensalem Himmich tomonidan Musulmonning oʻz joniga qasd qilishi asarida hatto badiiylashtiriladi.

 Manbalar 

Turkum:1217-yilda tugʻilganlar
Turkum:1271-yilda vafot etganlar
Turkum:XIII asr arablari
Turkum:Oʻrta asr islom faylasuflari
Turkum:Andalusiyadan chiqqan faylasuflar
Turkum:13-asr faylasuflari