Alāʾ ad-Din al-Xozin

ʿAlāʾ ad-Din ʿAli ibn Muhammad al-Bagʻdodiy (), ʿAlāʾ ad-Din al-Xozin () nomi bilan tanilgan – muhaddis (hadis olimi), mufassir (Qurʼon mufassiri), muarrif (tarixchi) va soʻfi edi. U asosan Lubāb at-taʼvil fī maʿānī at-tanzīl nomli tafsiri bilan mashhur.

 Hayoti 
U asl kelib chiqishi Halabdan boʻlgan oilada Bagʻdodda, moʻgʻullarning Bagʻdod vayron qilishidan yigirma ikki yil va Mamluklarning Ayn Jalut jangidagi gʻalabasidan yigirma yil oʻtgach tugʻilgan. Shunday qilib, al-Xozinning tugʻilishi Mamluklarning Islom olamida hukmronligi, ularning siyosiy markazi esa Misr boʻlgan davrga toʻgʻri keladi.

Dastlabki tahsilini u Bagʻdodda oldi; u yerda u Qurʼon qiroati va yod olishni, shu bilan birga arab tili grammatikasini oʻrgandi. Keyinchalik u mashhur olimlardan, jumladan ʿAli ibn ad-Davolibiy (v. 728/1328) kabi zotlardan hadis ilmini chuqur oʻrganishga bel bogʻladi. U bir halaqadan (dars davrasidan) boshqasiga koʻchib yurib, koʻplab ustozlardan ilm oldi, soʻngra oʻqishini yanada chuqur davom ettirish uchun Damashqga koʻchib oʻtdi. U yerda uning ustozlari orasida obroʻli Hanbaliy olimasi va mashhur faqihning qizi boʻlgan Sitt al-Vuzaro binti Umar (v. 716/1316) ham bor edi. Shuningdek, u keng qamrovli taʼlimi bilan tanilgan olim Baho ad-Din al-Qosim ibn al-Muzaffar (v. 723/1323)dan dars oldi va keyinchalik ilmni davom ettirish uchun Halabga safar qildi.

Damashqda al-Xozin turli madrasalar, masjidlar va xonaqohlarga tez-tez qatnar, xususan Xonqoh as-Sumaysotiyya kutubxonasida ancha vaqtini oʻtkazar edi. Uning bu muassasada uzoq vaqt faoliyat yuritishi oxir-oqibat unga „al-Xozin“ („kutubxonachi“) taxallusi beriliga sabab boʻldi. Shu davrda u turli fanlarga oid koʻplab asarlar yozdi va ularni shogirdlari bilan boʻlishdi. Al-Xozin 741-yil (1341-yil 19-yanvar) rajab oyining oxirida Halabda vafot etdi va Sufiylar qabristoniga dafn qilindi.

 Asarlari 
Al-Xozin hadis, tafsir va siyrat (Paygʻambarning hayoti) mavzularida qalam tebratgan. Ammo hozircha uning faqat tafsir va siyratga oid asarlari nashr qilingan. Maʼlum boʻlgan asarlaridan baʼzilari quyidagilar:.

 Lubāb at-taʼvil fī maʿānī at-tanzīl – Qurʼonga sharh (tafsir).
 Maqbul al-manqul – Oʻn jildlik hadis toʻplamidir. Bu asarda al-Xozin Musnad ash-Shofeiy, Musnad Ahmad ibn Hanbal, Kutub as-Sitta, al-Muvattoʼ va Sunan ad-Dorakutniyda keltirilgan rivoyatlarni jamlab, ularni bobma-bob tartibli ravishda joylashtirgan.
 ar-Ravz va al-hadoʼiq fī tahzib sīrat xayr al-xaloyiʻ – Paygʻambar (siyrat) hayotiga bagʻishlangan asar.

 Yana qarang 
 Ashʼariylar roʻyxati

 Manbalar 

 Adabiyotlar 



Turkum:1279-yilda tugʻilganlar
Turkum:1341-yilda vafot etganlar
Turkum:Ashʼariylar
Turkum:Shofiʼiylar
Turkum:Sunniy musulmon ulamolar
Turkum:Hadisshunoslar
Turkum:Qurʼon tafsirchilari
Turkum:Arab tarixchilari
Turkum:Shofeiy fiqh ulamolari
Turkum:14-asr huquqshunoslari
Turkum:14-asr arab tilidagi yozuvchilar