Muhammad ibn as-Sāib al-Kalbiy

Muhammad ibn as-Sāib al-Kalbiy, Abu n-Nadr nomi bilan ham tanilgan, Kufalik ulamo va ensiklopedik bilim sohibi edi. Taxminan milodiy 675-yilda tugʻilgan al-Kalbiy islom tarixshunosligi, tafsir (Qur’on sharhi) va nasabshunoslik adabiyotiga qoʻshgan hissasi bilan yaxshi tanilgan. Uning asarlari keyingi islomiy anʼanalar va tarixiy solnomalar uchun poydevor boʻlib xizmat qilgan. Biroq, az-Zahabiyga koʻra, u shia boʻlgani sababli uning hadisi ishonchsiz hisoblanganسير أعلام النبلاء – الذهبي – ج 6 – الصفحة 249. . Uning mashhur shogirdlari orasida oʻgʻli Hishom ibn al-Kalbiy, Sufyon as-Savriy va mashhur tarixchi Ibn Is’hoq bor edi.

Al-Kalbiy koʻpchilik olimlar hadis „ilmi“ bilan band boʻlgan davrda yashagan. Natijada, ancha keyin yashab ijod qilgan musulmon tarixchilarining aksariyati musulmon jamoasining ilk tarixini hujjatlashtirar ekan, Islomdan oldingi davrga oid narsalarni deyarli eʼtibordan chetda qoldirdilar. Al-Kalbiy esa oʻz davrining intellektual meʼyorlaridan muhim istisno boʻlib, saʼy-harakatlarining katta qismini islomdan avvalgi din va Arabiston tarixi tadqiqiga qaratdi.

 Hayoti va taʼlimi 
Muhammad ibn as-Sāib al-Kalbiy Iroqning Kufa shahrida tugʻilib oʻsgan. U taʼlimini shu yerda olgan va zamondoshlarining koʻpchiligidan farqli oʻlaroq, koʻp safar qilmaganligi bilan tanilgan. Uning bobosi, otasi va ammalari Alī lashkari safida Siffin jangi va Jamal jangida qatnashganوفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان – ابن خلكان – ج4 – الصفحة 127. نسب معد واليمن – ابن الكلبي – ج2 – الصفحة 628. . Otasi keyinchalik 691-yilda Mus’ab ibn az-Zubayr bilan birga jang qilib, halok boʻlgan.

Uning ilmiy izlanishlari tarbiyasi va Kufa shahrining boy intellektual muhitidan chuqur taʼsirlangan.

 Faoliyati 
 Islom ilmlariga qoʻshgan hissasi 
Al-Kalbiyning eng muhim hissasi uning tafsir va nasabshunoslikka oid asarlarida namoyon boʻladi. Uning Qur’on sharhi „Tafsiri Kalbiy“ keyingi tafsir anʼanalarining shakllanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan. Shuningdek, turli arab qabilalari tarixini bayon qiluvchi nasabshunoslik asarlari muhim tarixiy manbalar sifatida qaraladi.

 Tarixshunoslik asarlari 
Al-Kalbiyning tarixiy rivoyatlari ilk islom tarixi haqida qimmatli maʼlumotlar beradi. Uning islomdan avvalgi Arabistonda butlarga sigʻinish haqidagi rivoyatlari ayniqsa eʼtiborga loyiqdir.

 Bahslar va tanqidlar 
Qoʻshgan hissalariga qaramay, al-Kalbiy asarlari tanqidlardan xoli emas. Ayniqsa, uning Ibn Abbosga nisbat berilgan rivoyatlari ishonchliligi va haqiqiyligi borasida ayrim zamonaviy olimlar oʻrtasida bahslar mavjud.

 Vafoti va merosi 
Muhammad ibn as-Sāib al-Kalbiy milodiy 763-yil (hijriy 146-yili)da vafot etgan. Biroq uning merosi keng koʻlamli asarlari va islom ilmlariga koʻrsatishda davom etayotgan taʼsiri orqali yashab kelmoqda. Uning oʻgʻli Hishom ibn al-Kalbiy ham otasining yoʻlidan borib, mashhur olim va roviy boʻlgan.

 Manbalar 

Turkum:8-asr olimlari
Turkum:Kufa shahri odamlari
Turkum:Shia musulmonlar
Turkum:Islom tarixchilari
Turkum:763-yilda vafot etganlar
Turkum:Arab tarixchilari