Sad ad-Davla al-Qavvasiy

Faxr al-Mulk Saʿd ad-Davla Abu Mansur SartakinSārtakīnʼ imlosi Esna yozuviga (bitigiga) asoslangan. ‘Patriarxlar tarixi’ asarida esa u ‘Shārdakīnʼ deb yozilgan. Qarang: . al-Qavvosiy ( 1080–1101) Fotimiylar xalifaligining hokimi va harbiy qoʻmondon edi. U franklar bilan urush chogʻida jangda halok boʻlgan.

 Yuqori Misr hokimi 

Ibn al-Asirning yozgan maʼlumotlariga koʻra, u Badr al-Jamoliyning mamluki (qul askari) boʻlgan. Al-Qavvosiy taxallusi „kamonchi“ degan maʼnoni bildiradi. Ibn al-Qalonisiy uni amir deb ataydi. 1080-yilda u yaqinda taxtdan voz kechgan qirol Makuriyalik Sulaymon Asvonga al-Vadyi qishlogʻidagi avliyo Onufriy cherkovini ziyorat qilish maqsadida kelgan paytda, Qus hokimi edi. Al-Qavvosiy uni hibsga oladi va Qohiraga yuboradi, u yerda u Badr tomonidan mehmondoʻstona kutib olinadi. Bu voqea haqida al-Maqriziy ham, zamondoshining asari boʻlgan Iskandariya patriarxlari tarixida ham soʻz yuritiladi, ammo faqat ikkinchi manbada hokimning nomi keltirilgan; . Patriarxlar tarixi asarida u Asvon hokimi deb ataladi. Ibn Muyassar ham uni Qūs hokimi sifatida tilga oladi .. Sulaymon 1081-yilda Qohirada vafot etib, shu yerda dafn etilgan.

Oʻsha yili (1081) al-Qavvosiy Esnada minora qurdirdi. U 1077-yilda Badr tomonidan taʼmirlangan masjidning hozirgacha saqlanib qolgan yagona qismi hisoblanadi; . Bagʻishlov yozuvida u oʻzini al-Juyushiy deb atab, oʻzining Badr amir al-juyush (bosh qoʻmondon) bilan boʻlgan homiy–mijoz munosabatini taʼkidlaydi. Yozuvda Misr epigrafikasida ilk bor miʼzana (azon oʻqiladigan joy) atamasi qoʻllanilgan.

 Franklar bilan urush 
1101-yildagi birinchi Ramla jangida Misr qoʻmondoni sifatida al-Qavvosiyning roli borasida chalkashliklar mavjud. Arab manbalari uning nisbasi (familiyasi), taqdiri va jang natijasi borasida oʻzaro kelishmovchiliklar bor.  ga koʻra, „Misr qoʻshiniga kim qoʻmondonlik qilgani toʻliq aniq emas.“. Ibn Muyassar rivoyatida al-Qavvosiy misrliklarning markaziy qanotini boshqargan va jangda halok boʻlgan. Shundan soʻng misrliklar franklarni yenggan. Al-Maqriziyning taʼkidlashicha, aslida uning ismi at-Tavoshiy boʻlgan va u jangda tirik qolgan. Ibn al-Qalonisiy, uni al-Qavomisiy yoki al-Avvosiy deb atar ekan, 1101-yilning iyun–iyulidan sentyabr–oktyabrigacha boʻlgan davrda uni franklar hujumini kutib, Askalonda joylashtiradi. U al-Qavvosiy oʻz oti toyib yiqilganda, natijada jang chogʻida shahid boʻlganini aytadi. Al-Qavomisiy („ofatli, falokatli“) taxallusi ehtimol „qora yumor“ uslubidagi oʻyinomuz atama boʻlib, haqiqiy ism emas. Yana qarang .. Ibn al-Asir esa qoʻmondonni at-Tavoshiy deb atab, jangni misrliklar magʻlubiyati sifatida tasvirlaydi va buni at-Tavoshiyning otidan yiqilib tushganiga, shundan soʻng franklar uning chodirini qoʻlga kiritganiga bogʻlaydi. U, shuningdek, at-Tavoshiy munajjimlar tomonidan Bayrutga, u hokim etib tayinlangan joyga yetib borguniga qadar ot minmaslik haqida ogohlantirilganini ham qayd etadi; .. al-Ṭawāshī ismi „evnux (xizmatchi)“ yoki „birinchi darajali otliq askar“ degan maʼnoni anglatishi mumkin. Harbiy atama sifatida tavoshiy keyingi davrga oid boʻlib, uni tarixchilar tomonidan ishlatilishi, ehtimol, al-Qavvosiy nomi bilan adashtirilgan xato hisoblanadi.

Ibn Muyassar rivoyati izchil emas, chunki unda al-Qavvosiy 1102-yil may oyida franklarga hujum qilgani va 1103-yil iyunida boʻlib oʻtgan Ramlani qoʻlga kiritishda ishtirok etgani aytiladi, garchi u 1101-yilda vafot etgan deyilsa ham. Ibn al-Asir ham xuddi shunday al-Qavvosiyning magʻlubiyatini 1103-yilda amalga oshgan deydi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 










Turkum:11-asrda tugʻilganlar
Turkum:1101-yilda vafot etganlar
Turkum:Fotimiylar xalifaligining generallari
Turkum:12-asr generallari