Alī ibn al-Ḥasan al-Xazrajiy

Muvaffaqiddin Abul-Hasan Ali ibn al-Hasan al-XazrajiyHis full name in  is Muwaffaq al-Dīn Abū l-Ḥasan ʿAlī ibn al-Ḥasan ibn Abī Bakr ibn al-Ḥasan ibn Wahhās al-Khazrajī al-Zabīdī. (1331–1410), Ibn Vahhos deb ham atalgan, Rasuliylar sulolasida xizmat qilgan Yamanlik tarixchi edi.

 Hayoti 
Al-Xazrajiy biografiyasini uning oʻz bayonotlaridan, al-Maqriziy va Ibn Hajar al-Asqalaniydagi tarjimai hollaridan hamda al-Burayhiyning Tabaqot sulaho al-Yaman asaridan tiklash mumkin. U Zabidlik boʻlib, Xazraj qabilasiga mansub edi. U hijriy 732-yilda tugʻilgan boʻlib, bu milodiy 1331–1332-yillarga toʻgʻri keladi. Yoshligida u Taʿizz atrofida suvoqchi va rassom boʻlib ishlagan, Madrasa al-Afzoliyya va Dor al-Diboj saroyini bezagan. U qiroat (Qurʼon qiroati)ni oʻrgandi va Zabid tashqarisidagi bir qishloq – al-Mimloh masjidida qori (Qurʼon oʻquvchisi) boʻldi. As-Saxaviy u bilan Zabidda uchrashgan. U 1410-yil boshlarida vafot etgan.

 Asarlari 
XVII asr oʻgʻuz turkiy yozuvchisi Kotib Jalabiy fikrlariga koʻra, al-Xazrajiy tarixga oid uchta asar yozgan. Biroq, qoʻlyozmalardagi sarlavhalar va mualliflikka oid koʻrsatmalarni aniqlash qiyin.

 Al-ʿUqūd al-luʾluʾiyya fī taʾrīkh al-davla ar-Rasūliyya („Rasuliylar sulolasi tarixi haqida marvarid tasmalari“) uning eng mashhur asaridir. Bu Rasuliylar haqida yilnomadir. Ilgari davrlar uchun u Baho ad-Din al-Janadiyning Kitob as-Suluk asariga tayangan. Rasuliylarni haddan tashqari maqtovchi yoritgani uchun u yemenlik tarixchi Ibn Hotim asarlari bilan solishtirganda salbiy baholangan and , n. 63, citing ..
 Al-Kifoya va-l-iʼlom fī-man valiyo al-Yaman va-sakanaho min al-Islom („Yamanga hokimlik qilgan va islom davrida u yerda yashaganlar haqidagi zarur maʼlumot“) Yamanning islomiy tarixiga bagʻishlangan kattaroq yilnoma hisoblanadi. Unda Uqūd al-luʼluʼiyyaning katta qismi oʻz ichiga olingan.
 Tiroz aʼlom az-zaman fī tabaqot aʼyon al-Yaman („Yaman zodagonlarining avlodlari orasidagi mashhur shaxslar tabaqotlari“), al-ʿIqd al-foxir al-hasan fī tabaqot akobir ahl al-Yaman („Yamanning nufuzli odamlari avlodlari haqida goʻzal va qimmatbaho tasma“) deb ham ataladi; bu qirol ning iltimosiga koʻra al-Janadiy yilnomasini davom ettirish uchun yozilgan tarjimayi hol lugʻatidir. Uni as-Saxaviy oz asarlarida eslab oʻtgan.

Kifoya va-l-iʼlom asari yana al-ʿAsjad al-masbuk fī taʼrīx al-Islom va tabaqot al-muluk („Islom tarixi va podshohlar tabaqotlari haqida eritilgan oltin“) hamda Fokihat az-zaman („Zamon mevalari“) nomlari bilan ham tarqalgan. Asar al-Ashraf Ismoil va ehtimol al-Shihob al-Muhallabiy hammuallifligida yozilgan boʻlishi mumkin calls these alternative titles of the Kifāya wa-l-iʿlām, but also says that one manuscript of the ʿAsjad al-masbūk actually contains the ʿUqūd al-luʾluʾiyya.  treats the Kifāya wa-l-iʿlām and ʿAsjad al-masbūk as distinct works and Fākihat al-zaman as a work by al-Ashraf nearly identical to the ʿUqūd al-luʾluʾiyya.. Hindistonda topilgan Uqūd al-luʼluʼiyya qoʻlyozmasi 1906-yildan boshlab inglizcha tarjimasi bilan birga nashr etilgan. Arabcha nashrini Muhammad Asal tayyorlagan. Muhammad al-Akvoning qayta koʻrilgan nashri 1983-yilda chop etilgan. Yana boshqa qoʻlyozmalar Sanoa Jome masjidida, Iroqda va Saudiya Arabistonida topilgan.

Al-Xazrajiy boshqa asarlari qatoriga sheʼriy toʻplam (devon). Mirʼot az-zaman fī taʼrīx Zabid va Adan („Zabid va Adan tarixida zamon oynasi“) – Zabid va Adan tarixiga oid, ammo yoʻqolgan asari hamda al-Mahsul fī intisob Bani Rasul („Banu Rasul nasabiga oid yakun“) kiradi.

 Nashrlar 

  5 jild.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 







Turkum:1331-yilda tugʻilganlar
Turkum:1410-yilda vafot etganlar
Turkum:Yamanlik tarixchilar