Sinan ibn Ulayyan

Sinan ibn Ulayyan yoki Sinan ibn al-Banno (), taxallusi (faxriy unvoni) Samson ad-Davla () bilan ham tanilgan, dastlabki Fotimiylar hukmronligi davrida Suriyadagi Banu Kalb qabilasining yirik amirlaridan biri edi. U bir necha yurishlarda Fotimiylarning ittifoqchisi boʻlgan, 1025-yilda esa Tay va Kilob arab qabilalari boshliqlari bilan birga ularga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. Sinan Fotimiy hukmdori qoʻlidagi Damashqni egallashga uringan, biroq 1028-yilda vafot etgan. Uning jiyani Rofe ibn Abil-Layl Tay va Kilobga qarshi Fotimiylar bilan ittifoqqa erishgan.

 Banu Kalb amiri 
Manbalarda „Ibn Ulayyan al-Adaviy“ deb tilga olingan, Sinanga ehtimol birodar boʻlgan kishi, Sayf ad-Davla () lashkarida Banu Kalbning Banu Adiy urugʻiga boshchilik qilib, Vizantiyaga qarshi yurishda qatnashgan. Keyinroq, Fotimiy xalifaligi 970-yilda ilk bor Suriyaga bostirib kirganida, Ibn Ulayyan pro-Abbosiy boʻlgan, Damashqning  (shahar militsiyasi) boshligʻi Ibn Abiy Yaʼloni Kalb yerlari boʻlmish Palmirada qoʻlga oldi. 100 000 dirham mukofot evaziga Ibn Ulayyan uni 970-yil noyabrda Damashqdagi Fotimiy qoʻmondoni Jaʼfar ibn Fallohga yubordi. Shu voqea Kalb bilan Misr markazli Fotimiylar oʻrtasidagi yuz yillik aloqalarning boshlanishiga sabab boʻldi.

Sinanning ismi 992-yilda tarixiy manbalarda paydo boʻladi. U Kalb boshida, Mufarrij ibn Dagʻfal ibn al-Jarroh esa Tay boshida Fotimiylarning turkiy qoʻmondoni Manjutakin qoʻshinlariga qoʻshilib, Manjutakinning raqibi boʻlgan Kutama berber lashkarboshi al-Hasan ibn Ammor fraksiyasiga qarshi yurishda qatnashdi. Tomonlar avval Rafa yaqinida olishib, soʻngra hal qiluvchi jangni Askalonda davom ettirdilar, bu yerda Sinan va Mufarrij Kutama tomoniga oʻtib ketdilar va Manjutakin magʻlub boʻlib, qochishga majbur boʻldi.

1016-yilda Sinan va Mufarrij oʻz qabiladoshlarini yana Fotimiylar xizmatiga oʻtishiga boshchilik qildilar, bu safar xalifa al-Hokim () buyrugʻi bilan Halabdagi isyonchi qoʻmondon Fath al-Qal’iy va Banu Kilob boshligʻi Solih ibn Mirdosga qarshi jang qildilar.

 Damashq qamali 
Al-Hokim hukmronligining oxirlariga yaqin yoki xalifa az-Zohir () hukmronligining boshida Sinan va uning qudasi, Mufarrijning oʻgʻli Hassan, oʻz qabilalarini Solih ibn Mirdos bilan tuzilgan kelishuvga kiritdilar. Unga koʻra, ular Fotimiylar Suriyasini oʻzaro boʻlib olishlari, Kalb Sinanga boʻysunib Damashqni nazorat qilishi kerak edi. Fotimiylar bilan yarashuv natijasida bu kelishuv dastlab bekor qilindi, biroq 1024-yilda Tayning Falastindagi isyoni qayta boshlangach yana yangilandi. Sinan va Hassan Halab tashqarisidagi Solih lageriga bordilar va bu uchala yetakchi oʻz urushlarini boshlab yubordi.

1024-yil oktabriga kelib, Sinan boshchiligidagi Kalb Damashqni qamal qilishni boshladi, bu orada Tay Falastin poytaxti Ramlani egalladi, Kilob esa Halabni qamal qildi. Kalb Damashq mudofaachilarining kuchli qarshiligiga duch keldi, shaharni Fotimiy garnizoni hokim Ibn Hamdon boshchiligida, shuningdek mahalliy militsiya rahbari Abu Yaʼlo Ibn Abil-Jinn qoʻmondonligida himoya qilardi. Abu Yaʼlo Fotimiylar va damashqliklarni yarashtirib, shahar mudofaasini shunday amalga oshirdidiki, himoyachi guruhlar jangni kunma-kun navbat bilan olib bordilar. Dastlab Sinanning kalblast qoʻshinini Solih ibn Mirdos boshchiligidagi 3 000 jangchi qoʻllab-quvvatladi, keyinroq esa Tayning Ramla talonchiligidan soʻng yana koʻplab badaviy otliq jangchilar qoʻshildi.

Kilob va Tay qoʻshimcha kuchlarining kelishi mudofaachilar imkoniyatlarini yanada qiyinlashtirgan boʻlsa-da, Ibn Abil-Jinn boshchiligidagi damashqliklar Sinanning qamalni 30 000 dinor evaziga bekor qilish taklifini rad etdilar, ular bunday kelishuvni badaviylar bajarmasligidan qoʻrqishardi. Badaviylar tezkor hujumlar uyushtirish va quvib kelayotganlardan qochish uchun yana choʻl dashtlariga chekinish ustunligiga ega edilar. Ular Damashq atrofidagi Gʻuta vohasini va uni oʻrab turgan Marj yaylovlarini vayron qildilar. Qirgʻindan omon qolgan dehqonlar shahar devorlari ortida panoh topdi va mudofaaga qoʻshildi. Badaviylar asosan don omborlarini talashga eʼtibor qaratdilar va ogʻir talafot koʻrdilar. Kalb ikki yuzga yaqin jangchisini yoʻqotdi, Sinan esa oʻqdan yaralandi. Kalb oqsoqollari va damashqliklar sulh tuzdilar, biroq Sinan Hassanning malomatiga uchragach, qabila qamalni davom ettirdi. Janglarning katta qismi ayniqsa vayron qilingan Dorayya atrofida kechdi va damashqliklar oʻz shaharlarining mudofaa inshootlarini tiklay oldilar. 1025-yil boshiga kelib damashqliklar Sinan qoʻshinini qaytarib tashladilar va u shaharni egallash rejalaridan voz kechdi. Chunki uning ittifoqchilari boʻlgan Tay va Kilob mos ravishda Ramla va Halabni allaqachon qoʻlga kiritgan edi.

 Oʻlimi, vorisi va avlodlari 
1028-yilda Sinan vafot etdi va bu bilan Suriyadagi arab qabilalari oʻrtasidagi uch tomonlamali ittifoq zaiflashdi. Uning jiyani, Rofe ibn Abil-Layl, Kalb boshligʻi sifatida oʻrnini egalladi va Fotimiylar tomoniga oʻtdi. U 1029-yilda Fotimiy lashkarboshisi Anushtakin ad-Dizboriy boshchiligidagi qoʻshinlar bilan Tay va Kilobning yakson qilinishda, yaʼni al-Uqxuvona jangida yetakchi rol oʻynadi.

1069-yilda Sinaning oʻgʻli, oʻsha paytda Kalb yetakchilaridan biri boʻlgan Mismor, Damashqdagi Fotimiy garnizoniga qarshi mahalliy fraksiyani qoʻllab, shaharni muvaffaqiyatsiz ravishda qamal qildi. Mismorning oʻgʻli Izziddin Hassan, tarixchilarning yozuvlariga koʻra, Salxad qal’asiga asos solgan. 12-asrda Hassanning oʻgʻli Amirning Ash’ariy mazhabi haqida ilohiy munozarada qatnashgani qayd etilgan.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 





Turkum:1028-yilda vafot etganlar
Turkum:X asr arablari
Turkum:XI asr arablari
Turkum:Arab qoʻzgʻolonchilari
Turkum:Banu Kalb
Turkum:Fotimiylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolonlar