Poxol shlyapa

Poxol shlyapa – keng hoshiyali shlyapa boʻlib, poxol yoki somonsimon sintetik materiallardan toʻqiladiHatatorium: An Essential Guide for Hat Collectors  p. 18. Poxol shlyapalar bosh va yuzni toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuridan toʻsib, soya qilib turish uchun moʻljallangan shlyapalarining bir turi boʻlib, modada dekorativ element yoki uniforma sifatida ham ishlatiladi.

Poxol shlyapalarning bir nechta turlari mavjud, ammo ularning barchasi oʻsimlik tolasining baʼzi shakllaridan foydalangan holda toʻqiladi. Ushbu shlyapalarning koʻpchiligi kigiz shlyapalarga oʻxshash shaklda boʻladi. Ular bugʻ bilan yumshatiladi yoki issiq suvga botiriladi, soʻngra qoʻlda yoki shlyapa bloki ustida yasaladi. Nozikroq va qimmatroq poxol shlyapalar yanada zich va izchil toʻqilgan boʻladi. Katta shlyapani toʻqish uchun kichik shlyapadan koʻra koʻproq vaqt ketadi, shuning uchun katta shlyapalar qimmatroq.

 Tarixi 
Poxol shlyapalar Afrika va Osiyoda oʻrta asrlardan beri mavjud boʻlib, asosan yoz oylarida kiyiladi. Bunday shlyapalar oʻrta asrlardan to bugungi kunga qadar kam oʻzgarishga uchragan. Ularni asosan, qanday tabaqaga mansub ekanidan qatʼiy nazar, erkaklar kiyadi. Ularning koʻpchiligini „Berri gersogining muhtasham soatnomasi“ (The Very Rich Hours of the Duke of Berry) qoʻlyozmasidagi miniatyuralarda koʻrish mumkin.

Mokorotlo – poxol shlyapaning mahalliy dizayni, basoto va lesoto xalqlarining milliy ramzidir. U Lesoto davlat avtoraqamlarida ham tasvirlangan.

Betsey Metcalf Baker (1786-1867) – Rod-Aylend shtatining Providens shahri va Massachusets shtatining Vestvud shahrida faoliyat yuritgan poxol shlyapa ishlab chiqaruvchisi, tadbirkor va ijtimoiy faol ayol boʻlgan. Oʻn ikki yoshida u poxol toʻqish texnikasini ishlab chiqdi, bu unga qimmatbaho poxol shlyapalarning uslublariga taqlid qilish va ularni ishchi sinf ayollari uchun qulay qilish imkonini berdi. Oʻz texnikasini patentlash oʻrniga, Baker oʻz jamoasidagi ayollarga poxol shlyapalar yasashni oʻrgatdi, bu esa Yangi Angliyada uy hunarmandchilik sanoatining rivojlanishiga yoʻl ochdi.

Napoleon urushlari tufayli Qoʻshma Shtatlar bir muddat Fransiya va Buyuk Britaniya bilan barcha savdo-sotiqni taqiqlab qoʻydi, bu esa Yevropa kiyim-kechaklari oʻrnini bosadigan Amerika shlyapalariga ehtiyoj tugʻdirdi. Poxol toʻqish sanoati bu boʻshliqni toʻldirdi, 1810-yilda birgina Massachusets shtatida 500 000 dollardan ortiq (bugungi pulda 9 million dollar) poxol shlyapalar ishlab chiqarildi.

1809-yil 5-mayda Mary Dixon Kies shlyapalar tayyorlash uchun ipak va ip yordamida poxol toʻqishning yangi texnikasi uchun patent oldi. Baʼzi manbalarga koʻra, u AQShda patent olgan birinchi ayol boʻlgan, boshqa manbalarga koʻra, 1793-yilda Xanna Sleyter yoki 1808-yilda pishloq press uchun patent olgan Xeyzel Irvin birinchi boʻlganProgress and Potential: A profile of women inventors on U. S. patents  United States Patent and Trademark Office..

Prezident Theodore Roosevelt 1906-yilda Panama kanali qurilishida bir qator fotosuratlarga tushgan. U och rangli kostyum va zamonaviy poxol fedora kiygan kuchli, baquvvat rahbar sifatida tasvirlangan. Bu voqea poxoldan tayyorlangan „Panama shlyapasi“ning ommalashishiga turtki boʻldi.
 Poxol shlyapa turlari 
 Qayiqchilar shlyapasi – tepasi va cheti tekis boʻlgan rasmiy poxol shlyapa.
 Buntal shlyapasi – Filippinning buntal tolasidan tayyorlangan yarim rasmiy yoki norasmiy anʼanaviy somon shlyapasi
 Konussimon shlyapa – Janubi-Sharqiy Osiyoda asosan dehqonlar kiyadigan oʻziga xos shlyapa
 Panama shlyapasi – Ekvadorda ishlab chiqarilgan nozik va qimmat shlyapa.
 Sombrero vueltiao – Kolumbiyaning Zenu xalqi tomonidan kanya flechasidan yasalgan murakkab naqshli poxol shlyapa.
 Salakot – odatda Filippin rattanidan tayyorlangan anʼanaviy konussimon yoki oʻtkir dumaloq shlyapa. Uni qovoq, toshbaqa kosasi yoki boshqa tolalar va toʻqimachilik materiallaridan ham tayyorlash mumkin.
 Poxol qalpoq (bonnet) – qalpoq oʻrta asrlardan boshlab hozirgi kungacha har ikki jinsga, koʻpincha ayollarga moʻljallangan turli xil bosh kiyimlarining nomi sifatida ishlatilgan. Baʼzilari poxoldan yasalgan.
 Gallereya 

 Poxol shlyapa sanʼatda 
O‘rta asrlarda yaratilgan sanʼat asarlari shuni koʻrsatadiki, zamonaviy kiyinganlar orasida eng ajoyib poxol shlyapalarni Gʻarb erkaklarida koʻrish mumkin. Bunday asarlar orasidan ayniqsa Jan van Eyckning 1434-yildagi Arnolfini portreti (baland, qora rangga boʻyalgan) va taxminan oʻsha davrdagi Pisanelloning kartinasida avliyo Georg kiygan (chap tomonda) shlyapalar diqqatga sazovordir. XVIII asr oʻrtalarida boy xonimlar orasida qishloq qizlari kabi kiyinish urf boʻlgan. Ular bu uslubni yakunlash uchun past tojli va keng soyabonli poxol shlyapalar taqishgan.

 Manbalar 

Turkum:Shlyapalar