Vizantiya-Usmonli urushlari

Vizantiya–Usmonli urushlari — Vizantiya yunonlari bilan usmonli turklar va ularning ittifoqchilari o‘rtasida bo‘lib o‘tgan bir qator hal qiluvchi to‘qnashuvlar bo‘lib, ular Vizantiya imperiyasining yakuniy qulashiga va Usmonli imperiyasining yuksalishiga olib kelgan. Vizantiyaliklar To‘rtinchi salib yurishi natijasida imperiya bo‘linib ketishidan avval ham zaif ahvolda bo‘lgan bo‘lsa, Palaiologlar sulolasi hukmronligi davrida ham to‘liq tiklana olmagan.
Natijada Vizantiya davlati usmonlilar tomonidan tobora og‘ir mag‘lubiyatlarga uchradi. Oxir-oqibat, 1453-yilda Konstantinopolning qo‘lga olinishi bilan asosiy urushlar yakunlandi va Vizantiya imperiyasi rasman barham topdi (biroq Vizantiya hukmronligining ayrim so‘nggi tayanch hududlari 1479-yilgacha saqlanib qolgan)İnalcık, Halil (1989). "Chapter VII. The Ottoman Turks and the Crusades, 1329–1451 ". In Zacour, N. P., and Hazard, H. W. (ed.). A History of the Crusades: Volume VI. The Impact of the Crusades on Europe. Madison: The University of Wisconsin Press. pp.175–221.İnalcık, Halil (1989). "Chapter VII. The Ottoman Turks and the Crusades, 1451–1522 ". In Zacour, N. P., and Hazard, H. W. (ed.). A History of the Crusades: Volume VI. The Impact of the Crusades on Europe. Madison: The University of Wisconsin Press. pp. 311–353..

Vaziyatdan foydalanib, Rum Seljuk sulolasi G‘arbiy Anatoliyada hududlarni zabt eta boshladi, biroq Nikaia imperiyasi Vizantiya hukmronligida qolgan hududlardan Seljuk turklarini chetdan haydadiAndrew Peacock, "Saljuqs of Rum". Encyclopædia Iranica. Online only. Updated 2010.. Natijada 1261-yilda Konstantinopol Nikaia imperiyasi tomonidan Latin imperiyasidan qaytarib olindi. Shuningdek, Vizantiya imperiyasining Yevropadagi mavqei Epiros, Serbiya va Bolgariya kabi raqib davlatlar mavjudligi sababli noaniq bo‘lib qoldi. Shu bilan birga, Rum sulolasining qulash yoqasida bo‘lishi (Asiya kichikidagi Vizantiya asosiy raqibi) Trakiya hududini ushlab turish uchun Anatoliyadagi qo‘shinlarni olib ketishga majbur qildi.
Rum sulolasining inqirozi Anatoliya chegarasida kutilmagan beqarorlikni yuzaga keltirdi: g‘oziylar deb atalgan feodallar Vizantiya imperiyasining hisobiga mustaqil hududlar yaratishni boshladi. Ko‘plab turk beylar Vizantiya va Seljuk hududlarini zabt qilishda qatnashgan bo‘lsa-da, Usmon I boshchiligidagi beylarning hududlari Nikaia va Konstantinopol uchun eng katta xavf bo‘ldi. Usmon I Usmonli beyligini tashkil qilganidan keyingi 90 yil ichida Vizantiya Anatoliya hududlarini yo‘qotdi va 1400-yillarda Trakiya ham usmonlilar nazoratiga o‘tdi.
1396-yildagi Nikopol salib yurishi, 1402-yildagi Temur bostirib kirishi va 1444-yildagi Varna salib yurishi Konstantinopolni vaqtincha mag‘lubiyatdan saqlab qoldi, ammo oxir-oqibat 1453-yilda shahar tushdi. Shaharning qo‘lga olinishi bilan Usmonlilar sharqiy O‘rta yer dengizida ustunlikni mustahkamlashdi, bu esa O‘rta asrlarning tugashi va Kashfiyotlar davrining boshlanishi bilan bog‘liq hisoblanadi.

 Manbalar 

 Manbalar