At-Tugʻroiy

Mu’ayyad ad-Din Abu Ismoil al-Husayn ibn Ali ibn Muhammad ibn Abdussamad ad-Du’aliy al-Kinaniy at-Tugʻroiy () (1061 – taxminan 1121) – forsiy shoir va alkimyogar.

 Biografiyasi 
Mu’ayyad ad-Din at-Tugʻroiy hozirgi Eronning Isfahon shahrida tugʻilgan va arab tilida sheʼrlar yozgan. U maʼmuriy kotib (shuning uchun Tugʻroiy taxallusini olgan) edi. Saljuqiylar imperiyasi fuqaroviy boshqaruvida (vazirdan keyingi) ikkinchi eng yuqori martabali amaldor darajasiga koʻtarilgan.

At-Tugʻroiy amir Gʻiyot ad-Din Masʼudning vaziri etib tayinlangan edi va amir vafotidan soʻng Masʼudning oʻgʻillari oʻrtasida hokimiyat uchun kurash boshlangan. At-Tugʻroiy amirning katta oʻgʻli tomonida boʻldi, biroq kichik oʻgʻil gʻolib chiqdi. Javoban, kichik oʻgʻil At-Tugʻroiyni bidʼatchilikda aybladi va uning boshini tanasidan judo qildi.

 Asarlari 
At-Tugʻroiy astrologiya va alkimyo boʻyicha taniqli va sermahsul muallif boʻlgan va uning koʻplab sheʼrlari (devon) bugungi kunda ham saqlanib qolgan. Alkimyo sohasida at-Tugʻroiy oʻzining „Mafatih ar-rahma va masabih al-hikma“ nomli katta toʻplami bilan mashhurdir. Bu asar oldingi arab alkimyogarlarining yozuvlaridan keng koʻlamli parchalarni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, unda Panopolislik Zosimosning yunon tilida yozilgan qadimiy alkimyo risolalarining arabcha tarjimalari ham mavjud. 1995-yilgacha bu tarjimalar at-Tugʻroiyning ismini arab tiliga oʻtkazishdagi xatolar va nomuvofiqliklar tufayli nomaʼlum alkimyogarlarga notoʻgʻri nisbat berilgan edi.

1112-yilda At-Tugʻroiy shuningdek, alkimyodagi gʻayritabiiy (okkult) hodisalarni inkor etuvchi asarga raddiya sifatida Kitob Haqoʼiq al-istishhod nomli asarini yozgan. Bu asar muallifi Ibn Sino edi.

 Yana qarang 
 Eronlik olimlar roʻyxati
 Musulmon olimlar roʻyxati

 Manbalar 

 Adabiyotlar 





Turkum:1060-yillarda tugʻilganlar
Turkum:1121-yilda vafot etganlar
Turkum:11-asr arablari
Turkum:12-asr arablari
Turkum:Arab olimlari
Turkum:Oʻrta asr islom olamidagi kimyogarlar
Turkum:Isfahonliklar
Turkum:Arab kimyogarlar