Kuvayt xalqaro aeroporti

Kuvayt xalqaro aeroporti (, ) – Al-Kuvayt shahrining markazidan  janubda, Kuvaytning Farvoniya muhofazasida joylashgan xalqaro aeroport boʻlib,  maydonni egallaydi. 2024-yil holatiga koʻra, u Yaqin Sharqning 11-eng gavjum aeroporti hisoblanadi. Kuwait Airways va Jazeera Airways aviakompaniyalari uchun asosiy aviahab vazifasini bajaradi. Aeroport majmuasining bir qismi Abdulloh Al-Muborak aviabazasi sifatida belgilangan boʻlib, u yerda Kuvayt harbiy-havo kuchlari shtab-kvartirasi va Kuvayt Harbiy-havo kuchlari muzeyi joylashgan.

 Tarixi 
Aeroport ilk bor 1927—1928-yillarda ishga tushirilgan. Dastlab Britaniya Hindistoniga yoʻl olgan britan samolyotlari uchun toʻxtash punkti sifatida moʻljallangan. Hozirgi asosiy aeroport inshooti Tange Kendzo tomonidan loyihalashtirilgan va 1979-yilda ochilgan boʻlib, Al Hani Construction kompaniyasi tomonidan Niderlandiyaning Ballast Nedam bilan qoʻshma korxona sifatida bajarilgan.

1991-yil 27-fevralda, Koʻrfaz urushi oxirgi kunlarida va Kuvayt ozodligi jarayonining bir qismi sifatida, aeroport Iroq qoʻshinlari va AQSh armiyasi maxsus kuchlari oʻrtasidagi tank jangiga sahna boʻldi.

1999-yildan 2001-yilgacha aeroport katta taʼmirlash va kengaytirish loyihasidan oʻtdi, bu jarayonda eski avtoturargoh olib tashlandi va terminal kengaytmasi qurildi.

Kuvayt xalqaro aeroporti hozirda yiliga 13 milliondan ortiq yoʻlovchini qabul qila oladi. Yangi umumiy aviatsiya terminali 2008-yilda BOT sxemasi boʻyicha yakunlangan va Royal Aviation tomonidan boshqariladi.

2011-yilda Fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi aeroportni yanada kengaytirish niyatini eʼlon qildi, shunda u koʻproq yoʻlovchilar va samolyotlarni qabul qila oladi. 2011-yil 3-oktyabrda Fuqaro aviatsiyasi bosh boshqarmasi Foster + Partners tomonidan loyihalashtirilgan yangi terminal 2012-yilda qurilishi boshlanishini, birinchi bosqichda yiliga 14 million yoʻlovchini, keyinchalik esa 25 million yoʻlovchini qabul qilish imkoniyatini yaratishini eʼlon qildi. Terminal qurilishi bilan bogʻliq rasmiyatchiliklar yakunlandi va 2012-yilda boshlanishi, 2016-yilda tugashi kutilgan edi. U hozirgi terminal majmuasining janubida, aeroport hududining janubiy qismiga yettinchi halqa yoʻli orqali yangi kirish yoʻllari bilan qurilishi kerak edi. U uch uchlik yulduz shaklida loyihalashtirilgan boʻlib, har bir uch yulduz markazidan 600 metrga choʻziladi. Ikki havo hududi ichidagi mehmonxona ham yangi bino tarkibiga kiritilgan.

2012-yil dekabr oyida Kuvayt Jamoat ishlari vazirligi yangi terminal 2016-yil oxiriga qadar yakunlanishini eʼlon qildi, xarajat taxminan 900 million Quvayt dinori ($3,2 milliard) deb baholandi. 2013-yil 20-mayda Fuqaro aviatsiyasi bosh boshqarmasi operatsiyalar boshqarmasi direktori Essam Az-Zamil iyul oyidan boshlab ayrim reyslar asosiy terminaldan Shayx Saad terminaliga koʻchirilishini eʼlon qildi, bunga yoʻlovchilar sonining oshishi va aeroport sigʻimi yetishmayotgani sabab boʻlgan.

2018-yil 22-mayda Jazeera Airways Kuvayt xalqaro aeroportidagi oʻziga tegishli yangi terminalni ishga tushirdi – 5-terminal. U asosiy bino yonida joylashgan boʻlib, alohida kelish/ketish zonalari, bojxona va yordamchi funksiyalar bilan jihozlangan. 22—27-may kunlari davomida Jazeeraning uchib ketish reyslari bosqichma-bosqich yangi terminalga oʻtkazildi va 27-maydan boshlab barcha Jazeera reyslari faqat 5-terminal orqali amalga oshiriladi.

2018-yil 8-avgustda 4-terminal ishga tushirildi va u Kuwait Airwaysning barcha reyslariga xizmat koʻrsatadi. Terminal yiliga 4,5 million yoʻlovchini qabul qila oladi va 1-terminaldagi tirbandlikni kamaytiradi. Terminal yonida 2 450 qoʻshimcha avtoturargoh joyi mavjud.

2020-yil 13-martdan 1-avgustgacha COVID-19 pandemiyasi sababli Kuvayt xalqaro aeroportida barcha tijorat reyslari toʻxtatildi.

 Harbiy maqsadda foydalanilishi 
Aeroportda joylashgan Abdulloh Al-Muborak aviabazasi Kuvayt harbiy-havo kuchlari tomonidan foydalaniladi va 2014-yil oktyabrdan boshlab Italiya harbiy-havo kuchlarining Boeing KC-767 samolyotlari tomonidan IShIDga qarshi kurash doirasida qoʻllanilgan. AQSh harbiy-havo kuchlari va koalitsiya kuchlari tomonidan foydalanilgan baza darvozasi 20 yildan ortiq xizmatdan soʻng 2019-yilda Cargo City ochilishi bilan almashtirildi. Cargo City aeroportning gʻarbiy tarafida yangi qurilgan rampaga yaqin joylashgan boʻlib, 387-aviaekspeditsiya guruhi tomonidan boshqariladi va 5-ekspeditsiya havo mobilligi eskadroni harbiy hamda shartnoma reyslari uchun qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatadi.

 Inshootlari 
Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. Uning uchta uchish-qoʻnish yoʻlagi bor: beton yuzasi  boʻlgan 15R/33L va asfalt yuzasi .

 Terminallari 

Kuvayt xalqaro aeroportida 2026-yilga kelib beshta operatsion terminali boʻladi.

 1-terminal 
1-terminal – Tange Kendzo tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, Jazeera Airways va Kuwait Airways reyslaridan boshqa barcha reyslarga xizmat koʻrsatadi. Unda 16 ta darvoza mavjud, shulardan 10 tasi teletraplarga ega. Terminal ichida restoranlar, duty-free doʻkonlari, xavfsizlik punktlari va toʻrtta zal mavjud.

 2-terminal 
2-terminal – Foster and Partners tomonidan loyihalashtirilgan va aeroport sigʻimini yiliga qoʻshimcha 25–50 million yoʻlovchiga oshiradi. Terminal uchburchak shaklidagi bino boʻlib, 28 ta darvoza, 4 500 avtoturargoh joyi va 400 oʻrinli havo hududi ichidagi mehmonxonani oʻz ichiga oladi. Qurilish 2017-yil mayda boshlangan va dastlab 2022-yil avgustda yakunlanishi rejalashtirilgan edi, biroq COVID-19 sabab 2024-yilgacha kechiktirildi. Keyinchalik yana kechikishlar tufayli T2ning ishga tushish muddati 2026-yilning soʻnggi choragiga koʻchirildi.

Yangi terminal ekologik barqaror boʻlib, LEED Gold sertifikatini olishni maqsad qiladi. U dunyodagi eng yirik ekologik toza aeroport loyihalaridan biridir va Kuwait Vision 2035 bosh rejasi uchun muhim qismdir.

 3-terminal 
Rasmiy nomi – Shayx Saad umumiy aviatsiya terminali boʻlib, xususiy samolyotlar uchun moʻljallangan. 2-terminaldagi ishlar tufayli vaqtinchalik yopilgunga qadar ayrim jamoat aviakompaniyalari tomonidan ham foydalanilgan.

 4-terminal 
2018-yil 8-avgustda ochilgan 4-terminal faqat Kuvaytning milliy aviakompaniyasi – Kuwait Airways uchun moʻljallangan. Uni AECOM kompaniyasining Ispaniya boʻlimi loyihalashtirgan, Cengiz Insaat va First Kuwaiti Contractor qoʻshma shirkati qurib bitkazgan. U 55 000 kvadrat metr maydonni egallaydi, aeroportning yuk terminali yaqinida joylashgan va beshta avtobus darvozasi hamda toʻqqizta teletrapga ega.

Terminal yiliga 4,5 million yoʻlovchini qabul qila oladi va 1-terminaldagi gavjumlikni kamaytirish uchun qurilgan. Unda 2 450 avtoturargoh joyi mavjud boʻlib, koʻprik orqali ulangan. Terminal zamonaviy qulayliklar, samarali operatsion jarayonlar bilan jihozlangan.

4-terminalning qoʻshilishi Kuvayt xalqaro aeroportining kengayishi va modernizatsiyasida muhim bosqich boʻldi, shuningdek, mamlakatning aviatsiya infratuzilmasini global standartlarga moslashtirishga boʻlgan intilishini aks ettiradi.

 5-terminal 
2018-yil may oyida ochilgan 5-terminal faqat Jazeera Airways tomonidan ishlatiladi. 1-terminalga ulangan boʻlsa-da, alohida kirish-chiqish yoʻlaklariga ega. Unda roʻyxatdan oʻtish zonalari, xavfsizlik punktlari, zallar, doʻkonlar, uchta chiqish darvozasi, bojxona va bagaj lentasi mavjud. Shuningdek, koʻp qavatli binoda 350 ta avtoturargoh joyi mavjud.

 Terminallar va aviakompaniyalar 
 Terminal assignments 
TerminalAviakompaniyalar va alyanslar1-terminalKuvaytga kelayotgan / ketayotgan barcha aviakompaniyalar 2-terminal2026-yil 4-chorakda faoliyat boshlashi rejalashtirilgan3-terminal Umumiy aviatsiya (yopilgan)4-terminalKuwait Airways 5-terminalJazeera Airways 

 Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar 
 Yoʻlovchi tashish 
Quyidagi aviakompaniyalar muntazam yoʻlovchi reyslari amalga oshiradi:

 Yuk tashish 

 Statistika 
 Yillar Tijoriy parvozlar soni Notijoriy parvozlar soni Yoʻlovchilar soni Yuk (metr tonna) 2015 95,027 7,133 11,163,279 186,039 2016 98,073 6,098 11,762,241 195,515 2017 106,356 5,285 13,735,580 241,663 2018 112,971 5,162 14,813,527 249,531 2019 115,420 6,938 15,448,909 243,4422023128,5847,18815,616,800210,010

 Baxtsiz hodisalar va falokatlar 
 1973-yil 25-avgustda Yemen Airlines kompaniyasiga tegishli Douglas DC-6 samolyoti Taizdan Asmaraga parvoz chogʻida oʻgʻirlab ketildi. Jibutida yonilgʻi quyish uchun toʻxtaganidan soʻng, samolyot Kuvaytga olib ketildi va yolgʻiz oʻgʻirlamoqchi boʻlgan shaxs taslim boʻldi.
 1973-yil 17-dekabrda Rimdagi Fiumichino aeroportiga uyushtirilgan terrorchilik hujumi Myunxenga uchishga tayyorlanayotgan Lufthansa Boeing 737-100 samolyotining oʻgʻirlab ketilishi bilan yakunlandi. Samolyot Kuvaytga olib ketildi va oʻgʻirlaganlar bir kundan keyin taslim boʻldi.
 1977-yil 5-iyunda Middle East Airlines kompaniyasining Boeing 707 samolyoti Bayrutdan Bagʻdodga parvoz vaqtida oʻgʻirlab ketildi. Bu holat Kuvaytda yakunlandi – samolyotga hujum qilindi va yagona oʻgʻirlamoqchi boʻlgan shaxs qoʻlga olindi.
 1980-yil 24-iyulda pul talab qilgan ikki kishi Bayrutdan uchayotgan Kuwait Airways Boeing 737-200 samolyotini oʻgʻirlab ketganidan soʻng taslim boʻldi.
 1983-yil 12-dekabrda aeroport 1983-yil Kuvaytdagi portlashlar nishonlaridan biri boʻldi.
 1990-yil 2-avgustda British Airwaysning 149-reysi 349 yoʻlovchi bilan Kuvayt xalqaro aeroportiga Iroqning Kuvaytga bostirib kirganidan atigi toʻrt soat oʻtgach qoʻndi, natijada yoʻlovchilar va ekipaj asirga olindi. Boeing 747-100 samolyoti iroqliklar tomonidan talon-taroj qilindi va yoʻq qilindi. Barcha yoʻlovchilar va ekipaj omon deb xabar qilindi, biroq bir bortkuzatuvchi zoʻrlangan, yoʻlovchilar esa Iroqqa olib ketildi. Kuvayt harbiy-havo kuchlariga tegishli McDonnell Douglas DC-9 ham aeroportda yoʻq qilingan. Kuvaytga bostirib kirish davomida Kuwait Airwaysga tegishli koʻplab samolyotlar oʻgʻirlab ketildi va Iroqning turli joylarida saqlandi; ayrim Airbus A310 samolyotlariga hatto Iroq bort raqamlari berilgan. Ularning koʻpchiligi 1991-yilda ittifoqchilarning bombardimonlari natijasida yoʻq qilindi.
 1991-yil 25-fevralda AQSh dengiz piyodalari korpusining McDonnell Douglas AV-8B Harrier II samolyoti Kuvaytni ozod qilish urushi chogʻida yer osti oʻqidan zararlangach favqulodda qoʻnish amalga oshirdi.
 1991-yil 27-fevralda aeroport Koʻrfaz urushidagi AQSh va Iroq kuchlari oʻrtasidagi yirik tank jangiga mezbonlik qildi. Bu jang hozirda Kuvayt xalqaro aeroporti jangi deb nomlanadiM60 vs T-62 Cold War Combatants 1956-92 Nordeen&Isby P.73.
 1999-yil 10-dekabrda AQSh harbiy-havo kuchlarining Lockheed C-130 Hercules samolyoti Jobir al-Ahmad aviabazasida uchish-qoʻnish yoʻlagiga qisqa masofada qoʻnishga urinishi natijasida zarar olib, Kuvayt xalqaro aeroportida qattiq favqulodda qoʻnish amalga oshirganida uch nafar AQSh harbiy xizmatchisi halok boʻldi.
 2018-yil 24-mayda harbiy angarda sodir boʻlgan yongʻin oqibatida Politsiya aviaqanotiga tegishli Eurocopter AS365 Dauphin vertolyoti butunlay yonib ketdi. Oʻxshash ikkinchi vertolyot yongʻin yetib kelishidan avval qutqarib qolindi.
 2019-yil 7-mayda Kuwait Airwaysga tegishli Boeing 777-300ER samolyoti sudrab tortilayotgan vaqtda tortish moslamasi sinib ketishi natijasida samolyot traktor ustiga chiqib ketib, tortish traktori haydovchisi halok boʻldi.
 2025-yil 8-iyunda Gulf Airning 213-reysi Kuvaytga yoʻl olayotgan paytda bomba qoʻyilgani haqida tahdid oldi, samolyot xavfsiz qoʻndi va tekshiruvlar bomba yoʻqligini koʻrsatdi.

 Manbalar 

 Havolalar 

 Kuwait International Airport (official site) 

Turkum:1962-yilda tashkil etilgan aeroportlar
Turkum:Quvayt