Xoʻja (Qashqadaryo)

Xo‘ja 

Xo‘ja — Qamashi va Mirishkor tumanlaridagi suv ombori va qishloq. Shu turdagi nomlarda xo‘ja so‘zi doimo bosh so‘z sifatida ishlatiladi, masalan: Xo‘jaariq, Xo‘jaqishloq, Xo‘jaobod. Xo‘ja so‘zi ikki xil ma’noga ega: bir tomoni avvaldan mavjud bo‘lgan qishloq nomlariga qo‘shilib, xo‘ja + atoqli ot shaklida qishloq nomlari hosil qiladi (Xo‘jakasbi, Xo‘jamuborak, Xo‘jaqarluq, Xo‘jadushanbe, Xo‘jajarroh).  

Boshqa tomoni xo‘ja so‘zi ariq, obod, qishloq, gulzor, qo‘rg‘on, quduq, band kabi obyekt nomlari bilan birlashib, xo‘jalarga mansub obyektni bildiradi: Xo‘jaariq — xo‘jalarning arig‘i, Xo‘jaobod — xo‘jalar tomonidan yangi yerda bunyod qilingan qishloq, Xo‘jaguzar — xo‘jalar yashayotgan ko‘cha, Xo‘jaqo‘rg‘on — xo‘jalar qurilgan qo‘rg‘on, Xo‘jaquduq — xo‘jalar qazib suv chiqarilgan quduq, Xo‘jaband — xo‘jalar tomonidan qilingan ariq bandi.  

Xo‘ja so‘zi eroniy tillardan olingan bo‘lib, dastlab fors tilida “xo‘jayin, sohib, ega” ma’nolarini bildirgan. Tarixda xo‘ja qavm yoki etnik birlik emas, balki ijtimoiy tabaqa va unvon bo‘lgan. Hozirgi kunda xo‘ja so‘zi unvon ma’nosini yo‘qotgan, lekin ijtimoiy va hududiy guruh, kichik jamoa nomi vazifasini saqlab qolgan. Shu sababli xo‘ja so‘zli barcha joy nomlari shu ma’noga asoslanib yuzaga kelgan.

 Manbalar