Istanbul viloyati (Usmoniylar imperiyasi)

Konstantinopol viloyati yoki Istanbul () – Usmoniylar imperiyasining birinchi darajali maʼmuriy boʻlinmasi (viloyat) boʻlib, imperiyaning poytaxti Istanbul (Konstantinopol)ni oʻz ichiga olgan.

 Tarixi 
Bu viloyat maxsus boshqaruvga ega boʻlgan, chunki u toʻgʻridan-toʻgʻri Politsiya vaziri (Zabtiye Naziri)ning vakolati ostida boʻlgan. Ushbu lavozim boshqa viloyatlardagi hokim (valiy) vazifasiga teng edi.

Viloyat tarkibiga Stambul (shahar markazi, turkcha Istanbul deb atalgan) va Eyup, Kassim posho, Pera (Beyoğlu) hamda Galata tumanlari kirgan. Shuningdek, Marmar dengizidan Qora dengizgacha boʻlgan Yevropa qirgʻoqlari (Silivrigacha) hamda Osiyo tomonida Qora dengizdagi Gʻili hududidan Izmit qoʻltigʻining oxirigacha boʻlgan barcha shahar atroflarini oʻz ichiga olgan.

1878-yilda viloyat tuzilmasi qayta tashkil etilib, hokim va boshqa viloyat amaldorlari tayinlandi. Ular Konstantinopolda xuddi imperiyaning boshqa hududlaridagi kabi maʼmuriy vazifalarni bajarishgan.

 Maʼmuriy boʻlinmalari 
Taxminan 1877-yilda viloyat quyidagi sanjaklar (tumanlar) va qoziliklardan iborat edi:

 Stambul sanjagi: Fotih Sulton Mehmet, Eyup, Kartal va Knyaz orollari qoziliklari;
 Pera (Beyoğlu) sanjagi: Galata va Yeniköy qoziliklari;
 Üsküdar (Skutari) sanjagi: Beykoz qoziligi;
 Büyükçekmece sanjagi: Çatalca qoziligi.

 Aholisi 
1914-yil holatiga koʻra, Istanbul viloyatining etnik tarkibi quyidagicha boʻlgan (foizlarda):
Islom – 62%
Pravoslav – 23%
Arman (Apostolik) – 9%
Yahudiy – 6%

Quyidagi jadvalda 1914-yilgi maʼlumotlar keltirilgan (manbalar saqlab qoldirilgan):

 Demografiyasi 
 Istanbul viloyati aholisi (1914)  Shahar  Musulmonlar  %  Yunon pravoslav  %  Armanlar % Yahudiylar % Boshqalar  % Umumiy Fotih (shahar markazi)  279,056  72.1%  64,287  16.6%  28,095  7.3%  13,441  3.5%  2,013  0.5%  386,892 Bakırköy 28,967  61.8%  11,221  23.9%  5,954  12.7%  364  0.8%  390  0.8%  46,896 Adalar 1,586  14.3%  8,725  78.7%  652  5.9%  79  0.7%  45  0.4%  11,087 Beyoğlu  117,267  44.9%  75,971  29.1%  30,642  11.7%  31,080  11.9%  6,135  2.4%  261,095 Üsküdar  70,447  63.1%  19,832  17.8%  13,949  12.5%  6,836  6.1%  579  0.5%  111,643 Gebze  26,220  81.6%  5,856  18.2%  47  0.2%  0  0.0%  21  0.1%  32,144 Kartal  8,257  45.0%  6,862  37.4%  3,216  17.5%  13  0.1%  0  0.0%  18,348 Beykoz  14,466  77.0%  3,708  19.7%  325  1.7%  292  1.6%  1  0.0%  18,792 Şile  14,168  61.4% 8,913 38.6%  0  0.0%  0  0.0%  0  0.0%  23,081 Total  560,434   61.6%  205,375  22.6% 82,880 9.1%  52,126   5.7% 9,163  1.0% 909,978 Armanlar: 72 962 nafar gregorian va 9 918 nafar katolik. Viloyat aholisi orasida jami 1 213 nafar protestant va 387 nafar yunon katolik mavjud.

 Yana qarang 
 Istanbul tarixi

 Manbalar 

Turkum:Usmoniylar davlatining Osiyodagi viloyatlari
Turkum:Usmoniylar imperiyasining Onadoʻlidagi viloyatlari
Turkum:Usmoniylar imperiyasining Yevropadagi viloyatlari
Turkum:Istanbul viloyati tarixi
Turkum:1867-yilda tashkil etilgan ma’muriy birliklar
Turkum:1867-yilda tashkil etilgan davlatlar va hududlar
Turkum:1922-yilda tugatilgan davlatlar va hududlar
Turkum:Usmonlilar imperiyasi haqidagi chala maqolalar