O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi — bu Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolik-huquqiy munosabatlarni tartibga soluvchi asosiy qonuniy hujjatdir. Kodeks shaxslarning mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlarini belgilaydi, shuningdek, ularning huquqlari va majburiyatlarini amalga oshirish, himoya qilish tartibini o‘rnatadi. Fuqarolik kodeksi fuqarolik qonunchiligining markaziy manbasi hisoblanadi.

 Qabul qilinishi 
Fuqarolik kodeksi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1996-yil 21-dekabrdagi 257-I-son Qonuni bilan qabul qilingan va 1997-yil 1-martdan kuchga kirgan.Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, 1996-yil 21-dekabr // Lex.uz Kodeksning yangi tahriri 2023-yil 30-aprel kuni tasdiqlanib, 2024-yil 1-yanvardan kuchga kirdi.O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi (yangi tahrir) // Lex.uz

Kodeks Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, xalqaro huquqning umum eʼtirof etilgan tamoyillariga moslashtirilgan.

 Tuzilishi 
Fuqarolik kodeksi ikki qismdan iborat:
 Umumiy qism — fuqarolik huquqining asosiy tamoyillari, subyektlar, huquqiy bitimlar, mulk huquqi, majburiyatlar, vakillik, muddatlar va daʼvo muddati bilan bogʻliq normalarni o‘z ichiga oladi;
 Maxsus qism — alohida turdagi huquqiy munosabatlarni, jumladan:
   * shartnomalar va majburiyatlar huquqini,
   * tadbirkorlik faoliyatini,
   * meros huquqini,
   * intellektual mulk huquqini,
   * sug‘urta, kredit, qarz, ijaraga oid normalarni tartibga soladi.

Kodeks jami 6 boʻlim, 60 bob va 1100 dan ortiq moddalardan iborat.

 Maqsadi 
Fuqarolik kodeksining maqsadi — fuqarolik muomalasining ishtirokchilari oʻrtasida teng huquqlilik, ixtiyoriylik va shartnomaviy erkinlik asosida vujudga keladigan munosabatlarni tartibga solishdan iborat. U quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
 mulk shakllarining tengligi;
 shaxs erkinligi va manfaatlarini himoya qilish;
 shartnoma erkinligi;
 huquqlardan vijdonan foydalanish;
 huquqlarni sud orqali himoya qilish.

 Qoʻllanish doirasi 
Fuqarolik kodeksi:
 fuqarolar, yuridik shaxslar va davlat o‘rtasidagi mulkiy hamda nomulkiy munosabatlarni tartibga soladi;
 tadbirkorlik, shartnoma, mulk huquqi, meros, intellektual mulk va boshqa fuqarolik-huquqiy sohalarda asosiy normativ manba sifatida qo‘llaniladi;
 davlat boshqaruv organlarining fuqarolik huquqidagi ishtirokini belgilaydi.

Kodeksdagi normalar bevosita yoki boshqa maxsus qonunlarda belgilangan tartibda qo‘llaniladi.

 Oʻzgarishlar va yangi tahrir 
2023-yilda qabul qilingan yangi tahrir fuqarolik huquqining zamonaviy talablariga moslashtirildi. Unda quyidagi yangiliklar mavjud:
 elektron bitimlar va raqamli hujjatlar huquqiy maqomi belgilandi;
 intellektual mulk huquqlariga doir normalar kengaytirildi;
 shartnoma tuzish, bekor qilish va majburiyatlarni bajarish tartiblari soddalashtirildi;
 yuridik shaxslarning tashkil etilishi va qayta tashkil etilishiga oid normalar yangilandi;
 isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha qo‘shimchalar kiritildi.

 Amaliy ahamiyati 
Fuqarolik kodeksi iqtisodiy munosabatlar, tadbirkorlik faoliyati, bank va moliya tizimida, shuningdek, xalqaro savdo hamkorliklarida keng qo‘llaniladi. U:
 davlat va xususiy sektor munosabatlarini huquqiy asosda tartibga soladi;
 fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qiladi;
 iqtisodiy erkinlik va shartnomaviy mustaqillikni ta’minlaydi.

 Shuningdek qarang 
 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
 O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi
 Maʼmuriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks
 Jinoyat kodeksi (O‘zbekiston)
 Tadbirkorlik huquqi  
 Fuqarolik huquqi

 Manbalar 

 Tashqi havolalar 
 O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi (yangi tahrir, 2023)  
 Fuqarolik kodeksi (1996-yil tahriri)  
 O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi  
 UzNews: Fuqarolik kodeksining yangi tahriri haqida  
 International Labour Organization (ILO)

Turkum:O‘zbekiston Respublikasi qonunlari
Turkum:Huquq
Turkum:Fuqarolik huquqi
Turkum:Kodekslar
Turkum:O‘zbekiston Respublikasi normativ-huquqiy hujjatlari