Edo davri

Edo davri, shuningdek Tokugawa davri deb ham ataladi – Yaponiya tarixidagi 1600 (yoki 1603) yildan 1868-yilgacha boʻlgan davrni qamrab oladi. Bu davrda mamlakat Tokugawa shogunati hamda taxminan 300 ta mahalliy daimyo (feodal hukmdor) tomonidan boshqarilgan. Sengoku davridagi tartibsizliklardan soʻng paydo boʻlgan Edo davri uzoq davom etgan tinchlik va barqarorlik, shaharlar rivoji va iqtisodiy oʻsish, qatʼiy ijtimoiy tartib, urbanizatsiya tashqi siyosat hamda sanʼat va madaniyatning ommaviy ravnaq topishi bilan ajralib turadi.

1600-yilda Tokugava Ieyasu Sekigahara jangida gʻalaba qozonib, Yaponiya ustidan hukmronlik oʻrnatdi. 1603-yilda u imperator Go-Yōzei tomonidan shogun unvoni bilan taqdirlandi. Ieyasu ikki yildan soʻng lavozimini oʻgʻli Hidetadaga topshirdi, biroq amalda hokimiyatni oʻz qoʻlida saqlab qoldi. U oʻz hokimiyatining asosiy raqibi boʻlgan Toyotomi Hideyorini 1615-yilda Osaka qamalida magʻlub etgach, 1616-yilda vafot etdi. Shundan soʻng mamlakatda umumiy tinchlik davri boshlandi; samuraylar asta-sekin harbiy ahamiyatini yoʻqotdi. Tokugawa shogunlari Ieyasu siyosatini davom ettirib, qatʼiy ijtimoiy ierarxiya tizimini rasmiylashtirdi. 1639-yilga kelib, sakoku („yopiq mamlakat“) siyosati asosida xorijliklar mamlakatdan butunlay chiqarib yuborildi, faqatgina Nagasakidagi Dejima orolida yashovchi golland savdogarlar bundan mustasno edi. Shuningdek, 1635-yildan boshlab „alternativ navbatchilik“ tizimi joriy etildi. Unga koʻra, daimyolar har yili navbatma-navbat poytaxt Edoda yashashi kerak edi. Ularning oilalari esa doimiy ravishda poytaxtda garov sifatida qolardi. Bu tizim markaziy hokimiyatga nisbatan ularning sadoqatini taʼminlash uchun moʻljallangan edi.

Edo davrida yapon savdogarlari katta darajada boylik orttirib, keyinchalik shakllangan yirik biznes imperiyalari — zaibatsularning poydevorini yaratdi. Mamlakat ichida sayohatlar cheklangan boʻlishiga qaramay, daimyolarning Edoga borib-kelishi natijasida yoʻllar va mehmonxonalar tarmogʻi rivojlandi. Shu bilan birga, Edo, Ōsaka va Kyōto singari shaharlarda oddiy xalq madaniyati shakllandi; kabuki teatri va ukiyo-e kabi sanʼat turlari gullab-yashnadi. Yapon olimlari bu davrda neo-konfutsiylik falsafasiga asoslangan ilmiy maktablarni rivojlantirdi. Endilikda asosan maʼmur sifatida xizmat qilayotgan samuraylar esa oʻz axloqiy meʼyorlarini bushido kodeksi orqali rasmiylashtirdi. 1853-yilda AQSh dengiz flotining komandori Matthew C. Perry Yaponiya portlarini Gʻarb savdosiga majburan ochdi, bu esa Bakumatsu („bakufuning tugashi“) davrining boshlanishiga sabab boʻldi. Edo davri 1868-yilda Meiji restavratsiyasi va Boshin urushi bilan yakunlandi. Natijada imperator hokimiyati qayta tiklandi.
 Iqtisodiy taraqqiyoti 
Edo davri yakuniga kelib, Yaponiya keyingi avlodlarga rivojlangan savdo sektori, gullab-yashnagan shahar markazlari, savodli elita, murakkab davlat boshqaruvi tizimi, samarali qishloq xoʻjaligi, yaxlit milliy tuzilma, ilgʻor moliya va savdo tizimlari hamda mamlakat boʻylab keng yoʻl infratuzilmasini meros qoldirdi. Tokugawa davrida iqtisodiy rivojlanish urbanizatsiya, tovar tashish hajmining ortishi, ichki savdoning sezilarli kengayishi hamda dastlabki xorijiy savdo aloqalarining paydo boʻlishi bilan kechdi. Savdo va hunarmandchilik tarmoqlari kengaydi. Qurilish sohasi gullab-yashnadi, bank tizimlari va savdogarlar uyushmalari faol rivojlandi. Shu bilan birga, han hokimiyatlari qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining oʻsishi hamda qishloqlardagi hunarmandchilik faoliyatining kengayishini nazorat qilib bordiKozo Yamamura, „Toward a reexamination of the economic history of Tokugawa Japan, 1600–1867.“ Journal of Economic History 33.3 (1973): 509-546. online.
 Manbalar 

 Adabiyotlar 














 Atributsiya





 Havolalar 

 Japanese Maps of the Tokugawa Era – A rich selection of rare Japanese maps from the UBC Library Digital Collections
 Timeline – Japan: Memoirs of a Secret Empire

Turkum:Edo davri
Turkum:Feodal Yaponiya