Yunon alifbosi

Yunon alifbosi (yunoncha: ελληνικό αλφάβητο — ellinikó alfávito) — qadimgi yunonlar tomonidan miloddan avvalgi IX–VIII asrlarda Fenikiya yozuvi asosida yaratilgan yozuv tizimi. U nafaqat qadimgi yunon tilini yozishda qo‘llangan, balki keyinchalik Rim (lotin) alifbosiga va kirill yozuviga ham asos bo‘lgan.

Bugungi kunda yunon alifbosi asosan Gretsiyada va Kipr Respublikasida qo‘llanadi. U zamonaviy yunon tilining rasmiy yozuv tizimi hisoblanadi.

 Yunon  alifbosining xususiyatlari 

 Harflar soni: 24 ta.
 Yozuv yo‘nalishi: chapdan o‘ngga (qadimda ba’zan “bustrofedon” — satrni bir o‘ngdan chapga, keyingi satrni chapdan o‘ngga yozish usuli qo‘llangan).
 Unli va undoshlarni farqlash: Fenikiya yozuvidan farqli o‘laroq, yunonlar unlilar uchun maxsus harflar yaratdi. Bu yozuv tarixidagi katta yangilik bo‘ldi.

 Yunon alifbosi harflari 
Katta harfKichik harfNomi (transliteratsiya)Talaffuzi (lotincha)ΑαAlfa (Alpha)aΒβBetab / vΓγGammag / ɣΔδDeltadΕεEpsiloneΖζZetazΗηEtaē (uzoq e)ΘθThetathΙιIotaiΚκKappakΛλLambdalΜμMyu (Mu)mΝνNyu (Nu)nΞξXiksΟοOmikronoΠπPipΡρRhorΣσ/ςSigmasΤτTautΥυYpsilony / üΦφFi (Phi)ph / fΧχKhi (Chi)khΨψPsipsΩωOmegaō (uzoq o)
Eslatma: Sigma harfi kichik shaklda ikki xil yoziladi — σ (so‘z o‘rtasida), ς (so‘z oxirida).

 Tarixiy ahamiyati 

 Lotin alifbosi: Rimliklar yunon yozuvining ayrim shakllaridan foydalanib, keyinchalik lotin yozuvini yaratishdi. Bugungi ingliz, fransuz, ispan, nemis va boshqa tillarning yozuvi shu asosga ega.
 Kirill alifbosi: IX asrda Kirill va Mefodiy missionerlari yunon yozuviga asoslanib, slavyan xalqlari uchun kirill yozuvini ishlab chiqdilar. Hozirgi rus, ukrain, serb, bolgar va boshqa xalqlar shu yozuvdan foydalanadi.
 Matematika va fan: Yunon harflari matematika, fizika va boshqa fanlarda belgilar sifatida keng qo‘llanadi (masalan, π — pi soni, Δ — o‘zgarish, λ — to‘lqin uzunligi, Ω — elektr qarshiligi).

 Hozirgi qo‘llanilishi 

 Gretsiya va Kiprda rasmiy yozuv sifatida ishlatiladi.
 Xalqaro ilmiy ramzlarda, matematika, kimyo, fizika, astronomiya va lingvistikada keng qo‘llanadi.
 Lotin va kirill alifbolarining tarixiy ildizi sifatida madaniyat va yozuv taraqqiyotida katta o‘rin tutadi.

 Manbalar: 

 Yunon alifbosi — Wikipedia
 Greek alphabet — Encyclopaedia Britannica
 Greek Alphabet and Pronunciation