Belgrad qamali

Belgrad qamali () - 1521-yilda Usmoniylar imperiyasi hududlarining gʻarbga tomon eng kengaygan davrida, Usmoniylar–Vengriya urushlari jarayonida vengerlarning mustahkam qal’asiga qaratilgan uchinchi yirik hujumi natijasida yuz bergan. Usmoniylar sultoni Sulaymon I 1521-yil may oyining oʻrtalarida oʻz qoʻshinini yurishga olib chiqdi. Oʻsha paytda Vengriya davlati deyarli tartibsizlik holatida boʻlib, Usmoniylar qoʻshiniga samarali tarzda qarshilik koʻrsata olmadi.

 Tarixi 
Dastlab hech kim, hatto sultonning oʻzi ham yurishning aniq maqsadini bilmas edi. Piri Mehmed poshoning raqibi Hain Ahmad posho (keyinchalik Piri Mehmed Posho vazirlikdan chetlatilishida ham rol oʻynagan) avval Šabacni egallashni, soʻngra Sava daryosidan oʻtib, Budaga zarba berishni taklif qildi. Piri Mehmed posho esa agar Belgradni Vengriya poytaxti Buda hujumidan oldin qoʻlga kiritmasalar, vengerlar Belgradda ularning qaytish yoʻlini kesib qoʻyishi mumkinligini taʼkidladi. Sulton Sulaymon Ahmadning rejasini afzal koʻrdi, biroq shu bilan birga Piri Mehmed poshoga qoʻshinlarning kichik qismi bilan Belgradni qamal qilishga ruxsat berdi. Sultonning oʻzi Šabacni egalladi, Piri Mehmed posho esa Zemun qal’asini zabt etdi.

 Urush 
Soʻngra sulton Piri Mehmed poshoga Belgraddagi qamalni toʻxtatib, Sava daryosidan oʻtish uchun koʻprik qurishni boshlagan asosiy qoʻshin tarkibiga qoʻshilishni buyurdi. Biroq Zemun qal’asini zabt etib, qoʻshinlarning kichik qismi bilan Belgradni qamal qilayotgan Piri Mehmed posho qamalni bekor qilishdan bosh tortdi. Mustafo Ali sultonning Zemun qal’asi uchun Piri Mehmed poshoni tabriklamaganidan shikoyat qilib, bu qaror ortida Ahmad turganini koʻrsatdi, ammo ehtimoliy talqinga koʻra, sulton Budaga hujumga tayyorgarlik koʻrishda barcha kuchlarga muhtoj edi. Keyingi urinish yaʼni Sava daryosidan oʻtish muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Daryo toshib, koʻprikdan qarama-qarshi tomonga oʻtish imkonsiz boʻlib qoldi. Shundan soʻng sulton Piri Mehmed poshoga tez orada unga qoʻshilishlarini maʼlum qildi. Birgalikda ular shaharni zabt etishdi va Belgrad 24-avgust kuni qoʻlga olindi. Šabacda turklar barcha himoyachilarni qirgʻin qilgan boʻlsa, Belgradda 700 nafar himoyachidan qariyb 70 nafari tirik qoldi. Sulaymon ularning hayotini asrab qoldi, ammo serblarning aksariyati Istanbulga deportatsiya qilindi.

Belgradning qulashi Vengriya hokimiyati Usmoniylar imperiyasining kengayish siyosatiga qarshi tura olmasligini koʻrsatdi. Bu ustunlik 1526-yilda Mohács tekisligidagi jangda yaqqol namoyon boʻldi. Vengriya magʻlubiyatga uchrab, parchalanib ketgach, Usmoniylarning Yevropaga kirib kelishiga qarshi xristian kurashining yetakchisi sifatida Vengriyani ham oʻz tarkibiga olgan Gabsburg monarxiyasi maydonga chiqdi. Belgrad 1688-yilda, Bavariya gersogi Maximilian shaharni Avstriya uchun bosib olgandan keyingina nasroniy kuchlar boshqaruvi ostiga oʻtdi.

 Urushdan keyin 
1520-yilda Salim I vafot etgach, uning oʻgʻli Sulaymon Usmoniylar imperiyasi sultoniga aylandi. Vengriya qirolligi esa deyarli xarobaga aylangan edi. Vengriya zodagonlari koʻplab guruhlarga boʻlinib ketgan boʻlib, kuchli markaziy hokimiyatsiz mamlakat mudofaasi uchun birlasha olmasdi. Vengriya qiroli Louis II koʻplab nizolar tufayli zaiflashgan edi. Past tabaqali zodagonlar oliy zodagonlar va saroy doiralari bilan toʻqnashib turar, Transilvaniya voyevodasi, oʻz davrining eng boy arboblaridan biri boʻlgan Yanoš Zapolyai esa allaqachon zaiflashgan qirol Louis II rejimiga ochiq qarshilik koʻrsatardi. Transilvaniya voyevodasini qoʻllab-quvvatlovchi guruh doimo saroy doiralari bilan ziddiyatda edi. Qirolning oʻzi esa uning gʻarazli hamrohlarining qoʻlida qudratsiz bir shaxsga aylangandi. Koʻp hollarda u hatto oʻz hayoti uchun ham mablagʻ topa olmasdi. Bunday sharoitlarda janubiy chegarada mudofaa tizimini mustahkamlash yoki har qanday harbiy yurishlarni amalga oshirish imkonsiz edi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 







Turkum:Sulaymon I
Turkum:16-asr Belgradda
Turkum:Vengriyada Usmoniylar davri
Turkum:16-asr Serbiyada
Turkum:1520-yillar Usmoniylar imperiyasida
Turkum:1521-yil Yevropada
Turkum:Usmoniylar imperiyasi ishtirokidagi qamallar
Turkum:Vengriya ishtirokidagi qamallar