Itax

Aytax yoki Itax al-Xazoriy () – Abbosiylar xalifasi al-Mu’tasim () davrida turklar armiyasining yetakchi qoʻmondonlaridan biri.

Uning ismida uchraydigan „al-Xazoriy“ nisbasidan maʼlumki, Aytax asli kelib-chiqishi Xazarlardan boʻlgan. Rivoyatlarga koʻra, dastlab Sallam al-Abrash al-Xodim degan kishining oshxonasida ishlagan qul boʻlgan, shuning uchun unga „al-Tabbax“ yaʼni „oshpaz“ laqabi berilgan. 815-yilda esa xalifa al-Mu’tasim uni gʻulom sifatida sotib olgan.

Al-Mu’tasim davrida „turk gvardiyasi“ deb atalgan elita qoʻshinlar safida yuqori martabalarga erishgan va Amorium (Amuriy) shahrining talon-taroj qilinishi kabi yurishlarda qatnashgan. Shuningdek, Samarrada „sohib ash-shurta“ lavozimini egallab, xalifaning shaxsiy gvardiyasi boshligʻiga aylangan. 842-yilda xalifa al-Vosiq taxtga chiqqanida, Aytax turk qoʻmondoni Ashinas bilan birgalikda xalifalikning tayanchlaridan biri hisoblangan. 843/844-yillarda al-Vosiq uni Yaman hokimi etib tayinlagan. 844/845-yillarda Ashinasning vafotidan keyin, Aytax Misr hokimi etib tayinlandi, lekin uning oʻrniga Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliyni joʻnatdi. Tarixchi Yaʼqubiyning xabar berishicha, al-Vosiq davrida u Xuroson, Sind va Dajla daryosi boʻyidagi kichik viloyatlar hokimi etib ham tayinlangan.

 Manbalar 

Turkum:Abbosiylar xalifaligining asirlari va mahbuslari
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:849-yilda vafot etganlar