Iso ibn Abon

Abu Muso Iso b. Abon hanafiy mazhabiga ergashgan ilk sunniy islom olimlardan biri. Garchi uning birorta asari bugungi kungacha yetib kelmagan boʻlsa-da, hanafiy usul al-fiqh haqidagi qarashlari haqida Al-Jassas kabi ilk hanafiy olimlari tomonidan koʻp iqtibos keltirgan. Abu Hanifaning shogirdi Muhammad ash-Shayboniydan taʼlim olgan Ibn Abonning huquq manbalari borasidagi qarashlarini Abu Hanifaning fikrlarini aks ettiradi deb hisoblash mumkin.

 Biografiyasi 
Ibn Abon dastlab hadis ilmini oʻrgangan va hanafiylar „ahl ar-Raʼy“ deb atagan guruh bilan bogʻliqligi maʼlum emas edi. U Abu Hanifaning asosiy shogirdlaridan biri Muhammad Shayboniydan taʼlim ola boshlagach, qarashlari oʻzgargan. Keyinchalik u Abbosiy shahzodasi al-Maʼmun saroyiga aʼzosiga aylangan va saroydagi boshqa bir olimning fiqhiy qarashlarini tanqid qiluvchi risola yozib, uning iltifotiga sazovor boʻlgan. Keyinchalik Bagʻdod va Basrada qozi boʻlib xizmat qilgan.

 Qarashlari 
Ibn Abonning usul al-fiqh haqidagi qarashlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning koʻp qismi Abu Bakr al-Jassasning „Al-Usul fi al-Fusul“ kitobida keltirilgan iqtiboslarga asoslanadi. Ibn Abon xabar (hadis rivoyatlari) ni qanchalik mashhur va keng tarqalganiga qarab tasniflash gʻoyasini ilgari surgan. Uning nazariyasiga koʻra, faqat katta guruhlar tomonidan rivoyat qilingan (mutavotir) hadislar toʻliq ishonchli deb hisoblanishi mumkin, chunki bunday hadislarning toʻqima boʻlish ehtimoli juda past. Ibn Abonning fikricha, unchalik keng tarqalmagan hadis rivoyatlari ham fiqhda oʻz oʻrniga ega, biroq ular mutavotir rivoyatlar kabi shubhasiz qabul qilinmaydi.

Ibn Abon, shuningdek, hadis rivoyatlarini Qur’onning tegishli oyatlari bilan solishtirib, hukm qilishni yoqlaydi. U bu masalada oʻz zamondoshi Shofi’iydan sezilarli darajada farq qiladi. Shofi’iy hadisning rivoyat zanjiri kuchli deb topilsa, hadis matnini boshqa tanqid qilish shart emas, deb hisoblagan edi.

 Asarlari 
Al-Jassasga koʻra, Iso ibn Abon toʻrtta asar muallifi boʻlib, ulardan hech biri bugungi kungacha saqlanib qolmagan:

 Al-Hujoj as-Sagʻir
 Al-Hujoj al-Kabir
 Kitob ar-Radd 'ala Bishr al-Marisi (val Shofi’iy) fi’l axbar
 Kitab al-Mujmal val Mufassar
 Manbalar 

Turkum:Hanafiylar
Turkum:9-asr huquqshunoslari
Turkum:9-asr musulmon ulamolari