Shashqol

Shashqol yoki oʻyin toshi (baʼzan zardak va kubik deb ham ataladi) — bu odatda kichik, teng tomonli, kub shaklidagi predmet boʻlib, u qimor oʻyinlarida, oʻyinlarda va ayrim hollarda tasodifiy sonlarni aniqlashda ishlatiladi. Eng keng tarqalgan koʻrinishi – har bir tomonida 1 dan 6 gacha nuqtalar (yoki raqamlar) tushirilgan kub shaklidagi oʻyin qutisidir.

 Tavsifi 
Shashqol odatda plastmassa, yogʻoch, metall yoki suyakdan tayyorlanadi. Har bir qutining tomonlari bir xil va har bir yuzida 1 dan 6 gacha nuqta boʻladi. Bunday shashqollarda nuqtalarning joylashuvi har ikki qarama-qarshi yuzalar yigʻindisi 7 ga teng boʻlishi uchun tuziladi (masalan, 1 va 6, 2 va 5, 3 va 4).

 Tarixi 
Oʻyin qutisining tarixi ming yilliklarni oʻz ichiga oladi. Arxeologik topilmalar shuni koʻrsatadiki, qadimgi Misr, Hindiston, Xitoy va Rimda ham oʻyin qutisi ishlatilgan. Eng qadimgi oʻyin qutisi miloddan avvalgi taxminan 3000-yillarga tegishli boʻlib, qadimgi Mesopotamiyada topilgan.

 Ishlatilishi 
Shashqol koʻplab oʻyinlarda, xususan, tavla, narshilar, kraps, Ludo va boshqalarda keng qoʻllaniladi. Qimor oʻyinlarida esa u tasodifiy natijani taʼminlash uchun muhim element hisoblanadi. Koʻp hollarda bir nechta quti bir vaqtning oʻzida tashlanadi.

 Turli shakllari 
Shashqolning klassik shakli kub (olti tomonli) boʻlsa-da, boshqa koʻplab koʻrinishlari ham mavjud: tetraedr (toʻrt tomonli), oktaedr (sakkiz tomonli), dodekaedr (oʻn ikki tomonli) va ikosaedr (yigirma tomonli) va hokazo. Bunday koʻpyoqlilar odatda stol usti rolli oʻyinlarida qoʻllaniladi.

 Qiziqarli faktlar 
 Qadimgi Rimda zardak bilan oʻynash qonun bilan tartibga solingan.
 Baʼzi oʻyinlarda oʻyin qutisi maxsus qutiga yoki naychaga solinib tashlanadi.
 Bugungi kunda oʻyin qutisi koʻplab oʻyinchoq ishlab chiqaruvchilar tomonidan ishlab chiqariladi.

 Manbalar 

 Shashqol – Oʻzbekcha lugʻat (Wiktionary)

Turkum:Oʻyinlar
Turkum:Qimor oʻyinlari
Turkum:Oʻyinchoqlar