Tyana qamali

Tyana qamali – Umaviylar xalifaligi tomonidan 707–708 yoki 708–709-yillarda amalga oshirilgan qamal. Arab qoʻshini Vizantiya hududiga bostirib kirib, 707 yoki 708-yil yozida shaharni qamal qilgan. Qamalning aniq sanasi nomaʼlum, chunki mavjud yunon, arab va Suriya manbalarida bu voqea sanasi turlicha keltirilgan. Dastlab Tyana shahri qamaldan muvaffaqiyatli himoyalangan. Bahor kelganida ular qamalni toʻxtatishga ham yaqin edilar. Bu vaqtda imperator Yustinian II tomonidan yuborilgan yordamchi qoʻshin yetib kelgan. Biroq vizantiyalik sarkardalar oʻrtasidagi nizolar, shuningdek, qoʻshinning katta qismi tajribasizligi bois qamal Umaviylar gʻalabasi bilan yakunlangan. Natijada shahar aholisi taslim boʻlishga majbur boʻlgan. Garchi taslim boʻlish shartlari kelishilgan boʻlsa-da, shahar talon-taroj qilingan va vayron qilingan. Vizantiya manbalariga koʻra, shahar aholisi asir olinib, boshqa hududga koʻchirilgan, natijada Tyana shahri butunlay boʻshab qolgan.

 Tarixi 
692/693-yillarda Vizantiya imperatori Yustinian II () va Umaviylar xalifasi Abdulmalik () oʻrtasida 679-yildan buyon mavjud boʻlgan sulh buzildi. Bu sulh musulmonlarning Vizantiya poytaxti Konstantinopolga qilgan hujumidan soʻng tuzilgan edi. Vizantiyaliklar bu tinchlikdan moliyaviy va hududiy jihatdan katta foyda koʻrishdi. Umaviylar Ikkinchi musulmon fuqarolar urushi (680–692) bilan band boʻlgan davrda sulhni oʻz foydalariga kengaytirishga muvaffaq boʻlishdi. Biroq 692-yilga kelib, Umaviylar ichki urushda ochiq gʻalabaga erishayotgan edi, Abdulmalik urushni qayta boshlash maqsadida ataylab turli choralar koʻra boshladi. Yustinian esa unga qarshi javob qaytardi. Nihoyat, Umaviylar sulhni aynan vizantiyaliklar buzganini daʼvo qilib, ularning hududiga bostirib kirdi va 693-yilda Sebastopolis jangida imperator qoʻshinini magʻlub etdiHaldon (1997), pp. 69–72; Howard-Johnston (2010), pp. 499–500; Lilie (1976), pp. 99–112; Stratos (1980), pp. 19–34. Bu jangdan soʻng arablar Armanistonda nazoratni tezda qayta tikladi va Onadoʻlining sharqiy chegaralariga oʻz hujumlarini davom ettirishdi. Aynan shu hujumlar 716–718-yillardagi Konstantinopolni ikkinchi marotaba egallashga urinish bilan yakun topdiHaldon (1997), pp. 72, 76, 80–83; Howard-Johnston (2010), pp. 507–510; Lilie (1976), pp. 110, 112–122. Bundan tashqari, 695-yilda Yustinian taxtdan agʻdarildi va bu Vizantiya imperiyasini kuchli ichki beqarorlik girdobiga tortib, davlatni inqiroz yoqasiga olib keldiLilie (1976), p. 140; Treadgold (1997), pp. 345, 346.

 Manbalar 

Turkum:Umaviylar xalifaligi ishtirokidagi qamallar
Turkum:707
Turkum:708
Turkum:709