Diyor Rabiʼa

Diyor Rabi’a () - Jazira (Yuqori Mesopotamiya) tarkibidagi uchta viloyatdan eng sharqdagisi va eng yirigining oʻrta asrlardagi arabcha nomi. Qolgan ikki viloyat Diyor Bakr va Diyor Mudar deb atalgan. Oʻrta asr geografi al-Balozuriyning maʼlumotlariga koʻra, bu uchala viloyat VII asrdagi musulmon istilolari davomida xalifa Muoviya I joylashtirgan asosiy arab qabilalarining nomlari bilan atalgan. Diyor Rabiʼada Rabiʼa qabilasi joylashgan.

 Tuzilishi 
Diyor Rabi’a Xobur daryosining yuqori oqimi va irmoqlarini, yaʼni Tur Abdin va Bet-Arabaye hududlarini, shuningdek, Dajla daryosining ikkala qirgʻogʻini oʻz ichiga oladi. Bu hudud shimolda Jazirat ibn Umar atrofidan boshlanib, janubda Tikrit yaqinidagi Iroq chegarasigacha choʻziladi va Yuqori Zab hamda Quyi Zab daryolarining quyi oqimlarini ham qamrab oladi. Viloyatning bosh shahri Mosul (arabcha al-Mavsil) boʻlib, Balad, Jazirat ibn Umar, as-Sinn, Barqa’id, Sinjar, Nisibis, Mardin va Ras al-Ayn kabi boshqa muhim shaharlari ham mavjud edi. Michael Moronyning taʼkidlashicha, Nisibis shahri Sosoniylar davridan to Abbosiylar davrigacha mintaqaning maʼmuriy markazi boʻlgan. Biroq bu fikrni faqatgina Abbosiylar davriga oid maʼlumotlar asosida tasdiqlash mumkin.

 Tarixi 
690-yillarda bu hudud Jazira viloyati tarkibiga kiritildi. Viloyat nazorati Muhammad ibn Marvonga topshirildi. Abbosiylar davrida mintaqaga tez-tez qarmatlar bosqinlari uyushtirildi. X asr oʻrtalarida mintaqa mahalliy Hamdoniylar sulolasi nazoratiga oʻtdi. Hamdoniylar amirligini 980-yilda Buvayhiylar tugatgach, viloyat Uqayliylar boshqaruvi ostiga oʻtdi. Yangi sulola bu hududni XI asr oxirida Saljuqiylar bosqini sodir boʻlgunga qadar nazorat qilib keldi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 





Turkum:Oʻrta asrlarda Yuqori Mesopotamiya
Turkum:Tarixiy viloyatlar
Turkum:Yuqori Mesopotamiya