Ali al-Hodiy

Ali al-Hodiy ( taxminan 828-yil 7-martda tugʻilgan – taxminan 868-yil 21-iyunda vafot etgan) – islom paygʻambari Muhammadning avlodi va Oʻn ikki imom oqimining oʻninchi imomi. Otasi Muhammad al-Javoddan (vafoti: 835) keyin imomlikni meros qilib olgan. 828-yilda Madinada tugʻilgan Ali „al-Hodiy“ (– „yoʻl koʻrsatuvchi“) va „an-Naqiy“ ( – „pok, tanlab olingan“) unvonlari bilan tanilgan. Otasining vafotidan soʻng, koʻpchilik al-Javod izdoshlari hali yosh boʻlgan Alining imomligini darhol qabul qilgan. Qur’onda nomi keltirilgan yosh Iso (Masih) haqidagi rivoyatlar bilan oʻxshatilib, Oʻn ikki imom manbalarida Aliga yoshligidanoq imomlikka loyiq boʻlgan favqulodda tugʻma ilm berilgani taʼkidlanadi.

Avvalgi imomlarning aksariyati kabi Ali al-Hodiy ham siyosatdan yiroq boʻlgan. Biroq taxminan 848-yilda Abbosiy xalifa al-Mutavakkil (847–861-yillar hukmronlik qilgan) tomonidan Madinadan poytaxt Samarraga chaqirtirilgan. Al-Mutavakkil shialarga nisbatan dushmanligi bilan tanilgan. Samarrada Ali al-Hodiy 868-yilgacha, yaʼni Abbosiy xalifasi al-Mu’tazz (866–869-yillar hukmronlik qilgan) hukmronligi davrigacha qattiq nazorat ostida saqlangan. Shunga qaramay, u yashirin vakillar tarmogʻi orqali shia jamoasining moliyaviy va diniy ishlarini boshqarib turgan. Shialik manbalarining aksariyati uning taxminan qirq yoshida Abbosiylar tomonidan zaharlab oʻldirilganini taʼkidlaydi. Biroq Oʻn ikki imom teologi al-Shayx al-Mufid (vafoti: 1022) bu maʼlumotga qarshi fikr bildirgan. Oʻn ikki imom manbalarida Ali al-Hodiy tinchlikparvar, tazyiqlarga uchragan imom sifatida tasvirlangan. Bu manbalarda Abbosiy saroyidagilarning uni kamsitish va tahqirlashga qaratilgan urinishlari koʻp marotaba qayd etilgan. Shuningdek, uning uyini tintuv qilish, vaqtincha hibsga olish va hatto oʻldirish rejalari haqida ham daʼvolar mavjud.

Oʻn ikki imom manbalarida unga ayrim moʻjizalar ham nisbat qilinadi, bu manbalar koʻpincha uning oldindan voqealarni bilish qobiliyatini taʼkidlaydi. Vafotidan soʻng izdoshlari orasida koʻpchilik uning oʻgʻli Hasan al-Askariyni imom sifatida qabul qilgan. Hasan al-Askariy ham Samarrada bir necha yil davomida to vafotiga qadar hibsda saqlangan. Biroq baʼzilar al-Hodiyning boshqa bir oʻgʻli Jaʼfarga ergashgan. Oʻn ikki imom manbalarida u „Jaʼfar al-Kazzob“ (yaʼni „yolgʻonchi Jaʼfar“) nomi bilan tanilgan. Ammo Jaʼfar vafotidan keyin bu yoʻnalish oxir-oqibat asosiy Oʻn ikki imomlik oqimiga qoʻshilib ketgan. Ali al-Hodiy va uning oʻgʻli Hasan al-Askariy qabrlari hozirgi Iroqning Samarra shahridagi al-Askariy ziyoratgohida joylashgan. Shialar uchun muqaddas boʻlgan bu maskan 2007-yilda ekstremist IShID jangarilari tomonidan hujum nishoniga aylangan.

 Adabiyotlar 











































Turkum:Husayniylar
Turkum:828-yilda tugʻilganlar