Ubaydulloh ibn as-Sariy

Ubaydulloh ibn as-Sariy () (865-yilda vafot etgan) 822-yildan 826-yilgacha Misr noibi boʻlgan. As-Sariy ibn al-Hakamning oʻgʻli boʻlgan Ubaydulloh Abbosiylar sulolasining yirik fuqarolar urushidan keyingi notinch davrda Misrning bir qismini mustaqil boshqargan oilasining uchinchi va soʻnggi a’zosi edi. 826-yilda Abdulloh ibn Tohirga taslim boʻlishi bilan mojaro boshlanganidan beri birinchi marta viloyat ustidan Abbosiylarning qat’iy nazorati qayta oʻrnatilishi taʼminlandi.

 Faoliyati 
Ubaydulloh abna ud-davlaning zutt guruhi a’zosi hamda 816 va 817—820-yillarda Misr noibi lavozimida ishlagan as-Sariy ibn al-Hakamning oʻgʻli edi. 820-yilda as-Sariy vafotidan soʻng, Ubaydulla akasi Abu Nasr tomonidan sohib ash-shurta etib tayinlandi; .. 822-yilda akasining vafotidan soʻng, noiblikni oʻz zimmasiga olib, uning vorisi sifatida e’tirof etilgach, qoʻshin sodiqlik qasamyodi qabul qildi. Biroq, otasining Misrni boʻlib yuborgani oqibatida, uning real hokimiyati faqat poytaxt Fustat va viloyatning janubiy qismigagina yoyilgan edi. Quyi Misrning katta qismi esa Ali ibn Abdulaziz al-Jaraviy hamda andalusiyalik bosqinchilar qoʻliga oʻtib ketgan edi; ; ..

Ubaydullohning Misr ustidan hukmronligi dastlab Abbosiylar markaziy hukumati tomonidan tan olinmadi. Bu vaqtda hukumat 811—813-yillarda raqib xalifalar al-Amin va al-Ma’mun oʻrtasidagi fuqarolar urushi tufayli yoʻqotilgan hokimiyatini qayta tiklashga urinayotgan edi. Ubaydulloh taxtga oʻtirganidan koʻp oʻtmay, mamlakat boshqaruvini qoʻlga olish uchun al-Ma’mun yuborgan Xolid ibn Yazid ash-Shayboniy bosqiniga qarshi kurashishga majbur boʻldi. Ubaydulloh qarshilik koʻrsatishga qaror qilib, hatto Ibn al-Jaraviy yordami bilan Fustat yaqinigacha yetib kelgan Xolidga qarshi jangda gʻalaba qozondi. Keyingi bir necha oy davomida ikkala tomon oʻrtasida bir nechta janglar boʻlib oʻtdi. Oxir-oqibat Ibn al-Jaraviy qoʻllab-quvvatlash fikridan qaytgach, Xolidning mavqeiga jiddiy zarar yetdi. 823-yilning boshlariga kelib Xolid nihoyat magʻlubiyatga uchradi va Ubaydulloh tomonidan asirga olindi. Ubaydulloh Fustat ustidan hukmronligini mustahkamlab, poytaxtga qaytgach, Xolidni qoʻyib yubordi va viloyatdan Makkaga chiqib ketishga ruxsat berdi; ; ..

Xolidning yurishi tugagandan soʻng, Ubaydulloh bor eʼtiborini Quyi Misrni oʻz taʼsirida ushlab turgan raqibi Ibn al-Jaraviy bilan kurashishga qaratdi. Al-Ma’mun ikkala raqibga ham oʻzlari nazorat qiladigan hududlardagi yer soliqlarini yigʻish huquqini berib, xat yozgan boʻlsa-da, ikkala tomon tezda bir-biri bilan ziddiyatga kirishish uchun bahona topib, tez orada urush boshlandi. Keyingi bir necha yil davomida Ubaydulloh qoʻshinlari Quyi Misrga bostirib kirib, Mahallat ash-Sharqiyonni talon-taroj qildilar, Tinnis va Dumyotni bir necha bor ishgʻol qildilar. Ibn al-Jaraviy ba’zan Shimoliy Sinay atrofidagi shaharlardan boshpana topishga majbur boʻldi. Shunga qaramay, Ubaydulloh raqibini toʻliq magʻlub eta olmadi. Ibn al-Jaraviy 825-yil oʻrtalarida mintaqaga qaytishga muvaffaq boʻldi; ; ..

Ubaydullohning noibligi 826-yilda tugadi. Al-Ma’mun Tohiriy general Abdulloh ibn Tohirni yuborib, mamlakat ustidan yanada qatʼiy nazorat oʻrnatishga intildi. Ibn al-Jaraviy darhol bo‘ysunishni taklif qilgan bo‘lsa-da, Ubaydulloh Abdullohga qarshi kurashishga harakat qildi, ammo uning kuchlari mag‘lubiyatga uchradi va oxir-oqibat u xavfsizlik kafolatini izlashga qaror qildi. Ibn al-Jaraviy darhol boʻysunishni taklif qilgan boʻlsa-da, Ubaydulloh Abdullohga qarshi kurashishga harakat qildi, ammo kuchlari magʻlubiyatga uchrab, oxir-oqibat xavfsizlik kafolati soʻrashga qaror qildi. Ubaydulloh Abdullohga boʻysungach, Bagʻdodga joʻnatildi; ; ; ; .. Shundan soʻng, Ubaydulloh Misrga qaytmadi. Umrining oxirigacha Iroqda qolib, 865-yilda Samarrada vafot etdi; ..

As-Sayyida Nafisa masjidining qurilishi ham Ubaydulloh faoliyati bilan bogʻliq.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 







Turkum:865-yilda vafot etganlar
Turkum:Misrning 9-asrdagi Abbosiy noiblari
Turkum:9-asr arab shaxslari