Buxoro jangi

Buxoro jangi 709-yilda Umaviylar hamda Soʻgʻd-turk ittifoqi qoʻshinlari oʻrtasida boʻlib oʻtgan. Jang Umaviylarning gʻalabasi va Buxoroning zabt etilishi bilan yakunlangan.

 Tarixi 
706-yilda Umaviylar sarkardasi Qutayba ibn Muslim Transoxiniyani zabt etish uchun yurish boshladi. Amudaryoni kesib oʻtib, Poykendni qamal qildi va muvaffaqiyatli zabt etdiPercy Sykes, p. 161. Soʻngra oʻz qoʻshinlarini Buxoroni zabt etishga boshladi. Umaviylar 707 va 708-yillarda ikkita yurishni amalga oshirdi, biroq bu yurishlarning har ikkalasi ham muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi. Qutaybaga Buxoroning mahalliy hukmdori Vardan-Xudat qarshilik koʻrsatdi. Ikkala yurishning muvaffaqiyatsizligi natijasida Iroq noibi Hajjoj ibn Yusuf Qutaybaga tanbeh berdi. 709-yilda Qutayba yana Buxoroga yurish qildi, bu vaqtda Vardan Xudat vafot etgan edi va bu Qutaybaga gʻalaba uchun umid berdiHugh Kennedy, p. 259-260.

 Jang 
Umaviylar Buxoroga yetib borgach, buxoroliklar boshqa sugʻd va turklardan yordam soʻradi. Soʻgʻd-turk qoʻshini ularga yordamga keldi va Umaviylarga qarshi jang olib bordi. Umaviylar ularga qarshi hujum uyushtirdi, biroq Buxoro qoʻshini hujumni qaytarishga muvaffaq boʻldi, shu sababli Umaviylar qarorgohlariga chekinishga majbur boʻldi. Soʻngra Soʻgʻd-turk qoʻshini Umaviylarning qarorgohiga ham bostirib kirdiHugh Kennedy, p. 260Percy Sykes, p. 162.

Jang davom etdi. Turklar daryoning narigi tomonidagi tepalikka joylashgan edilar. Umaviylar daryoni kesib oʻtishni va ular bilan toʻqnashishni istamasdilar. Qutayba oʻz qoʻshini jangga chorlay boshladi. Banu Tamim qabilasi boshligʻi Vaki’ ibn Hasan at-Tamimiy bayroqni olib, daryoni kesib oʻta boshladi, shuningdek, otliq qoʻshin qoʻmondonini ham shunga undadi. Dastlab qoʻmondon taklifni rad etdi, biroq keyinchalik daryoni kesib oʻtishga qaror qildi. Otliq qoʻshin tepalikka chiqib olgachm piyodalar qoʻshini ham ularning ortidan ergashdi. Otliq qoʻshinlar turklarga qanotlardan hujum uyushtirdi, piyoda qoʻshinlari esa raqibni tepalikdan quvib chiqarishga muvaffaq boʻldiHugh Kennedy, p. 260-261.

Bu gʻalabadan keyin musulmonlar birinchi marta Buxoroni egallashga erishdilar. Buxoro aholisi musulmonlar bilan tinchlik sulhini tuzdi, musulmon qoʻshinining qal’ada joylashishiga ruxsat berildi. Umaviylar tomonidan Buxoro shahrining hukmdori sifatida Xutak xotunning oʻgʻli Tugʻshoda tayinlandiHugh Kennedy, p. 261.

 Manbalar 

Turkum:Umaviylar xalifaligi ishtirokidagi janglar