Al-Adliy

Al-Adliy ar-Rumiy () - shaxmatning qadimiy shakli boʻlgan shatranj oʻyini ustasi va nazariyotchi. Asli Anadoludan boʻlgan. 842-yilda shatranj haqidagi ilk risolalardan biri "Kitob ash-shatranj" asarini yozgan.

AL-Adliy IX asrda xalifa al-Vosiq hukmronligi davrida eng kuchli shatranj ustasi sifatida tan olingan, biroq keyinchalik al-Mutavakkil hukmronligining boshida ar-Roziyga yutqazgan.

Al-Adliy risolasida oʻzidan avvalgi shatranj ustalarining gʻoyalarini jamlagan. Garchi kitobning oʻzi yoʻqolgan boʻlsa-da, undagi masalalar keyingi avlod mualliflari asarlarida saqlanib qolgan.

Al-Adliyning ishlari asosida shatranjning mashhur masalalaridan biri Dilorom masalasining variantlaridan biri yuzaga kelgan, bu keyinchalik as-Suliy nomi bilan bogʻlangan va „Dilorom moti“ deb atalgan. XV asr boshlariga oid bir qoʻlyozmada bu masalaga oʻxshash holat tasvirlangan va unda Dilorom ismli qul haqida hikoya keltirilgan. U mashhur shatranj ustasining eng sevimli xizmatkori boʻlgan va xoʻjayini ogʻir oʻyinda yutqazishga yaqin boʻlgan paytda ushbu kombinatsiyani topib bergan.

 Manbalar 

 Adabiyotlar