Chingizxon xalqaro aeroporti

Chingizxon xalqaro aeroporti  yoki Yangi Ulan-Bator xalqaro aeroporti – Ulan-Batorga xizmat koʻrsatuvchi asosiy aeroport va Moʻgʻulistonning yagona xalqaro aeroporti. 2021-yil 4-iyulda faoliyat koʻrsata boshlagan aeroportNovostigogo.mn  Xөshigiyn nisex buudlig „Mitsubishi Chiyoodo“ barina Buyant-Ukhaa xalqaro aeroportini almashtirgan.

Bu mamlakatdagi eng yirik havo obyekti boʻlib, barcha yirik mongol aviakompaniyalari uchun markaz boʻlib xizmat qiladi va Töv viloyatining Sergelen shahridagi Xöshig vodiysida, Ulan-Batordan 52 km janubda va Zuunmoddan 20 km janubi-gʻarbda joylashgan. Aeroport Ulan-Batorga avtomagistral orqali bogʻlangan boʻlib, shaharning turli nuqtalariga boradigan va qaytayotgan avtobus yoʻnalishlari mavjud. 11 ta mahalliy yoʻnalishlarga hamda Osiyo va Yevropaning turli xalqaro yoʻnalishlariga toʻgʻridan-toʻgʻri reyslarni amalga oshiradi.

2024-yilda u 2,1 million mahalliy va xalqaro yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatgan.

 Tarixi 
 Kelib chiqishi 
1957-yilda tashkil etilgan Ulan-Batorning avvalgi asosiy aeroporti – Buyant-Ukhaa xalqaro aeroporti janubiy va sharqiy tomondan ikkita togʻ bilan oʻralgan boʻlib, uning faqat bir tomoni uchish-qoʻnishga yaroqli edi va tez-tez ob-havo sharoitlaridan salbiy taʼsir koʻrardi. Yangi aeroport soatiga 1 100 yoʻlovchiga va yiliga 3 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega qilib loyihalashtirilgan boʻlib, yuk tashish quvvati 11 900 tonnani tashkil etadi. Uni rivojlantirish asosan Yaponiya hukumati (JICA) tomonidan 93% imtiyozli kredit asosida moliyalashtirilgan, qolgan mablagʻni esa Moʻgʻuliston hukumati taqdim etgan.

 Rivojlanishi 
Aeroport uchun dastlabki rejalashtirish ishlari 2006-yilda Yaponiyaning yordami bilan boshlangan. 2008-yil may oyida Yaponiya xalqaro hamkorlik banki va Moʻgʻuliston hukumati oʻrtasida yillik 0,2% stavkali 40 yillik  () miqdoridagi imtiyozli kredit bitimi imzolangan. Kredit shartlariga koʻra, loyiha yaponiyalik konsalting va pudrat tashkilotlari tomonidan amalga oshirilishi kerak edi, biroq qurilishda ishlatiladigan materiallarning 70% gacha boʻlgan qismi boshqa mamlakatlardan boʻlishi mumkin edi. 2009—2011-yillarda Azusa Sekkei va Oriental Consultants JV aeroport loyihasini ishlab chiqdi va tender hujjatlarini tayyorladi. 2011-yilda qurilish uchun tender eʼlon qilindi va Mitsubishi-Chiyoda konsorsiumi (MCJV) texnik tanlovda gʻolib boʻldi. Narxni aniqlashtirish va shartnoma muzokaralari 2013-yil 10-mayda yakunlandi va asosiy qurilish shartnomasi MCJV hamda Moʻgʻuliston fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi oʻrtasida imzolandi. Aeroport qurilishi uchun Yaponiyadan jalb qilingan jami kredit miqdori  () tashkil etdi.

 Qurilish va ochilishi 
Tamal toshi qoʻyish marosimi 2012-yil 22-aprelda boʻlib oʻtdi, qurilish ishlari maydondagi toshqinlardan himoya choralari bilan boshlandi. Shu bilan birga, Ulan-Batorning Nalayx tumanidan elektr uzatish liniyasi qurilishi ham olib borildi. Asosiy qurilish 2013-yil mayidan 2020-yil apreliga qadar davom etdi. Dispetcherlik minorasining beton quyish ishlari 2013-yil 13-sentyabrda boshlangan. 2014-yil 29-yanvarda aeroport elektr podstansiyasi qurilishi yakunlanib, u Moʻgʻuliston elektr tarmogʻiga ulandi. Ulan-Bator tomoniga 6 polosali, 30 km uzunlikdagi avtomobil yoʻli qurilishi 2016-yil mayda boshlangan va 2019-yilda yakunlangan.

Dastlab aeroport 2016-yil dekabrida ochilishi rejalashtirilgan edi, ammo qurilishning asosiy qismi faqat 2017-yilda tugatildi. Aeroportning ochilishi 2018, 2019, 2020 va 2021-yillarga surilgan. Ushbu kechikishlar aeroportni boshqarish va egalik boʻyicha shartnomalar, Ulan-Bator yoʻl qurilishi hamda COVID-19 pandemiyasi bilan bogʻliq edi.

Aeroport faoliyati 2021-yil 4-iyulda MIAT Mongolian Airlines aviakompaniyasining Ulan-Bator–Narita–Ulan-Bator yoʻnalishi boʻyicha Boeing 737 samolyoti bilan Tokioga amalga oshirilgan ochilish reysi bilan boshlangan.

Loyihalash va qurilish bosqichlarida aeroport turli nomlar bilan, jumladan, Yangi Ulan-Bator xalqaro aeroporti va Khöshig (yoki Khöshigt) vodiysi aeroporti deb atalgan. Yangi aeroportga rasmiy nom 2020-yil 2-iyulda berilgan, eski Chingizxon xalqaro aeroporti esa oʻzining 2005-yilgacha boʻlgan nomi – Buyant-Ukhaa xalqaro aeroporti deb oʻzgartirilgan. Aeroport Moʻgʻullar davlati asoschisi Chingizxon sharafiga nomlangan.

2024-yil iyul oyida Nippon Koei kompaniyasiga aeroportni kengaytirish boʻyicha baholash oʻtkazish topshirildi.

2025-yil may oyida United Airlines haftasiga 3 marta Boeing 737-800 samolyoti bilan Tokioga beshinchi erkinlik huquqi asosida parvozlarni boshladihttps://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/united-airlines-adds-routes-greenland-mexico-mongolia-more/.

 Infratuzilmasi 

Aeroport umumiy 104 200 m2 maydonni egallaydi. Unda uzunligi , kengligi  boʻlgan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Shuningdek, u  uzunlikdagi (kengligi ) parallel yoʻlak, ikkita tez yoʻlak va uchta taksi yoʻlaklariga ega.

 Terminali 
Aeroportning yoʻlovchi terminali  maydonga ega boʻlib, birinchi qavatda kelish va ikkinchi qavatda joʻnab ketish zallari mavjud.

 Kargo 
Kargo terminali  maydonga ega, aeroport yiliga 11 900 tonna yuk tashish imkoniyatiga ega. Shuningdek, u xavfli, qimmatli va sovutilgan tovarlarni import/eksport qilish uchun alohida inshootlarni oʻz ichiga oladi.

 Egaligi 
Chingizxon xalqaro aeroporti New Ulaanbaatar International Airport MChJ (() tomonidan boshqariladi, u aeroportning 2036-yilgacha ishlashi uchun masʼuldir. Kompaniyaning 51% ulushi Japan Airport Management MChJga (Mitsubishi Corporation, Narita International Airport Corporation, Japan Airport Terminal va JALUXga tegishli), 49% qismi esa Moʻgʻuliston hukumati tomonidan moliyalashtiriladigan Khushigiin Khundii Airportga () tegishli. JALUX aeroportning chakana bizneslarini boshqaradi.

 Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar 

 Statistikasi 
+Yillik statistikasiYillarMahalliy yoʻlovchilar soniXalqaro yoʻlovchilar soniMahalliy parvozlar soniXalqaro parvozlar soniMahalliy yuk tashish (tonna)Xalqaro yuk tashish (tonna)2022333 805618 9608 8195 33424,212 8692023419 0141 312 17310 3109 65417,98 5552024420 3951 746 87510 96712 99028,310 366

+2024-yilda yoʻlovchilar soni boʻyicha eng mashhur xalqaro yoʻnalishlarAeroportKetayotgan yoʻlovchilarKelayotgan yoʻlovchilarSeul-Inchxon 319 372 314 928Pekin–Poytaxt 139 749 132 650Istanbul 71 151 75 486Tokio-Narita 63 619 61 470Hong Kong 50 760 48 366

+2024-yilda yoʻlovchilar soni boʻyicha eng mashhur mahalliy yoʻnalishlarAeroportKetayotgan yoʻlovchilarKelayotgan yoʻlovchilarKhanbumbat (Oyu Tolgoi) 170 662 171 938Kobdo 8 370 8 897Mörön 6 148 8 469Ölgii 6 920 6 776Dalanzadgad 4 853 4 522

 Yer usti transporti 
Aeroport Ulan-Batorga avtomagistral orqali ulangan va shahar markazidan taxminan 50 kilometr (31 milya) uzoqlikda joylashgan. Shuttle avtobus xizmatlari, taksilar va shaxsiy transport vositalari aeroportga borish uchun transport turlari hisoblanadihttps://getairport.taxi/en/blog/how-to-get-to-mongolia-by-air.

 Eslatmalar 

 Manbalar 

 Havolalar 
 Rasmiy veb-sayti
 Aeroport operatorining rasmiy veb-sayti
 Khoshig Valley Airport State Owned LLC

Turkum:Moʻgʻuliston aeroportlari
Turkum:Chingizxon