Koʻprik jangi

Koʻprik jangi yoki al-Jisr jangi (; ) – Sosoniylar armiyasi hamda musulmon arablar oʻrtasida Furot daryosi boʻyida boʻlib oʻtgan jang. Musulmon qoʻshiniga Abu Ubayd as-Saqafiy, Sosoniylar qoʻshiniga esa Bahman Jadhuya boshchilik qilgan. Anʼanaviy tarixiy manbalarga koʻra, ushbu jang 634-yilda sodir boʻlgan boʻlib, Sosoniylarning Roshidun xalifaligi qoʻshinlari ustidan qoʻlga kiritilgan yagona yirik gʻalabasi hisoblanadi.

 Tarixi 
Musulmon qoʻshinlari allaqachon Hirani egallab, Furot daryosi boʻyidagi arablar yashaydigan Mesopotamiya hududlarini oʻz nazoratiga olgandi. Hiraning qulashi sosoniylarni hayratda qoldirdi, yosh Yazdigard III arablarga nisbatan jiddiy munosabatda boʻla boshladi. Shundan soʻng u arab chegaralariga qoʻshin yuborib, ustunlikka erisha boshladi. Natijada al-Musanno ibn Horisa Madinadan qoʻshimcha kuchlarni chaqirishga majbur boʻldi.

Yangi xalifa Umar Abu Ubaydni Mesopotamiyadagi harakatlarga boshchilik qilish uchun yubordi. Abu Ubayd hozirgi Kufa shahri yaqinida Bahman Jaduya boshchiligidagi asosiy sosoniy qoʻshini bilan toʻqnash keldi. Ikki tomon Furot daryosining qarama-qarshi qirgʻoqlariga joylashdi. Daryo ustida koʻprik boʻlgani sababli, bu jang tarixda Koʻprik jangi nomi bilan mashhur boʻldi.

 Jang 
Bahman Abu Ubaydga daryoni qaysi tomon birinchi boʻlib kesib oʻtishini hal qilishni taklif qildi. Abu Ubayd tashabbusni oʻz qoʻliga olib, daryoni keskinlik bilan kechib oʻtdi, ammo bu harakati uning qoʻshinlari uchun falokatga aylanishi muqarrar boʻldi. Tarixiy manbalarga koʻra, sosoniylar safidagi fillarni koʻrgan arab otlari vahimaga tushgan. Oq fil Abu Ubaydni xartumi bilan otidan tortib tushirib, uni oyoqlari ostida bosib oʻldirgani aytiladi. Bu voqea Abu Ubayd filning xartumiga hujum qilmoqchi boʻlgan vaqtda sodir boʻlgan. Musulmon lashkari qoʻmondonining oʻldirilishi va arab askarlarining koʻprik yaqinida qatʼiy saf tortgan sosoniylarni orqaga chekinishga majbur qila olmasligi ularning vahimaga tushib, jang maydonidan qochishiga sabab boʻldi. Abu Ubayddan soʻng qoʻmondonlik uning ukasi al-Hakam va oʻgʻli Jabrga, soʻngra al-Musannoga oʻtdi. Rivoyatlarga koʻra, al-Musanno jang maydonida qolib, arablar koʻprikni taʼmirlab, chekinishi uchun yoʻl ochgan, biroq bu jangda ular 4 000 nafar askarini yoʻqotgan. Shuningdek, bu va oʻsha davrdagi boshqa janglarda ishtirok etganlar va yoʻqotishlar haqida aniq raqamlar mavjud emas. Ushbu jangda taxminan 3 000 nafar arab askari daryoda oqib ketgan.

Manbalarda Bahman Jadhuyaning jangdan qochib ketayotgan arab qoʻshinini taʼqib qilmagani haqida maʼlumotlar mavjud, biroq ushbu manbalar bunga turlicha sabablar keltirgan.

 Yana qarang 

 Qodisiya jangi
 Sosoniylar imperiyasining qulashi
 Roshidun xalifaligi janglari roʻyxati
 Musulmonlarning Eronga istilosi

 Manbalar 

 Adabiyotlar 









Turkum:Roshidun xalifaligi ishtirokidagi janglar
Turkum:634