Habib ibn al-Muhallab

Habib ibn al-Muhallab al-Azdiy ()) (720-yilda vafot etgan) – Sind viloyati rahbari va harbiy qoʻmondoni, Muhallabiylar oilasining aʼzosi. Yazid ibn al-Muhallab qoʻzgʻolonida qatnashib, al-Aqr jangida halok boʻlgan.

 Faoliyati 
Habib general al-Muhallab ibn Abu Sufraning oʻgʻli boʻlib, yoshligidanoq otasining qoʻl ostida xizmat qilgan. 686- va 695-yildaAl-Tabari, v. 20: p. 174Al-Tabari, v. 22: p. 28 u otasining Basra, Ahvoz va Fors viloyatlarida azoriqay isyonchilarini yoʻq qilishga qaratilgan harbiy yurishlarida ishtirok etganligi qayd etilgan. 697-yilda azraqiylarga qarshi operatsiyalar yakunlangach, Habib Xurosonga koʻchib oʻtdi, u yerda al-Muhallab al-Hajjoj ibn Yusuf tomonidan hokim etib tayinlandiAl-Tabari, v. 22: pp. 179-80. Uch yildan soʻng Keshga qarshi yurishida ishtirok etdi. Ushbu yurish davomida Rabinjonga qarshi hujum uyushtirish uchun tanlandi, biroq Buxoro hukmdori unga qarshi yurish boshlagan vaqtda u chekinishga qaror qiladiAl-Tabari, v. 22: pp. 188-89.

702-yilda otasi al-Muhallab vafot etdi. Shundan soʻng u qoʻshinni oʻz boshqaruviga oldi va uni ukasi Yazidga topshirdi. Yazid esa al-Hajjoj tomonidan Xurosonning yangi hokimi sifatida tan olindiAl-Tabari, v. 23: pp. 31-32. Habib keyingi bir necha yilini Yazidga yordam berishga bagʻishladi va 704-yilda Yazid lavozimidan ozod etilgandan soʻng, uning oʻrniga tayinlangan al-Mufaddalga ham koʻmaklashishni davom ettirdiAl-Tabari, v. 23: pp. 63-64. Ushbu davrda u Kirmon noibligiga tayinlandi va bu lavozimni al-Hajjoj barcha muhallabiylarni oʻz lavozimlaridan chetlatgunga qadar saqlab qoldiAl-Tabari, v. 23: p. 129. Shundan so‘ng, u al-Hajjojning buyrug‘iga ko‘ra Basrada qamoqqa olindi va qiynoqqa solindi. Biroq, xalifa al-Volid muhallabiylarning xavfsizligini ta’minlashni buyurgach, u boshqa jazolardan qutuldiAl-Tabari, v. 23: pp. 157, 162. 

715-yilda al-Validning vafoti va xalifa Sulaymonning taxtga chiqishi natijasida Muhallabiylar yana hokimiyatga qaytarildi. Shu bilan birga, Yazid xalifa tomonidan al-Hajjojning sobiq lavozimi - Iroq rahbari etib tayinlandiAl-Tabari, v. 24: p. 32. Shu bilan bir vaqtda, Habib yaqinda Muhammad ibn al-Qosim tomonidan zabt etilgan Sind viloyatiga hokim etib tayinlandiKhalifah ibn Khayyat, p. 318; al-Ya'qubi, p. 356; Crone, p. 141 va u yerda Habibga harbiy yurishni davom ettirish vazifasi topshirildi. Viloyatga yetib kelgach, Habib Hind daryosi qirg‘og‘ida qarorgoh tikladi va Aror aholisining taslim boʻlishini qabul qildi. Hokimlik davrida u nomi ma’lum bo‘lmagan qabila bilan jang qilib, uni mag‘lubiyatga uchratdi, biroq sezilarli hududiy yutuqlarga erishilgani qayd etilmadiAl-Baladhuri, p. 225; Mazhar-ul-Haq, p. 453.

Habib Sulaymon xalifaligi davomida Sindda qoldi. Biroq, 717-yilda Sulaymon vafot etgach, Muhallabiylar yana qismatning og‘ir sinoviga duch keldilar; yangi xalifa Umar ibn Abdulaziz Yazidni Iroqdan chetlatishga va uni qamoqqa olishga qaror qildiAl-Tabari, v. 24: pp. 75, 79-81. Habibning hokimligi ham yakuniga yetdiKhalifah ibn Khayyat, p. 322; u Sindni tark etib, oxir-oqibat Basraga qaytib keldiAl-Tabari, v. 24: p. 112.

 Yazid ibn al-Muhallabning qoʻzgʻoloni 
Xalifa Umar 720-yil fevral oyida vafot etdi. Shu paytga kelib, Yazid qamoqdan qochdi va Iroqqa qaytishga qaror qildiAl-Tabari, v. 24: pp. 89-91. O‘sha vaqtda Habib o‘z akalari al-Mufaddal, Marvon va Abdulmalik bilan birga Basrada edi. Yazidning qochganligi haqidagi xabar Basraga yetib kelgach, shahar hokimi Adi ibn Artoh al-Fazoriy ehtiyot chorasi sifatida muhalliblarga qarshi qamoqqa olish haqida farmon berdiAl-Tabari, v. 24: p. 112. Ammo bundan ko‘p o‘tmay, Yazid qo‘shin bilan Basra ostonasiga yetib keldi va shaharni egallashga muvaffaq bo‘ldi. Shahar himoyachilari mag‘lubiyatga uchrab, hokim asirga olingach, Habib va uning aka-ukalari qamoqdan ozod etildi. Ular darhol Yazidning xalifaga qarshi qo‘zg‘oloniga qo‘shildilarAl-Tabari, v. 24: pp. 113-17.

Keyingi bir necha oy davomida Habib Iroqdagi mavqeini mustahkamlagani sababli Yazid bilan birga qoldi. Maslama ibn Abdumalik qo‘mondonligidagi qo‘shin Suriyadan bostirib kelayotgani haqida xabar kelgach, Habib ukasiga ikki taklifni berdi: yo Forsga chekinib, u yerda tog‘larda mustahkam qal’a qurish, yoki qo‘shinining bir qismini Jaziraga yuborib, dushmanni o‘sha yerda to‘xtatish. Biroq Yazid bu ikkala taklifni ham rad etib, Iroqda qolishda qat’iy turdiAl-Tabari, v. 24: pp. 124-26. 720-yil avgustda Umaviylar va Muhallabiylar qo‘shinlari al-Aqrda to‘qnashganda, Habib ukasining qo‘shinlari o‘ng qanotiga qo‘mondon etib tayinlandiAl-Tabari, v. 24: p. 135. 720-yil jang davomida oʻldiAl-Tabari, v. 24: pp. 136-38.

 Adabiyotlar 
 Al-Baladhuri, Ahmad ibn Jabir. The Origins of the Islamic State, Part II. Trans. Francis Clark Murgotten. Nyu York: Kolumbiya universiteti, 1924.

 Khalifah ibn Khayyat. Tarikh Khalifah ibn Khayyat. Ed. Akram Diyaʼ al-'Umari. 3-nashr. Ar Riyod: Dar Taybah, 1985.
 Mazhar-ul-Haq. A Short History of Islam: From the rise of Islam to the fall of Baghdad, 571 A. D. to 1258 A. D. Lahore: Bookland, 1977.
 Al-Tabari, Abu Jaʼfar Muhammad ibn Jarir. The History of al-Tabari. Ed. Ehsan Yar-Shater. 40 vols. Albany, NY: Nyu York davlat universiteti nashriyoti, 1985-2007.
 Al-Yaʼqubi, Ahmad ibn Abu Yaʼqub. Historiae, Vol. 2. Ed. M. Th. Houtsma. Leiden: E. J. Brill, 1883.
 Manbalar 

Turkum:720-yilda vafot etganlar
Turkum:Muhallabiylar
Turkum:Sinddagi Umaviylar rahbarlari
Turkum:7-asrda tugʻilganlar
Turkum:7-asr arab kishilari
Turkum:8-asr arab kishilari
Turkum:Sinddagi Umaviylar hokimlari