Yozgi Paralimpiada oʻyinlari

Yozgi Paralimpiada oʻyinlari, shuningdek, Paralimpiada oʻyinlari nomi bilan ham tanilgan, jismoniy imkoniyati cheklangan sportchilar ishtirok etadigan xalqaro koʻpsport musobaqasidir. Ushbu musobqada qatnashuvchi sportchilar qatoriga harakatlanishida nuqsoni boʻlgan, amputatsiyaga uchraganlar, koʻrlik va bosh miya falaji bilan kasallanganlar kiradi. Paralimpiada oʻyinlari Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasi tomonidan har toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladi. Medallar har bir musobaqada beriladi, birinchi oʻrin uchun oltin, ikkinchi oʻrin uchun kumush va uchinchi oʻrin uchun bronza medallari bilan taqdirlanadi. Ushbu anʼana 1904-yilda boshlangan Olimpiada oʻyinlari bilan bogʻliqdir.

AQSh, Buyuk Britaniya va Yaponiyaning har biri yozgi Paralimpiya oʻyinlariga ikki marta mezbonlik qilgan. Yana oʻn bir davlat bir marta yozgi Paralimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilgan, bu roʻyxatga quyidagi davlatlar kiradi: Avstraliya, Braziliya, Kanada, Xitoy, Germaniya, Gretsiya, Isroil, Italiya, Niderlandlar, Janubiy Koreya va Ispaniya.

2020-yilgi yozgi Paralimpiya oʻyinlariga koʻra, yozgi oʻyinlarning har birida oʻn toʻrtta davlat ishtirok etgan: Argentina, Avstraliya, Avstriya, Belgiya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Irlandiya, Isroil, Italiya, Yaponiya, Niderlandlar, Shvetsiya, Shveysariya, AQSh – barcha yozgi Paralimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan. Ushbu roʻyxatdan 2020-yilgacha boʻlgan barcha musobaqalarda 7 ta davlat oltin medallarni qoʻlga kiritishga erishgan: Avstraliya, Avstriya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Italiya, Niderlandiya va Amerika Qoʻshma Shtatlari.

Amerika Qoʻshma Shtatlari: 1964, 1968, 1976, 1980, 1984, 1988, 1992 va 1996-yillardagi sakkizta Yozgi Paralimpiada oʻyinlari boʻyicha eng yuqori oʻrinni egallagan (medallar boʻyicha) mamlakat boʻlgan. Xitoy 2004, 2008, 2012, 2016 va 2020-yillardagi beshta soʻnggi oʻyinlarda eng yuqori oʻrinni egallagan davlat. Yana uchta davlat kamida bir marta ushbu oʻringa erishishga muvaffaq boʻlgan: Italiya (1960), Germaniya (1972) va Avstraliya (2000).
 Saralash 
Paralimpiya sport turlarining har biri uchun saralash qoidalari ushbu sport turining xalqaro musobaqalarini tartibga soluvchi Sport federatsiyalari (IF) tomonidan belgilanadi.
 Tarixi 
Birinchi rasmiy Paralimpiya oʻyinlari 1960-yilda Italiyaning Rim shahrida boʻlib oʻtgan„Paralympics traces roots to Second World War“, CBC, September 3, 2008. 1960-yilgi oʻyinlarda 23 mamlakatdan 400 nafar sportchi ishtirok etgan, ammo faqat nogironlar aravachasidagi sportchilar ishtirok etgan.

1976-yilgi Yozgi oʻyinlarda turli nogironligi boʻlgan sportchilar birinchi marta yozgi Paralimpiya oʻyinlariga kiritilgan. Koʻproq nogironlik toifasidagi sport turlarini kiritish bilan 1976-yilgi Yozgi oʻyinlarda 40 mamlakatdan 1600 nafar sportchiga oshgan[1].

1988-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari oʻsha yilgi Olimpiada bilan bir xil joyda (va shuning uchun bir xil obyektlardan foydalangan holda) oʻtkazilgan birinchi oʻyin boʻlgan. Oʻshandan beri barcha Paralimpiya oʻyinlari Olimpiada oʻtkazilgan bir shaharda oʻtkaziladi, ularning har biri oʻrtasida ikki haftalik tanaffus boʻladi.

Rio-de-Janeyro 2016-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarini oʻtkazgan va Yozgi yoki Qishki oʻyinlarni oʻtkazgan Lotin Amerikasi va Janubiy Amerikadagi birinchi shaharga aylandi. Tokio 2020-yilgi yozgi Paralimpiya oʻyinlariga mezbonlik qiladi va bu oʻyinlarni ikki marta oʻtkazilgan birinchi shaharga aylanadi.
 Barcha davrlardagi medallar jadvali 

Xalqaro Paralimpiya qoʻmitasining rasmiy maʼlumotlariga koʻra, eng yaxshi yigirmata davlatga havola qilingan.
 Yozgi Paralimpiada oʻyinlari (1960—2020) 

 Paralimpiya sport turlari roʻyxati 

Bir qator turli xil sport turlari u yoki bu musobaqada Paralimpiya dasturiga kiritilgan.

 Sport turi Yil Kamondan otish  barcha musobaqalarda Yengil atletika  barcha musobaqalarda Badminton  2020-yildan Basketbol ID  2000 Bochcha  1984-yildan Velosport  1988-yildan Parakanoe  2016-yildan Dartteriya  1960–1980 Ot sporti  1996-yildan Futbol 5x5  2004-yildan Futbol 7x7  1984—2016 Golbol  1976-yildan Dzyudo  1988-yildan Chim ustida bouling  1968—1988, 1996 Para qoyaga koʻtarilish  2028 Paratriatlon  2016-yildan Sport yuri Yil Pauerlifting  1984-yildan Eshkak eshish  2008-yildan Yelkanli kemada suzish  1996, 2000—2016 Oʻq otish  1976-yildan Snuker  1960—1976, 1984—1988 Suzish  barcha musobaqalarda Taekvondo  2020-yildan Stol tennisi  barcha musobaqalarda Voleybol  1976-yildan Ogʻir atletika  1964—1992 Nogironlar aravachasidagi basketbol  barcha musobaqalarda Nogironlar aravachasidagi qilichbozlik  barcha musobaqalarda Nogironlar aravachasidagi regbi  1996, 2000-yildan Nogironlar aravachasidagi tennis  1988, 1992 Kurash  1980—1984
 Yozgi Paralimpiada oʻyinlari roʻyxati 

 Paralimpiada oʻyinlari Yil Mezbon Tomonidan ochilgan Sana Davlat Ishtirokchilar Sport turlari Musobaqalar Top davlat Umumiy Erkaklar Ayollar 1 1960  Rim, ItaliyaCamillo Giardina 1960-yil 18–25-sentyabr 23  400    8  57 2 1964  Tokio, YaponiyaValiahd shahzoda Akihito 1964-yil 3–12-noyabr 21  375  307  68  9  144 3 1968  Tel Aviv, IsroilYigal Allon 1968-yil 4–13-noyabr 29  750   10  181 4 1972  Heidelberg, GFRPrezident Gustav Heinemann 197-yil 2–11-avgust 41  1,004    187 5 1976  Toronto, KanadaLeytenant gubernator Pauline Mills McGibbon 1976-yil 3–11-avgust 32  1,657  1,404  253  13  447 6 1980  Arnhem, NiderlandlarMalika Margriet 1980-yil 21–30-iyun 42  1,973    12  489 7 1984  New York, AQShPrezident Ronald Reagan 1984-yil 17–30-iyun 45  1,800    15  300  Stoke Mandeville, Birlashgan QirollikCharles III 1984-yil 22-iyul – 1-avgust 41  1,100    10  603 8 1988  Seul, Janubiy KoreyaPrezident Roh Tae-woo 1988-yil 15–24-oktyabr 61  3,057    17  732 9 1992  Barcelona, IspaniyaGretsiyalik Sofiya 1992-yil 3–14-sentyabr 82  3,020   20 555  Madrid, Ispaniya 1992-yil 15–22-sentyabr 75  1,600   10 1996  Atlanta, AQShVitse-Prezident Al Gore 1996-yil 16–25-avgust 104  3,259  2,469  790  17  508 11 2000  Sydney, AvstraliyaGeneral-gubernator Sir William Deane 2000-yil 18–29-oktyabr 121  3,881  2,891  990 19  551 12 2004  Afina, Gretsiya Prezident Konstantinos Stephanopoulos 2004-yil 17–28-sentyabr 136  3,806  2,646  1,160  518 13 2008  Pekin, Xitoy Prezident Xu Szintao 2008-yil 6–17-sentyabr 146  3,951    472 14 2012  London, Birlashgan Qirollik Elizabeth II 2012-yil 29-avgust – 9-sentyabr 164  4,302    20  503 15 2016  Rio de Janeiro, Braziliya Prezident Michel Temer 2016-yil 7–18-sentyabr 159  4342   22  528 16 2020  Tokio, Yaponiya Imperator Naruhito 2021-yil 24-avgust – 5-sentyabr 163  4,520    53917 2024  Parij, Fransiya Prezident Emmanuel Macron 28-avgust – 8-sentyabr 2024 169  4,462    549Davom etayotgan musobaqa18 2028  Los Angeles, AQSh 2028-yil 15–27-avgustBoʻlajak musobaqa  23 Boʻlajak musobaqa19 2032 Brisbane, Avstralia 24-avgust – 5-sentyabr 2032Boʻlajak musobaqa20 2036 TBAFuture event

COVID-19 pandemiyasi tufayli 2021-yilga koʻchirilgan, ushbu musobaqa birinchi koʻchirilgan Paralimpiya oʻyinlari boʻlgan. Jadval bir yil keyinroqqa oʻzgartirilgan boʻlsa ham 2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari deb aytiladi. Keyinchalik yangi sanalar 2021-yil 24-avgustdan 5-sentabrgacha boʻlgan davr uchun tasdiqlangan.

 Yana qarang 
Paralimpiya o‘yinlarining barcha davrlardagi medallar jadvali
Yozgi Olimpiada oʻyinlari 
 Manbalar 

 Havolalar 
 Official Site of the Paralympic Movement

Turkum:Yozgi Paralimpiada oʻyinlari
Turkum:Paralimpiada oʻyinlari
Turkum:1960-yildan beri muntazam oʻtkazilayotgan sport musobaqalari
Turkum:Toʻrt yillik sport musobaqalari
Turkum:Yozgi koʻpsport musobaqalari