Richard Michael Mullane

Richard Michael Mullane (1945-yil 10-sentyabrda tugʻilgan) – muhandis va qurolli kuchlar xodimi, isteʼfodagi USAF xodimi va NASAning sobiq astronavti. Faoliyati davomida u STS-41-D, STS-27 va STS-36 kosmik kemalarida missiya mutaxassisi sifatida uchgan.

 Yoshlik yillari va taʼlimi 
Richard Michael Mullane 1945-yil 10-sentyabrda AQShning Texas shtatidagi Wichita-Falls shahrida dunyoga kelgan. U tugʻilgan paytda, otasi Hugh Tinch okeanida urushda B-17 samolyotida uchuvchi sifatida xizmat qilgan. Otasiga poliomielit tashxisi qoʻyilib, oyoqlarini ishlatish qobiliyatini yoʻqotmaguncha, oila tez-tez koʻchib yurgan. Bu voqea oilaning Nyu-Meksiko shtatining Albukerke shahriga koʻchib oʻtishiga sabab boʻlgan. U Amerika Skautlar Tashkilotida Ikkinchi Darajali Skaut boʻlgan. Richard 1963-yilda Nyu-Meksiko shtatining Albuquerque shahrida joylashgan Avliyo Pius X nomli oʻrta maktabni bitirgan. Keyinchalik, 1967-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasida harbiy muhandislik yoʻnalishi boʻyicha bakalavr darajasini olgan. 1975-yilda esa AQSH Harbiy-havo kuchlari Texnologiya Institutida aviatsiya muhandisligi boʻyicha magistrlik darajasiga erishgan.

 Harbiy-havo kuchlaridagi karyerasi 
Mullane, havo kuchlari polkovnigi, 1967-yilda West Pointni tamomlagan. U 1969-yilning yanvaridan noyabrigacha Vyetnamning Tan Son Nhut havo bazasida RF-4C qurolli kuchlar xodimi sifatida 134 ta jangovar missiyani bajargan. Keyinchalik u Angliyada 4 yillik xizmat safarini oʻtkazgan. 1976-yil iyul oyida Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasida USAF parvoz muhandislari kursini tugatgandan soʻng, u Florida shtatidagi Eglin havo kuchlari bazasidagi 3246-sonli samolyotida qurolli kuchlar xodimi etib tayinlangan.

 NASAdagi faoliyati 
Mullane 1978-yilning yanvar oyida NASA tomonidan tanlangan va 1979-yilning avgust oyida astronavt boʻlgan. U uchta Kosmik raketoplan missiyasida uchgan. 1984-yilning avgust oyida STS-41-D ekipajida, 1988-yilning dekabr oyida STS-27 va 1990-yilning mart oyida STS-36 da missiya mutaxassisi boʻlib ishlagan.

Mullane oʻzining ilk vazifasida 1984-yil 30-avgustda Floridadagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan STS-41-D parvoz ekipajida missiya mutaxassisi sifatida ishtirok etgan. Bu "Orbiter Discovery" kosmik kemasining ilk parvozi boʻlgan. Ushbu yetti kunlik vazifa davomida ekipaj OAST-1 quyosh paneli tajribasini muvaffaqiyatli ishga tushirgan, uchta sunʼiy yoʻldoshni fazoga chiqargan, CFES-III tajribasini oʻtkazgan, talabalarning kristall oʻstirish tajribasini amalga oshirgan hamda IMAX kino kamerasi yordamida suratga olish tajribalarini bajarganlar. STS 41-D 1984-yil 5-sentyabrda Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnishidan oldin 145 soat ichida Yer atrofida 96 marta aylanib chiqqan.

Shundan soʻng Mullane STS-62-A missiyasiga tayinlangan. Bu Vandenberg havo kuchlari bazasidan uchirilishi rejalashtirilgan birinchi Shuttle parvozi boʻishi kutilgan. Biroq, Space Shuttle Challenger halokati tufayli mazkur missiya bekor qilingan. Shuttle xizmatga qaytganidan soʻng, u 1988-yilning 2-dekabrida Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan STS-27da Orbiter Atlantis bortida uchgan. Missiya Mudofaa vazirligining (DOD) yukini, shuningdek, bir qator ikkilamchi yuklarni olib uchgan. Missiya 1988-yilning 6-dekabrida Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasidagi 17-qoʻnish yoʻlagiga qoʻnishi bilan yakunlangan. Missiya davomiyligi 105 soat boʻlgan. Atlantida parvozi paytida uning muhim issiqlikka chidamli plitkalari jiddiy shikastlangani sababli, ushbu missiya eʼtiborga loyiq hisoblangan.

Uchinchi parvozida Mullane 1990-yilning 28-fevralida Florida shtatidagi Kennedy kosmik markazidan uchirilgan „Atlantis“ kosmik kemasining STS-36 ekipajida xizmat qilgan. STS-36 missiyasi 1990-yilning 4-martida Kaliforniyadagi Edwards havo kuchlari bazasiga qoʻnishi bilan yakunlangan.

Uchinchi parvozi tugagandan soʻng, Mullane koinotda umumiy hisobda 356 soat vaqt oʻtkazgan. U 1990-yilning 1-iyulida NASA va Harbiy-havo kuchlaridan nafaqaga chiqqan.

 NASAdan keyingi faoliyati 
2006-yilda Mullane „Riding Rockets: The Outrageous Tales of a Space Shuttle Astronaut“ nomli avtobiografiyasini nashr etgan, unda uning kosmik dasturdan oldingi va kosmosdagi hayoti batafsil yoritilgan hamda NASA astronavtlar korpusi madaniyatiga nisbatan tanqidiy fikrlarini bayon etgan. Mullane 2006-yilning 13-fevral, dushanba kuni Jon Stewart bilan Amerika Qoʻshma Shtatlarining „The Daily Show“ telekoʻrsatuvida oʻz kitobini targʻib qilish uchun suratga tushgan.

 Mukofotlari 

 Havo medallari (6)
 Veytnam kompaniyasi medali
 Milliy mudofaa xizmati medali
 Veytnam xizmati medali
 Harbiy kuchlar faxriy medali
 NASA Kosmik parvoz medallari
 Milliy ma'lumot uchun medal
 USAF Navigator oʻquv maktabi (va uning komandir mukofoti oluvchi), USAF Texnologiya instituti va USAF Test Pilot maktabining aʼlochi bitiruvchisi.

U Harbiy-havo kuchlari assotsiatsiyasi va For All Moonkind boshqaruv kengashi aʼzosi.

 Adabiyotlar 

 Riding Rockets: Space Shuttle astronavtining gʻazablangan hikoyalari. Muallif: Scribner. 
 Qizil osmon: sevgi, kosmos va urush romanlari. (1993 yil) Nashr: Shimoliy-gʻarbiy nashr. ISBN 1-56901-111-7
 Kosmonda quloqlarini oching va kosmik sayohat haqida boshqa 500 ta hayratlanarli savollar. Muallif: Uily. ISBN 0-471-15404-0
 Chiqindi!: Kosmonavtning orzu. . Nashr qiluvchi: Silver Burdett Press. ISBN 0-382-24664-0

 Manbalar 

Turkum:1945-yilda tugʻilganlar
Turkum:Kosmonavtlar
Turkum:Yashayotgan insonlar