O‘lik shoirlar jamiyati

''Amerika rok guruhi — „Dead poet society“.

O'lik shoirlar jamiyati — 1989-yilda rejissyor Peter Weir  tomonidan suratga olinganhttps://daryo.uz/2024/12/13/taniqli-aktyorlarning-farzandlari-suratga-tushgan-filmlar-treyler. Film ssenariysi Tom Schulman tomonidan yozilgan bo'lib, yosh o'spirinlar hayoti haqida hikoya qiladi. Film voqealari 1959-yilda „Welton Academy“ nomli maktab internatida sodir bo‘ladi. Filmda bosh rolni Robin Williams ijro etgan. Syujetda ingliz tili o‘qituvchisi maktab o'quvchilarini she'riyat orqali o'z kelajagini topishga undashi aks ettirilgan. 

„O'lik shoirlar jamiyati“ filmi ilk bor 1989-yilning 2-iyunida AQShda namoyish etilgan. Film tanqidchilar tomonidan iliq kutib olindi muvaffaqiyatga erishdi. U dunyo bo‘ylab 235 million dollar daromad qildi, 1989-yilning eng ko‘p daromad keltirgan beshinchi o'rindagi filmi bo‘ldi hamda barcha tanqidchilardan asosan ijobiy fikrlar oldi. Film ko‘plab mukofotlarga sazovor bo‘ldi, jumladan, „Eng yaxshi film“ va „Eng yaxshi rejissor“ nominatsiyalarida Oskar mukofotiga nomzod deb topildi. Shuningdek, Robin Williams „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasini ham qo'lga kiritdi. Film „Eng yaxshi film“ nominatsiyasida „BAFTA“ mukofotini, „Eng yaxshi chet el filmi“ nominatsiyasida „César“ mukofotini va „David di Donatello“ mukofotini qo‘lga kiritdi. Tom Schulman esa „Eng yaxshi original ssenariy“ uchun Oskar mukofotiga sazovor bo‘ldi.
Syujeti

1959-yilda Todd Anderson Vermontdagi Welton akademiyasida, faqat erkaklar uchun mo‘ljallangan episkopal tayyorlov maktab internatida o‘rta maktabning kichik sinfida o‘qishni boshlaydi. Toddga xonadosh sifatida Weltonning eng yaxshi o‘quvchilaridan biri, kichik sinf o‘quvchisi Neil Perry biriktiriladi. Neil orqali Todd uning do‘stlari — Knox Overstreet, Richard Cameron, Steven Meeks, Gerard Pitts va Charlie Dalton bilan tanishadi.

Darslarning birinchi kunida o‘quvchilar yangi ingliz tili o‘qituvchisi Jon Keatingning noodatiy o‘qitish uslubidan hayratda qolishadi. Welton bitiruvchisi va Kembrijda ingliz adabiyotini o‘rgangan Keating o‘z o‘quvchilarini har bir daqiqani besamar o'tkazmaslikka chorlaydi va bu orqali lotincha „carpe diem“ iborasiga ishora qiladi. „Carpe diem“ ya'ni bu lahzani tutish degan ma'noni anglatadi.

Keating o‘quvchilarga hayotga turli nuqtai nazardan qarashni o‘rgatish uchun navbatma-navbat o'qituvchi stoliga chiqib sinfga qarashni taklif qiladi. U o'quvchilarga she’riyatni baholash uchun matematik formulani tushuntiruvchi kitoblarning kirish qismini yirtib tashlashni aytadi. Shuningdek, ularni o‘ziga xosligini rivojlantirish uchun hovlida har birimi o‘z uslubida yurib ko‘rishga undaydi. Keatingning bu uslublari qattiqqo‘l direktor Gale Nolanning e’tiborini tortadi.

Keatingning talabalik davrida Weltonda norasmiy O'lik shoirlar jamiyati a'zosi bo‘lganini bilib qolgan Neil bu klubni yana qayta tashkil etmoqchi bo'ladi. So'ngra Neil va uning do‘stlari kampusdan yashirincha chiqib, g‘orda she’r o‘qiy boshlashadi. Keatingning saboqlari va klubdagi ishtiroklari ularni o‘z hayotlarini o‘z qoidalari asosida yashashga undaydi. Knox mahalliy davlat maktabi futbolchisi Chet Danburry bilan uchrashib yurgan, oilasining yaqin do‘sti bo‘lgan bir oilaning ajoyib qizini sevib qoladi.

Neil aktyorlikka bo‘lgan qobiliyatini kashf etadi va mahalliy teatrdagi „Yoz kechasi tushlari“ spektaklida qahramon Puck rolini o'ynamoqchi bo'ladi. Bu esa uni Harvardda tibbiyot yo‘nalishida o‘qishini xohlaydigan, qat’iyatli otasining noroziligiga sabab bo‘ladi. Keating esa Toddning o‘z ichki imkoniyatlarini kashf etishiga yordam beradi. Keating Toddni o‘zining fikrlarini erkin ifoda etishga undaydi. Toddning ishtiyoqi oshib bir lahzada butun sinfga ajoyib she'r o'qib beradi.

Charliening klub nomidan maktab gazetasida qizlarni Welton akademiyasiga qabul qilishga tavsiya etish murojaati haqida maqola e’lon qilishi voqealar rivojini  keskin o‘zgartirib yuboradi. Bu holatga javoban direktor Nolan Charlieni jazolaydi va undan O'lik shoirlar jamiyati a’zolarining kimligini oshkor qilishni talab qiladi, ammo Charlie direktroga hech narsa aytmaydi. Keating Nolan bilan uchrashib bu ishi noto'g'ri va jamiyat haqida boshqalar bilmasligi kerakligini tushuntiradi. Keating bolalarni to'plab, har qanday vaziyatni avvalo yaxshi fahmlab olish kerakligini aytadi.

Spektaklning boshlanish arafasida Neilning otasi uning spektaklda ishtirok etayotganini bilib qoladi va darhol undan rol ijro etmasligini talab qiladi. Keating Neilga otasiga qarshi chiqib, aktyorlikni jiddiy qabul qilayotganini isbotlashni maslahat beradi. Neil spektaklda ishtirok etganidan so‘ng, uning otasi javoban uni Weltondan chiqarib, Braden harbiy maktabiga o‘qishga beradi. Otasiga Neilni his -tuyg'ularini tushunishni xohlamaydi.  Neilning onasi ham uni hech qanaqasiga qo'llab-quvvatlamaganidan so'ng, otasining qurolidan foydalanib o'z joniga qasd qiladi.

Neilning ota-onasining iltimosiga binoan, Nolan uning o‘limi yuzasidan surishtiruv boshlaydi. Tekshiruv davomida Cameron jazodan qochish maqsadida aybni Keatingga to‘nkaydi va O'lik shoirlar jamiyati a’zolari haqida direktorga barcha ma’lumotlarni ochiqlab beradi. Charlie bu xiyonat uchun Cameron bilan yuzma-yuz keladi, ammo Cameron boshqa talabalarni Keatingni aybdor qilishga rozi bo‘lishga rozi qilgan edi. Bunga javoban, Charlie Cameronni uradi va natijada maktabdan haydaladi. Keyin har bir o‘quvchi Nolanning idorasiga chaqirilib, Cameronning yolg‘on ayblovlarini tasdiqlovchi xatga imzo qo‘yadi. Toddning navbati kelganda, ota-onasining bosimi ostida u ham xatni imzolashga majbur bo‘ladi. Natijada, Keating ishdan bo‘shatiladi.

Nolan ham Weltonda ingliz tili o‘qituvchisi bo'lgan edi shuning uchun ham vaqtincha Keatingning ingliz tili darslarini o‘z zimmasiga oladi. Keating o‘z buyumlarini yig‘ish uchun sinfga kirganida, Todd uning ishdan bo‘shatilishiga sabab bo‘lgan xatni bolalar bosim ostida imzolashganini tan oladi. Keating Toddning gaplariga ishonishini aytib uni tinchlantiradi. Nolan esa Todd va boshqa kimdir tartibni buzsa, ularni maktabdan haydash bilan tahdid qiladi. Tahdidlarga qaramay, Todd o‘z stoliga chiqib, „O Kapitan, mening kapitanim“ (O Captain, my capitan) deya hayqiradi. O'lik shoirlar jamiyatining boshqa a’zolari, Cameronni hisobga olmaganda, barcha o'quvchilar unga ergashib stol ustiga chiqqan holda baqirishadi. O'quvchilarning qo‘llab-quvvatlashidan ta’sirlangan Keating bolalarga minnatdorlik bildiradi va mag‘rur holda sinfdan chiqib ketadi.
Rollarda

Suratga olish jarayoni
Asl ssenariy Tom Schulman tomonidan yozilgan bo‘lib, Tennessee shtatining Nashvil shahridagi „Montgomery Bell“ akademiyasida o‘zining hayotiy tajribalariga asoslanib  yozilgan. Ayniqsa, ingliz tili o‘qituvchisi Samuel Pickering bilan bo‘lgan tajribalardan kelib chiqqan. 

Dastlab Jeff Kanew rejissyor sifatida ishga olingan edi va Kanew Keating roliga Liam Nisonni taklif qilgan. Keating roli uchun ko‘rib chiqilgan boshqa aktyorlar qatorida Dastin Xoffman, Mel Gibson, Tom Hanks va Mikki Rurk ham bor edi. „Touchstone Pictures“ tomonidan ustuvor tanlov sifatida ko‘rib chiqilgan Robin Williams oxir-oqibat rolga tasdiqlandi. Biroq, Atlantadan tashqarida suratga olishning birinchi kunida Williams suratga olish maydonchasiga kelmadi, chunki rejissyor Kanew bilan ishlashni istamagan edi.  Keyinchalik kino studiyasi qurib bitkazilgan dekoratsiyalarni yoqib yubordi va Kanewning o‘rniga boshqa rejissyorni ishga oldi. 

1988-yil oxirida Peter Weir Disney kompaniyasida Jeffrey Katzenberg bilan uchrashdi. Touchstone Pictures kompaniyasini boshqaruvchisi Katzenberg Weirga Schulman ssenariysini o‘qib chiqishni taklif qildi. Sidneyga qaytib ketayotgan parvozda Weir ssenariydan hayratga tushdi va olti hafta o‘tgach, bosh rollar uchun aktyorlarni tanlash uchun Los-Anjelesga qaytib kel Peter Weir rejissyorlik vazifalarini olganidan keyingina suratga olish jarayoni jiddiy boshlandi.di. Peter Weir rejissyorlik vazifalarini olganidan keyingina suratga olish jarayoni jiddiy boshlandi.

Schulman qo‘lyozmasida Keating Hodgkin limfogranulematozdan aziyat chekayotgan va asta-sekin hayotdan ko‘z yumayotgan obrazda tasvirlangan edi. Hattoki uning kasalxonadagi o‘lim to‘shagida yotgan sahnasi ham bor edi. Ammo Peter Weir bu sahnani keraksiz deb hisoblab, olib tashladi. Weir tomoshabinlarning diqqatini Keatingning kasalligiga emas, balki uning shaxsiy qadriyatlari va g‘oyalari orqali yetkazgan ma’nosiga qaratishni maqsad qilgan edi. 

Disneyning ssenariy bo‘yicha dastlabki takliflari yigitlarning qiziqishini she’riyat emas, balki raqs tushish bilan bog‘lashni. Shuningdek, filmga yangi nom — „Sultans of Swing“ qo‘yishni taklif qilgan. Bu o‘zgarishlar e’tiborni yigitlar emas, balki janob Keating obraziga qaratishni maqsad qilgan edi. Ammo ushbu g‘oyalar darhol rad etildi.

Suratga olish jarayoni 1988-yilning noyabr oyidan boshlangan va 1989-yilning yanvar oyida yakunlangan. Film ijodkorlari 70 dan ortiq universitet va xususiy maktablarni ko‘zdan kechirganidan so‘ng, „O‘lik shoirlar jamiyati“ filmi uchun voqealar Delaver shtatining Middletown shahridagi St. Andrew's maktabi va Everett teatrida, shuningdek, New Castle va unga yaqin joylashgan Wilmington shaharlarida suratga olinadigan bo‘ldi. Keating bilan bog‘liq sinf sahnalari Wilmingtondagi ovoz yozish pavilyonida qurilgan sinf xonasining nusxasida suratga olindi. Filmni o'tmishda sodir bo‘layotgandek ko‘rsatish uchun, Delaware shaharlaridagi do‘kon fasadlari o‘zgartirildi va zamonaviy qulayliklarning barchasi olib tashlandi. Suratga olish jarayonida Peter Weir yosh aktyorlarga hattoki, kamera ortida ham zamonaviy jargonlardan foydalanmasliklarini so‘radiSuratga olish jarayonida Peter Weir yosh aktyorlar hattoki kamera ortida ham zamonaviy jargonlardan foydalanmasliklarini so‘radi. Weir shuningdek, Robin Williamsning improvizatsiya mahoratini erkin namoyon etishi uchun Disney rahbariyatidan yarim kunlik suratga olish jarayonini ham yashirgan.

„O‘lik shoirlar jamiyati“ filmi uchun ikki marta ochiq kasting o‘tkazilgan bo‘lib, unda 3000dan ortiq  aktyorlar jalb etilgan. Suratga olish jarayonida Robin Williams ko‘p hazil qilgani aytiladi, bu Ethan Hawke uchun biroz asabga teguvchi holat bo'lgan. Shunga qaramay, Hawkening yordamchisi unga ishonch bildiradi.
Kassa
Film dunyo bo‘ylab $235860579 daromad keltirgan, shundan $95860116 AQSh ichki bozoridan olingan. Filmning dunyo bo‘yicha tushumlari 1989-yilgi filmlar orasida beshinchi o‘rinni egallagan va dramatik janrdagi filmlar orasida esa eng yuqori natijaga erishgan.
 Manbalar 

Havolalar