Tabaqoti Nosiriy

Tabaqoti Nosiriy () — Sulton Nosiruddin sharafiga fors tilida Minxojiddin Sirojiddin Juzjoniy tomonidan yozilgan islom olami tarixi haqidagi asar bo'lib, 1260-yilda yozib tugallangan. 23 tabaqadan iborat boʻlib, oddiy va tushunarli uslubda yozilgan, bu asar ustida Juzjoniy koʻp yillar davomida ishlagan va oʻz maʼlumotlariga havolalar ham keltirgan. Kitobning katta qismi G‘uriylarga bagʻishlangan boʻlsa-da, unda G‘aznaviylar sulolasi asoschisi Sabukteginning Gʻaznada hokimiyat tepasiga kelgunga qadar boʻlgan tarixi ham mavjud. Juzjoniy „Tabaqoti Nosiriy“ni tuzishda hozirda saqlanib qolmagan boshqa kitoblardan, masalan, Bayhaqiyning Sabuktegin hukmronligi davri haqidagi asarlari, Abulqosim Imadiyning „Tarixi mujadval“ va ehtimol Ibn Haysamning „Qissasi soniy“ asarlaridan foydalangan. Juzjoniyning „Tabaqot“ asari keyingi asrlarda sulolaviy tarixni yozish shakliga asos soladi.

 Mundarija 
Tabaqoti Nosiriyning maqsadi Eron va Markaziy Osiyodan chiqqan musulmon sulolalarini tasvirlash edi. U paygʻambarlar bilan boshlanib, ularning taqvosi va axloqini tushuntiradi. Bu hikoya Muhammadning otasi Abdullohgacha davom etadi, soʻngra Muhammad hayoti tarixi bayon etiladi. „Tabaqoti Nosiriy“da Juzjoniy oʻzining diniy qarashlari va islom hamda musulmon hukmdorlariga nisbatan tarixiy yondashuvini bayon qiladi.

„Tabaqoti Nosiriy“ Bengalda 1229—1230-yillarda Dehli sultoniga qarshi Xaljiylar qoʻzgʻoloni haqidagi yagona manbadir.

 Tabaqalar 
XI tabaqa: Sabuktegindan Xusrav Malikkacha boʻlgan Gʻaznaviylar tarixi. XVII tabaqa: 1215-yilda hokimiyatga kelgan Gʻuriylar va ularning Sulton Alouddin bilan yakunlangan tarixi. XIX tabaqa: Gʻuriy sultonlari Sayfiddin Suri va Qutbuddin Oybek haqidagi tarix. XX tabaqa: Oybek va Laknautining ilk toʻrt hukmdorining 1236-yilda Iltutmish tomonidan magʻlub etilishigacha boʻlgan tarixi. XXII tabaqa: 1227-yildan boshlab sultonlikdagi saroy amaldorlari, qoʻmondonlar va viloyat hokimlari, shuningdek, vazir Balbanning dastlabki tarixi haqidagi biografik tabaqa. XXIII tabaqa: Chingizxon va uning 1259-yilgacha boʻlgan vorislari va moʻgʻullar tomonidan musulmonlarga qarshi sodir etilgan vahshiyliklar haqida batafsil maʼlumot beradi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 

 Havolalar  
 Tabaqat-i Nasiri of Juzjani, books on Internet Archive
 Minhaj-i-Siraj, Jowzjāni at Iranica online
 Tabaqat-i Nasiri at Iranica online
 Tabaqat-i-Nasiri at Banglapedia

Turkum:Gʻaznaviylar davlati
Turkum:Fors tilidagi kitoblar