Bagʻdod iyolati

Bagʻdod iyolati (, ) – Usmoniylar davlatining Iroqdagi iyolatlaridan biri, maʼmuriy markazi Bagʻdod shahri. 19-asrda uning hududi  boʻlgan.

 Tarixi 
1508-yil safaviylar shohi Ismoil I Bagʻdod mintaqasini Oq qoʻyunlilardan tortib oldi. Safaviylar davrida davlat diniga qarshi boʻlgani uchun sunniylar, yahudiylar va nasroniylar taʼqib qilindi va oʻldirildi. Bundan tashqari, Shoh Ismoil hanafiylik mazhabi (usmoniylar shu mazhabga ergashgan) asoschisi Abu Hanifa qabrini yoʻq qilishga buyirdi.

1534-yilda Bagʻdodni Usmoniylar davlati qoʻlga kiritdi va 1535-yil ushbu hududda oʻz iyolatini tashkil qildi. 1623—1638-yillarda hudud yana Eron qoʻl ostiga oʻtdi. 1638-yilda Usmoniylar tomonidan yana qaytarib olindi va bu hudud 1639-yilda Zuhob sulhi bilan Usmoniylar qoʻlida qolishi belgilandi.

Bir paytlar Bagʻdod Oʻrta Sharqning eng yirik shahri boʻlgan. 18-asrning oxirida Bagʻdod nisbatan mustaqil mamluk hukumat ostida jonlanish davrini boshdan kechirdi. 1831-yilda Ali Rizo poshsho tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri Usmoniylar boshqaruvi tiklandi. 1851-1852 va 1861—1867-yillarda shahar Usmoniylar davlati bayrogʻi ostida Mehmed Namik posho tomonidan boshqarilgan. Nuttall ensiklopediyasiga koʻra, 1907-yil Bagʻdod aholisi 185 000 kishi boʻlgan.

 Maʼmuriy boʻlinmalari 
17-asrda Shahrizor iyolati sanjaklari:
 Iyolatning 18 ta sanjagidan yettitasi ziyomat va timorlarga boʻlingan:
 Hilla sanjagi
 Zangobod sanjagi
 Javazar sanjagi
 Rumahia sanjagi
 Jangula sanjagi
 Qoratogʻ sanjagi
 [yettinchi sanjak nomi keltirilmagan]

 Qolgan oʻn bir sanjak ziyomat va timorlarga boʻlinmagan, ularda yer egaligi toʻliq yer egalari ixtiyorida boʻlgan:

 Terteng sanjagi
 Samvot sanjagi
 Bayot sanjagi
 Derna sanjagi
 Dehbalad sanjagi
 Evset sanjagi
 Kernideh sanjagi
 Demir kapu sanjagi
 Karanieh sanjagi
 Kilan sanjagi
 Al-sah sanjagi

1682—1702-yillardagi sanjaklar:

 Bagʻdod sanjagi
 Imadiya hukumati
 Hille sanjagi
 Cevâzir, Aşfatara, Qasri Ruhûr, Mehcer va Reventin sanjagi
 Derne va Dertenk sanjagi
 Qasri Shirin sanjagi
 Semavât sanjagi
 Zaho sanjagi
 Zangobod sanjagi
 Cêssan-Badra sanjagi
 Ane sanjagi
 Eriha sanjagi
 Qizil Ribat sanjagi
 Altun Kupri sanjagi
 Harir sanjagi (Shahron hukumati)
 Mir Ashirati Bajlan sanjagi

1727—1740-yillardagi sanjaklar:

 Bagʻdod sanjagi
 Imadiya hukumati
 Derne va Dertenk sanjagi
 Mandaljin sanjagi
 Cêssan Badra sanjagi
 Harir sanjagi (Shahron hukumati)
 Mendemi ashirati (Mendemi qabilasi) sanjagi

 Manbalar 

Turkum:Usmonlilar imperiyasining Osiyodagi iyolatlari
Turkum:Usmonlilar Iroqi
Turkum:1535-yil Osiyoda tashkil etilganlar
Turkum:1864-yil Osiyoda tugatilganlar
Turkum:Bagʻdod tarixi