Sanjaya Rajaram

Sanjaya Rajaram (1943 – 2021) ham hindistonlik ham meksikalik olim bo'lib, 2014-yilda Jahon Oziq-ovqat Mukofoti sohibi bo'lgan.World Food Prize https://www.worldfoodprize.org/index.cfm/87428/48273/the_world_food_prize_foundation_offers_tribute_to_2014_laureate_dr_sanjaya_rajaram U 480 ta bug'doy navini ishlab chiqgan va bu navlar 51 ta mamlakatga tarqatilgan. Bu yangilik jahon bug'doy ishlab chiqarishni 200 million tonnagacha oshirgan va Yashil Inqilob yutuqlarini davom ettirgan. Hindiston hukumati Sanjaya Rajaram 2001-yilda Padma Shri, 2022-yilda esa Padma Bhushan bilan mukofotlagan.

 Hayoti 
Sanjaya Rajaram 1943-yilda Uttar Pradeshda Varanasi tumanidagi kichik dehqon oilasida tug'ilgan. Uning oilasi  bug'doy, guruch va makkajo'xori yetishtirish bilan shug'illangan. Ota-onasi boshqa bolalaridan farqli o'laroq, uning ta'limini qo'llab-quvvatlashgan, va Rajaram o'rta maktabni Varanasi tumanida eng yaxshi o'quvchi sifatida tugatgan.

U Gorakhpur universitetidan qishloq xo'jaligi yo'nalishida o'qigan, New Delhidagi Hindiston qishloq xo'jaligi tadqiqot instituti (IARI)da genetika va o'simlik seleksiyasi bo'yicha magistratura, Sidney universitetida esa o'simlik seleksiyasi bo'yicha doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. 1964-yilda IARIda  genetika va o'simlik seleksiyasi bo'yicha professor M.S. Swaminathan ostida tahsil olgan.

 Faoliyat 
1969-yilda Rajaram Meksikada  ishlashni boshladi. U Normand Borlaug va uning yordamchisi, kanadalik Glenn Anderson bilan birga El Batan (Texcoco) va Meksikaning Toluca va Ciudad Obregon shaharlaridagi tajriba dalalarida ishlagan. 1972-yilda 29 yoshida CIMMYT (Xalqaro Maysazorlik va Bug'doyni Yaxshilash Markazi) direktori bo'ldi.

33 yil davomida CIMMYTda bug'doy dasturi direktori sifatida 7 yil ishlaganidan so'ng, Rajaram 2008-yilda rasman pensiyaga chiqishdan oldin ICARDA (Quruq Hududlarda Qishloq Xo'jaligi Tadqiqotlari Xalqaro Markazi)da Integratsiyalashgan Gen Boshqaruvi bo'limi direktori bo'lib ishladi. Uning ajralib turadigan ishlari natijasida 51 mamlakatda 480 dan ortiq bug'doy navlari chiqarildi, ular 58 million gektar maydonda ekilgan.

Rajaram, Qishloq Xo'jaligi Fanlari Milliy Akademiyasining saylangan a'zosi edi, shuningdek, bug'doy rivojlanishi va targ'iboti bilan shug'ullanadigan kichik shaxsiy kompaniya bo'lgan Resource Seed Mexicana'ning egasi va direktori bo'ldi.

Rajaram 17-fevral 2021-yilda Meksikaning Ciudad Obregon shahrida COVID-19 kasalligidan vafot etdi.

 Mukofotlar 
2022-yilda Sanjaya Rajaram Hindiston hukumati tomonidan Padma Bhushan mukofoti bilan taqdirlandi; bu fuqarolar uchun uchinchi eng yuqori mukofot hisoblanadi.

 Manbalar