Xalifalar roʻyxati

Xalifa – xalifalik deb nomlanuvchi islom davlatining oliy diniy va siyosiy rahbari. Xalifalar musulmon ummatlarni islom paygʻambari Muhammadning siyosiy vorislari sifatida boshqargan. Keng tan olingan xalifaliklar islom tarixining aksariyat qismida turli shakllarda mavjud boʻlgan.

Ilk xalifalik – Roshidun xalifaligi sunniy musulmonlar tomonidan eng fazilatli va pok xalifalar sanalgan toʻrtta Roshidun xalifa (, ) Abu Bakr, Umar, Usmon va Ali tomonidan boshqarilgan. Roshidun xalifalari, asosan, hokimiyat boshqaruvi avloddan-avlodga oʻtgan keyingi xalifaliklardan farqli oʻlaroq, xalq olqishi yoki kichik qoʻmita tomonidan tanlanganOffice of the 33rd Lead Inspector General of the United States Department of Defense (May 2023) „OPERATION INHERENT RESOLVE LEAD INSPECTOR GENERAL REPORT TO THE UNITED STATES CONGRESS“ (PDF) Retrieved 2023-05-04. Boshqa tomondan, shialar faqat Alini xalifa sifatida tan oladilar va dastlabki uch xalifani zoʻravon deb hisoblaydilar.

Birinchi fitna Roshidun xalifaligining tugatilishiga sabab boʻlgan va hokimiyat Umaviylar xalifaligini (Damashq xalifaligi) boshqargan Umaviylar sulolasiga oʻtgan. Damashq xalifaligi eng yirik va soʻnggi xalifalik hisoblanib, butun Islom dunyosini faol ravishda boshqargan.

Abbosiylar inqilobi Umaviylarni hokimiyatdan agʻdarib tashlagan va hukmronlik Abbosiylar xalifaligini (Bagʻdod xalifaligi) boshqargan Abbosiylar sulolasi qoʻliga oʻtganSaïd Amir Arjomand, Abd Allah Ibn al-Muqaffa and the Abbasid Revolution. Iranian Studies, vol. 27, Nos. 1–4. London: Routledge, 1994.. Abbosiylar xalifaligi dastlab kuchli va birlashgan xalifalik edi, biroq asta-sekin bir necha mayda davlatlarga boʻlinib ketgan. Bagʻdodda Abbosiy xalifalarning hokimiyatini toʻliq tan olishmagan, ularning hukmronligini rasmiyatchilik uchungina eʼtirof etishgan. Xalifalikka hukmron boʻlish uchun Abbosiylarga qarshi ularning raqiblari ham bor boʻlib, ular ismoiliy shia Fotimiylar, Kordova amirligidagi sunniy Umaviylar va oʻz taʼlimotiga ergashgan Muvahhidlar edi. Bagʻdod moʻgʻullar qoʻliga oʻtgach, Abbosiylar oilasi Qohiraga koʻchib oʻtdi va u yerda ham xalifalik hokimiyatiga daʼvo qilishda davom etdi. Biroq Abbosiylar Qohirada siyosiy hokimiyatga ega emas edilar, haqiqiy hokimiyat Mamluklar davlati qoʻlida edi.

Usmoniylar Misrni bosib olgandan soʻng, Abbosiylar xalifasi al-Mutavakkil III Konstantinopolga olib ketilib, u yerda xalifalik unvonini rasman Usmoniylar sultoni Salim I ga topshirdi. Ushbu unvon Birinchi jahon urushiga qadar Usmoniylar sulolasida saqlanib qoldi. Usmoniylar davlati 1922-yilda Turkiya buyuk millat majlisi tomonidan tugatildi. Ularning boshligʻi Abdulmajid II yana ikki yil xalifalik unvonini oʻzida saqlab qoldi va xalifalik 1924-yilda tugatildi.

1924-yilning mart oyida Usmoniylar imperiyasi tugatilganida Hijoz qiroli Husayn bin Ali oʻzini xalifa deb eʼlon qildi. 1924-yil oktyabr oyida Abdulaziz ibn Abdurahmon as-Saud uni magʻlubiyatga uchratdi va Husayn bin Ali taxtdan voz kechdi. Uning oʻrniga toʻngʻich oʻgʻli Ali shoh deb eʼlon qilindi. Hijoz Ibn Saud–Vahhobiyning ixvoniy qoʻshinlari tomonidan toʻliq bosib olingandan soʻng, 1925-yil 23-dekabrda Husayn Saudiyaga taslim boʻldi va Hijoz podsholigi, Makka sharifligi va Sharifiy xalifaligi tugatildi.

 Rashidun xalifaligi (632–661) 

Kalligrafik yozilishiIsmi (arab tilida)Tugʻilgan yili (milodiy)Hukmronligi boshlangan yil (milodiy)Hukmronligi tugagan yil (milodiy)Oʻlgan yiliPaygʻambar Muhammadga aloqasiUy (qabila)center|118x118pxAbu Bakr
()573632-yil 8-iyun634-yil 22-avgustMuhammadning xotini Oyshaning otasiBanu Toimcenter|115x115pxUmar
()584634-yil 23-avgust644-yil 3-noyabr
(Abu Lulu Firuz tomonidan oʻldirilgan)Muhammadning xotini Hafsaning otasiBanu Adiycenter|118x118pxUsmon
()579644-yil 11-noyabr656-yil 20-iyun
(Uyi qamal qilinib oʻldirilgan. Birinchi fitna maqolasiga qarang)Muhammadning qizlari Ruqayya va keyinroq Ummu Kulsumning eri, Muhammadning xolasining nabirasiBanu Ummayacenter|120x120pxAli
()601656-yil 20-iyun661-yil 29-yanvar
(Kufa masjidida namoz oʻqiyotgan vaqtida oʻldirilgan. Birinchi fitna maqolasiga qarang)Muhammadning amakivachchasi, Muhammadninf qizi Fotimaning hamda nabirasi Umoma binti Zaynabning eriBanu Hoshim

 Umaviylar xalifaligi 

Tasvir/TangaIsmiTugʻilgan yiliHukmronligi boshlangan yil (milodiy)Hukmronligi tugagan yil (milodiy)Oʻlgan yiliOʻzidan oldingi hukmdor bilan aloqasi118x118pxMuoviya I602661680-yil 29-aprel yoki 1-mayUsmonning ikkinchi amakivachchasi120x120pxYazid I647680683-yil 11-noyabrMuoviya I ning oʻgʻli120x120pxMuoviya II664683-yil noyabr684Yazid I ning oʻgʻli120x120pxMarvon I623–626684685-yil 7-mayUsmonning birinchi amakivachchasi123x123pxAbdulmalik ibn Marvon646685705-yil 8-oktyabrMarvon I ning oʻgʻli120x120pxAl-Volid I668705-yil oktyabr715-yil 23-fevralAbdulmalik ibn Marvonning oʻgʻli120x120pxSulaymon ibn Abdulmalik674715-yil fevral717-yil 22-sentyabrAbdulmalikning oʻgʻli, al-Volid I ning ukasi120x120pxUmar II682-yil 2-noyabr717-yil sentyabr720-yil fevralAbdulmalikning jiyani, al-Volid I va Sulaymonning birinchi amakivachchasi, Umarga ona tomondan evara120x120pxYazid II687720-yil 10-fevral724-yil 26-yanvarAbdulmalikning oʻgʻli, al-Volid I va Sulaymonning ukasi120x120pxHishom ibn Abdulmalik691724-yil 26-yanvar743-yil 6-fevralAbdulmalikning oʻgʻli, al-Volid I, Sulaymon va Yazid II ning ukasi120x120pxAl-Volid II709743-yil 6-fevral744-yil 17-aprel (oʻldirilgan)Yazid II ning oʻgʻli120x120pxYazid III701744-yil 17-aprel744-yil 3/4-oktyabrAl-Volid I ning oʻgʻli120x120pxIbrohim ibn al-Volid744 (bir necha hafta)750-yil 25-yanvar
(oʻldirilgan)Al-Volid I ning oʻgʻli120x120pxMarvon II691744750-yil 6-avgust
(oʻldirilgan)Abdulmalikning jiyani, al-Volid I, Sulaymon, Umar II, Yazid II va Hishomning amakivachchasi

 Abbosiylar xalifaligi (750–1258) 

Tanga/TasvirHukmdorlik nomiAsl ismiTugʻilganHukmronligi boshlangan yil (milodiy)Hukmronligi tugagan yil (milodiy)Oʻlgan yiliOta-onasi100x100pxAs-SaffohAbul-Abbos Abdulloh721750-yil 25-yanvar754-yil 10-iyun Muhammad ibn Ali ibn Abdulloh
 Rayta bint Ubaydulloh al-Harsiya100x100pxAl-MansurAbu Jaʼfar Abdulloh714754-yil 10-iyun775 Muhammad ibn Ali ibn Abdulloh
 Sallama100x100pxAl-MahdiyAbu Abdulloh Muhammad744/745775785-yil 4-avgust Al-Mansur, Abbosiy xalifa
 Arva bint Mansur al-Himyariy100x100pxAl-HodiyAbu Muhammad Musa764785-yil avgust786-yil 14-sentyabr Al-Mahdiy, Abbosiy xalifa
 Al-Xayzuran bint Atta100x100pxAr-RashidHorun763/766786-yil 14-sentyabr809-yil 24-mart Al-Mahdi, Abbasid Caliph
 Al-Xayzuran bint Atta100x100pxAl-AminMuhammad787809-yil mart813-yil 24/25-sentyabr Horun ar-Rashid, Abbosiy xalifa
 Zubayda bint Jaʼfar ibn al-Mansur100x100pxAl-MaʼmunAbu al-Abbas Abdulloh786-yil 13/14-sentyabr813-yil sentyabr833-yil 13/14-sentyabr Horun ar-Rashid, Abbosiy xalifa
 Marojil100x100pxAl-Mu’tasimAbu Is’hoq Muhammad796-yil oktyabr833-yil 9-avgust842-yil 5-yanvar Horun ar-Rashid, Abbosiy xalifa
 Marida bint Shabib100x100pxAl-VosiqAbu Jaʼfar Horun811–813842-yil 5-yanvar847-yil 10-avgust Al-Mu’tasim, Abbosiy xalifa
 Ummu Horun Qaratis100x100pxAl-MutavakkilJaʼfar822-yil fevral/mart847-yil10-avgust861-yil 11-dekabr
(oʻldirilgan) Al-Mu’tasim, Abbosiy xalifa
 Ummu Jaʼfar Shujo100x100pxAl-MuntasirAbu Jaʼfar Muhammad837-yil noyabr861862-yil 7 yoki 8-iyun Al-Mutavakkil, Abbosiy xalifa
 Hubshiya, yunon kanizagi100x100pxAl-MustaʼinAhmad836862866 (oʻlimga hukm qilingan) Muhammad ibn al-Mu’tasim, Abbosiy shahzoda
 Maxariq (kanizak)100x100pxAl-Mu’tazzAbu Abdulloh Muhammad847866869 Al-Mutavakkil, Abbosiy xalifa
 Qabiha100x100pxAl-MuhtadiyAbu Ishoq Muhammad869870-yil 21-iyun Al-Vosiiq, Abbosiy xalifa
 Qurb (yunon kanizagi)100x100pxAl-Mu’tamidAbul-Abbos Ahmad842870-yil 21-iyun892-yil 15-oktyabr Al-Mutavakkil, Abbosiy xalifa
 Fityan100x100pxAl-Mu’tadidAbul-Abbos Ahmad854/861892-yil oktyabr902-yil 5-aprel Al-Muvaffaq, Abbosiy shahzoda va bosh qoʻmondon
 Diror100x100pxAl-MuktafiyAbu Muhammad Ali877/878902-yil 5-aprel908-yil 13-avgust Al-Mu’tadid, Abbosiy xalifa
 Jijak100x100pxAl-MuqtadirAbu al-Fadl Jaʼfar895908-yil 13-avgust929932-yil 31-oktyabr
(oʻldirilgan) Al-Mu’tadid, Abbosiy xalifa
 Shagʻob100x100pxAl-QohirAbu Mansur Muhammad899929950 Al-Mu’tazid, Abbosiy xalifa
 Fitna100x100pxAl-MuqtadirAbu al-Fadl Jaʼfar895929932-yil 31-oktyabr
(oʻldirilgan) Al-Mu’tazid, Abbosiy xalifa
 Shagʻob100x100pxAl-QohirAbu Mansur Muhammad899932-yil 31-oktyabr934950 Al-Mu’tazid, Abbosiy xalifa
 Fitna100x100pxAr-RadiyAbu al-Abbos Muhammad909-yil dekabr934940-yil 23-dekabr Al-Muqtadir, Abbosiy xalifa
 Zalum100x100pxAl-MuttaqiyAbu Is’hoq Ibrohim908940944968-yil iyul Al-Muqtadir, Abbosiy xalifa
 Xolub, shuningdek, Zuhra nomi bilan ham mashur100x100pxAl-MustakfiyAbul-Qosim Abdulloh905944-yil sentyabr946-yil yanvar949-yil sentyabr/oktyabr Al-Muktafiy, Abbosiy xalifa
 Gʻusn, yunon kanizagi100x100pxAl-MutiyAbu al-Qosim al-Fadl914946-yil yanvar974-yil 5-avgust974-yil 12-oktyabr Al-Muqtadir, Abbosiy xalifa
 Mash’ala100x100pxAt-ToiyAbdulkarim9329749911003-yil 3-avgust Al-Mutiy, Abbosiy xalifa
 Utb (yunon kanizagi)100x100pxAl-QodirAbul-Abbos Ahmad ibn Is’hoq ibn al-Muqtadir947991-yil 1-noyabr1031-yil 29-noyabr Is’hpq ibn al-Muqtadir, Abbosiy shahzoda
 Dimna100x100pxAl-QoimAbu Jaʼfar Abdulloh10011031-yil 29-noyabr1075-yil 2-aprel Al-Qodir, Abbosiy xalifa
 Badr al-Dijo, shuningdek, Qatr al-Nido nomi bilan ham mashhur100x100pxAl-MuqtadiyAbul-Qosim Abdulloh ibn Muhammad ibn al-Qoim10561075-yil 2-aprel1094-yil fevral Muhammad ibn al-Qoim Abbosiy xalifa,
 Urjuman (arman kanizagi)100x100pxAl-MustazhirAbul-Abbos Ahmad1078-yil aprel/may1094-yil1118-yil 6-avgust Al-Muqtadiy, Abbosiy xalifa
 Toif al-Afvoh (misrlik)Al-MustarshidAbul-Mansur al-Fadl1092-yil aprel/may1118-yil 6-avgust1135-yil 29-avgust Al-Mustazhir, Abbosiy xalifa
 LubobaAr-Rashid billohAbu Jaʿfar Mansur11091135-yil 29-avgust11361138-yil 6-iyun
(Hashshoshiylar tomonidan oʻldirilgan) Al-Mustarshid, Abbosiy xalifa
 Xushf100x100pxAl-MuqtafiyAbu Abdulloh Muhammad1096-yil 9-mart11361160-yil 12-mart Al-Mustazhir, Abbosiy xalifa
 Ashin Ummu Muhammad100x100pxAl-MustanjidAbul-Muzaffar Yusuf11241160-yil 12-mart1170-yil 20-dekabr Al-Muqtafiy, Abbosiy xalifa
 Tovus100x100pxAl-MustadiyHassan11421170-yil 20-dekabr1180-yil 30-mart Al-Mustanjid, Abbosiy xalifa
 Gʻada100x100pxAn-NosirAbul-Abbos Ahmad1158-yil 6-avgust1180-yil 2-mart1225-yil 4-oktyabr Al-Mustadiy, Abbosiy xalifa
 Sayyida Zumurrud100x100pxAz-ZohirAbu Nasr Muhammad11761225-yil 5-oktyabr1226-yil 11-iyul An-Nosir, Abbosiy xalifa
 Asmo100x100pxAl-Mustansir IAbu Jaʼfar al-Mansur1192-yil 17-fevral1226-yil 11-iyul1242-yil 2-dekabr Az-Zohir, Abbosiy xalifa
 Zahro100x100pxAl-MustaʼsimAbu Ahmad Abdulloh12131242-yil 2-dekabr1258-yil 20-fevral Al-Mustansir, Abbosiy xalifa
 Hajir
Abbosiylar hukmronligining keyingi davrida musulmon hukmdorlari amir al-umaro va sulton kabi boshqa unvonlardan foydalana boshlaganlar.

 Mamluk–Abbosiylar sulolasi 

Qohirada hukmronlik qilgan Abbosiylar, asosan, Ayyubiylar sulolasi hukmronligidan keyin mavjud boʻlgan Mamluklar davlati homiyligi ostida faqat rasmiyatchilik uchungina davlat rahbari boʻlgan xalifalari ediBosworth 2004, p. 7Houtsma & Wensinck 1993, p. 3.
Hukmdorlik nomiAsl ismiHukmronligiOta-onasiAl-Mustansir IIAbu al-Qosim Ahmad1261-yil 13-iyun – 1261-yil 28-noyabr Az-ZohirAl-Hakim IAbu Abdulloh Muhammad1262-yil 16-noyabr – 1302-yil 19-yanvar Abu Ali al-HasanAl-Mustakfiy IAbu ar-Rabʼi Sulaumon1302-yil 20-yanvar – 1340-yil fevral Al-Hakim IAl-Vosiq IAbu Is’haq Ibrohim1340-yil fevral – 1341-yil 17-iyun Muhammad, al-Hakim I ning oʻgʻliAl-Hakim IIAbu al-Abbos Ahmad1341–1352 Al-Mustakfiy IAl-Mutazid IAbu Bakr1352–1362 Al-Mustakfiy IAl-Mutavakkil IAbu Abdulloh Muhammad1362–1377 Al-Mutazid IAl-MustaʼsimAbu Yahyo Zakariyo1377 Al-Vosiq IAl-Mutavakkil IAbu Abdulloh Muhammad1377–1383 Al-Mutazid IAl-Vosiq IIUmar1383-yil sentyabr – 1386-yil 13-noyabr Al-Vosiq IAl-MustasimAbu Yahyo Zakariyo1386–1389 Al-Vosiq IAl-Mutavakkil IAbu Abdulloh Muhammad1389 – 1406-yil 9-yanvar Al-Mutazid IAl-MustaʼinAbu al-Fadl al-Abbos1406-yil 22-yanvar – 1414-yil 9-mart Al-Mutavakkil I
 Bay xotunAl-Mu’tazid IIAbu al-Fath Dovud1414–1441 Al-Mutavakkil I
 KazalAl-Mustakfiy IIAbu ar-Rabiʼ Sulaymon1441 – 1451-yil 29-yanvar Al-Mutavakkil IAl-QoimAbu Al-Baqo Hamza1451–1455 Al-Mutavakkil IAl-MustanjidAbu al-Mahosin Yusuf1455 – 1479-yil 7-aprel Al-Mutavakkil IAl-Mutavakkil IIAbu al-Izz Abdulaziz1479-yil 5-aprel – 1497-yil 27-sentyabr Yaʼqub bin al-Mutavakkil I
 Haj al-MalikAl-MustamsikAbu as-Sabr1497–1508 Al-Mutawakkil IIAl-Mutavakkil IIIMuhammad1508–1516 Al-MustamsikAl-MustamsikAbu as-Sabr1516–1517 Al-Mutavakkil IIAl-Mutavakkil IIIMuhammad1517 Al-Mustamsik

 Usmoniylar xalifaligi (1517–1924) 

Usmoniylar sulolasining hukmdorlari dastlab sulton unvoniga ega boʻlgan, biroq tez orada oʻzlari bosib olgan va ularga boʻysunuvchi xalqlardan olingan unvonlar toʻplana boshlaganLane-Poole 2004, p. 195Bosworth 2004, pp. 239–240. Murod I (hukmronlik yillari: 1362–1389) Usmoniylardan xalifalik unvoniga birinchi daʼvogar hukmdor hisoblangan. U Adirnani zabt etgandan keyin ushbu unvonga daʼvo qilgan.
TasvirTugʻroIsmiHukmronligiOta-onasicenter|138x138pxcenter|80x80px|Tughra of Selim ISalim I1517 – 1520-yil 21-sentyabr Boyazid II
 Gülbahar Hatuncenter|117x117pxcenter|80x80px|Tughra of Suleiman ISulaymon I1520-yil 30-sentyabr – 1566-yil 6 yoki 7-sentyabr Salim I
 Hafsa Sultancenter|143x143pxcenter|80x80px|Tughra of Selim IISalim II1566-yil 29-sentyabr – 1574-yil 21-dekabr Sulaymon I
 Hürrem Sultancenter|124x124pxcenter|80x80px|Tughra of Murad IIIMurod III1574-yil 22-dekabr – 1595-yil 16-yanvar Salim II
 Nurbanu Sultancenter|124x124pxcenter|80x80px|Tughra of Mehmed IIIMahmud III1595-yil 22-dekabr – 1603-yil 20 yoki 21-dekabr Murad III
 Safiya Sultancenter|147x147pxcenter|80x80px|Tughra of Ahmed IAhmad I1603-yil 21-dekabr – 1617-yil 22-noyabr Mahmud III
 Handan Sultancenter|179x179pxcenter|80x80px|Tughra of Mustafa IMustafo I1617-yil 22-noyabr – 1618-yil 26-fevral Mahmud III
 Halime Sultancenter|169x169pxcenter|80x80px|Tughra of Osman IIUsmon II1618-yil 26-fevral – 1622-yil 19-may Ahmad I
 Mahfiruz Sultancenter|179x179pxcenter|80x80px|Tughra of Mustafa IMustafo I1622-yil 20-may – 1623-yil 10-sentyabr Mahmud III
 Halime Sultancenter|149x149pxcenter|80x80px|Tughra of Murad IVMurod IV1623-yil 10-sentyabr – 1640-yil 8 yoki 9-fevral Ahmad I
 Kösem Sultancenter|145x145pxcenter|80x80px|Tughra of IbrahimIbrohim I1640-yil 9-fevral – 1648-yil 8-avgust Ahmad I
 Kösem Sultancenter|169x169pxcenter|80x80px|Tughra of Mehmed IVMehmed IV1648-yil 8-avgust – 1687-yil 8-noyabr Ibrohim I
 Turhan Sultancenter|148x148pxcenter|80x80px|Tughra of Suleiman IISulaymon II1687-yil 8-noyabr – 1691-yil 22-iyun Ibrohim
 Aşub Sultancenter|146x146pxcenter|80x80px|Tughra of Ahmed IIAhmad II1691-yil 22-iyun – 1695-yil 6-fevral Ibrohim
 Muazzez Sultancenter|141x141pxcenter|80x80px|Tughra of Mustafa IIMustafo II1695-yil 6-fevral – 1703-yil 22-avgust Mehmed IV
 Gülnuş Sultancenter|141x141pxcenter|80x80px|Tughra of Ahmed IIIAhmad III1703-yil 22-avgust – 1730-yil 1 yoki 2-oktyabr Mehmed IV
 Gülnuş Sultancenter|144x144pxcenter|80x80px|Tughra of Mahmud IMahmud I1730-yil 2-oktyabr – 1754-yil 13-dekabr Mustafo II
 Soliha Sultancenter|138x138pxcenter|80x80px|Tughra of Osman IIIUsmon III1754-yil 13-dekabr – 1757-yil 29 yoki 30-oktyabr Mustafo II
 Shahsuvar Sultancenter|142x142pxcenter|80x80px|Tughra of Mustafa IIIMustafo III1757-yil 30-oktyabr – 1774-yil 21-yanvar Ahmad III
 Mihrishah Xotuncenter|140x140pxcenter|80x80px|Tughra of Abdülhamid IAbdulhamid I1774-yil 21-yanvar – 1789-yil 6 yoki 7-aprel Ahmad III
 Şermi Kadıncenter|174x174pxcenter|80x80px|Tughra of Selim IIISalim III1789-yil 7-aprel – 1807-yil 29-may Mustafo III
 Mihrişah Sultancenter|158x158pxcenter|80x80px|Tughra of Mustafa IVMustafo IV1807-yil 29-may – 1808-yil 28-iyul Abdulhamid I
 Sineperver Sultancenter|133x133pxcenter|80x80px|Tughra of Mahmud IIMahmud II1808-yil 28-iyul – 1839-yil 1-iyul Abdulhamid I
 Naqshidil Sultancenter|136x136pxcenter|80x80px|Tughra of Abdülmecid IAbdulmajid I1839-yil 1-iyul – 1861-yil 25-iyun Mahmud II
 Bezmiâlem Sultancenter|146x146pxcenter|80x80px|Tughra of AbdulazizAbdulaziz1861-yil 25-iyun – 1876-yil 30-may Mahmud II
 Pertevniyal Sultancenter|139x139pxcenter|80x80px|Tughra of Murad VMurod V1876-yil 30-may – 1876-yil 31-avgust Abdulmajid I
 Shevkefza Xotuncenter|129x129pxcenter|80x80px|Tughra of Abdülhamid IIAbdulhamid II1876-yil 31-avgust – 1909-yil 27-aprel Abdulmajid I
 Tirimüjgan Kadıncenter|121x121pxcenter|80x80px|Tughra of Mehmed VMehmed V1909-yil 27-aprel – 1918-yil 3-iyul Abdulmajid I
 Gülcemal Kadıncenter|133x133pxcenter|80x80px|Tughra of Mehmed VIMehmed VI1918-yil 4-iyul – 1922-yil 1-noyabr Abdulmajid I
 Gülistü Hanımcenter|135x135px—Abdulmajid II1922-yil 18-noyabr – 1924-yil 3-mart Abdulaziz
 Hayranidil KadınAs̜iroğlu 1992, p. 13
Usmoniylar xalifaligi idorasi Turkiya Respublikasining ilk yillarida uning prezidenti Mustafa Kemal Atatürk tomonidan qabul qilingan dunyoviylik siyosatiga muvofiq 1924-yil 3-martda idorani tarqatib yuborgan Turkiya buyuk millat majlisiga topshirildi. Xalifalik tugatilgandan soʻng Turkiya buyuk millat majlisi mamlakatdagi yangi oliy islom diniy organi sifatida Din ishlari boʻyicha raislikni taʼsis etdi.

 Sharifiy xalifaligi (1924–1925) 

Xalifalik mavqei va uslubini ekumenik eʼtirof bilan tiklashga boʻlgan soʻnggi urinish Hijoz qiroli va Makka sharifi Husayn bin Ali tomonidan amalga oshirildi. 1924-yil 11-martda Husayn bin Ali ikkala hokimiyat boshqaruvini ham oʻz zimmasiga oldi va 1924-yilning 3-oktyabrida qirollikni xalifalik mansabini va uslubini qabul qilmagan oʻgʻli Ali ibn al-Husayn al-Hoshimiyga topshirdiBosworth 2004, p. 118. Fotimiy xalifalari singari u ham Hasan ibn Alining nabirasi orqali Muhammadning avlodi hisoblangan. Biroq Husaynning xalifalik daʼvosi vahhobiy va salafiylar tomonidan qabul qilinmadi. 1925-yilda ikkinchi Saudiya–Hoshimiy urushi natijasida Ibn Saud kuchlari tomonidan Hijozdan haydab yuborildi. Quvgʻindagi qolgan umri davomida to vafotiga qadar (1931-yil) xalifa unvonidan foydalanishda davom etdi.
TasvirIsmiHukmronligiOta-onasicenter|143x143pxHusayn bin Ali1924-yil 3-mart – 1925-yil 19-dekabr (hokim xalifa sifatida) / 1931-yil 4-iyun (surgundagi faqatgina rasmiyatchilik uchungina xalifa sifatida) Ali bin Muhammad
 Saloh Bani-Shahar

 Boshqa xalifaliklar 

 Hasan ibn Ali xalifaligi (661) 

Ali oʻldirilgandan soʻng, Suriya hokimi Muoviya I oʻz qoʻshini bilan Kufa tomon yoʻl oldi. Oʻsha vaqtda Kufa boshqaruvi Alining oʻgʻli va vorisi sifatida Hasan ibn Alining qoʻlida edi. Muoviya Hasan qoʻshinining bosh qoʻmondoni Ubaydulloh ibn Abbosga oʻz lavozimini tark etishi uchun pora bergan va shu sababdan Hasan muzokaralar olib borish maqsadida Muoviyaning huzuriga elchilarini yuborgan. Moliyaviy kelishuv evaziga Hasan taxtdan voz kechgan va Muoviya 661-yil iyul yoki sentyabr oylarida Kufaga kirib borib, u yerda xalifa sifatida tan olingan. Aynan oʻsha yili bir qator dastlabki islomiy manbalar tomonidan „birlik yili“ deb hisoblaniladi va, odatda, Muoviya xalifaligining boshlanishi sifatida qabul qilinadi. Hasan ibn Ali Kufada olti-yetti oy hukmronlik qilib, xalifalikdan voz kechgan.
Kalligrafik yozuv/TangaIsmi va unvonlariTugʻilgan yiliHukmronlikgi boshlangan yilHukmronligi tugagan yilOʻlimiMuhammad (yoki oldingi xalifa) bilan munosabatlariOta-onasiUy/Qabilacenter|frameless|130x130pxcenter|frameless|130x130pxHasan ibn Ali
()

Ahl ul-Bayt

Al-Mujtaba624661 (6 yoki 7 oy)670 Muhammadning nabirasi
 Ali ibn Abu Tolibning oʻgʻli Ali ibn Abu Tolib, toʻrtinchi Roshidun xalifasi va Islom dini shialik mazhabining birinchi imomi
 Muhammad va uning birinchi xotini Xadichaning qizi FotimaBanu Hoshim

 Abdulloh ibn az-Zubayr xalifaligi (684–692) 

Muhammadning uchinchi xotini Oyshaning jiyani Abdulloh ibn az-Zubayr 684-yilda Umaviylar xalifaligiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. U Makkada xalifa deb eʼlon qilingan, biroq milodiy 692-yilda qoʻmondon Hajjoj ibn Yusuf tomonidan 6 oylik qamaldan soʻng magʻlubiyatga uchratilgan va oʻsha yerda oʻldirilganDictionary of Battles and Sieges: F-O edited by Tony Jacques.
TangaIsmi va unvonlariTugʻilgan yiliHukmronligi boshlangan yilHukmronligi tugagan yilOʻlimiOta-onasiUy/Qabila122x122px|Silver dirham of Abd Allah ibn al-ZubayrAbdulloh ibn Zubayr
()milodiy 624-yil maymilodiy 683-yil noyabrmilodiy 692-yil noyabrmilodiy 692-yil noyabr Zubayr ibn al-Avvom
 Asmo binti Abu BakrBanu Asad

 Tolib al-Haqq (747–748) 

Ismi va unvonlariTugʻilgan yiliHukmronligi boshlangan yilHukmronligi tugagan yilOʻlimiTolib al-Haqq
()709745748749

 Fotimiylar xalifaligi (909–1171) 

200px|thumbnail|right|Fotimiylar xalifaligi
Tasvir/TangaHukmronlik nomiAsl ismiTugʻilishiHukmronligi boshlangan yiliHukmronligi tugagan yilOʻlimiOta-onasi100x100pxAl-MahdiyAbu Muhammad Abdulloh ibn al-Husayn874909-yil 27-avgust934-yil 4-mart Abdulloh ar-Roziy100x100pxAl-QoimAbu al-Qosim Muhammad ibn Abdulloh893934-yil 4-mart946-yil 17-may Abdulloh al-Mahdiy billoh100x100pxAl-Mansur billohAbu Tohir Ismoil914946-yil 17-may953-yil 18-mart Al-Qoim
 Karima100x100pxAl-Muʼizz li-dinillahAbu Tamim Maʼad al-Mu’izz li-dinillah931953-yil 19-mart975-yil 21-dekabr Al-Mansur billoh100x100pxAl-Aziz billohAbu al-Mansur Nizor955975-yil 18-dekabr996-yil 13-oktyabr Al-Muʼizz li-dinillah
 Al-Sayyida al-Mu’iziyya100x100pxAl-Hakim biamrullohAbu Ali al-Mansur985996-yil 14-oktyabr1021-yil 13-fevral Al-Aziz billah
 As-Sayyida al-Aziziyya100x100pxAz-Zahir li-I’zaz dinillahAbu al-Hasan Ali ibn al-Hakim10051021-yil 28-mart1036-yil 13-iyun Al-Hakim bi-amrullah102x102pxAl-Mustansir billohAbu Tamim Maʼad al-Mustansir billoh10291036-yil 13-iyun1094-yil 29-dekabr Az-Zahir li-I’zaz dinillah
 Rasad100x100pxAl-MustaʼliyAbu al-Qosim Ahmad ibn al-Mustansir10741094-yil 29/30-dekabr1101-yil 10/11-dekabr Al-Mustansir billoh100x100pxAl-Amir bi-AhkamillahAbu Ali al-Mansur ibn al-Mustaʼliy10961101-yil 11-dekabr1130-yil 7-oktyabr Al-Mustaʼliy100x100pxAl-Hafiz li-dinillahAbul-Maymun Abdulmajid ibn Muhammad ibn al-Mustansir1074/1075 yoki 1075/10761132-yil 23-yanvar1149-yil 10-oktyabr Abul-Qosim Muhammad ibn al-Mustansir billohAz-ZafirAbu al-Mansur Ismoil ibn al-Hofiz11331149-yil 10-oktyabr1154-yil 1 yoki 15-aprel Al-HofizAl-Fayz bi-nasrullahAbul-Qosim Iso ibn az-Zafir11491154-yil 16-aprel1160-yil 22-iyul Az-ZafirAl-Adid li-dinillahAbu Muhammad Abdulloh ibn Yusuf11511160-yil 23-iyul1171-yil 13-sentyabr Yusuf ibn al-Hofiz li-dinillah

 Kordova xalifaligi (929–1031) 

(Xalqaro miqyosda hokimiyat qabul qilinmagan, haqiqiy hukmronlik Ispaniya va Magʻribning bir qismi bilan chegaralangan)Lane-Poole 2004, p. 21Bosworth 2004, p. 11
IsmiHukmronligiOta-onasiAbdulrahman III929–961 Muhammad ibn Abdulloh, Kordova amiri Abdulloh ibn Muhammad al-Umaviyning oʻgʻli
 MuznaAl-Hakam II961–976 Abdulrahmon III
 MurjanHishom II al-Hakam976–1009 Al-Hakam II
 SubhMuhammad II1009 Hishom bin Abduljabbor bin Abdulrahmon III, Abdulrahmon III ning nevarasi
 MuznaSulaymon ibn al-Hakam1009–1010 Al-Hakam bin Sulayman bin Abdulrahmon III, Abdulrahmon III ning nevarasi
 SabiyaHishom II al-Hakam1010–1013 Al-Hakam II
 SubhSulaymon ibn al-Hakam1013–1016 Al-Hakam bin Sulaymon bin Abdulrahmon III, Abdulrahmon III ning nevarasi
 SabiyaAbdurahmon IV1021–1022 Muhammad, Abdulrahmon III ning nevarasiAbdurahmon V1022–1023 Hishom bin Abdujabbor bin Abdurahmon III, Abdurahmon III ning nevarasi
 GʻalaMuhammad III1023–1024 Abdurahmon bin Ubaydulloh bin Abdurahmon III, Abdurahmon III ning nevarasi
 HavraHishom III1027–1031 Muhammad bin Abdulmalik bin Abdurahmon III, Abdurahmon III ning nevarasi
 Ateb

 Muvahhidlar xalifaligi 
(Koʻpchilik tomonidan qabul qilinmagan, haqiqiy hukmronlik Shimoliy Afrika va Pireney yarim orolining qismlari edi)Lane-Poole 2004, p. 47Bosworth 2004, p. 39.

 Ibn Tumart (1121–1130)
 Abdulmoʻmin (1130–1163)
 Abu Yaʼqub Yusuf I (1163–1184)
 Abu Yusuf Yaʼqub al-Mansur (1184–1199)
 Muhammad an-Nosir (1199–1213)
 Abu Yaʼqub Yusuf II al-Mustansir (1213–1224)
 Abu Muhammad Abdulvohid I al-Maxlu (1224)
 Abdulloh al-Odil (1224–1227)
 Yahyo al-Mutasim (1227–1229)
 Abu al-Alo Idris I al-Maʼmun (1229–1232)
 Abu Muhammad Abdulvohid II ar-Rashid (1232–1242)
 Abu al-Hasan Ali al-Said (1242–1248)
 Abu Hafs Umar al-Murtazo (1248–1266)
 Abu al-Ula (Abu Dabbus) Idris II al-Votiq (1266–1269)

 Bornu va Songxay imperiyalari (XV/XVI asrlar) 
Gʻarbiy Afrikaning bir qancha hukmdorlari xalifa unvonini qabul qilgan. Mai Ali Ghaji ibn Dunama bu unvonni olgan Bornu imperiyasining birinchi hukmdori boʻlgan. Xuddi shu davrda Songhay imperiyasidan Askia Muhammad I ham ushbu unvonni egallagan.

 Hindiston xalifaliklari (oxirgi oʻrta asrlar/erta zamonaviy asrlar) 
XII asrdan boshlab Janubiy Osiyoda koʻplab musulmon imperiyalar, podshohliklar va sultonliklar hukmron boʻlishiga qaramay, Hindiston yarim oroli boʻylab islom xalifaliklarini barpo etishga toʻliq urinilmagan. Biroq Alouddin Xalji, Boburiylar davlatining Avrangzeb va Maysur hukmdorlari Haydar Ali va Tipu Sulton kabi sunniylik mazhabiga eʼtiqod qiluvchi imperatorlarning shariatga asoslangan hukmronligi davrida xalifalikning mutlaq shakllari aniq paydo boʻlgan. Bu Fransiya-Italiya imperatori Napoleon Bonapart va Britaniya imperiyasining askarlariga katta taʼsir koʻrsatganShah Muhammad Waseem (2003): هندوستان ميں فارسى تاريخ نگارى: ٧١ويں صدى كے آخرى نصف سے ٨١ويں صدى كے پهلے نصف تک فارسى تاريخ نگارى كا ارتقاء, Kanishka Publishing, original source from the University of Michigan .

 Sokoto xalifaligi (1804–1903) 
(Koʻpchilik tomonidan qabul qilinmagan, haqiqiy hukmronliklar Gʻarbiy Afrikaning bir qismi edi)

Tariqa islom olimi va diniy rahnamo Usmon dan Fodio tomonidan Islomdan oldingi diniy urf-odatlarning taʼsirini kamaytirishga va xalifalik homiyligida islomning yanada kuchli shaklini yoyishga intilgan Fulani urushi (muqobil ravishda Fulani jihodi) orqali tashkil etilgan.

 Ahmadiya xalifaligi (1908-yildan hozirgi kungacha) 

Xalifatul Masih (; ) yoki shunchaki xalifa deb ataladigan, butun dunyo boʻylab Ahmadiya musulmon jamoasining saylangan maʼnaviy va tashkiliy rahbari boʻlib, Mahdiy va Messiya unvonlarini olgan Mirzo Gʻulom Ahmadning vorisi hisoblanadi. Xalifaning ilohiy yoʻl-yoʻriq koʻrsatishiga ishoniladi va ayni paytda hozirgi Xalifatul Masih aʼzolari tomonidan Mirzo Masrur Ahmad deb ataladi.

Gʻulom Ahmadning vafotidan soʻng uning vorislari Pokiston mustaqillikka erishgunga qadar 1947-yilgacha ushbu jamoaning bosh qarorgohi boʻlib qolgan Britaniya Hindistonining Panjob shahridagi Qadian shahridan Ahmadiya musulmonlar jamoasini boshqargan. Shu vaqtdan boshlab shtab-kvartira 1948-yilda jamoa tomonidan Pokistonning Rabvah shahrida sotib olingan yerda qurilgan qarorgohga koʻchib oʻtgan va shu shaharda qolgan. 1984-yilda Pokiston hukumati tomonidan XX-sonli Farmon eʼlon qilinib, Xalifatul Masihni oʻz vazifalarini bajara olmagani va institutni xavf ostiga qoʻygani taʼkidlangan. Shu holatlar tufayli Xalifatul Masih IV Pokistonni tark etib, Londonga (Angliya) hijrat qilgan va shtab-kvartirasini vaqtincha Fazl masjidiga koʻchirgan.

 Islomiy davlat 

2014-yil 29-iyun kuni Iroq va Shom Islom davlati amir al-Moʻminini, ularning birinchi xalifasi Abu Bakr Ibrohim bin Avvod al-Badriy al-Husayniy al-Hoshimiy al-Qurayshiy ss-Sammeray al-Bagʻdodiy Islom xalifaligining qaytishini eʼlon qilgan. Xalifalik eng koʻpi bilan 12 million kishini nazorat qilgan. Iroq va Shom Islom davlati hokimiyati eng yuqori choʻqqiga chiqqan vaqtda Iroq, Suriya, Livan, Nigeriya, Liviya, Filippin, Afgʻoniston, Kongo, Yaman va Misrning Sinay mintaqasi kabi turli mamlakatlardagi kattaroq hududlar, shuningdek, boshqa koʻplab davlatlardagi kichik hududlarni boshqarganYusuf al-Qaradawi stated: „[The] declaration issued by the Islamic State is void under sharia and has dangerous consequences for the Sunnis in Iraq and for the revolt in Syria“, adding that the title of caliph can „only be given by the entire Muslim nation“, not by a single group. .

2014–2015-yillarda butun dunyo boʻylab oʻnlab salafiy jihodiy guruhlarPower rankings April 2015 va olimlar IShID tomonidan daʼvo qilingan xalifalikka bayʼat bergan.

2018-yil 10-aprelda AQSh prezidenti Donald Trumpning Indiana shtati Elkhart shahrida Mike Braunning AQSh Senatiga nomzodini qoʻllab-quvvatlagan mitingi chogʻida vitse-prezident Mike Pence IShIDni xalifalik deb atagan va „IShID qochib ketdi, ularning xalifaligi qulab tushdi va biz ularni tez orada birinchi marotaba va butunlayga yoʻq qilamiz“, deya nutq soʻzlagan. See 6:00.

Iroq va Shom Islom Davlati koʻplab davlatlar tomonidan terrorchi tashkilot sifatida belgilangan jangari jihodchi tashkilot, shuningdek, Islomiy davlat xalifaligining asoschisi hisoblanadi.

2022-yil boshida Islomiy davlat Nigeriya hududining bir qismini egallab olgan, ularning boshqaruvida 3 million kishi mavjud. Shuningdek, davlat hozirgi kunga qadar Iroq va Suriyadagi baʼzi qishloq aholi punktlari ustidan nazoratni saqlab qolishda davom etmoqda"IS’s concern continues to be maintaining control in places like the Muqdadiya and Khanaqin districts, Hawija, and Tarmiya https://musingsoniraq.blogspot.com/2023/02/violence-drops-in-iraq-in-january-2023.html.
TasvirXalifaTugʻilgan yiliHukmronligi boshlangan yilHukmronligi tugagan yil1120x120pxAbu Bakr al-Bagʻdodiy1971-yil 28-iyul2014-yil 29-iyun2019-yil 27-oktyabr2100x100pxAbu Ibrohim al-Hoshimiy al-Qurayshiy1976-yil oktyabr2019-yil 31-oktyabr2022-yil 3-fevral3Abu al-Hasan al-Hoshimiy al-QurayshiyNomaʼlum2022-yil 10-mart2022-yil 15-oktyabr4100x100pxAbu al-Husayn al-Husayniy al-QurayshiyNomaʼlum2022-yil 30-noyabr2023-yil 29-aprel5100x100pxAbu Hafs al-Hoshimiy al-QurayshiyNomaʼlum2023-yil 3-avgusthozirgacha

 Hukmronlik yillari 

 Yana qarang 

 Iroq va Shom Islom Davlati
 Shoh
 Amir
 Shayx uli-slom
 Usmoniylar imperiyasi shayx ul-islomlari roʻyxati
 Al-Azharning buyuk imomi
 Al-Azharning buyuk imomlari roʻyxati
 Al-Azhar universiteti prezidentlari roʻyxati
 Muhammadning vorislari
 Islom tarixi
 Shialik
 Sunniylik
 Makka sharifligi

 Izohlar 

 Manbalar 

 Adabiyotlar 













Turkum:Xalifalar