Yozgi Olimpiada oʻyinlarida futbol

Yozgi Olimpiya oʻyinlaridagi futbol musobaqasi birinchi marta 1900-yilda Parijdagi Yozgi Olimpiyada oʻyinlarida joriy qilingan. 1932-yildan Los-Anjelesdagi Yozgi Olimpiya oʻyinlaridan tashqari har bir oʻyinlar dasturiga kiritilgan.

Dastlab, musobaqa erkaklar uchun, 1996-yildn esa esa Atlantadagi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida ayollar oʻrtasida alohida turnir sifatida oʻtkazila boshlangan.
Olimpiyadadagi erkaklar futboli (boks, golf, tennis va xokkey bilan bir qatorda) sport turlaridan biri boʻlib, unda oltin medal oliy yutuq hisoblanmagan. Qolaversa, Olimpiya futboli maqomi jihatidan nafaqat jahon chempionati, balki Yevropa va Amerika qitʼa chempionatlaridan quyi oʻrinlarda turgan.
 Tarixi 
Futbol sport turi sifatida birinchi marta Parijdagi Olimpiya oʻyinlarida paydo boʻlgan. Unda Fransiya, Belgiya va Buyuk Britaniyaning uchta klubi ikkitadan oʻyin oʻtkazgan. Dastlab „Apton Park“(Londonda joylashgan sobiq futbol stadioni) maydonida Fransiyaning „Union France de Sports Athletic“ jamoasi Belgiyaning Bryussel erkin Frankofoniya universiteti klubi bilan toʻqnash kelgan va 6:2 hisobida magʻlubiyatga uchratgan. Britaniyaliklar esa fransuzlarni 4:0 hisobida magʻlub etishgan va birinchi Olimpiya chempionlari deb eʼlon qilingan. Fransiya ikkinchi, Belgiya jamoasi uchinchi oʻrinni egallagan.

Shuningdek, 1904-yilda Sent-Luise (AQShning Missuri shtatida joylashgan mustaqil shahar)da oʻtkazilgan navbatdagi Olimpiya oʻyinlarida uchta jamoa futbol oʻynagan.
Turnirda Kanadaning „Galt“ (Kanadaning Galt shahrida joylashgan futbol klubi) klubi va Amerikaning ikki jamoasi ishtirok etgan: Sent-Rouz Paris va Christian Brothers College High School jamoalari.
Kanadaliklar Amerikaning ikkala jamoasini magʻlub etib, chempion boʻlgan, AQShning ikki jamoasi esa olimpiya oʻyinlarining kumush va bronza medallarini qoʻlga kiritgan.
Hozirda Xalqaro olimpiya qoʻmitasi bu ikkala musobaqani ham rasmiy Olimpiyada oʻyinlarining dasturiy qismi deb hisoblaydi, FIFA va IFFHS esa ularni koʻrgazmali musobaqalar deb tasniflaydi va statistikaga kiritmaydi.

1904-yilga kelib, Xalqaro futbol federatsiyasi tashkil topgan va keyingi 1908-yilda Londonda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlaridan boshlab bu tashkilot Olimpiya oʻyinlaridagi futbol musobaqalarini boshqarib borgan. Oʻshandan beri futbol turnirida har bir mamlakatdan faqatgina bitta terma jamoalar ishtirok etgan (1908-yilgi oʻyinlarda Fransiyadan ikkita jamoaning ishtiroki bundan mustasno). Shuningdek, „Olimpiya tizimi“ bitta nokautli oʻyindan iborat boʻlgan musobaqa formati sifatida joriy etilgan va turnirda faqat havaskor futbolchilar ishtirok etishiga qaror qilingan.

1930-yil birinchi jahon chempionati oʻtkazilgunga qadar futbol boʻyicha Olimpiya turniri ushbu sport turidagi muhim xalqaro musobaqa hisoblangan. Ammo unda professional futbolchilarning ishtirok etishi taqiqlanganligi sababli bu maqom jahon chempionatiga oʻtkazilgan. FIFA 1924- va 1928-yillardagi Olimpiya turnirlarini rasman „havaskorlar jamoalari oʻrtasidagi jahon chempionati“, yaʼni zamonaviy jahon chempionatining bevosita salaflari sifatida tan olganUrugvay – chetiryoxkratniy chempion mira po futbolu.

1960-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlaridan boshlab musobaqa formati oʻzgargan va ishtirokchilar soni cheklangan. Shu paytdan boshlab 16 ta jamoa toʻrtta jamoadan toʻrtta guruhga boʻlingan va oʻz guruhlaridagilar bilan oʻynagan. Guruhlardagi yaxshi natija koʻrsatgan jamoalar pley-offga yoʻllanma olgan.

1984-yilga kelib cheklangan hududlar boʻyicha professional oʻyinchilarga Los-Anjelesda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiyada oʻyinlarida ishtirok etishga ruxsat berilgan. Jumladan, Osiyo, Afrika, KONKAKAF (Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbol konfederatsiyasi) hududi va Okean orti davlatlari ushbu roʻyhatdan oʻrin olgan. Taqiq 1992-yilda butunlay olib tashlangan va shu bilan birga, futbolchilar uchun qisman yosh chegarasi joriy qilingan. Ular 23 yoshdan oshmasligi belgilangan.

1996-yildan boshlab esa har bir jamoada turli yoshdagi uchta futbolchi oʻynashiga ruhsat etilgan, ammo qolgan oʻyinchlar 23 yosh katta boʻlmasligi belgilab qoʻyilgan.
Joylar

Olimpiada turniri uchun zarur boʻlgan katta stadionlar soni tufayli, uzoq shaharlardagi joylar – koʻpincha asosiy mezbondan  uzoqroqda – odatda futbol oʻyinlari uchun foydalaniladi. turnir. Ekstremal misolda, 1984-yilgi oʻyinlar uchun ikkita erta bosqich oʻtkaziladigan joy Qoʻshma Shtatlarning sharqiy qirgʻogʻida joylashgan boʻlib, ular Amerika Qoʻshma Shtatlaridan  uzoqlikda joylashgan edi. mezbon shahar Los-Anjeles. AQSHda boʻlib oʻtgan navbatdagi oʻyinlar, 1996 yilgi oʻyinlar oʻziga xos xususiyatga ega edi, chunki mezbon Atlanta shahrida hech qanday oʻyin oʻtkazilmagan; eng yaqin joy va final oʻtkaziladigan joy  masofada Gruziya universiteti kampusida Afinada joylashgan. 2016 va 2020-yil Yozgi Olimpiada Oʻyinlarini hisobga olsak, barcha sport turlaridan biri boʻlgan Olimpiya futboliga mezbonlik qilgan 127 ta maydon bor.

Olimpiya oʻyinlari turniriShaharStadion  Athens 1896No official football tournament  Paris 1900 Paris Vincennes Velodrome  St. Louis 1904 St. Louis Francis Field  London 1908 London White City Stadium Stockholm 1912Stockholm Stockholm Olympic Stadium Råsunda Stadium Tranebergs Idrottsplats Antwerp 1920Antwerp Olympic Stadium Stadion Broodstraat Brussels Stade de l’Union St. Gilloise Ghent Stade d’A. A. La Gantoise Paris 1924Paris Stade Olympique, Colombes Stade Bergeyre Stade de Paris, Saint-Ouen Stade Pershing, Vincennes Amsterdam 1928Amsterdam Olympisch Stadion Harry Elte Stadium  Los Angeles 1932No football tournament Berlin 1936Berlin Olympiastadion Poststadion, Tiergarten Mommsenstadion, Charlottenburg Hertha-BSC-Platz London 1948London Empire Stadium, Wembley White Hart Lane, Tottenham Selhurst Park, Crystal Palace Craven Cottage, Fulham Griffin Park, Brentford Arsenal Stadium, Highbury Lynn Road, Ilford Green Pond Road, Walthamstow Champion Hill, Dulwich Brighton Goldstone Ground Portsmouth Fratton Park Helsinki 1952Helsinki Olympiastadion Töölö Football Grounds Turku Kupittaa Stadium Tampere Ratina Stadium Lahti Kisapuisto Kotka Kotka Stadium Melbourne 1956Melbourne Melbourne Cricket Ground Olympic Park Stadium Rome 1960 Rome Flaminio Stadium Florence Stadio Comunale Grosseto Stadio Comunale Livorno Stadio Ardenza Pescara Stadio Adriatico L'Aquila Stadio Comunale Naples Stadio Fuorigrotta Tokyo 1964Tokyo National Olympic Stadium Prince Chichibu Memorial Field Komazawa Stadium Ōmiya Omiya Soccer Stadium Yokohama Mitsuzawa Football Stadium Mexico City 1968 Mexico City Azteca Stadium Puebla Estadio Cuauhtémoc Guadalajara Estadio Jalisco León Estadio León Munich 1972 Munich Olympiastadion Augsburg Rosenaustadion Ingolstadt ESV-Stadion Regensburg Jahn Stadium Nuremberg Städtisches Stadium Passau Drei Flüsse Stadion Montreal 1976 Montreal Olympic Stadium Sherbrooke Municipal Stadium Toronto Varsity Stadium Ottawa Lansdowne Stadium Moscow 1980Moscow Grand Central Lenin Stadium Dynamo Stadium Leningrad Kirov Stadium Kyiv Republican Stadium Minsk Dinamo Stadium Los Angeles 1984 Pasadena, California Rose Bowl Boston Harvard Stadium Annapolis, Maryland Navy–Marine Corps Memorial Stadium Stanford, California Stanford Stadium Seoul 1988Seoul Olympic Stadium Dongdaemun Stadium Busan Busan Stadium Daegu Daegu Stadium Daejeon Daejeon Stadium Gwangju Gwangju Stadium Barcelona 1992Barcelona Camp Nou Estadi de Sarrià Sabadell Estadi de la Nova Creu Alta Zaragoza Estadio La Romareda Valencia Estadio Luis Casanova Atlanta 1996 Athens, Georgia Sanford Stadium Orlando, Florida Citrus Bowl Birmingham, Alabama Legion Field Miami, Florida Miami Orange Bowl Washington, D.C. Robert F. Kennedy Memorial Stadium Sydney 2000Sydney Olympic Stadium Sydney Football Stadium Brisbane Brisbane Cricket Ground Adelaide Hindmarsh Stadium Canberra Bruce Stadium Melbourne Melbourne Cricket Ground Athens 2004 Marousi Olympic Stadium Piraeus Karaiskakis Stadium Patras Pampeloponnisiako Stadium Volos Panthessaliko Stadium Thessaloniki Kaftanzoglio Stadium Heraklion Pankritio Stadium Beijing 2008Beijing National Stadium Workers' Stadium Tianjin Tianjin Olympic Center Stadium Shanghai Shanghai Stadium Qinhuangdao Qinhuangdao Olympic Sports Center Stadium Shenyang Shenyang Olympic Sports Center Stadium London 2012 London Wembley Stadium Glasgow Hampden Park Cardiff Millennium Stadium Coventry City of Coventry Stadium Manchester Old Trafford Newcastle upon Tyne St James' Park Rio 2016Rio de Janeiro Maracanã João Havelange Olympic Stadium São Paulo Arena Corinthians Brasília Estádio Nacional Mané Garrincha Salvador Arena Fonte Nova Belo Horizonte Estádio Mineirão Manaus Arena da Amazônia Tokyo 2020 Tokyo Tokyo Stadium Yokohama International Stadium Yokohama Kashima Kashima Soccer Stadium Saitama Saitama Stadium 2002 Rifu Miyagi Stadium Sapporo Sapporo Dome

 Erkaklar 
YilOʻtkazilgan joyiFinal3-oʻrin uchun oʻyin1-oʻyinHisob2-oʻyin3-oʻyinHisob4-oʻyin19001 Parij4:019041 Sent-Luis1908 London2 : 02 : 01912 Stokgolm4 : 29 : 01920 Аntverpen—21924 Parij3 : 01 : 1 takroriy 3 : 11928 Аmsterdam1 : 1 takrorlash 2 : 111 : 325px Misr193625px Berlin2 : 1qoʻsh. vaqt3 : 21948 London3 : 15 : 3195225px Xelsink2 : 02 : 0195625px Melburun1 : 03 : 01960 Rim3 : 12 : 1196425px Tokio2 : 1 25px Chexoslovakiya25px Birlashgan Germaniya jamoasi3 : 125px Misr196825px Mexiko4 : 12 : 0197225px Myunxen2 : 1 i 
2 : 23197625px Monreal3 : 12 : 0198025px Moskvo25px Chexoslovakiya1 : 02 : 0198425px Los-Anjeles2 : 02 : 1198825px Seul2 : 1 qoʻsh. vaqt25px Germaniya3 : 0199225px Barselona3 : 21 : 0199625px Atlanta3 : 25 : 0200025px Sidney2 : 2 penal. boʻyicha5 : 32 : 0200425px Afina1 : 01 : 0200825px Xitoy1 : 03 : 0201225px London2 : 12 : 0201625px Rio-de-Janeyro1 : 1 pen.boʻyicha5 : 43 : 2202025px Tokio2 : 1  qoʻsh.vaqt3 : 1
1. Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi tomonidan rasmiy deb tan olingan turnirlar; FIFA ularni koʻrgazma deb biladi, chunki ular tashkil etilishidan oldin oʻtkazilgan.
2. Final uchrashuvining birinchi boʻlimida (Belgiya – Chexoslovakiya) 2:0 hisobida belgiyaliklar foydasiga hal boʻlgan chexoslovakiyalik futbolchilar hakamlikdan norozi boʻlib, maydonni tark etishgan va buning uchun diskvalifikasiya qilingan. Ikkita gʻolibni aniqlash uchun qoʻshimcha turnir oʻtkazilib, final oʻyinida Ispaniya terma jamoasi Gollandiya termasini magʻlub etgan (3:1) va ikkinchi oʻrinni egallagan. Gollandiya 3-oʻrinda qolgan.
3. Tashkiliy qoʻmita qarori bilan bronza uchun bahsda maydonga tushgan jamoalar qoʻshimcha oʻyindan ozod etilgan va har ikkisi ham bronza medallari bilan taqdirlangan.

 Ayollar 
YilOʻtkazilgan joyiFinal3-oʻrin uchun oʻyin1-oʻrinHisob2-oʻrin3-oʻrinHisob4-oʻrin1996-yil Koʻrib chiqish25px Atlanta2 : 12 : 02000-yil Koʻrib chiqish25px Sidney3 : 2 qoʻsh. vaqt2 : 02004-yil Koʻrib chiqish25px Afina2 : 1 qoʻsh. vaqt1 : 02008-yil Koʻrib chiqish25px Xitoy1 : 0 qoʻsh. vaqt2 : 02012-yil Koʻrib chiqish25px London2 : 11 : 02016-yil Koʻrib chiqish25px Rio-de-Janeyro2 : 12 : 12020-yil Koʻrib chiqish25px Tokio1 : 1 pen, boʻyicha. 3 : 24 : 3

 Medallar reytingi 
 Umumiy reyting 
 1    4  2  2  8 2    3  1  1  5 3    3  0  0  3 4    2  5  2  9 5    2  2  0  4 6    2  0  3  5 7    2  0  2  4 8    2  0  0  2 9    1  3  1  5 10    1  3  0  4 11    1  2  2  5 12    1  2  0  3 13   1  1  3  5 14    1  1  1  3   1  1  1  3 16  25px Chexoslovakiya  1  1  0  2   1  1  0  2 18    1  0  2  3   1  0  2  3 20    1  0  1  2   1  0  1  2 22    1  0  0  1 23    0  3  1  4 24    0  1  1  2   0  1  1  2 26    0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  130    0  0  3  3 31    0  0  1  1   0  0  1  1 25px Germaniya birlashgan jamoasi  0  0  1  1 25px Germaniya  0  0  1  1 25px Janubiy Koreya  0  0  1  1 Jami  32  32  33  97

 Erkaklar 
 1    3  1  1  5 2    3 0  0  3 3    2  3  2  7 4    2  2  0  4 5    2  0  3  5 6    2  0  0  2 7    1  3  1  5 8    1  3  0  4 9    1  2  0  3 10    1  1  1  3   1  1  1  3 12  25px Chexoslovakiya  1  1  0  2   1  1  0  2 14    1  0  2  3   1  0  2  3 16    1  0  1  2   1  0  1  2 18    1  0  0  1   1  0  0  1 20    0  3  1  4 21    0  1  1  2   0  1  1  2 23    0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  1   0  1  0  127    0  0  3  3 28    0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1   0  0  1  1 25px Germaniya birlashgan jamoasi  0  0  1  1 25px Germaniya  0  0  1  1   0  0  1  1 Jami  26  26  27  79

 Ayollar 
 1    4  1  1  6 2    1  0  3  4 3    1  0  2  3 4    1  0  1  2 5    0  2  0  2 6    0  1  0  1   0  1  0  1   0  2  0  2 Jami  7  7  7  21

 Gol mualliflari 
 Erkaklar 
 Oʻrin Oʻyinchi Mamlakat Gollar Turnirlar 1. Antal Dunai 25px Vengriya 13 1968 (6), 1972 (7) 1. Sofus Nilsen 25px Daniya 13 1908 (11), 1912 (2) 3. Ferens Bene 25px Vengriya 12 1964 (12) 4. Domingo Taraskoni 25px Argentina 11 1928 (11) Pedro Petrone 25px Urugvay 11 1924 (7), 1928 (4) 6. Kazimej Deyna 25px Polsha 10 1972 (9), 1976 (1) Gotfrid Fuks 25px Germaniya 10 1912 (10) 8. Garold Uolden 25px Buyuk Britaniya9 1912 (9)Vilgelm Volfhagen25px Daniya91908 (8), 1912 (1)10. Ektor Skarone25px Urugvay81924 (5), 1928 (3)
 Ayollar 
 Oʻrin Oʻyinchilar Mamlakat Gollar Turnirlar 1. Kristina 25px Braziliya 14 2004 (5), 2008 (5), 2012 (2), 2016 (2) 1. Birgit Prins  Germaniya 10 1996 (1), 2000 (3), 2004 (5), 2008 (1) 3. Pretinya 25px Braziliya 8 1996 (4), 2000 (1), 2004 (3) 4. Marta 25px Braziliya 6 2004 (3), 2008 (3) 5. Tiffeni Milbrett  5 1996 (2), 2000 (3) 5. Sun Ven25px Xitoy 5 1996 (1), 2000 (4) 5. Mia Hemm  5 1996 (1), 2000 (2), 2004 (2)

 Manbalar 

 Havolalar 
 Chempionat mira po futbolu
 Adabiyotlar 

Turkum:Yozgi Olimpiada oʻyinlarida futbol
Turkum:Katta sport musobaqalarida futbol
Turkum:Milliy terma jamoalar uchun FIFA musobaqalari