Havsara ibn Suhayl

Havsara ibn Suhayl al-Bohiliy () (750-yilda vafot etgan) – Umaviylar xalifaligi hukmronligining soʻnggi yillarida badaviy arab maʼmuri va harbiy boshliq. Faylasuf al-Kindiy tomonidan notiqligi bilan mashhur boʻlgan shaxs deya taʼrif berilgan.

Havsara milodiy 745-yilda (hijriy 128) xalifa Marvon II tomonidan Misr hokimi etib tayinlangan va Bilod ash-Shom (Suriya) armiyasidan jalb qilingan katta qoʻshin bilan Misrga joʻnatilgan. Oʻsha paytda Misrda amalda Marvon II taxtga oʻtirganidan keyin isteʼfoga chiqqan sobiq hokim Hafs ibn al-Volid hukmron edi. Hafsning arab boʻlmagan musulmonlardan (maqomisa va mavoliy) iborat qoʻshini yaʼni hafsiylar uni hokimiyat tepasiga qaytishga majbur qilgan. Biroq Hafs Havsaraga qarshilik koʻrsatishdan bosh tortgan va baʼzi muzokaralardan soʻng Misr poytaxti Fustotga joʻnagan.

Hokimiyat tepasiga kelgan Havsara Hafsiya rahbariyati aʼzolarini „tozalash“ ishlarini boshladi va Hafsning oʻzini qatl qildi. Mavoliy va Qays qabilaviy ittifoqlaridan 2300 nafar askar toʻpladi. Misrni qoʻlga kiritish jarayoni zoʻravonlik bilan kechdi. Bashmurda Qibtiylar tomonidan koʻtarilgan qoʻzgʻolonni bostirishga toʻgʻri keldi. Savirus ibn al-Muqaffaʼning yozishicha, Havsara isyonchilarga qarshi quruqlik va dengizdan bir necha marta hujum uyushtirgan, biroq ularni boʻysundira olmagan. 749-yilda Marvon II ning oʻzi Suriya qoʻshinI bilan yetib kelgan, ammo uning sulh taklifi rad etilgan. Muammoli vaziyatni bartaraf etish maqsadida Havsara Qibtiylar qabilasi bosgligʻi Michael I ni asirga olib, uni Rashid shahrida ushlab turgan va oʻldirish bilan tahdid qilgan. Biroq bu urinish muvaffaqiyatsiz boʻlib, isyonchilar Rashidni talon-toroj qilishgan. Michael I ni qatl qilishga buyruq berilgan boʻlsa-da, Havsara oxirgi daqiqada bu ishni toʻxtatib qolgan.

749-yil yanvar oyida Havsara Abbosiylar qoʻzgʻoloni paytida Ibn Hubayra kuchlarini mustahkamlash uchun yuborildi. At-Tabariyning soʻzlariga koʻra, u Fallujaga 20 000 nafar suriyalik qoʻshin, shu jumladan, otliq askarlarni olib kelgan. Qahtaba ibn Shabib Kufaga yurish boshlaganida, Havsara Ibn Hubayraga Xurosonga borishni maslahat bergan. Qahtaba uni taʼqib qilgan yoki Kufada Marvon qoʻshini tomonidan magʻlubiyatga uchragan. Biroq Ibn Hubayra bu maslahatga amal qilmagan va Havsarani qoʻshinga boshliq qilib tayinlab, Kufaga Qahtabadan oldin yetib borishni buyurgan.749-yilning 28-avgustida Kufa yaqinida katta jang boʻlib, unda Qahtaba halok boʻlgan, biroq shunga qaramay, Umaviylar qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Qoʻshin Havsara Qasr ibn Hubayra degan joyga qadar chekingan. U yerdan Kufaga yurishni rejalashtirgan. Qasr ibn Hubayrada hokim Muhammad ibn Xolid al-Qasriy qoʻzgʻolonga qoʻshilgan edi. Havsaraning askarlari uni tashlab keta boshlaganida u Vositda Ibn Hubayraga qoʻshilishga qaror qilgan.

Havsara Ibn Hubayraga Vositda qolmaslikni maslahat bergan, biroq uning soʻzi eʼtiborsiz qoldirilgan. Vosit oʻn bir oy davomida qamal qilingan, shu vaqt ichida Havsara shurta boshligʻi boʻlib xizmat qilgan. At-Tabariyning yozishicha, qoʻshin taslim boʻlganidan soʻng, Havsara Abu Jafar al-Mansurning buyrugʻi bilan qatl etilgan. Biroq tarixchi Savirus ibn al-Muqaffa tomonidan berilgan maʼlumotlarga koʻra, Havsara Marvon II tomonidan Misrda qatl etilgan.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 






Turkum:8-asr arab shaxslari
Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Turkum:8-asr Misrdagi Umaviylar hokimlari
Turkum:750-yilda vafot etganlar