Dinamo (futbol klubi, Moskva)

Dinamo – Moskva shahri futbol klubi. Futbol boʻyicha SSSR chempionatining barcha mavsumlarida ishtirok etgan ikki klubning biri (ikkinchisi – Dinamo (Kiyev)). 2016-yilga qadar Rossiya Premyer-ligasi barcha mavsumlarida ishtirok etib kelgan. 2015–2016-yilgi mavsum natijalariga koʻra birinchi marotaba uni tark etgan va quyi divizionga tushib ketgan.

Dinamo Rossiya tarixidagi ilk tashkil qilingan va sovrinlar boʻyicha peshqadam futbol klublaridan biri. Oʻzining oxirgi sovrini hisoblangan Rossiya kubogini 1995-yilda qoʻlga kiritgan.

1971–1972-yilgi mavsumda Dinamo SSSR tarixida yevrokuboklar finaliga chiqqan ilk futbol klubiga aylangan.

 Tarixi 
 Asos solinishi, ilk oʻyinlari va sovrinlar 
„Dinamo“ Moskva proletar sport jamiyati 1923-yil 18-apreldagi taʼsis majlisida tashkil etilgan. Ayrimlarning taʼkidlashicha Dinamo 1907-yilda tashkil etilgan „Sokolniki“ futbol toʻgaragidan kelib chiqqan. Klub davlat xodimlari va harbiy xizmatchilarning tashabbusi bilan xavfsizlik va huquq-tartibot organlari xodimlariga sport bilan shugʻullanish imkoniyatini beruvchi tashkilot sifatida taʼsis etilgan. Shu sababli Dinamo futbolchilarini uzoq yillar „mentlar“ (militsionerlar) deb mazax qilishgan. 1924-yilda klubning asosiy ranglari sifatida oq va koʻk ranglar tanlangan. Bu tanlovga jamiyatning birinchi faxriy raisi, NKVD boshligʻi Feliks Dzerjinskiy taʼsir koʻrsatgan deb hisoblanadi: ushbu ranglar uygʻunligi u rahbarlik qilgan tashkilot xodimlarining yorqin va pok niyatlari haqidagi soʻzlarini taʼkidlashi kerak edi („sovuq aql, qaynoq yurak va toza qoʻllar“ – Dzerjinskiyning iborasi boʻyicha, bular VChK xodimining asosiy fazilatlari). Dinamo jamoasining ilk logotipidagi D harfi uni oʻrab turgan oq rombdan ancha keyin paydo boʻlgan.

Yangi jamoani oʻsha davrda Davlat siyosiy boshqarmasi qoʻshinlarida xizmat qilgan Fyodor Chulkov tuzgan. Armiyaga chaqirilgunga qadar u Sokolniki (1896-yilda tashkil etilgan ilk rus futbol klubi) futbolchilar toʻgaragining birinchi jamoasida darvozabon sifatida oʻynagan. Dastlab Chulkov oʻzining koʻplab hamkasblarini jamoaga toʻplagan. Birinchi rasmiy oʻyinini jamoa 1923-yil 17-iyunda oʻtkazgan. Ushbu oʻyindagi Dinamo kulubining raqiblari keyinchalik Nikolay Starostin boshchiligida bevosita Spartak futbol klubini yaratishda ishtirok etishgan. Ilk oʻyinda jamoa 2:3 hisobida magʻlub boʻlgan. Oʻsha uchrashuvni klubning boʻlajak murabbiyi Konstantin Kvashnin boshqargan. Oʻsha yili klub oʻzining ilk stadioniga ega boʻlgan. Ushbu oʻyingoh „Avliyo Olga“ bolalar kasalxonasi ortida joylashgan, futbolchilarning oʻzlari tomonidan obodonlashtirilgan botqoqlik edi"Velikie futbolnie klubi. Rossiya. „Dinamo“ (Moskva)"  // "Radio Rossii". Efir ot 20:30 27 iyulya 2018.. Petrovskiy bogʻidagi Dinamo markaziy stadioni ishga tushirilganga qadar jamoa oʻz uy uchrashuvlarini oʻsha yerda oʻtkazgan. 1926-yilda klub oʻzining birinchhi katta gʻalabasiga ergan va Moskva chempioni boʻlgan. Dinamo jamoasi hujumchisi, keyinchalik meʼmor sifatida faoliyat olib borgan, urushdan keyin Stalingrad (hozirgi Volgograd), Kishinyov shaharlarini qayta tiklash ishlarida faol qatnashgan va Moskva yaqinidagi Dubnani qurgan Aleksandr Borisov klub emblemasini yaratgan.
180px|right|thumb|1937-yilgi SSSR kubogi chorak final oʻyinlari afishasi

1928-yilda jamoa oʻz tarixida ikkinchi marotaba poytaxt chempionligini qoʻlga kiritgan. Oʻsha yili Petrovskiy bogʻidagi Dinamo markaziy stadioni ochilgan va uzoq yillar davomida jamoaning uy stadioni hisoblangan. Ammo jamoa yangi stadiondagi birinchi rasmiy oʻyinini 1929-yildagina oʻtkazgan. 1930-yilda jamoa uchinchi marotaba Moskva chempionligini qoʻlga kiritishgan. Dinamo 1934–1935-yillarda ham chempionlik unvonini muvaffaqiyatli saqlab qolgan.

 1930–1940-yillar 
1936-yil mamlakat futboli uchun tub burilish yili boʻlgan. Ilk bor sport jamiyatlari va idoralari oʻrtasida mamlakat chempionati oʻtkazilgan. Ushbu chempionatda Moskvaning Dinamo jamoasi bahorgi chhempionatning barcha 6 oʻyinida gʻalaba qozonib, SSSRning birinchi chempioniga aylangan. 1937-yilda klub sovet futboli tarixida birinchi boʻlib „oltin dubl“ga erishgan. Jamoa bir mavsumning oʻzida chempion va mamlakat kubogi sohibi boʻlgan. Shuningdek jamoa Baskoniya terma jamoasi bilan ikkita oʻyin ham oʻtkazgan. Har ikki oʻyinda dinamochilar magʻlub boʻlishgan (1:2), (7:4). 1938– va 1939-yillarda jamoa yorqin gʻalabalarga erisha olmagan – bu yillarda gʻalaba boshqa jamoalarga nasib qilgan. 1938-yilda Dinamo turnir jadvalida 5-oʻrinni, 1939-yilda esa 7-oʻrinni egallagan. 1940-yilda jamoa chempionlikni qaytarib olgan va 1941-yilgi chempionatda ham ishonchli holatda peshqadamlik qilgan. Maʼlumki, urush yillarida mamlakat chempionati toʻxtatilgan, ammo futbol musobaqalari toʻxtatilmagan. 1941-yil kuzida Moskvada qamal holati eʼlon qilinishi va sovuq tushishi tufayli mamlakat chempionati tugallanmay qolgan. 1941–1944-yillar davomida poytaxtda 5 ta chempionat oʻtkazilgan.

1945 va 1949-yillarda Dinamo mamlakat chempioni boʻlgan. 1945-yilda oʻz tarixidagi eng yirik gʻalabani qoʻlgan kiritgan – Moskvaning Krilya Sovetov jamoasi 10:0 hisobida magʻlub etilgan. Shuningdek, ushbu gʻalaba SSSR chempionatlari tarixidagi eng yirik gʻalab hisoblanadi. Chempion sifatida dinamochilar tarixda ilk bor Buyuk Britaniyaga sayohat qilishgan va u yerda ingliz klublari bilan oʻynashgan. Cardiff City F.C. jamoasiga qarshi 10:1 va Arsenal F.C. klubiga qarshi 4:3 hisobida gʻalabaga erishgan. Keyingi 2 uchrashuvda Chelsi F. C. klubi bilan 3:3, Rangers F.C. bilan 2:2 hisobida durrangga oʻynagan.

 1950–1960-yillar 
Ushbu yillar davomida jamoa deyarli har yili chempionlik uchun kurash olib borgan. Dinamochilar 1949–, 1954–, 1955–, 1957–, 1959– va 1963-yillarda mamlakat chempioni boʻlishgan. 1949-yilgi chempionlik ayniqsa yorqin boʻlgan. Dinamo 34 ta oʻyinda 104 ta gol urib, mamlakat chempionatlari tarixidagi rekordni oʻrnatgan. Ushbu yillar davomida futbol gorizontida XX asrning eng yaxshi darvozaboni – Lev Yashin porlay boshlagan.
180px|right|thumb|Lev Yashin – futbol tarixida Oltin toʻpga sazovor boʻlgan yagona darvozabon.

 1970–1980-yillar 
1972-yilda Dinamo sovet jamoalari orasida birinchi boʻlib UEFA Kubok Egalari Kubogi turniri finaliga chiqa olgan. 24-may kuni Barselonada boʻlib oʻtgan finalda Dinamo Rangers F. C. jamoasiga 2:3 hisobida imkoniyatni boy bergan. Jamoa 0:3 hisobida magʻlub boʻlayotgan paytda ikkita gol urishga muvaffaq boʻlishgan. Soʻnggi uch daqiqa qolganda, raqib darvozasiga hujum paytida shotland muxlislari maydonga yugurib chiqishgan, shu bilan hujum toʻxtab qolgan va jamoa magʻlubiyatga uchragan.

Shundan soʻng jamoa SSSR chempionatida yetakchi rollarni tark etgan (ammo 1977– va 1984-yillarda mamlakat kubogini qoʻlga kiritgan). Oʻsha yillarda jamoa barcha davrlardagi eng yirik magʻlubiyatini qabul qilib olgan – 0:7. Ushbu voqea 1982-yil 16-noyabrida Minskning Dinamo klubiga qarshi oʻyinda sodir boʻlgan. 1986-yilga kelibgina murabbiy Eduard Malofeev qoʻl ostida jamoa yana yuqori uchlikka kirishga muvaffaq boʻlgan.

 1992–2009-yillar 
XX asrning 90-yillari va XXI asr boshlanishi Dinamo jamoasi uchun oson oʻtmagan. 1992-yilda SSSR chempionati Rossiya chempionatiga aylantirilganidan keyin jamoa bir necha yil davomida uchlikdan joy olgan. 1194-yilda 22 yildan soʻng klubga qaytgan Konstantin Beskov boshchiligidagi jamoa 2-oʻrinni egallagan va bu jamoaning Rossiya chempionatida qoʻlga kiritgan eng yuqori natijasi boʻlib turibdi. 1995-yilda klub oʻyindan keyingi penaltilar seriyasida Volgogradning Rotor jamoasini (0:0) 8:7 hisobida magʻlub etib, Rossiya kubogini qoʻlga kiritgan.

90-yillarning oxirida klub chempionatning oʻrtameyona jamoasiga aylangan. Bunga sabab esa klubni moliyalashtirishdagi muammolar va doimiy murabbiylar almashuvi (7 yil ichida 10 marotaba) boʻlgan. Biznesmen Aleksey Fedorovich qoʻl ostidagi klub kreditlar bilan bogʻliq muammolar tufayli VTB bank qoʻl ostiga oʻtgan.

 2009–2016-yillar. VTB bank davri 
2009-yilda Dinamo 2009–2010-yilgi mavsum UEFA Chempionlar Ligasi saralash boshqichida ishtirok etgan. Jamoa safarda Shotlandiyaning Celtic F.C. jamoasiga qarshi 1:0 hisobida gʻalaba qozongan, ammo oʻz maydonida 0:2 hisobida imkoniyatni boy bergan. Shu tariqa Chempionlar ligasidan chiqib ketgan jamoa Yevropa ligasida, 4-saralash bosqichida oʻynash huquqini qoʻlga kiritgan va Sofiyaning SSKA jamoasiga yutqazib yevrokuboklar bilan hayrlashgan.

Keyingi mavsum Dinamo – Spartak oʻyini bilan boshlangan. Ushbu uchrashuvda Dinamo 1:0 hisobida gʻalaba qozongan. Shunda soʻng bir qator omadsiz oʻyinlar boʻlib oʻtgan: Zenit va Lokomotivdan magʻlubiyat, bir durrang va Saturn ustidangina erishilgan gʻalaba. Shundan soʻng jamoa bosh murabbiy Andrey Kobelev isteʼfoga chiqarilgan. Uning oʻrniga Miodrag Božović tayinlangan. Yangi murabbiy ilk gʻalabasini 4-oʻyinda qoʻlga kiritgan. 2010-yilda FC Schalke 04 hujumchisi Kevin Kurányi Dinamo tarkibiga kelib qoʻshilgan va muxlislar tomonidan Dinamoning mavsumdagi eng yaxshi oʻyinchisi deb topilgan (16 oʻyin, 9 ta gol). Mavsum soʻnggida Dinamo 7-oʻrinni egallagan.

Bosh murabbiy kerakli natijalarni koʻrsata olmagandan soʻng uning oʻrniga Sergey Silkin bosh murabbiy etib tayinlangan. Yangi murabbiy qoʻl ostida Dinamo yaxshi natijalar koʻrsatgan va mavsum yakuniga koʻra 4-oʻrinni egallagan. Keyingi mavsum jamoa yaxshi oʻyin koʻrsata olmaganidan soʻng Silkin ham isteʼfoga chiqarilgan. Uning oʻrniga Dana Petrescu bosh murabbiy etib tayinlangan.

Petrescu bilan jamoa 14 oʻyinlik magʻlubiyatsiz seriyani amalga oshirgan, ammo atigi 7-oʻrinni egallashga muvaffaq boʻlgan. Keyingi mavsum oldidan jamoa yangi oʻyinchilar bilan (Vladimir Gabulov, Christopher Samba, Igor Denisov, Yuriy Jirkov va Aleksandr Kokorin) sezilarli darajada kuchaygan. Ammo yangi mavsumda Petrescu ham ishonchni oqlay olmagandan soʻng bosh murabbiy sifatida Stanislav Cherchesov taklif qilingan. Ammo u ham jamoaga kuchli uchlikka kirishida yordam bera olmagan.

2015/16-yilgi mavsumda Dinamo oʻz tarixida ilk marotaba yuqori divizionni tark etgan.

 2016–2019-yillar 
2016-yil 29-dekabrda Dinamo klubining nazorat paketi Dinamo jamiyatiga ramziy 1 rublga sotilishi eʼlon qilingan. Shunga qaramay VTB bank Dinamo jamoasining homiysi sifatida qolgan. 2017-yil 13-yanvarda bank 2017-yil 1-yanvardan 2019-yil 31-dekabrgacha boʻlgan davrda Dinamo jamiyatiga 10,62 milliard rubl miqdoridagi homiylik mablagʻi ajratilishini eʼlon qilgan. 1-fevral kuni klubning sobiq prezidenti Boris Rotenberg klubning Rotenberg kompaniyalari oldidagi 75 million yevrolik qarzi uzaytirilganligini va hech kimga xalaqit bermasligini aytgan. 12-aprel kuni Dinamo 2016–2017-yilgi mavsum yakunida Rossiya Premyer-ligasiga qaytishni kafolatlagan. Finishga yetti tur qolganda Moskva jamoasining uchinchi oʻrindan farqi 22 ochkoni tashkil etgan.

2017-yil 7-oktabrda jamoaga bosh murabbiy sifatida Dmitriy Xoxlov tayinlangan. U avval Dinamo akademiyasiga rahbarlik qilgan. Qishki tanaffusgacha jamoa stabil oʻyin koʻrsata olmagan, ammo bahorda chempionatning 10 oʻyinida bor-yoʻgʻi 2 ta magʻlubiyatga uchrab mavsumni 8-oʻrinda yakunlagan. Jamoa transferlar bozorida faol boʻlmadi, faqat Joaozinho va Migel Kardoza bilan shartnoma imzolgan. Jamoaning oʻtgan mavsumdagi yetakchisi Aleksandr Tashaev esa Spartak Moskva jamoasiga koʻchib oʻtgan. Yangi mavsumni yaxshi boshlagan Dinamo kuzda ketma-ket uch turda magʻlub boʻlgan va pley-off zonasiga tushib ketgan. Natijada jamoa chempionatni 12-oʻrinda yakunlagan.

 2019–yildan boshlab. VTBning qaytishi 
2019-yil 30-aprelda VTB bank klub aksiyalarining 99,9961% qismini 1 rubl evaziga sotib olgan va klubning 5,3 milliard rubllik qarzlarini toʻlash majburiyatini ham olgan. 26-may kuni klub oʻzining yangi uy stadioni hisoblangan VTB Arena – Lev Yashin nomidagi Dinamo markaziy stadionida ilk oʻyinini oʻtkazgan. 2019-yil 9-avgustda klub Borussia Dortmund klubi hujumchisi Maximilian Philippning transferini eʼlon qilgan. Transfer narxi taxminan 20 million yevroni tashkil qilgan. Ushbu transfer jamoa tarixidagi eng qimmat transfer hisoblanadi.

 Sovrinlari 
 Milliy sovrinlar 
SSSR/Rossiya chempionati
 Chempion (11): 1936, 1937, 1940, 1945, 1949, 1954, 1955, 1957, 1959, 1963, 1976
 Kumush medal sohibi (12): 1936, 1946, 1947, 1948, 1950, 1956, 1958, 1962, 1967, 1970, 1986, 1994
 Bronza medal sohibi (11): 1952, 1960, 1973, 1975, 1990, 1992, 1993, 1997, 2008, 2021/2022, 2023/2024

SSSR/Rossiya kubogi
 Gʻolib (7): 1937, 1953, 1966/1967, 1970, 1977, 1984, 1994/1995
 Finalist (9): 1945, 1949, 1950, 1955, 1979, 1996/1997, 1998/1999, 2011/2012, 2021/2022

UEFA turnirlari: UEFA Kubok egalari kubogi
 Finalist: 1971/1972

 Klub logotipi 

 Tarkibi 
2024-yil 1-avgust holatiga koʻra:

 Jamoa bilan kontraktga ega boshqa futbolchilar 

 Ijara asosida oʻynayotgan futbolchilar 

 Taniqli futbolchilar 

SSSR / Rossiya
  Viktor Anichkin
  Anatoliy Baydachniy
  Vladimir Belyayev
  Konstantin Beskov
   Aleksandr Borodyuk
  Aleksandr Bubnov
  Igor Chislenko
  Yevgeniy Dolgov
  Oleg Dolmatov
  Valeriy Gazzaev
  Gennadiy Gusarov
  Vladimir Kesarev
    Dmitriy Xarin
    Sergey Kerjakov
  Valeriy Kleymyonov
  Valeriy Korolenkov
  Igor Kolivanov
  Viktor Losev
  Evgeniy Lovchev
  Alakbar Mammadov
   Andrey Mox
  Eduard Mudrik
  Aleksandr Novikov
  Vladimir Pilguy
  Viktor Saryov
  Aleksandr Uvarov
  Andrey Yakubik
  Mixail Yakushin
  Lev Yashin
  Gennadiy Yevryujixin
  Vladimir Besshasnix
  Dmitryi Bulikin
  Pyotr Bistrov
  Dmitriy Cherishev
  Igor Denisov
  Igor Dobrovolskiy
  Yuriy Drozdov
  Daniil Fomin
  Vladimir Gabulov
  Vladimir Granat
  Sergey Grishin
  Rolan Gusev
  Aleksey Ionov
  Andrey Ivanov
  Andrey Karyaka
  Aleksandr Kerjakov
  Yevgeniy Xarlachyov

  Dmitriy Xoxlov
  Valeriy Kleymyonov
  Andrey Kobelev
  Aleksandr Kokorin
  Denis Kolodin
  Sergey Kolotovkin
  Dmitriy Kombarov
  Nikolay Komlichenko
  Yuriy Kovtun
  Aleksey Kozlov
  Andrey Lunyov
  Sergey Ovchinnikov
  Kirill Panchenko
  Aleksandr Panov
  Sergey Parshivlyuk
  Ruslan Pimenov
  Nikolay Pisarev
  Pavel Pogrebnyak
  Vladislav Radimov
  Konstantin Raush
  Aleksey Rebko
  Aleksandr Samedov
  Igor Semshov
  Anton Shunin
  Igor Simutenkov
  Igor Sklyarov
  Dmitriy Skopintsev
  Aleksey Smertin
  Fyodor Smolov
  Sergey Terexov
  Oleg Teryoxin
  Omari Tetradze
  Aleksandr Tochilin
  Axrik Tsveyba
  Konstantin Tyukavin
  Andrey Yeshchenko
  Roman Yevgenyev
  Artur Yusupov
  Arsen Zaxaryan
  Yuriy Jirkov
  Roman Zobnin

SSSR sobiq respublikalari
  Roman Berezovskiy
  Vali Gasimov
  Dmitriy Kramarenko
  Ramil Sheydayev
  Stanislav Dragun
  Vasiliy Xomutovskiy
  Andrey Kudryavets
  Aleksandr Kulchiy

  Pavel Nexaychik
  Maksim Romashchenko
  Igor Shitov
  Aleh Shkabara
  Sergey Shtanyuk
  Gennadiy Tumilovich
  Luka Gagnidze
  Otar Xizaneishvili
  Saba Sazonov
  Kaxaber Tskhadadze
  Ruslan Baltiev
  Andrey Karpovich
  Andrejs Prohorenkovs
  Fedor Černych
  Deividas Česnauskis
  Edgaras Česnauskis
  Mindaugas Kalonas
  Žydrūnas Karčemarskas
  Arūnas Klimavičius
  Robertas Poškus
  Deividas Šemberas
  Tomas Tamošauskas
  Darius Žutautas
  Valeriu Andronic
  Alexandru Epureanu
  Yuriy Kalitvintsev
  Maksim Levitskiy
  Ivan Ordets
  Vyacheslav Sviderski
  Andriy Voronin

Yevropa
  Jakob Jantscher
  Zvjezdan Misimović
  Toni Šunjić
  Tsvetan Genkov
  Tomislav Dujmović
  Nikola Moro
  Gordon Schildenfeld
  Erich Brabec
  Martin Hašek
  Stanislav Vlček
  Boris Rotenberg
  Moshtagh Yaghoubi
  Mathieu Valbuena
  Kevin Kurányi
   Roman Neustädter
  Giourkas Seitaridis
  Balázs Dzsudzsák

  Eli Dasa
  Radoslav Batak
  Fatos Bećiraj
  Jovan Tanasijević
  Otman Bakkal
  Mathias Normann
  Marcin Kowalczyk
  Sebastian Szymański
  Costinha
  Custódio Castro
  Danny
  Jorge Ribeiro
  Maniche
  Nuno Frechaut
  George Florescu
  Adrian Ropotan
  Marko Lomić
   Ognjen Koroman
  Michal Hanek
  Zsolt Hornyák
  Tomáš Hubočan
  Martin Jakubko
  Oscar Hiljemark
  Sebastian Holmén

Markaziy va Janubiy Amerika
  Leandro Fernández
  Thiago Silva
  Jorge Carrascal
  Christian Noboa
  Luis Chávez
  Fabián Balbuena
  Andrés Mendoza
  Diego Laxalt
  Nicolás Marichal
  Guillermo Varela

Afrika
  Charles Kaboré
  Clinton N'Jie
  Moumi Ngamaleu
  Christopher Samba
  Baffour Gyan
  Cícero
  Samba Sow
  Joseph Enakarhire
  Sylvester Igboun
  Patrick Ovie
  Pascal Mendy

Osiyo va Okeaniya
  Luke Wilkshire

 Klub safida eng koʻp oʻyinda ishtirok etgan futbolchilar 
Futbolchi1  Aleksandr Novikov     3952  Aleksandr Maxovikov     3633  Anton Shunin    3594  Lev Yashin    3585  Valeriy Maslov     3516  Sergey Nikulin     3367  Gennadiy Yevryujixin     3348  Viktor Anichkin    3229 Andrey Kobelev   31110  Aleksey Petrushin    305

 Jamoa toʻpurarlari 
FutbolchiGollar1  Sergey Solovyov    1272  Konstantin Beskov     913  Vasiliy Kartsev    724  Valeriy Gazzaev     705  Igor Chislenko     686  Oleg Teryoxin     677  Vasiliy Trofimov     678  Vladimir Ilyin     639  Vladimir Savdunin     6210  Kevin Kurányi    56

 Klubga sodiq futbolchilar 
FutbolchiMamlakatAmpluaDebyutSoʻnggi oʻyiniVasiliy TrofimovHJ19311949Lev Yashin DR19491971Viktor Saryov YH19551966Eduard Mudrik HM19571968Vladimir Kesarev HM19561965Nikolay Tolstix HM19771983Anton ShuninDR2004-

 Manbalar 

 Havolalar 


Dinamo Moskva
Dinamo Moskva
Dinamo Moskva