Isʼhoq ibn al-Muqtadir

Isʼhoq ibn al-Muqtadir (; 910-yillar — 988-yil mart) Abbosiy xalifa al-Muqtadirning oʻgʻli, Abbosiy shahzoda. Al-Qohir, ar-Radiy, al-Muttaqiy, al-Mustakfiy, al-Mutiy va at-Toiy kabi xalifalar bilan zamondosh boʻlib, ulardan uchtasi Isʼhoqning aka-ukalari boʻlgan. Al-Muqtadirning oʻgʻli boʻlgani sababli aka-ukalari davrida ham xalifalik taxtiga nomzod boʻlgan, ammo oʻgʻli Ahmad 991-yilda al-Qodir ismi bilan xalifalik taxtini egallagan.

 Biografiyasi 
Isʼhoq xalifa al-Muqtadirning () Dimna ismli kanizakdan tugʻilgan oʻgʻli boʻlgan. Isʼhoq Bagʻdodda tugʻilib, umrining katta qismini shu shaharda oʻtkazgan.

Isʼhoqning bolaligi fojiali kechgan. Otasi al-Muqtadir Isʼhoq juda yoshlik paytida suiqasd natijasida oʻldirilgan. Garchi otasi davrida akasi Abul Abbos (boʻlajak xalifa ar-Radiy) taxt vorisi deb belgilangan boʻlsa-da, vafotidan keyin amakisi al-Qohir xalifalik taxtini egallagan. Amakisining nomzodini al-Muqtadirga suiqasd uchun oʻgʻillari qatl etishini istamagan harbiy qoʻmondonlar qoʻllab-quvvatlagan.

Otasining vafotidan keyin Isʼhoq merosning bir qismiga egalik qilgan. Amakisi al-Qohir 932—934-yillarda hukmronlik qilib, ar-Radiy () foydasiga taxtdan voz kechishni rad etgach, koʻr qilinib, qamoqqa tashlangan. Ar-Radiy 940-yilda vafot etgach, oʻrniga ukasi al-Muttaqiy oʻtirgan. Al-Muttaqiydan keyin 944-yilda xalifalik taxtiga al-Mustakfiy chiqqan. Al-Mustakfiy al-Muttaqiyning tirik qolgan oʻgʻillariga dushmanlik qilgan. 946-yilda buvayhiylar hukmdori Muizz ud-Davla uni taxtdan agʻdarib, oʻrniga al-Muqtadirning oʻgʻli al-Mutiy oʻtirgan. Isʼhoq umrining qolgan qismini akasining saroyida kichik saroy xizmatchisi vazifasida oʻtkazgan.

Al-Mutiy hukmronligi davrida oʻrniga ukalaridan biri, ayniqsa Isʼhoq, oʻtirishi kutilgan edi. Biroq, u oʻgʻli at-Toiyni merosxoʻrlik uchun tanlagan.

Isʼhoqning Tamanni ismli xotinidan Ahmad ismli oʻgʻli boʻlib, u kelajakda al-Qodir ismi bilan xalifa boʻlgan. Ahmad yaxshi taʼlim olgan. U Ahmad ibn Muhammad al-Haraviyning fiqh boʻyicha shofiʼiy asarlarini toʻplagani qayd etilgan. Isʼhoqning Amina ismli qizi ham boʻlgan.

 Oʻlimi 
Isʼhoq 988-yil mart oyida vafot etgach, oʻgʻli Ahmad oʻgay singlisi Amina bilan meros masalasida janjallashib qoladi. Singlisi Ahmad haqida amakivachchasi xalifa at-Toiyga () akasi xalifa boʻlishi xohlayotgani haqida xabar bergan. Ahmad qoʻlga tushmaslik uchun bir muddat yashirinib yurgan. Bu vaqtda Basra yaqinidagi Batiha botqoqligi noibi Muhazzi ud-Davla huzurida boʻlib, taxminan uch yil shu yerdan panoh topgan.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 






Turkum:910-yillarda tugʻilganlar
Turkum:988-yilda vafot etganlar
Turkum:Abbosiy xalifalarning oʻgʻillari
Turkum:10-asr Abbosiylar xalifaligi kishilari
Turkum:10-asr arablari
Turkum:Arab musulmonlari