Abdulloh ar-Radiy

Abu Ali al-Husayn ibn Ahmad ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn Ismoil (arabcha: ابو علي الحسين بن أحمد ٱبْن عَبْد ٱللَّٰه ٱبْن مُحَمَّد ٱبْن إسْماعِيل, taxminan 825-881-yillar), shuningdek, al-Zakiy (yaʼni „pok“), al-Radiy (yaʼni „mamnun“) va al-Muqtada al-Hodiy (yaʼni „namuna olish va yoʻl koʻrsatish lozim boʻlgan“) nomlari bilan ham tanilgan, islom paygʻambari Muhammadning avlodi va ismoiliy imomlarning oʻninchisi edi. U otasi Muhammad at-Taqiy (vafoti 840-yil)dan keyin imomlikka kelgan. 881-yilda vafot etishidan oldin, u oʻgʻli va vorisi, oʻsha paytda taxminan 8 yoshda boʻlgan Abdulloh al-Mahdiyga gʻamxoʻrlik qilish vazifasini oʻzining tugʻishgan akasi, Abul-Shalagʻlogʻ nomi bilan ham tanilgan Said al-Xayrga ishonib topshirgan.

 Tarixdagi ahamiyati 
765-yilda Jaʼfar as-Sodiqning vafot etishi bilan, Ismoil (775-yilda vafot etgan) va Muhammad (813-yilda vafot etgan) davrida Abbosiylar tomonidan ismoiliy imomlar va ularning tarafdorlariga nisbatan amalga oshirilgan taʼqiblarning shiddati sezilarli darajada kuchaydi. Ismoiliy imomlar yashirinishga majbur boʻlganligi sababli, ilk yillar „davr al-satr“ (yashirinish davri) bilan boshlandi va 765-yildan 909-yilgacha davom etdi. Ushbu davrdagi imomlar „al-aimma al-masturin“ (soʻzma-soʻz tarjimasi: „yashirin imomlar“) nomi bilan mashhur boʻlganlar. Abbosiylarning taʼqibidan saqlash maqsadida Imomning shaxsi sir tutilgan va jamoa Muhammad ibn Ismoil rahbarligida oʻz faoliyatini davom ettirgan. Keyingi anʼanalarga koʻra, bu imomlar sakkizinchi imom Abdulloh, toʻqqizinchi imom Ahmad va oʻninchi imom al-Husayn boʻlgan ekan. Keyingi ismoiliy tarixchilar orasida, „Istitār al-Imām“ asarining muallifi Ahmad ibn Ibrohim al-Naysaburiy, Fotimiy imomi va xalifa al-Aziz Billoh (hukmronlik davri 975–995) davrida yozilgan kitobida, uchta „yashirin“ imomning nomlarini tilga olgan birinchi tarixchi boʻlsa kerak. U oʻz asarida uchta „yashirin“ imomning nomlarini keltirib oʻtgan ilk tarixchi sifatida eʼtirof etiladi.

Fotimiylar davrining zamonaviy tarixchisi Shaynoul Jiva bu hodisa haqida shunday yozgan: „Davr al-satr paytida ismoiliy taʼlimoti Yamandan Ifriqiyagacha (hozirgi Tunis va sharqiy Jazoir hududlari) yoyilgan boʻlib, uning eng koʻzga koʻringan izdoshlari Shimoliy Afrikaning Kutama qabilasiga mansub berberlar edi“.

 Izohlar 

 Manbalar 

 Havolalar 











Turkum:Ismoiliy imomlari
Turkum:832-yilda tugʻilganlar
Turkum:881-yilda vafot etganlar
Turkum:9-asrda arab xalqi