Penitent (qor shakllanishi)

Tavsifi 
Penitentlar birinchi marta 1839-yilda Charlz Darvin tomonidan ilmiy adabiyotlarda tasvirlanib oʻtilgan. 1835-yil 22-mart sanasida u Santyago-de-Chiledan Argentina shahri Mendozaga ketayotganda Piuquenes dovoni yaqinidagi penitentlar bilan qoplangan qor maydonlarini koʻrgan va ularning And togʻlarining kuchli shamollari natijasida shakllanganligini mahalliy aholidan eshitgan.

 Tuzilishi 
Penitentlar – quyosh va shamollar taʼsirida vujudga keladigan uzun, ingichka qattiqlashgan qor yoki muzdan iborat muz ustunlaridir. Quyosh nuri qorga urilganda, uni eritmasdan toʻgʻridan-toʻgʻri bugʻga aylantiradi. Bu jarayon sublimatsiya deb ataladi, yaʼni muz suyuqlikka aylanmasdan bugʻlanadi. Dastlab silliq boʻlgan qor yuzasi, baʼzi joylar boshqalarga qaraganda tezroq sublimatsiya qilgani uchun chuqurliklar va tepaliklarni hosil qiladi. Bu jarayon natijasida biz bilgan muzli ustunlar paydo boʻladi. Lui Lliboutry penitentlar shakllanishining asosiy sababi iqlim sharoiti, shudring muzlash haroratidan past boʻlgan haroratda muzlashi natijasi deb taʼkidlagan. Bu quruq havo bilan birgalikda qorning sublimatsiyasiga olib keladi. Betterton jarayonning matematik modelini ishlab chiqqan, ammo penitentlar oʻsishining dastlabki bosqichlari hali ham fanga noaniqligicha qolmoqda. Yerdan boshqa sayyorlarda ham ushbu muz shakillari aniqlangan. Masalan: Yupiterning yoʻldoshi „Yevropa“ ning tropik zonasida balandligi 15 metrgacha boʻlgan penitentlar borligi aniqlangan. 2017-yilda NASAning New Horizons missiyasi Plutonda yuzlab metr balandlikka ega penitentlar mavjud ekanligini kashf qildi. Ular asosan Plutonning yupqa atmosferasidan mavsumiy ravishda choʻkadigan metan muzidan iborat boʻlishi mumkin. Ushbu muz shakllari Plutonning „Tartarus Dorsa“ deb nomlangan hududda joylashgan boʻlib, bu nom 2017-yil avgust oyida Xalqaro Astronomiya jamiyati tomonidan qabul qilingan.

 Manbalar 
Turkum:Muzliklar
Turkum:Janubiy Amerika
Turkum:NASA

 Kitoblar 


 (U. S.S. K. Sharqiy Pamirda kuzatilganlarga eʼtibor berib, bu ablasiya xususiyatlarining paydo boʻlishi va hosil boʻlishi haqida maʼlumot beradi.) 


 Tashqi havolalar


 „Takrorli muzlatilgan muzlalar erishning tezligi oz“, „New Scientist“ (2007 yil 7 mart).