Filfla

Filfla – Malta orolidan  janubda joylashgan, odam yashamaydigan orol va Malta arxipelagining eng janubiy nuqtasidir. Filflu (yoki Filfluu), Filfladan  janubi-gʻarbda joylashgan qoyali orol boʻlib„Topography and Flora of the Satellite islets surrounding the Maltese Archipelago“ – Arnold Sciberras, Jeffrey Sciberras, 2010, Maltaning eng janubiy nuqtasi ayni shu hududda joylashgan. Orolning nomi arabcha murch maʼnosini anglatuvchi felfel soʻzidan kelib chiqqan, deb hisoblaniladi.

 Tabiati 
Filflaning maydoni  ni tashkil etadi. Shuningdek, u  uzunlikdagi qirgʻoq chizigʻiga ega. Orolda balandligi  boʻlgan ohaktosh qoyalar mavjud. Orolda dengiz qushlarining uch turi keng tarqalgan: Yevropa boʻron qushi (Hydrobates pelagicus) (taxminan 5000-8000 juft), Kori boʻron qushi (Calonectris borealis) (200 juft) va sariq oyoqli chayka (Larus michahellis) (130 juft). Orol, asosan, boʻron qushlari koloniyasi koʻpligi tufayli, BirdLife International tomonidan qushlarning muhim ahamiyatga ega hududi (IBA) sifatida roʻyxatga olingan. Podarcis kaltakesaklarining bir turi (Podarcis filfolensis) va Clausiliidae (Lampedusa imitatrix gattoi) kabi turlar Filfla uchun endemik hisoblanadi. Uzunligi  boʻlgan katta yovvoyi piyoz orolning baland qirlarida uchraydi. Filfla oroliga kirish faqat taʼlim yoki ilmiy maqsadlarda amalga oshirilishi mumkin va tashrif buyuruvchilar Atrof-muhit va resurslar boshqarmasidan oldindan ruxsat olishlari kerak.

 Tarixi 
Filfla oroli Maltaning neolit davridagi aholisi uchun yagona yashash uchun tanlanmagan orol boʻlgan. Orol roʻparasida Malta qirgʻogʻida Ħaġar Qim va Mnajdra ibodatxonalarini qurilganligi uchun ham muqaddas boʻlgan boʻlishi mumkin.

Oroldan topilgan yagona inshoot 1343-yilda gʻor ichida qurilgan ibodatxona hisoblanadi. U 1856-yilda zilzila natijasida vayron boʻlgan va orolning bir qismi ham bu hodisada choʻkib ketgan. 1798-yilga oid Malta xaritasida qal’a, mayoq va Filfladagi ibodatxona joylashgan monastir koʻrsatilgan.

1971-yilgacha Qirollik dengiz floti va qirollik havo kuchlari oroldan nishonga olish joyi sifatida foydalanishgan va bu bombardimonlarga sarflangan patronlarni bugungi kunda ham Filfla hududidan topish mumkin. 1980-yilda u qushlar qoʻriqxonasiga aylantirilgan. 1988-yilda qabul qilingan Filfla tabiiy qoʻriqxonalari toʻgʻrisidagi qonun loyihasiga koʻra, orolga kirish va u yerdagi narsalardan foydalanishga qoʻshimcha cheklovlar qoʻyilgan, shu jumladan, bir dengiz mili (1,9 km) diametrlik hududda baliq ovlash ham taqiqlangan. Buning asosiy sababi, orol atrofida portlamagan oʻq-dorilarga duch kelish mumkinligidandir.

Malta hukumatining 1990-yildagi 173-sonli xabarnomasi yana bir milya zonasida baliq ovlashga ruxsat bergan.

Filfla Liviya va Malta oʻrtasidagi kontinental shelf boʻyicha hududiy bahsga aylangan. Ish 1985-yilda Xalqaro Sud tomonidan amalga oshirilgan va hisob-kitoblardan chiqarib tashlangan orol dahlsiz hudud boʻlib qolgan.

 Afsonalar 
Filflaning yaratilish tarixi Il-Maqlubaning shakllanishi bilan bogʻliq afsonalarga aloqador. Malta afsonasida aytilishicha, hozirda Il-Maqlubani tashkil etuvchi hududda shu qadar beqaror hayot kechirgan odamlar yashaganki, ularga qoʻshni boʻlgan bir kishi ularni bu gunohlari ogʻir jazo keltirishi mumkinligidan ogohlantirgan, lekin gunohkorlar bu soʻzlarga eʼtibor bermagan. Shuning uchun, Xudo gunohkorlarning faqat dono qoʻshnisinigina qutqarib, qishloqni yutib yuborish orqali ularni jazolamoqchi boʻlgan. Aytishlaricha, farishtalar qishloqning bir qismini dengizga tashlab, Filfla orolini yaratgan.

 Media 
Filfla 1980-yilda Popeye nomli filmda Scab orolining joylashuvi oʻrni sifatida tasvirlangan.

 Yana qarang 

 Maltaning endemik yovvoyi tabiati
 Liviya-Malta munosabatlari
 Manbalar 

Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Turkum:Dengiz qushlari kalonnasi
Turkum:Maltadagi orollar
Turkum:Maltadagi odam yashamaydigan orollar