Vitamin B12 yetishmasligi

B12 vitamini yetishmovchiligi, shuningdek, kobalamin yetishmovchiligi sifatida ham tanilgan, qon va toʻqimalarda B12 vitaminining normaldan past darajasi boʻlgan tibbiy holatdir name="Herrmann">name="BMJ2014">Hunt A, Harrington D, Robinson S (September 2014).  (PDF). BMJ. 349: g5226. doi:10.1136/bmj.g5226. PMID 25189324. S2CID 28782021. Archived from the original  (PDF) on March 12, 2017.. Yengil belggilari koʻp yoki kamroq alomatlari boʻlishi mumkin. Oʻrtacha holatda, charchaganlik, bosh ogʻriqlari, til ogʻrigʻi, og'iz yarasi, nafas qisilishi, oʻzimizni ojiz his qilish, tez yurak urishi, past qon bosimlari, sochlarning toʻkilib ketishi, fikrlash qobiliyatining pasayishi va ogʻir qoʻshma ogʻriq va Neyrologik alomatlarning boshlanishi, shu jumladan, pichoqlar va ignalar sanchigandek kabi noyob his-tuygʻular, oʻnglash va tinnitus paydo boʻlishi mumkin. Ogʻir kamchiliklarda yurak funksiyasining pasayishi va yanada ogʻir nevrologik belgilar, shu jumladan reflekslar oʻzgarishlari, mushaklarning yomon funksiyasi, xotira muammolari, charchatish, ataxiya, hid va taʼminot pasayishi, ong darajasi pasayishi, depressiya, tashvish, aybdorlik va psixoz kabi holatlarni oʻz ichiga oladi. Agar davolanmasa, ushbu oʻzgarishlarning baʼzilari doimiy boʻlishi mumkin name="NIH">„Vitamin B12 – Fact Sheet for Health Professionals“. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. December 22, 2022. Retrieved February 28, 2023..

 Belgilar, alomatlar va komplikatsiyalar 
Vitamin B12 yetishmovchiligi asta- sekin paydo boʻlib, vaqt oʻtishi bilan yomonlashadi va koʻpincha boshqa kasalliklar bilan chalkashishi mumkin. Koʻpincha, tanamiz oʻzini yomon his qilishiga odatlanib qolganligi uchun, bu insonni tan olmaydi.

Vitamin B12 yetishmovchiligi anemiya, nevrologik va ovqat hazm qilishning buzilishiga olib kelishi mumkin. Yengil kasallik hech qanday sezilarli belgilarga sabab boʻlmasligi mumkin, ammo odatdagidan oʻrtacha past darajada, charchaganlik, zaiflik, bosh ogʻriq, tez nafas olish, tez yurak urishi, sovuq qo'l va oyoq, past darajali issiqlik, titroq, sovuq intoleransiya, oson koʻkarishlar va qon ketish, rang-qurun teri, past qon bosimini, til ogʻrigʻini, oshqozonni, oʻz ogʻirligini, ustunlik, ishlovchanlik, keskinlik, oʻzaro ogʻriq kabi koʻp belgilarni, barmoq va barmoqlarda boʻshash yoki boʻshashiqlik (qovur va ignalar) va tingitus kabi noaniq his-tuygʻular paydo boʻlishi mumkin.

 Zararli anemiya 
Zararli anemiya – bu oshqozon shilliq qavatidagi parietal hujayralariga hujum qiladigan antikorlar ishlab chiqaradigan avtoimmon reaktsiya tufayli paydo boʻladigan kasallik hisoblanadi. Bu rivojlangan mamlakatlarda B12 vitamini yetishmovchiligi anemiyaining asosiy va eng keng tarqalgan sababidir.

 Avlodlarda metabolik xavf 
Vitamin B12 homiladorlik paytida homilaning ortib borayotgan metabolik talablarini qoʻllab quvvatllash uchun zarur boʻlgan muhim mikronutrientdir. Homilador ayollarda B12 yetishmovchiligi tobora keng tarqalgan va u onalar sogʻligʻiga taʼsir qilishi bilan bogʻliqligi koʻrsatilgan, shu jumladan, ortiqcha semizlik, yuqori tana massasi indeksi (BMI), insulin rezistensiyasi, homiladorlik, diabet va 2 tipli diabet (T2D) keyinchalik hayotda. Angliyada homilador oq tanli diabetsiz aholi boʻyicha oʻtkazilgan tadqiqotda BMIning har bir 1% oshishi uchun qonda aylanayotgan B12 ning 0,6% pasayishi aniqlandi. Bundan tashqari, qoʻylarda hayvonlarda oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, B12, folat va metionin tugʻilish paytida cheklangan ovqatlanish yaʼni parhez avlodlarda yuqori yogʻlik, qon bosimlari va insulin rezistensiyasiga ega boʻlishadi. Bu oʻzgartirilgan DNK metilasi nusxalari bilan tushuntirilishi mumkin.

 Fiziologiya 
Tanadagi saqlangan B12 vitamini kattalarda 2 dan 5 miligramgacha boʻladi.  Taxminan 50% jigar saqlaydi, ammo ichimlikdagi barcha vitaminlarning taxminan 0.1% yoʻqoladi qayta absorbatsiya qilinmaydi. Garchi safro B12 ajralishi uchun asosiy vosita boʻlsa-da, uning aksariyati qayta ishlanadi. Ushbu mexanizmning nihoyatda samaraliligi tufayli jigar normal sharoitlarda va ishlashi bilan uch yildan besh yilgacha B12 vitamini saqlab qolishi mumkin.

 Tarix 
1849 va 1887 yillar oʻrtasida Tomas Addison zararli anemiya holatini tasvirlagan, Uilyam Ossler va Uilyam Gardner birinchi navbatda neuropatiyani tasvirlagan, Hayem bu holatda „gigant qon tanachalari“ (hozir makrokitlar deb nomlangan) deb atagan periferik qondagi katta qizil hujayralarni tasvirlagan, Paul Erlix suyakni oʻtishdagi megaloblastlar aniqlagan va Lyudvig Lixxaym mielopatiya tasvirlagan Chapter 36: Megaloblastic anemias: disorders of impaired DNA synthesis by Ralph Carmel. 1934 yilda Jorj Vipl 1934 yilgi Fiziologiya yoki Tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti bilan Uilyam P. Murfi va Jorj Minot bilan birga, keyinchalik katta miqdorda vitamin B12 mavjud boʻlgan jigar konsentratidan foydalangan zararli anemiyaga samarali davolanish kashfiyotini boʻlishdiThe Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934, Nobelprize.org, Nobel Media AB 2014. Retrieved December 2, 2015..

 Adabiyotlar 

Turkum: Kasalliklar
Turkum: Fiziologiya
Turkum: Patologiya