Setos

Setos (setocha: setokõsõq, setoq; , ) – hozirgi Estoniya va Rossiya oʻrtasidagi chegara hududlarida yashab kelgan xalq. Setoslar tarixan Seto tilida gaplashgan va pravoslav nasroniylar boʻlganKalkun, A., Kupari, H., & Vuola, E. (2018). Coping with Loss of Homeland through Orthodox Christian Processions: Contemporary Practices among Setos, Karelians, and Skolt Sámi in Estonia and Finland. Practical matters, 11. http://practicalmattersjournal.org/2018/06/11/coping-with-loss-of-homeland-2/. Seto tili Ural tillari oilasining fin guruhiga kiradi. 2000-yillarning boshidan boshlab, Setos xalqi oʻz tillarini eston tilining lahjasi deb hisoblash oʻrniga, koʻproq mustaqil til sifatida eʼtirof etishga intildi.

Setos xalqining ota-bobolariga tegishli boʻlgan uylarni Setomaa mintaqasida, Peipus koʻlining janubida topish mumkin. 1991-yildan keyin bu hudud Estoniya va Rossiya Federatsiyasi tomonidan boʻlib olingan.

 Etnik kelib chiqishi va rivojlanishi 
Seto xalqining aniq kelib chiqishi nomaʼlum boʻlib, Piusa daryosi atrofidagi Setomaa hududida paydo boʻlgan degan taxminlar mavjud. Bu yer Fin xalqlari va Baltlar oʻrtasidagi talash hudud boʻlganLaur, Kadri. Identity and Heritage on a Changing Border: The Estonian Seto Case. 2022. Uppsala University Campus Gotland, Master’s Thesis in Conservation. DiVA, https://www.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2%3A1670368&dswid=-6689 .

Setos xalqi XX asrning boshlarida madaniy jihatdan ancha rivojlandi. 1905-yilda setoslar soni eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Estoniya mustaqilligi eʼlon qilingandan soʻng esa hukumat setos xalqini estonlashtirish siyosatini qabul qildi va bu qaror oxir-oqibat setoslarning Estoniya tarkibidagi oʻziga xos jamoa sifatida shakllanishiga olib keldi.

2002-yilda boʻlib oʻtgan oltinchi Seto Kongressida Setoslar oʻzlarini alohida guruh sifatida eʼlon qilishdi. 2011-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarida Estoniyadagi 12,500 ga yaqin Seto tilida soʻzlashuvchi aholining deyarli uchdan ikki qismi tarixiy Seto mintaqalaridan tashqarida yashashi aniqlandi. Natijada, Setos xalqining ikkita alohida guruhi paydo boʻldi. Birinchisi Setomaadan koʻchib oʻtgan hamda jamoaviy va diniy jihatdan oʻziga xoslikni saqlab qolganlar boʻlsa, ikkinchi guruh Setomaadagi eski hududlarda yashashni davom ettirayotgan Seto xalqi edi.

 Galereya 

 Manbalar 

 Havolalar 
 Photo essay by BBC News – „In pictures: The Seto people, a border people“
 „Seto Culture in Setumaa“ on visitestonia.com 
 Picture Stories on National Geographic – A Fairytale Kingdom Faces Real-Life Troubles by Jérémie Jung and Eve Conant

Turkum:Estoniyadagi etnik guruhlar
Turkum:Etnik guruhlar