Rize

Rize – (Turkiya izoh: [ɾi’ze]; ; ; ; armancha: Ρիզե) – Turkiya Qora dengiz mintaqasining sharqiy qismidagi qirgʻoq shaharidir. Rize viloyati va Rize tumani joylashgan İl Belediyesi , Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 30 January 2023.. Aholisi 119,828 kishini tashkil etadi (2021) . Rize – turkiya viloyatining oddiy poytaxti boʻlib, u yerda kechki hayot va oʻyin-kulgilar koʻp boʻlmaydi. 1990-yillar boshida Gruziya bilan chegara ochilganidan beri Qora dengiz sohilidagi yoʻl kengaytirildi va shahar avvalgidan ancha boy boʻldi. Turkiyaning hozirgi prezidenti Rajab Toyyib Erdoʻgʻanning oilasi Rize shahridan kelib chiqqan va mahalliy universitet uning nomi bilan atalgan. Shahar Trabzon (66 km gʻarb), Hopa (55 milya sharqda Gruziya chegarasi 88 km) va Erzurum (janubiy) bilan avtomobil yoʻli bilan bogʻlangan. Rize-Artvin aeroporti 2022-yilda ish boshlagan.

 Nomlanishi 
Bu ism yunoncha ríza (riza) yoki sízíon (Rizaion) , dan kelib chiqqan boʻlib, „togʻ yonbagʻirlari“ (yunoncha ríyo – ildiz degan maʼnoni anglatadi) Rize  , Encyclopedia of Black Sea (Karadeniz Ansiklopedik Sözlük), 2005-yil. Zamonaviy davrda uning yunoncha nomi odatda Ριζούντα (Rizunda) edi. Uning lotincha shakllari Rhizus va Rhizaeum boʻlib, ikkinchisi katolik cherkovining unvonli cherkovlari roʻyxatida bir vaqtlar Rimning soʻnggi Pontus Polemoniacus provinsiyasining bir qismi boʻlgan shahar yepiskopi nomi sifatida ishlatiladi Annuario Pontificio 2013 (Libreria Editrice Vaticana, 2013, ), p. 959.

 Tarixi 
Rizi haqida birinchi marta yozgan yozuvchi Arrian edi. U Euxin dengizining periplus An Overview of Rizeʼs History uni oʻsha nomli daryo ogʻzida, qadimgi va Bizans Ρίζιος ποταμόςda tashkil etilgan shahar sifatida tasvirlagan.Περίπλους τοῦ Εὐξείνου Πόντου Miloddan avvalgi 130–131 yillarga oid va Rim imperatori Hadrianga maktub sifatida yozilgan asar muallifi Kapadokiya gubernatori oʻz yurisdiksiyasining bir qismini tashkil etgan Sharqiy Qora dengiz hududlari boʻylab sayohat qilgani va dastlab Rim imperiyasining Sharqiy Onadoʻlini ziyorat qilganini, birinchi navbatda Rim imperiyasining Sharqiy Anatoliya chegara qoʻshinlarini tashrif buyurganini va Trabzon (Trebizond) hududidagi Qora dengiz sohiliga qadam qoʻyganini qayd etadi The Periplus of the Euxine Sea. Oxford: sold by J. Cooke; and by Messrs. Cadell and Davies Strand, London. 1805. Note: Arrian only mentions the River Rhizius, not any settlement by that name. It is quoted as being to the east of the river Ophis after the rivers Psychrus and Calus.. Rize shahri tarixiy Chaneti Gruziya viloyati (Gruziya: ჭანეთი) ning bir qismi boʻlgan.

1547-yildan Chaneti viloyati Usmonlilar imperiyasi tarkibiga kiritildi va Laziston sanchakining bir qismiga aylandi. Shaharga 1918-1920 yillarda qisqa muddatli Gruziya Demokratik Respublikasi daʼvogarlik qilgan. 1921-yilgi Kars shartnomasi asosida Sovet Rossiyasi Rizeni Artvin, Ardaxon va Hopa (gruz. ხუფია) kabi boshqa hududlar bilan birga Turkiyaga berdi.)
 Geografiyasi 
Shahar Qora dengiz sohilidagi kichik koʻrfaz atrofida, dengiz va togʻlar orasidagi tor tekislikda qurilgan. Sohil chizigʻi poligon bilan kengaytirilmoqda va shahar qirgʻoqdan uzoqda joylashgan tik tepaliklarga koʻtarilmoqda.

Rize, ehtimol, 1940 va 1950-yillarda mintaqaga kiritilgan qora choyi bilan mashhur boʻlib, oʻsha paytgacha juda qashshoq boʻlgan mintaqa taqdirini oʻzgartirdi . Mahalliy choy ilmiy-tadqiqot instituti 1958-yilda tashkil etilgan va boshqa choy bogʻlarini shahar atrofida koʻrish mumkin. Choy hatto mahalliy bogʻlarda ham ekilgan. Rize mahalliy Riza choyini qayta ishlash va joʻnatish markazi hisoblanadi. Yaqinda Rizeda kivi mevalari ham yetishtirildi. Baliqchilik esa mahalliy daromadning yana bir muhim manbai boʻlib qolmoqda.

Rize va uning atrofidagi joylarga turizm ahamiyati ortib bormoqda.

 Manbalar 
Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Turkum:Turkiyadagi baliqchilik jamoalari
Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda