Atom energetikasini rivojlantirish agentligi

Atom energetikasini rivojlantirish agentligi („Oʻzatom“ agentligi) (eng. Atomic Energy Agency under the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan) – atom energiyasidan tinchlik maqsadlarida foydalanish sohasida yagona davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish uchun mas’ul boʻlgan Oʻzbekiston ijro etuvchi hokimiyat organi.
 Tashkil etilishi 
Agentlik 2018-yil iyul oyida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan tashkil etilgan boʻlib, dastlab Energetika vazirligi tuzilmasida boʻlgan. 2024-yilda Atom energiyasi agentligi sifatida qayta tashkil etilib, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuriga oʻtkazilgan. Agentlik direktori Azim Axmedxoʻjayev.

 Oʻzbekiston atom energetikasi tarixi 
Oʻzbekiston atom energetikasi tarixi XX asrning oʻrtalarida, yadro texnologiyalari energetika va sanoat vazifalarini hal qilishda muhim vositaga aylangan davrdan boshlanadi. 1943-yilda SSSR Fanlar akademiyasining Oʻzbekistondagi filiali Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi sifatida qayta tashkil etildi, uning tarkibida oʻsha paytda 210 nafar ilmiy xodim ishlagan 10 ta ilmiy-tadqiqot instituti faoliyat yuritgan.

1950-60-yillarda Oʻzbekistonda atom fizikasining ilmiy bazasi shakllanadi. 1956-yilda Toshkentda Yadro fizikasi instituti tashkil etildi, u yerda olimlar yadroviy materiallar va radiatsion kimyoni oʻrganishni boshladilar.

Bir necha yil oldin, 1952-yilda Qizilqum shimolida geologlar Markaziy Osiyodagi eng yirik uran konlaridan biri – Qizilqumdagi konni topdilar. Bu Navoiy kon-metallurgiya kombinatining tashkil etilishiga asos boʻldi va bepoyon choʻlning boy yer osti boyliklarini sanoat yoʻli bilan oʻzlashtirishni boshlab berdi.

1958-yilda birinchi marta tabiiy uran qazib olina boshlandi. 1960-yillarda Uchquduq konida rudalardan uranni ajratib olish texnologiyasini yarim sanoat usulida sinash boshlandi. 1964-yilda gidrometallurgiya zavodida uran oksidini sanoat miqyosida ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Foydali qazilmalarni qazib olish kon usuli bilan amalga oshirildi. Bularning barchasi Oʻzbekistonga uran ishlab chiqarish boʻyicha yetakchi davlatlardan biriga aylanish imkonini berdi.

1959-yil 10-sentabrda Oʻzbekistonda birinchi tadqiqot yadroviy reaktori ishga tushirilgach, atom energetikasida qatʼiy qadamlar qoʻyildi, bu yadroviy fan va texnologiyalarni rivojlantirishda muhim qadam boʻldi. Bu Oʻrta Osiyoda quvvati 2 MVt boʻlgan birinchi VVR-SM tadqiqot reaktori boʻlib, modernizatsiyadan soʻng 10 MVt quvvatga yetdi. Reaktor ishga tushirilganidan 60 yildan koʻproq vaqt oʻtgach, u ishlashda davom etmoqda. Reaktorda bugungi kunda 15 ta radioizotop ishlab chiqarilmoqda.

Ular asosida 40 dan ortiq farmatsevtik preparatlar ishlab chiqarilmoqda. Bu yerda dunyodagi yod-125 hajmining 80 foizi ishlab chiqariladi. Farmatsevtika mahsulotlari 15 mamlakatga eksport qilinadi, minerallar, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar nurlantiriladi. Institut – Oʻzbekistonda tibbiyot buyumlarini radiatsiyaviy sterilizatsiya qilish boʻyicha yagona maskan hisoblanadi. Buning uchun elektronlar tezlatgichi va kobalt-60 asosidagi gamma-qurilmadan foydalaniladi. Oʻtgan yillar davomida reaktorda birorta ham avariya holati kuzatilmagan.

 Rahbariyat 
 Azim Ahmadxoʻjayev Israilovich – agentlik direktori.
 Farruh Tashmetov Farxadovich – direktor oʻrinbosari.

 Vazifalari 
 Atom energiyasidan tinchlik maqsadida foydalanish sohasidagi davlat siyosatininhuquqiy hujjatlarni ishlab chiqish;
 Oʼzbekiston Respublikasida atom energetikasini rivojlantirish boʼyicha davlat dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish, yadro energetikasi sohasidagi loyihalarni amalga oshirish uchun investitsiyalarni, shu jumladan chet el investitsiyalarini jalb qilish;
 xalqaro sanoat va ekologik xavfsizlik talablariga javob beradigan zamonaviy texnologiyalar va uskunalarni jalb qilgan holda atom elektr stantsiyalarini loyihalashtirish, qurish va ulardan foydalanish boʼyicha shartnomalar va kelishuvlar tuzish;
 atomshunoslik va yadroviy texnologiyalarni rivojlantirish boʼyicha kompleks chora-tadbirlarni, fundamental tadqiqotlar tajriba-konstruktorlik ishlari va innovatsion ishlanmalar, ilgʼor texnologiyalarni joriy etish loyihalarini tayyorlash va amalga oshirish;
 tadqiqot va energetik yadroviy reaktorlarning, yadroviy fizika qurilmalarining, yadro materiallari va radiatsiya manbalarining omborlari, radioaktiv chiqindilarni yoʻq qilish va xavfsiz ishlashini taʼminlash;
 boshqa vazirliklar va idoralar bilan birgalikda yadroviy avariyalar va radiatsion avariyalarning oldini olish boʻyicha tadbirlar rejasini ishlab chiqish bilan Oʻzbekiston Respublikasi obyektlarining yadroviy va radiatsion xavfsizligi tizimini takomillashtirish;
 yadro materiallari va texnologiyalarini, radioaktiv materiallarni tarqatmaslik, jismoniy himoya qilish va yadro, radiatsiyaviy xavfsizlikni taʼminlash choralarini amalga oshirish;
 kadrlar tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini, shu jumladan yetakchi xorijiy institutlarda tashkil etish;
 Atom Energiyasi boʻyicha Xalqaro Agentlik, atom energiyasining Yevropa hamjamiyati va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan xalqaro hamkorlik va oʻzaro aloqalarni amalga oshirish;
 manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda atom energetikasi sohasiga xorijiy investitsiyalar va ilgʻor texnologiyalarni jalb qilish maqsadida xalqaro moliya institutlari, donor mamlakatlar, kompaniyalar va banklar bilan hamkorlikni rivojlantirish.
 Manbalar 

 Havolalar 
 Rasmiy Facebook sahifasi
 Rasmiy Instagram sahifasi
 Rasmiy YouTube kanali
 Rasmiy Telegram sahifasi
Turkum:Agentliklar
Turkum:Davlat tashkilotlari
Turkum:Oʻzbekiston hukumati