Katalin Novák

Katalin Éva Veresné Novák (1977-yil 6-sentyabrda tugʻilgan) – vengriyalik siyosatchi, 2022—2024 yillarda Vengriya prezidenti boʻlgan. Novak prezidentlik lavozimini egallaganda 44 yoshda boʻlgan va Vengriyaning birinchi ayol va eng yosh prezidenti boʻlgan. Prezidentlikdan oldin u 2018-yildan 2022-yilgacha Fidesz partiyasining Fidesz partiyasining Vengriya Milliy Assambleyasidagi (Vengriya parlamenti) aʼzosi boʻlgan va shu vaqt ichida u 2020-yildan 2021-yilgacha Oila ishlari boʻyicha vazir boʻlib ishlagan.

2024-yil boshida Novák 2023-yil aprel oyida pedofiliya bilan bogʻliq ishda ishtirok etgani uchun qamoqqa olingan Bicske shahridagi mehribonlik uyi direktorining sobiq oʻrinbosari Endre Konyani afv etish bilan bogʻliq janjalga aralashib qoldi va oxir-oqibat isteʼfoga chiqdi.

 Taʼlimi 
Oʻrta taʼlimni 1996-yilda Segeddagi Ságvári Endre yuqori maktabida tamomlagandan soʻng , Novák Budapeshtdagi Korvinus universitetida iqtisod va Szeged universitetida huquq yoʻnalishlarida tahsil olgan. Talabalik davrida u chet elda Parij Nanter universitetida tahsil olgan. Novák ona venger tilidan tashqari fransuz, ingliz, nemis va ispan tillarini biladi.

 Siyosiy faoliyati 
Novák 2001-yilda Vengriya Tashqi ishlar vazirligida Yevropa Ittifoqi va Yevropa masalalari boʻyicha ish faoliyatini boshlagan. 2010-yilda u vazir maslahatchisi boʻldi. 2012-yilda esa Inson resurslari vazirligi departamenti rahbari etib tayinlangan.

2014-yilda Katalin Novák Oila va yoshlar masalalari boʻyicha Davlat kotibi, 2020-yil oktabr oyida esa Oila ishlari vaziri boʻldi. U bu lavozimda 2021-yilning dekabrigacha faoliyat yuritgan.

U 2017—2021 yillarda Fidesz partiyasi vitse-prezidenti lavozimida ishlagan.

2021-yil 21-dekabrda Bosh vazir Viktor Orbán Novák 2022-yilgi prezidentlik saylovlarida Fidesz partiyasining nomzodi boʻlishini eʼlon qildi. 2022-yil 10-martda u Milliy assambleyada 188 ovozdan 137 tasini olib, gʻalaba qozondi. Novák oʻz tarixida Vengriya prezidenti lavozimini egallagan birinchi ayoldir.

 Prezidentlik faoliyati 
2023-yil aprel oyida Milliy Assambleya fuqarolarga bolalarni tarbiyalayotgan bir jinsli juftliklar haqida politsiya va bolalarni himoya qilish kabi davlat organlariga xabar berishiga imkon beruvchi va buni ragʻbatlantiruvchi qonun loyihasini qabul qildi. Novák qonun loyihasiga veto qoʻydi va uning kuchga kirishiga rasman toʻsqinlik qildi. 2022-yil may oyida u Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishini qoraladi.

2023-yilgi Isroil-Gʻazo urushi kontekstida u XAMASning Isroilga hujumini qoraladi va Isroilning oʻzini himoya qilish huquqini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi. 2023-yil 5-noyabrda Novák Isroil bilan birdamligini bildirish uchun Isroilga tashrif buyurdi.

 Afv ishi va isteʼfoga chiqishi 
2023-yil aprel oyida, Francisning Vengriyaga tashrifi oldidan Novák bir qator prezidentlik afvlarini amalga oshirdi, jumladan, mahalliy terrorchi Dyordji Budaxazi va Endre Konyani afv etdi. Konya Bicske shahridagi mehribonlik uyi direktorining oʻrinbosari boʻlib ishlagan, u direktorning muassasadagi bolalarga nisbatan jismoniy zoʻravonlikni yashirganlikda ayblangan. 2024-yil 2-fevralda Novakning sobiq ustozi va islohotchi Vengriya cherkovining sinodal prezidenti Zoltan Balogning bosimi ostida Konyaning afv etilishi haqidagi qaror ommaga eʼlon qilingan. Bu ish „afv etish ishi“ nomi bilan mashhur boʻldi (). Ushbu qarordan keyin Budapeshtda Novakning isteʼfosini talab qilgan norozilik namoyishlari boʻlib oʻtdi, sharhlovchilar bu janjalni Fideszning anʼanaviy oilaviy qadriyatlar himoyachisi sifatidagi ishonchiga ayniqsa putur yetkazadi deb hisoblashdi.

9-fevral kuni Novák Qatarda boʻlib oʻtgan suv polosi boʻyicha jahon chempionatiga tashrifini qisqartirdi va uyiga Budapeshtga uchib ketdi. 10-fevral kuni isteʼfoga chiqishini eʼlon qildi. Isteʼfoga chiqish arizasida u Konyanig jabrlanuvchilaridan uzr soʻradi. 2023-yilda Adliya vaziri boʻlib ishlagan va afvni imzolagan Judit Varga ham parlament aʼzoligidan isteʼfoga chiqdi va 2024-yilgi saylovlarda Yevropa parlamenti aʼzoligiga nomzodini qaytarib oldi. Bunga javoban Orban, konstitutsiyaga bolalarga nisbatan zoʻravonlik qilgan mahkumlarni afv etishni taqiqlovchi oʻzgartirish kiritishini aytdi. Janjalning davom etishi natijasida Balog 2024-yil 16-fevralda Vengriya islohotchilar cherkovining sinodal raisligidan isteʼfoga chiqdi.

Milliy Assambleya 2024-yil 26-fevralda Novakning isteʼfosini rasman qabul qildi va shu bilan isteʼfo kuchga kirdi. Uning vazifasini bajarish Milliy Assambleya spikeri Laslo Koverga topshirildi. Novák Vengriyaning postkommunistik tarixida 2012-yilda plagiat mojarosidan keyin isteʼfoga chiqqan Pal Shmittdan keyin isteʼfoga chiqqan ikkinchi davlat rahbari boʻldi.

 Shaxsiy hayoti 
Novák turmush qurgan va uch farzandi bor. Uning eri iqtisodchi Istvan Veres, Vengriya Milliy bankining (MNB) Moliya bozori va valyuta bozori direksiyasi direktori.

U 2020-yilda „ona – ayol, ota – erkak“ deya taʼkidlab, bir jinsli juftliklar tomonidan farzandlikka olishni taqiqlashni kuchaytirish uchun konstitutsiyaviy islohotni qoʻllab-quvvatlagan. Tuzatishlarda yolgʻiz odamlarni faqat vazirning aniq ruxsati bilan farzandlikka olishlari, gomoseksuallarning taqiqni chetlab oʻtishiga yoʻl qoʻymasliklari shart qilib qoʻyilgan. 2020-yilda chop etilgan videoda u „ayollar har doim erkaklar bilan raqobatlashmasligi kerakligi“ yoki „bir xil lavozim va maoshga ega boʻlgan holda oʻzlarini erkaklar bilan doimo solishtirishlari“ haqida bahs yuritadi.

 Unvon va mukofotlar 

 Mahalliy 

 55x55px Vengriyaning Avliyo Stefan ordeni (2022) Vengriya Konstitutsiyasining CCII/2011 qonuniga koʻra, Vengriya prezidenti Vengriyaning Avliyo Stefan ordeni bilan taqdirlanadi
 55x55px Vengriyaning Buyuk Xizmatlari uchun ordeni zanjiri bilan Buyuk Xoch (2022) Vengriya Konstitutsiyasining CCII/2011 qonuniga koʻra, Vengriya prezidenti Vengriyaning „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni zanjiri va „Buyuk Xoch“ ordeni bilan taqdirlanadi.

 Xorijiy 

 : Faxriy legion ordeni kavaleri (2019)
 : Polsha Respublikasining xizmatlari uchun ordeni va Qoʻmondon xochi (2019)
 : Shahzoda Genrix ordeni (2023)

 Manbalar 

 Havolalar 



|-

|-

|-

Turkum:Yevropadagi birinchi ayol prezidentlar
Turkum:Yevropadagi ayol prezidentlar
Turkum:Vengriya Prezidentlari
Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:1977-yilda tugʻilganlar