Jagan Janet

Janet Rozenberg Jagan (, 1920-yil 20-oktyabr, Chikago – 2009-yil 28-mart, Jorjtaun) – 1997-yilda Gayana Bosh vaziri, 1997-yildan 1999-yilgacha Gayana prezidenti lavozimlarida oʻz faoliyatini olib borgan.

 Hayoti 
Jagan Janet Chikagoda Vengriya va Ruminiyadan kelgan muhojirlar avlodidan boʻlgan oʻrta sinfning yuqori burjua yahudiy oilasida tugʻilgan. Uning ota-onasi konservativ boʻlgan va har doim respublikachiga ovoz bergan boʻlsa-da, Janet yoshligidanoq marksizmga xayrixoh boʻlgan. Northwestern universitetida tahsil olgan.

1943-yilda u Gayananing boʻlajak prezidenti va oʻsha yillarda tish shifokori Cheddi Jaganga turmushga chiqdi va Gayanaga koʻchib oʻtgan. U yerda dastlabki 10 yil davomida hamshira boʻlib ishlagan. 1950-yilda u Gayana Xalq progressiv partiyasining (marksistik yoʻnalish) asoschilaridan biri boʻlgan, 1950-yildan 1970-yilgacha – partiyaning bosh kotibi boʻlib faoliyatini olib borgan.

1953-yilda Jagan Janet birinchi marta parlamentga saylangan (Essekibo saylov okrugidan). 1955-yilda ingliz mustamlakachilari konstitutsiyani bekor qilib, AES tomonidan tuzilgan hukumatni olib tashlaganlaridan soʻng, Jagan olti oyga hibsga olingan. 1957-yilda u parlamentga qayta saylandi, shundan soʻng u Sogʻliqni saqlash va mehnat vaziri etib tayinlangan. 1963-1964-yillarda ichki ishlar vaziri. 1964-yilda Gayana Xalq Milliy Kongressi (GNC) hokimiyatga kelganidan keyin u muxolifat yetakchilaridan biri edi. 1973-1997-yillarda Mirror milliy gazetasi muharriri, 1975-1997-yillarda parlament deputati, 1993-yilda esa u mamlakatning eng yuqori – „Buyuk xizmatlari uchun“ orderi bilan taqdirlangan.

1992-yilda Cheddi Jagan Gayana prezidenti etib saylangan. 1997-yil mart oyida Cheddi Jagan vafotidan keyin Janet Jagan Bosh vazir va vitse-prezident boʻldi. Oʻsha yilning kuzida boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovlarida gʻalaba qozonib, u mustaqil Gayananing toʻrtinchi prezidenti etib saylandi. MOQ saylovlar soxtalashtirilganligini aytdi, biroq xalqaro kuzatuvchilar va NPP bu ayblovlarni rad etgan. Cheddi Jagan erining siyosatini davom ettirib, bir tomondan, xorijiy investitsiyalar oqimini koʻpaytirishga, ikkinchi tomondan, aholining ijtimoiy himoya darajasini oshirishga va millatlararo qarama-qarshiliklarni yumshatishga qaratilgan harakatlarini olib bordi. 1999-yil avgust oyida u yurak xurujidan keyin prezidentlik lavozimini tark etgan. Konstitutsiyaga koʻra, Bosh vazir Bharrat Jagdeo prezident etib saylandi.

Janet Jagan, millati yahudiy va sodiq kommunist, Qoʻshma Shtatlarda doimo shubha bilan qaralgan; u keng tarqalgan „yahudiylarning fitnasi“ nazariyalarida muhim oʻrin tutgan. Gayanada u hali ham mashhur edi. 1997-yilda YuNESKO tinchlikni mustahkamlash, demokratiyani rivojlantirish va ayollar huquqlari uchun kurashdagi faoliyati uchun Jaganni Gandi oltin medali bilan taqdirlandi.

1997-yilda Janet Jaganning qarindoshi, amerikalik kinorejissor Syuzan Vasserman unga bagʻishlangan „Gayanadagi momaqaldiroq“ hujjatli biografik filmini suratga oldi. Janetning soʻzlariga koʻra, uning yahudiyligi uning har doim ijtimoiy tengsizlikka murosasiz munosabatda boʻlishi va yer yuzidagi barcha odamlar uchun yaxshiroq hayotga intilishida roʻl oʻynagan boʻlishi mumkin.

Jagan keyinchalik davolanish uchun Gayanadan Venesuelaning Marakaybo shahriga joʻnab ketdi. Keyinchalik u qoʻshimcha davolanish uchun Braziliyaning Belem shahriga borgan. Janet Jagan 2009-yil 28-martda Jorjtaunda  qorin anevrizmasidan vafot etgan. Uning jasadi 2009-yil 31-martda Gayanada kuydirilgan.

 Manbalari 

 Havolalar 

 Ch va J. haqida veb-sayt. Jaganah 
 Oltin M. Gayananing yahudiy onasi

Turkum:Ayollar
Turkum:Prezidentlar
Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar