Hammomizade Ismoil Dada Afandi

Hammomizade Ismoil Dada Afandi (1778-yil 9-yanvar,Istanbul – 1846-yil 29-noyabr, Makka), turk sozandasi, naychi va bastakor. Otasi hammom yasab tirikchilik qilgani uchun uni „Hammomizade“ deb atashgan. Vaholanki, bugungi kunda u „Dada afandi“ nomi bilan mashhur.

Dada afandi bastakorlikdan tashqari nay chalishi va qoʻshiqchilik mahorati bilan ham mashhur. Ovozining goʻzalligi va musiqiy isteʼdodi juda yoshligida namoyon boʻlgach, u davrning mashhur musiqachilaridan biri Uncuzade Mehmet Emin Afandidan shaxsiy saboq ola boshladi. 1798-yilda Yangikapi Mavleviy Lojasi shayx Ali Nutki Dedaga tanishdi. Sulton III ogʻir sinovlar paytida yaratgan birinchi qoʻshigʻini bastaladi. U Selimning diqqatini tortdi va birin-ketin yaratgan asarlari bilan davrning sevimli bastakorlaridan biriga aylandi. U oliy saroy mansablari qatorida sultonning hamrohi va bosh muazzin etib tayinlangan. Salimdan keyin Sulton II. ham Mahmudning yaqindan qiziqishi va yordamini oldi.

Ismoil Dada afandi saroy musiqasida vokalchi sifatida qatnashar ekan, Enderun va Yenikapi Mavleviy xonasida musiqa darslaridan ham berdi. U saroydan bir ayolga uylangan. Ammo Dada afandi bilan qiziq voqealar sodir boʻladi..Turmush qurganidan bir yil oʻtgach, u oʻgʻli, onasi va oʻgay onasini yoʻqotadi. Bundan u oʻz asarlarida ham foydalanadi.

Koʻp shogirdlar, ayniqsa, keyingi 19-asr talabalarini tarbiyalagan. Asrning eng buyuk bastakorlaridan Zekai Dada Afandi, Dellalzoda Ismoil Afandi va Eyyubi Mehmet Beyni sanash mumkin.

Bu yerda mumtoz turk musiqa repertuarining eng mashhur asarlar va birin-ketin yangi maqomlar yaratilgan. Ilk asarlarini Salim I davrida yozgan Ismoil Dada Afandi, ayniqsa Sulton Abdulmejid davrida Gʻarb musiqasiga boʻlgan jiddiy qiziqishdan afsusda va turk musiqasiga sodiq qolgan bastakordir. Uning asosiy materiali inson ovozidir. Mavleviy marosimidan madhiyagacha, kardan koʻchekchegacha har xil koʻrinishda musiqa ishlab chiqargan Dada Afandi samimiylik va ravonlikka katta ahamiyat bergan.

Ismoil Dada afandi tomonidan yaratilgan 300 ga yaqin asarning notalari bugungi kungacha yetib kelgan. U 500 ga yaqin asar yaratgan boʻlsa-da, notalar keng qoʻllanilmagani va musiqa oʻrgatish yodga asoslanganligi sababli ularning yarmiga yaqini unutilgan va hozirgi kungacha uning atigi 267 tasi yetib kelgan, ulardan 8 tasi instrumental, qolganlari esa ogʻzaki. Ogʻzaki ijodining 49 tasi diniy, 218 tasi esa gʻayrioddiy. Uning eng muhim shaxsiy asarlari Huzzam, Sabo va Farahfiza Mavleviy marosimlaridir.

Dada afandi xaj ziyoratini bajarish uchun borganda Makkada kasal boʻlib vafot etdi.

 Havolalar 

 Huzzam Mavleviy marosimi Mahest_ü ne-mî danem hursîd(i) ruhi ya nê
 Rast Semai Yana atirgul gullab yuragimni zabt etdi
 Hicaz koʻchekçe Togʻning roʻparasida yashil chodir
 Rast Kar-ı Nev Koʻzimda doim xayoliy bir jonzot bor
 Hicaz Yürük Semai yana xursand.
 Huzzam Yürük Semai Reh-i Ishqingda, azizim qalbim
 Ferahfezo Yürük Semai Bu kecha bulbullarni yana maftun qildim
 Hicaz Semai Ey bir butun-i nev-edo boʻldim, qaram
 Talaʼl bedru aleyna

 Manba 

Turkum:1846-yilda vafot etganlar
Turkum:1778-yilda tugʻilganlar