Oy geologiyasi

Oy geologiyasi (selenologiya) – Yerning yagona tabiiy sunʼiy yoʻldoshi. Oyning yuzasida gʻorlar kabi juda kam uchraydigan geologik tuzilmalar mavjud    . Oy jinslari – zichligi 3,1-3,4 g/sm³ boʻlgan qattiq jinslar . Kimyoviy, mineralogik tarkibi va tuzilishi jihatidan ular quruqlikdagi jinslarga oʻxshamaydi.Apollon 11 missiyasi (1969) davomida Oyga birinchi odamning qoʻnishi natijasida Yerga 22 kilogramm Oy tuprogʻi yetkazildi. Birinchi marta oy tuprogʻining namunalari mutaxassislar qoʻliga tushdi va keng qamrovli mineralogik va petrologik tadqiqotlar oʻtkazildi. Bu yangi fanning paydo boʻlishiga olib keldi – oy mineralogiyasi .

Bugungi kunda Yerda bir nechta oy dasturlari ishi davomida toʻplangan oy toshlarining namunalari saqlanadi:

 1969-yildan 1972-yilgacha Amerikaning Apollon oy dasturi davomida amalga oshirilgan Apollon 11, -12, -14, -15, -16, -17, oltita boshqariladigan Oyga qoʻnish paytida toʻplangan namunalar;
 1970-yildan 1976-yilgacha Sovet Luna Oy dasturi davomida ishga tushirilgan Luna-16, -20, -24 avtomatik stantsiyalari tomonidan toʻplangan namunalar;
 Xitoyning Chang'e-5 zondi tomonidan 2020-yilda yetkazib berilgan. Odamlar va kosmik kemalar tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri Oydan yetkazilgan namunalardan tashqari, Yerga tabiiy ravishda kelgan namunalar ham oʻrganilmoqda. Asteroidning qulashi bilan Oy yuzasidan urib tushirilgan, keyin esa Yerga – oy meteoritlari . 1980-yillardan beri 135 ta oʻxshash meteoritlar topilgan, ularning umumiy massasi taxminan 55 kg Spisok lunnix meteoritov  .Magmatik Oy jinslarining uchta assotsiatsiyasi aniqlangan: Oy dengizlarining bazaltlari, ANT-toshlar va KREEP-togʻ jinslari, ular Nektardan oldingi davrlardan Eratosteneziyagacha hosil boʻlgan. Oyda vulqon faoliyati toʻxtatilgandan soʻng, hosil boʻlgan jinslar kosmik omillar taʼsirida vayron boʻladi. Kopernik davridan boshlab, faqat tarang kelib chiqishi choʻkindi Oy jinslari hosil boʻlgan. Oyning mariya bazaltlari er yuzasiga yaqin joylashgan bazalt lavalarining kristallanishi paytida hosil boʻlgan. Oy bazaltlari Imbriya davrining kech Imbriya davri va Eratosthenez davrida 3,1 – 3,9 milliard yil ichida shakllangan. Bu Oydan olib kelingan eng yosh toshlar. Asosiy minerallar: piroksenlar, plagioklazlar, ilmenitlar, olivinlar Statya „Mineralogiya Luni“ iz ensiklopedii „Mineralogicheskaya Ensiklopediya“ pod redaksiey Keyta Freya, Izdatelstvo „Nedra“, 1985 god, Leningrad. str. 159.Statya „Mineralogiya Luni“ iz ensiklopedii „Mineralogicheskaya Ensiklopediya“ pod redaksiey Keyta Freya, Izdatelstvo „Nedra“, 1985 god, Leningrad. str. 159. .