Alfred Haar

Alfred Haar ( ; 1885-yil 11-oktabr, Budapesht — 1933-yil 16-mart, Seged) - vengriyalik matematik . 1904 yilda Gettingen universitetida oʻqishni boshladi. Doktorlik dissertatsiyasiga Devid Hilbert rahbarlik qilgan. Haar oʻlchovi, Haar toʻlqini va Haar transformatsiyasi uning sharafiga nomlangan. 1912-1919 yillarda Kluj-Napokadagi Frans Jozef universitetida dars bergan. Frigyes Riesz bilan birgalikda u Szeged universitetini matematika markaziga aylantirdi. U Riesz bilan birgalikda Acta Scientiarum Mathematicarum jurnaliga asos solgan.

 Hayotiy 
Haar 1885-yil 11 oktyabrda Budapeshtda Ignak Haar va Emma Fuchs oilasida venger-yahudiy Transcending Tradition: Jewish Mathematicians in German Speaking Academic Culture, Birgit Bergmann, (Springer 2012), page 63 oilasida tugʻilgan. 1903-yilda u Fasori Evangelikus Gimnazium oʻrta maktabini tugatgan va u yerda Laslo Ratzning talabasi boʻlgan. U universitet taʼlimini Budapeshtda boshlagan, keyin matematika va fanni oʻrganib, Gettingenga koʻchib oʻtgan. U oʻrgatgan koʻplab mashhur professorlar orasida Loran Eötvös, Jozsef Kürschak, Constantin Carathéodory, David Hilbert, Feliks Christian Klein va Ernst Zermelo bor.

Oʻrta maktab yillarida u maktab oʻquvchilari uchun "Középiskolai Mathematicai Lapok" matematika jurnali bilan hamkorlik qildi va milliy Eötvös Loránd matematika tanlovida gʻolib chiqdi. U Budapesht Texnik Universitetiga Kimyoviy muhandislik fakulteti talabasi sifatida oʻqishga kirdi, lekin oʻsha yili Budapesht universitetiga, bir yildan soʻng esa Göttingen universitetiga oʻtdi. Uning doktorlik tadqiqotiga 1909-yil iyun oyida bitirgan Hilbert rahbarlik qilgan. Uning 49 betlik dissertatsiyasi Shturm-Liouvil funktsiyalari va sferik funktsiyalar tizimlarini oʻrganadi, hozirda keng qoʻllaniladigan Haar ortogonal tizimlari bilan tanishadi. Xuddi shu yili u universitetda maxsus professor boʻlish huquqiga ega boʻldi.

1912-yilda Avstriya-Vengriyaning Kolozsvar shahridagi Frans Jozef universiteti (hozirgi Ruminiyadagi Kluj-Napoka) uni Gyula Farkas va Frigyes Ries bilan birga professor-oʻqituvchi sifatida ishlashga taklif qildi va u „Kvatika“ professori boʻldi. Oʻsha paytdagi maʼruza matnlarining bir qismi keyinchalik kitobga aylandi. Transilvaniyani Ruminiyaga oʻtkazgan Trianon shartnomasidan soʻng, universitet yangi chegaralardagi eng yaqin shahar boʻlgan Szegedga koʻchib oʻtishi kerak edi, u yerda Riesz bilan birgalikda Matematika markazi va birinchi xalqaro miqyosda eʼtirof etilgan Vengriya matematik jurnali Acta ga asos soldi. Scientiarum Mathematicarum .

Uning Seged universitetidagi doktorantlaridan biri Bela Szokefalvi-Nagi edi.

Xaar 1933-yil 16 martda oshqozon saratonidan vafot etdi.

 Tadqiqot sohalari 
Uning natijalari matematik tahlil va topologik guruhlar sohalaridan kelib chiqadi; U, ayniqsa, ortogonal funksiya tizimlari, singulyar integrallar, analitik funksiyalar, differensial tenglamalar, toʻplamlar nazariyasi, funksiyalar yaqinlashuvi va variatsion hisoblarni oʻrgangan.

 Nashrlar 




 Manbalar 


 Mathematics Genealogy Projectʼte Alfréd Haar

Turkum:1885-yilda tugʻilganlar
Turkum:1933-yilda vafot etganlar