Qrim faunasi

Qrim faunasi Kavkaz, Bolqon va Ukraina faunalaridan yuqori darajada izolyatsiya qilingan noyob turlar majmuasi sanaladi. Qrimda koʻplab endemik turlarni uchratish mumkin.

 Fauna tarkibi 

 Umurtqali hayvonlar 
Qrim yarim orolida chuchuk suv baliqlarining 31 turi, dengiz baliqlarining 116 tur, amfibiyalarning 6 turi, sudralib yuruvchilarning 14 turi, sutemizuvchilarning 53 turiL.Zgurovskaya „Krim. Rasskazi o rasteniyax i jivotnix“, Simferopol: „Biznes-inform“, 1996 // str 105, 336 ta qush turlari (jumladan, 283 ta oʻtroq qush). Endemik tur Lindholm kaltakesagidir, u faqat togʻli hududlarda va yarim orolning janubiy qirgʻogʻida uchraydiKukushkin O., Ermakov O., Gherghel I. et al. (2021). The mitochondrial phylogeography of the Crimean endemic lizard Darevskia lindholmi (Sauria, Lacertidae): Hidden diversity in an isolated mountain system. Vertebrate Zoology 71: 559-576.

 Umurtqasizlar 
Qrimda umurtqasiz hayvonlarning 10 mingdan ortiq turlari qayd etilgan, shu jumladan ninachilarning 60 turiKhrokalo L., Prokopov. G. Review of the Odonata of Crimea (Ukraine) // IDF-Report. — Zerf: International Dragonfly Fund e. V., 2009. — 20. — P. 1-32, 3000 ga yaqin qoʻngʻiz turlari, 700 dan ortiq qandalalarArnoldi L. V., Kirichenko A. N. Gorniy Krim. Nasekomie. — V kn.: Jivotniy mir SSSR. — M.-L.: Izd-vo AN SSSR, 1958. — s. 79-87., toʻgʻriqanotlarning 100 dan ortiq turlari, 5 ta beshiktevratar, 8 ta tarakanlar, 7 ta teri qanotlilarBey-Bienko G. Ya. Pryamokrilie i kojistokrilie. Sistematicheskiy obzor jivotnix Krima — V kn.: Jivotniy mir SSSR. — M.-L.: Izd-vo AN SSSR, 1958. — s. 131—115Medvedev S. I. O proisxojdenii fauni Krima na osnovanii izucheniya nasekomix. — Энтомологическое обозрение, 1960, T. 39, vip. I, s. 34-51, kapalaklarning 2200 dan ortiq turlari yashaydi. Qon soʻruvchi chivinlarning 40 turi, 190 turi va 55 turi hoverflies Popov G. V. (1997). Sostoyanie izuchennosti mux-jurchalok (Diptera, Syrphidae) Krima. // Izv. Xarkov. entomol. ob-va.  1997. T. 5, vip. 2.  S. 29-38. Popov G. V. (2003). Muxi-dzyurchalki (Diptera, Syrphidae) Krimskogo pіvostrova (fauna, areali, bіotopіchniy rozpodіl, oxorona). Avtoref. kand biol. n. — Kiїv, 2003:1-20., oʻrgimchaklarning 500 dan ortiq turlari Kovblyuk N. M. Neizuchennost paukov (Arachnida, Aranei) v zapovednikax Krima. V kn.: Zapovedniki Krima — 2007. Materiali IV mejdunarodnoy nauchno-prakticheskoy konf. (2 noyabrya 2007 g., Simferopol). — Ch. 2. Zoologiya. — Simferopol, 2007., quruqlikdagi mollyuskalarning 110 dan ortiq turlari (shundan 19 turi endemik) mavjud. Oyoq dumlilarga Arrhopalites karabiensis, Pygmarrhopalites tauricus kiradi.

Pardaqanotlilar turkumiga mansub quyidagi oilalar uchraydi. Masalan: chumolilarning 86 turi (Janubiy Qrimda 70 dan ortiq; 3 endemik — Chalepoxenus tauricus, Strongylognathus arnoldii, Plagiolepis karawajewi)Radchenko A. G., Maliy Ye. N. Zoogeograficheskaya xarakteristika mirmekofauni Krima // Ekologiya i taksonomiya nasekomix Ukraini: Sb. nauch. tr. Kiev — Odessa, 1990. S. 105—113.Maliy Ye. N. (1984). Fauna i ekologiya muravyov Krima. — Diss. na soisk. kand. biol. n.- Simferopol. S. 1-240.Kravchenko M. I. Chislennost gnyozd muravyov-dendrobiontov v razlichnix tipax lesa Kavkaza i Krima. — V kn.: Muravi i zaщita lesa: Tez.dokl. VI Vses. mirmekologicheskogo simpoziuma, Tartu, 1979, s. 55-58., arilarning 50 turi, asalarilarning 100 dan ortiq turiPopov V. V. Pereponchatokrilie. Sistematicheskiy obzor jivotnix Krima. — V kn.: Jivotniy mir SSSR. — M.-L.: Izd-vo AN SSSR, 1958. — s. 100—115, tukli arilarning 24 turi va boshqalarKonovalova І. B. (2008). Yekologo-faunіstichniy oglyad djmelіv rodu Bombus Latr. (Hymenoptera: Apidae) Krimu. // Izvestiya Xarkovskogo entomologicheskogo obщestva 2007 (2008), tom XV, vipusk 1-2. S. 131—136. ISSN 1726-8028.

Ukraina Qizil kitobiga kiritilgan 228 turdagi hasharotlardan 195 tasi (2009) Qrimda yashaydi (faqat Qrimda 45 tur).

 Noyob va yoʻqolib ketgan turlar 
Tarixiy davrlarda yirik sutemizuvchilar faunasining aksariyat vakillari gʻoyib boʻldi. XIV asrda qulon, XVII asrda ayiq, XIX asrda tarpan, XX asr boshlarida saygʻoq yoʻqolib ketdi. Oʻrmon mushugining oxirgi topilmasi IV asrga toʻgʻri keladi. XIX asrning oxirigacha Qrimda boʻrilar keng tarqalgan edi. Biroq, Qrim davlat oʻrmon xoʻjaligi va ovchilik qoʻmitasi matbuot xizmatining rasmiy maʼlumotlariga koʻra, oxirgi Qrim boʻrisi 1922-yilda Chatir-Dagʻning sharqiy yonbagʻirlarida oʻldirilgan. 2000-yillarda Qrimda boʻrilar koʻpaygan. 2012-yil aprel oyida Krasnogvardeiskiy tumanidagi Pyatihatka va Kurgannoye qishloqlarida quturgan boʻrining hujumi natijasida toʻrt kishi jarohat olgan.

 Iqlimlashgan turlar 
Muvaffaqiyatli iqlimlashtirilgan turlarga Yevropa muflonlari kiradi, 1913-yildan beri yarim orolning togʻlarida bu turga mansub  387 dona hayvon bor.

 Qayta iqlimlashtirilgan turlar 
XX asrning boshlarida Qrimda toʻngʻiz deyarli yoʻq boʻlib ketdi. Biroq, 1957-yilda Ukraina SSRning Chernigov viloyati va RSFSRning Uzoq Sharqidagi yovvoyi toʻngʻizlar togʻli Qrimga olib kelindi. Oʻshandan beri ularning avlodlari yaxshi moslashdi va yarim orolning togʻ etaklarida tarqaldi.

 Manbalar