Midgard

Midgard (dr.-skand. Miðgarðr — oʻrtadagi yopiq hudud. Nemis-Skandinaviya mifologiyasida „oʻrta makon“ — „oʻrta yer“) — odamlar yashaydigan dunyo.

 Midgardning paydo boʻlishi 
Nemis-Skandinaviya kosmogoniyasi Ginnungagap (qadimgi islandcha: „esnaydigan tubsizlik“) dunyo va koinotni yaralish jarayonini tasvirlaydi. Muspelxaym qirolligidan olov uchqunlari va Niflxaym qirolligi muzlarining qorishmasidan birinchi tirik mavjudot-dev Ymir paydo boʻldi. Keyinchalik uning tanasidan paydo boʻlgan aka-uka xudolar Odin, Vili va Ve „oʻz“ dunyosini yaratdilar: tekis yer, osmon va Jotunxaym, devlarning qirolligi — Jotunlar. Odamlarni yaratib, xudolar ularni yer yuziga, oʻrta dunyoga joylashtirdilar, ular Jotunlardan asrlar davomida oʻldirilgan Ymirlardan yasalgan devor bilan oʻrab oldilar. Yer Midgard nomini shunday oldi. Xudolar Midgardni afzal koʻrdilar va uni osmon bilan kamalak koʻprigi orqali bogʻladilar, unga Bifrost (Qadimgi Norse, „kamalak“) nomi berildi.

 Boshqa dunyolar 
Yerdan balandda, xudolar oʻzlari uchun mamlakat — Asgard qurdilar va oʻzlarini Aslar deb nomlay boshladilar. Xudolar hech qachon Jotunxaym bilan til topisha olmadilar va qoʻllaridan kelgancha oʻzlarini undan himoya qilishdi. Xudolar triadasi tomonidan yaratilgan dunyodan tashqarida, Utgard shohligi, „tashqi“, transsendental dunyo yaratilgan boʻlib, u baʼzan Jotunxaym bilan belgilanadi va u yerga oddiygina odam kira olmasdi.

Bundan tashqari, sabab va taʼsirning kosmogonik qonuniga koʻra, Aesirning dahshatli xatolari va gunohlari tufayli xudo Lokining qizi Hel maʼbuda tomonidan boshqariladigan yer osti dunyosi Helxaym shohligi paydo boʻldi, .

Nemis-Skandinaviya kosmogonik „geografiyasi“ning uch qismli tuzilishi shunday yaratilgan: 1) jannat, xudolar dunyosi — Asgard; 2) yer, odamlar dunyosi — Midgard; 3) yer osti dunyosi, oʻliklar dunyosi — Helxaym. Mircha Eliade bunday tuzilmaning qadimiy kelib chiqishini, shuningdek, dunyo tanasi va qonidan yaratilgan ibtidoiy mavjudotning tasvirini isbotladi. Ular oʻxshash mifologik modellarni ifodalovchi hind-evropa madaniyatlari va diniy tizimlarning arxaik birligidan kelib chiqqan: yunon, hind-eron, rim, keltlar va boshqalar.

 Xususiyatlari 
Midgard boshqa dunyolardan nafaqat Ymirning devori bilan oʻralgan. Yassi doira ustida joylashgan boʻlib, u jahon okeanining suvlari bilan oʻralgan, uning tubida yerni halqa qilgan va dumini tishlarida ushlab turgan Jahon iloni Lokining yana bir avlodi Jormungand yotadi (Yevrosiyo madaniyatining eng qadimiy va murakkab ezoterik belgilaridan biri boʻlgan Ouroboros tasvirining oʻzgartirilgan varianti).

Bunday qoʻshnichilik Midgard uchun himoya emas, balki dahshatli xavfdir lekin, mabud Tor (islandcha „momaqaldiroq“) inson dunyosini himoya qilishga harakat qilardi. Oxirzamonda Jahon okeanidan paydo boʻlgan Jormungand halokatli toshqinlarni keltirib chiqaradi, uch yillik qish keladi (fimbul qish), Quyosh soʻnadi, yulduzlar osmondan tushadi; oxirgi jang xudolar va gigantlar oʻrtasida boʻlib oʻtadi — Ragnarok (Qadimgi islandcha: Ragnarök); xudolar yirtqich hayvonlar va jotunlarni magʻlub qiladi, lekin ular oʻlishadi. Iggdrasil (muqaddas kul daraxti, Jahon daraxti) qulab tushadi va osmonni tushiradi; Gigant Surtning olovli qilichi dunyoni yoqib yuboradi va Midgard jahon okeanining toʻlqinlariga shoʻngʻiydi. Snorri Sturluson oʻzining „Yer doirasi“ da (13-asr) qayta aytgan „Völva bashorati“ sheʼrida (boshqacha „Völuspaning bashorati“ deb nomlanadi) shunday deyilgan.

Ammo bu Midgardning oxiri emas. Yangi yer dunyo okeanining toʻlqinlaridan qayta tugʻiladi va uni xato qilmagan xudolar boshqaradi va unda yangi baxtli odamlar sevgi, tinchlik va farovonlikda yashaydilar.

 Adabiyot 

 Makovskiy M. M. Hind-evropa tillarida mifologik simvolizmning qiyosiy lugʻati. Dunyoning tasviri va tasvirlar olamlari. — M.: VLADOS, 1996 yil.
 Makovskiy M. M. Til — afsona — madaniyat. Hayotning ramzlari va ramzlarning hayoti. — M.: Rus tili instituti. til ular. V. Vinogradova, 1996 yil.
 Meletinskiy E. M. Qadimgi dunyo afsonalari qiyosiy nuqtai nazardan // Antik dunyo adabiyotining tipologiyasi va munosabatlari. — M., 1971 yil.
 Midgard // Mifologik lugʻat / Ch. ed. E. M. Meletinskiy . — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1990. — 672 b.
 Skandinaviya afsonalari. — M.: Bolalar adabiyoti, 1970.
 Snorri Sturluson. Yer doirasi (Heimskringla) / Yu. K. Kuzmenko, O. A. Smirnitskaya, M. I. Steblin-Kamenskiy va boshqalar. — M.: Nauka, 1980 yil. — 687 b. — (Adabiy yodgorliklar).
 Eliade M. Eʼtiqod va diniy gʻoyalar tarixi: Gautama Buddadan nasroniylikning gʻalabasigacha. — M.: Akademik loyiha, 2009 yil.
 Eliade M. Abadiy qaytish afsonasi: arxetiplar va takrorlanish. — Sankt-Peterburg.: Aletheia, 1998 yil.

Turkum:Skandinaviya afsonalari
Turkum:Skandinav afsonalari
Turkum:Skandinaviya mifologiyasida afsonaviy jonzotlar
Turkum:Tor
Turkum:Midgard