Qozoq xalqining milliy o'yinlari

Qozoq xalqining milliy o‘yinlari "Күйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл": Әдеби-этнографиялық таным (құрастырғандар Б.Әлімқұлов, Е.Әбдіраманов). 238б., 1994. ISBN 5-7090-0195-3 epchillik, chaqqonlik,  zukkolikni talab qiladi va ularning ko‘p turlari mavjud.Milliy oyinlarning  biri  bo'lgan ''Бәйге" o'yini.Bu o'yinda  yigitlar  otlariga  minib,yonidagi  yigitlar  bilan  musobaqaga  tushadi.

 To'qqiz oyoq, to'qqiz tovoq 
O'yin-kulgining bir turi, marosim o'yinlari - "To'qqiz oyoq, to'qqiz tovoq". Bu, ayniqsa, qozoq yigiti uylanarda, qizning otasiga borib, unashtirilganda to'g'ri keladi. Bu nikoh paytida mehmonlarning sovg'alari "to'qqiz oyoq, to'qqiz tovoq" deb nomlangan. Xalqning odatiga ko‘ra, uyga be vaqtda kelgan  mehmonning taomi alohida, kuyovning taomi alohida-alohida beriladi. Otalar o'rtasidagi so'z to'liq kelishilganidan keyin, endi cho'qintirgan otaning qaytib kelgan mehmoni boshqacha edi - " Quyriq-baur ". Bu yerda quyruq yog'i va jigari qaynatilgan va unga ayran qo'shilgan. Agar yeyishni toxtatsangiz, bu sizning to‘yganingizdan dalolatdir. Qudasiga  taom  berayatgan  paytida ayronni yuzlariga  yoqqan. Quda  endi bu astaudan kormanasini berib, bu hujumdxan zo'rg'a qutulgan. Ko‘pincha yosh qizlar “Quyriq-baur”ni tayyorlab, ijro etib, o‘z yaqinlariga o‘zgacha qo‘shiq kuylaydilar. Ishtirokchilar ko'pincha jazodan qutulish uchun zukkolik va tezkorlik ko'rsatadilar, taom beruvchilarning barmoqlarini tishlashga harakat qilishadi.Xammaning  oldida  ozining  har  tamonlama  ekanligini ko'rsatadi.

 Yor-yor 
Xamma xalqning o'ziga tegishli,ota-bobosidan kele yotgan milliy oyinlari, urf-odatlari,madaniyati bor. Qozoq xalqining urf-odatlari bir qancha milliy ko‘ngilochar o‘yinlarga asoslanadi. Bunday o'yin-kulgi turlaridan biri - "Yor-Yor" ''Yor-yor''. To‘y-hashamlarda yosh yigitlarning sog‘inchli qiz bilan xayrlashayotgani aytiladigan sog‘inch salomlari ko‘pincha alohida emas, bir taraf kuyov, ikkinchi taraf kelin ikki ovozda aytiladi. Yoki er tarafi bir guruh erkaklar, kelin tarafi esa ayollar guruhi. “Yor-yor”ning o‘ziga xos jihati shundaki, u boshqa to‘y she’rlaridan farqli o‘laroq, o‘ziga xos so‘z va qo‘shiqqa ega bo‘lib, ko‘p hollarda uni yoddan o‘qiydi . Er tomoni quvnoq, ko'tarinki qo'shiq kuylaydi, qizlar guruhi esa ko'pincha g'amgin, g'amgin ohangda qo'shiq aytadi.

Keyin bir guruh yigitlar qizga tasalli berib, qaynona, qaynota, qaynona uning tug'ilgan uyi va tug'ilgan ota-onasidan kam emasligini aytadilar. Ularni o‘z ota-onangizdek, qishlog‘ingizdagilardek, birga tug‘ilib o‘sgan aka-ukalaringizdek sevishga undaydilar. Ko'pincha, bu hazil sifatida amalga oshiriladi. Qizlar guruhi esa yigit tomonining taskin topishiga qarshi: tengdoshlari orasida o‘tirib, o‘ynab-kulishi, o‘z yurtining issiqligi haqida gapiradi. Begona yurt uni qanday kutib oladi, qanday munosabatda bo‘ladi, deb o‘ylaydi.

Qizlar:

Ayalagan  o'rtangda,

Bir  bola  edim  yor-yor.

Bolalik bilan asal  yep,

Yurgan edim  yor-yor. 

Aynalayin  jon dadam,

Oyim bilan yor-yor.

Man ketgan  song  qiziqni,

Topar nedan yor-yor.

Yigitlar:

Olip kelgan  bo'zordan,

Oq momiq-au,yor-yor-au,

Boshingdagi  saukele,

Shoshingni bosar yor-yor-au.

aytishub shunaqa davom eta beradi...

 Uzuk solish 
Uzuk  solish  o'yinni ham  oziga  xos  qiziqdir.Bu o'inni  faqat gina qozoq  xalqlari  emas, xottaki  boshqa  millat  vakillari  ham  o'ynaganiga  ishonaman. Sababi  ushbu  o'yin tog'risida ko'p insonlarda  malumot bo'r. Ushbu  o'yinda, o'rtada bir o'g'il va bir qiz paydo bo'ladi. Boshqalar qo'llari bilan ularning oldida turishadi. Qiz har bir o'yinchining qo'liga uzuk qo'yadi va barcha o'yinchilar aylanib yurishadi. Keyin yigitga:</br> - Uzuk kimda ekanligini bilib oling! - deydi. Barcha o'yinchilar yigitga qarashadi va bo'sh ko'rinadi. Yigit qaror qildi:</br> - Menga uzukni bering! — soʻradi u. Agar topilsa, uzukni ushlab turgan o'yinchi bajaradi. Agar topilmasa, qidiruvchining o'zi ayblanadi.</br> Shundan so'ng, keyingi juftlik, qiz va o'g'il paydo bo'ladi. Bu o'yinda qizlar faqat halqa quruvchi bo'lishadi. Izlovchi har bir o'yinchining oldiga borganda hazil qilish va kulish kerak. Xuddi shu usul bilan uzukni ushlab turgan odamni payqash va topish mumkin.

 Qo'shni - qo'shni 
Bu o'yin toy-dumonlarda o'ynaladi. O'g'il bolalar va qizlar juftlashadi. Ularni "qo'shnilar" deb atashadi. O'yinni aqlli, kulgili yigit boshharadi. U bir chetini aylanib o'tib,bitta juftni yonida to'xtap:</br> - Qo'shningiz bilan do'stonamisiz yoki yo'qmi? — soʻradi u. Faqat yigit javob beradi. Tinchlik desa, talabini e'lon qiladi. - Xo'sh, tinchligingizni isbotlang.</br> Keyin o'sha yigit qo'shnisining sochini silab, peshonasidan o'pishi kerak. Keyin boshlovchi boshqa birovdan so'raydi. Dushmanlik desa, talab qiladi.</br> - Xo'sh, kim bilan yarashishingiz mumkin?</br> Bu o'yinchi o'zi xohlagan qizning ismini qo'yishi kerak. Boshlovchi endi xuddi shu ismli qizning qo'shnisidan so'raydi.</br> - Qo'shningizni  xohlagan insonga berasizmi?</br> Bermayman desa, qo‘shnisi bilan topishmoqni yechib, maqol takrorlaydi. Topmoqni yecha olmasa, mahalladan ajralib, joyini o‘zgartiradi. Agar hamma narsa a'lo darajada bajarilgan bo'lsa, qo'shnidan so'ragan o'yin bajaradi . Bu  o'yin o'rqali  insonlar  bir-birlari  bilan tanishadi."O'zi qo'shna  bolsa  qanaqa  qilib  tanishadi?",-deb oylagan  bolarsizlar?  

Yuqorida  yo'zganimizdek  bu  o'yin kopincha  toy-dumonlarda  oynaladi.Yoshlar bir-birlari  bilan  tanishadi ham kayfiyatlarini  ko'taradi,toyni chiroyli otkazadi.

 Manbalar 

 Yana qarang 

 Ozgina
 Qarindosh nomlar
Turkum:Oila