Italiya Vazirlar Kengashi raisi

Italiya Vazirlar Kengashi raisi () — Italiya Respublikasi hukumati rahbari.
Bu lavozimga rasmiy ravishda mamlakat prezidenti tomonidan tayinlanadi. Lekin aslida Vazirlar Kengashi raisi parlamentning vakili hisoblanadi.

Vazirlar Kengashining raisi hukumat faoliyatiga rahbarlik qiluvchi shaxs hisoblanadi. U amalda mamlakat rahbari va davlat va hukumat rahbarlarining yigʻilishlarida vakilik qiladi. Shuningdek, u Vazirlar Kengashi raisi hukumat aʼzolari roʻyxatini Prezidentga tasdiqlash uchun taqdim etadi. Vazirlar Kengashining raisi prezident tomonidan imzolangan barcha qonunlarga oʻz imzosini qoʻyadi.

Italiyada Vazirlar Kengashi raisi lavozimining zaifligi shundaki, u oʻz holicha vazirlarni lavozimidan ozod qila olmaydi. Bu maʼlum darajada hukumat rahbarlarining tez-tez almashinuviga olib keladi. 1945-yildan 1953-yilgacha Vazirlar Kengashining raisi lavozimni egallagan Alcide de Gasperi  rasman sakkiz marta hukumatni boshqargan. 2014-yil 22-fevralda Matteo Renzi mamlakat bosh vaziri etib tayinlandi. Shunday qilib, u Italiya tarixidagi eng yosh Vazirlar Kengashi raisi boʻldi. Italiya Respublikasi tashkil etilishidan oldin, bu lavozim Italiya Qirolligi Vazirlar Kengashining Prezidenti (Presidente del Consiglio dei ministri del Regno d’Italia) deb atalgan. 1925-yildan 1943-yilgacha fashistik tuzum davrida bu lavozim fashizm gersogi Benito Mussolini tomonidan boshqarilgan. 1943-yilda qirol Viktor Emmanuel III Mussolinini lavozimidan chetlatdi. 1943-yilda marshal Pietro Badoglio bosh vazir boʻlishi bilan bu lavozim qayta tiklandi. Alcide De Gasperi 1946-yilda Italiya Respublikasining birinchi bosh vaziri boʻldi. Bosh vazir Vazirlar Kengashining prezidenti boʻlib, ijro hokimiyatini oʻz zimmasiga olgan. Amalda bosh vazir mamlakatning siyosiy yetakchisi va ijroiya rahbari hisoblanadi. Giorgia Meloni 2022-yil 22-oktyabrdan beri amaldagi bosh vazir edi.
 Tarixi 
Birinchi bosh vazir 1861-yil 23-martda ushbu lavozimga tayinlangan. U Kamillo Benso di Kavur edi. Biroq Kamillo Benso di Kavur oʻsha yilning 6-iyunida vafot etdi. 1861-yildan 1911-yilgacha oʻnglar va soʻllar mamlakatni muqobil ravishda boshqarganlar. Bu davrning eng mashhur va obroʻli bosh vazirlaridan biri soʻl vatanparvari va davlat arbobi Franchesko Krispi edi. Shuningdek, u Janubiy Italiya hukumatining birinchi rahbari hisoblangan. Franchesko Krispi 1887-yildan 1891-yilgacha, shuningdek, 1893-yildan 1896-yilgacha olti yil davomida mamlakatni boshqargan. Krispining shuhrati shu qadar ortiki natijada, xalqaro miqyosda boʻlgan Otto fon Bismark, Uilyam Evart Gladston va Solsberi kabi dunyoning mashxur arboblari bilan birga tez-tez tilga olinadigan boʻlgan.

 Vakolatlari 
Vazirlar Mahkamasi aʼzoligiga xos boʻlgan vakolatlarga qoʻshimcha ravishda, Italiya Vazirlar Kengashi raisi quyidagi vakolatlarga ega:

 Respublika Prezidenti tomonidan tayinlanadigan Vazirlar Mahkamasi vazirlarini roʻyxatini taqdim qilish;

 vakolati doirasiga kiradigan barcha qonun hujjatlarini imzolash.

Italiya Konstitutsiyasining 95-moddasiga koʻra bosh vazir „vazirlar faoliyatini boshqaradi va muvofiqlashtirishi“ belgilangan. Bu norma Italiya davlati tarixida juda oʻzgaruvchan boʻlib, unga alohida vazirlarning siyosiy kuchi va partiyalar kuchli taʼsir koʻrsatgan.

Bosh vazirning faoliyati koʻpincha Vazirlar Kengashi faoliyatiga rahbarlik qilishdan koʻra, koʻpchilik koalitsiyadagi turli partiyalar oʻrtasida vositachilik qilishdan iborat boʻlgan. Bosh vazirning vakolati doirasi vazirlarni ishdan boʻshatish borasida ancha cheklangan.
 Italiya bosh vazirlari 

 Italiya Qirolligi bosh vazirlari (1861-1946) 
Italiya Qirolligi 1861-yilda Risorgimento davrida tashkil topgan. Qirollik mustaqil Italiya davlatlarini Sardiniya Qirolligi ostida yagona davlatga birlashtirgan. Italiyaning hukmron sulolasi ilgari Sardiniya qirolligini boshqargan Savoy sulolasi hisoblangan.
NF. I. ShRasmIsh boshlashiIshdan ketishiPartiyaKoalitsiyaHavolalarVIII chaqiriq parlamenti1Kamillo Benso Kavur(1810—1861)link=Fayl:Francesco_Hayez_041.jpg|111x111px23-mart 1861-yil6-iyun 1861-yil „Pravaya“ 2Bettino Rikasoli(1809—1880)link=Fayl:Bettino_Ricasoli.jpg|132x132px6-iyun 1861-yil3-mart 1862-yil3Urbano Rattatssi(1808—1873)link=Fayl:Urbano_Rattazzi.png|119x119px3-mart 1862-yil8-dekabr 1862-yil„Levaya“4Luidji Karlo Farini(1812—1866)link=Fayl:Luigi_Carlo_Farini_1.jpg|129x129px8-dekabr 1862-yil24-mart 1863-yil „Pravaya“ IX chaqiriq parlamenti5Marko Mingetti(1818—1886)link=Fayl:Riccio_G._-_ritratto_di_Marco_Minghetti.jpg|125x125px24-mart 1863-yil28-sentabr 1864-yil „Pravaya“ 6Alfonso Ferrero Lamarmora(1804—1878)link=Fayl:Alfonso_Lamarmora.jpg|141x141px28-sentabr 1864-yil31-dekabr 1865-yil „Pravaya“ 31-dekabr 1865-yil20-iyun 1866-yil2Bettino Rikasoli(1809—1880)link=Fayl:Bettino_Ricasoli.jpg|132x132px20-iyun 1866-yil10-aprel 1867-yil „Pravaya“ 3Urbano Rattatssi(1808—1873)link=Fayl:Urbano_Rattazzi.png|119x119px10-aprel 1867-yil27-aprel 1867-yil„Levaya“7Luidji Federiko Menabrea(1809—1896)link=Fayl:Luigi_Federico_Menabrea.gif|112x112px27-oktabr 1867-yil5-yanvar 1868-yil „Pravaya“ 5-yanvar 1868-yil13-may 1869-yil13-may 1869-yil14-dekabr 1869-yilX-XI chaqiriq parlamenti8Djovanni Lansa(1810—1882)link=Fayl:Giovanni_Lanza_iii.jpg|119x119px14-dekabr 1869-yil10-iyul 1873-yil „Pravaya“ XI-XII chaqiriq parlamenti5Marko Mingetti(1818—1886)link=Fayl:Riccio_G._-_ritratto_di_Marco_Minghetti.jpg|125x125px10-iyul 1873-yil25-mart 1876-yil „Pravaya“ XII-XIII chaqiriq parlamenti9Agostino Depretis(1813—1887)link=Fayl:Agostino_Depretis.jpg|112x112px25-mart 1876-yil25-dekabr 1877-yil„Levaya“26-dekabr 1877-yil24-mart 1878-yil10Benedetto Kayroli(1825—1889)link=Fayl:Benedetto_Cairoli_iii.jpg|121x121px24-mart 1878-yil19-dekabr 1878-yil9Agostino Depretis(1813—1887)link=Fayl:Agostino_Depretis.jpg|112x112px19-dekabr 1878-yil14-iyul 1879-yil10Benedetto Kayroli(1825—1889)link=Fayl:Benedetto_Cairoli_iii.jpg|121x121px14-iyul 1879-yil25-noyabr 1879-yil25-noyabr 1879-yil29-may 1881-yilXIV-XV chaqiriq parlamenti9Agostino Depretis (1813—1887)link=Fayl:Agostino_Depretis.jpg|112x112px29-may 1881-yil25-may 1883-yil„Levaya“25-may 1883-yil30-mart 1884-yil30-mart 1884-yil29-iyun 1885-yil29-iyun 1885-yil30-may 1886-yil30-may 1886-yil4-aprel 1887-yil4-aprel 1887-yil29-iyul 1887-yilXVI chaqriq parlamenti11Franchesko Krispi(1819—1901)link=Fayl:Francesco_Crispi.jpg|122x122px29-iyul 1887-yil9-mart 1889-yil„Levaya“9-mart 1889-yil6-fevral 1891-yilXVII chaqiriq parlamenti12Antonio Starabba(1839—1908)link=Fayl:Rudini.jpg|116x116px6-fevral 1891-yil15-may 1892-yil „Pravaya“ XVII-XVIII chaqiriq parlamenti13Djovanni Djolitti(1842—1928)link=Fayl:Giovanni_Giolitti.jpg|115x115px15-mart 1892-yil15-dekabr 1893-yil „Pravaya“ XIX chaqiriq parlament11Franchesko Krispi(1819—1901)link=Fayl:Francesco_Crispi.jpg|122x122px15-dekabr 1893-yil10-mart 1896-yil „Levaya“ 12Antonio Starabba(1839—1908)link=Fayl:Rudini.jpg|116x116px10-mart 1896-yil11-iyul 1896-yil „Pravaya“ 11-iyul 1896-yil14-dekabr 1897-yil14-dekabr 1897-yil1-iyun 1898-yil1-iyun 1898-yil29-iyun 1898-yilXX chaqiriq parlamenti14Luidji Pellu(1839—1924)link=Fayl:Luigi_Pelloux.png|111x111px29-iyun 1898-yil14-may 1899-yil „Pravaya“ 14-may 1899-yil24-iyun 1900-yilXXI chaqiriq parlamenti15Djuzeppe Sarakko(1821—1907)link=Fayl:Giuseppe_Saracco.gif|118x118px24-iyun 1900-yil15-fevral 1901-yil „Levaya“ 16Djuzeppe Dzanardelli(1826—1903)link=Fayl:Giuseppe_Zanardelli_iii.jpg|118x118px15-fevral 1901-yil3-noyabr 1903-yilXXII chaqiriq parlamenti13Djovanni Djolitti(1842—1928)link=Fayl:Giovanni_Giolitti.jpg|115x115px3-noyabr 1903-yil12-mart 1905-yil „Levaya“ 17Tommazo Tittoni(1855—1931)link=Fayl:Tommaso_Tittoni_01.jpg|123x123px12-mart 1905-yil28-mart 1905-yil „Pravaya“ 18Alessandro Fortis(1842—1909)link=Fayl:Alessandro_Fortis.jpg|121x121px28-mart 1905-yil24-dekabr 1905-yil „Levaya“ 24-dekabr 1905-yil8-fevral 1906-yil19Sidney Sonnino(1847—1922)link=Fayl:Sidney_sonnino.jpg|136x136px8-fevral 1906-yil29-may 1906-yil „Pravaya“ XXIII chaqiriq parlamenti13Djovanni Djolitti(1842—1928)link=Fayl:Giovanni_Giolitti.jpg|115x115px29-may 1906-yil11-dekabr 1909-yil „Levaya“ 19Sidney Sonnino(1847—1922)link=Fayl:Sidney_sonnino.jpg|136x136px11-dekabr 1909-yil31-mart 1910-yil „Pravaya“ 20Luidji Lussatti(1841—1927)link=Fayl:Luigi_Luzzatti.jpg|133x133px31-mart 1910-yil30-mart 1911-yilXXIII-XXIV chaqiriq parlamenti13Djovanni Djolitti(1842—1928)link=Fayl:Giovanni_Giolitti.jpg|115x115px30-mart 1911-yil21-mart 1914-yil „Levaya“ 21Antonio Salandra(1853—1931)link=Fayl:Antonio_Salandra.png|143x143px21-mart 1914-yil5-noyabr 1914-yil „Pravaya“ 5-noyabr 1914-yil18-iyun 1916-yil22Paolo Boselli(1838—1932)link=Fayl:Paolo_Boselli,_dal_1858_al_1932_-_Accademia_delle_Scienze_di_Torino_0043_C.jpg|123x123px18-iyun 1916-yil29-oktabr 1917-yil23Vittorio Emanuele Orlando(1860—1952)link=Fayl:VittorioEmanuelleOrlando28379v.jpg|123x123px23-oktabr 1917-yil23-iyun 1919-yil „Levaya“ XXV chaqiriq parlamenti24Franchesko Saverio Nitti(1868—1953)link=Fayl:Francesco-Saverio-Nitti1.jpg|109x109px23-iyun 1919-yil21-may 1920-yilRadikal partiya21-may 1920-yil15-iyun 1920-yil13Djovanni Djolitti(1842—1928)link=Fayl:Giovanni_Giolitti.jpg|115x115px15-iyun 1920-yil4-iyul 1921-yil „Levaya“ XXVI chaqiriq parlamenti25Ivanoe Bonomi(1873—1951)link=Fayl:Ivanoe_Bonomi.jpg|123x123px4-iyun 1921-yil26-fevral 1922-yilItaliya sotsialistik islohotlar partiyasi26Luidji Fakta(1861—1930)link=Fayl:FACTA_Luigi.gif|113x113px26-fevral 1922-yil1-avgust 1922-yilItaliya Liberal partiyasi1-avgust 1922-yil31-oktabr 1922-yilXXVI, XXVII, XXVIII, XXIX va XXX chaqiriq parlamenti27Benito Mussolini(1883—1945)link=Fayl:Mussolini_mezzobusto.jpg|134x134px31-oktabr 1922-yil25-iyul 1943-yilMilliy fashistik partiya28Petro Badolo(1871—1956)link=Fayl:Pietro_Badoglio.jpg|129x129px25-iyul 1943-yil17-aprel 1944-yil22-aprel 1944-yil8-iyun 1944-yilRegentstvo (1944)25Ivanoe Bonomi(1873—1951)link=Fayl:Ivanoe_Bonomi.jpg|123x123px18-iyun 1944-yil10-dekabr 1944-yilDemokratik Mehnat partiyasi12-dekabr 1944-yil19-iyun 1945-yil29Ferruchcho Parri(1890—1981)link=Fayl:Stamp_of_Kyrgyzstan_parri.jpg|91x91px21-iyun 1945-yil8-dekabr 1945-yilHarakat partiyasi30Alchide de Gasperi(1881—1954)link=Fayl:Alcide_De_Gasperi.jpg|118x118px10-dekabr 1945-yil10-iyul 1946-yilXristian Demokratiyasi

 Italiya bosh vazirlari (1946-yil va hozir) 
1946-yilgi referendumdan soʻng, Italiya monarxiyadan respublika tuzumiga oʻtdi.

 Yana qarang 

 Italiya bosh vazirlari roʻyxati

 Manbalar 

 Havolalar 
 1-Respublika hukumatlari, 1946-93 yillar, Arxivnaya kopiya
 2-Respublika hukumatlari, 1993 yildan beri Arxivnaya kopiya


Turkum:Italiya siyosati