Qoraqulduq

Qoraqulduq, QuruqulduqToʻrtkoʻltepa-1 // Toshkent: ensiklopediya / bosh tahrir hayʼati A. Akromov va boshq. Toshkent: „Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi“, 2009. – statya iz Natsionalnoy ensiklopedii Uzbekistana (Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi) – Toshkent viloyatidagi kanal (ariq), Salor kanalining oʻng tarmogʻi. Chirchiq daryosining oʻng qirgʻogʻidagi yirik sugʻorish tizimlaridan birini suv bilan taʼminlaydi.

Tabiiy suv oqimidan kanalga aylantirilgan.

 Geografik tavsif 
Qoraqulduq Chinoz kanalidan suv oladiBoʻzsuv – statya iz „Uzbekskoy sovetskoy ensiklopedii“ (Oʻzbek sovet ensiklopediyasi). Qoraqulduqda suv oqimi tezligi 12 m³/s Boʻzsuv – statya iz „Uzbekskoy sovetskoy ensiklopedii“ (Oʻzbek sovet ensiklopediyasi) .

"Oʻzbek Sovet Ensiklopediyasi" ga koʻra, Qoraqulduq Salar kanalidagi Qurquldaq suv ajratgichidan kelib chiqqanBoʻzsuv – statya iz „Uzbekskoy sovetskoy ensiklopedii“ (Oʻzbek sovet ensiklopediyasi). Shu bilan birga, suv ajratgichdan Niyozbosh kanali hosil boʻladi. Suv ajratgich Toshkent viloyatining Zangiota va Yangiyoʻl tumaniTashkent. Plan goroda. – Tashkent: Goskomgeodezkadastr, 2013 (plan Tashkentskogo viloyata na oborote). ning Oʻrtaovul qishlogʻi chegarasidan, taxminan 360 m balandlikda joylashgan.
Qoraqulduq M-34 avtomobil yoʻlini va Toshkent-Samarqand temir yoʻl liniyasini kesib oʻtadiAydarkul. Arnasay. Chardara. Topograficheskie karti masshtaba 1: 50 000, 1: 200 000. – Tashkent: Voenno-kartograficheskaya fabrika TurkVO, 1991.. Chiqish joyidan bir oz pastroqda Qoraqulduq kanali janubi-gʻarbga yoʻnaladi. Yangiyoʻl shahri Nov (Nau) shahar posyolkasi hududidan oʻtib, Eski Qovunchi qishloq fuqarolar yigʻini hududiga oqib kiradi. Shimoli gʻarbda Qoraqulduq, janubi-sharqda Toshkent-Samarqand temir yoʻl liniyasi bilan birgalikda Yangiyoʻl shahrining tabiiy chegarasi boʻlib xizmat qilgan (keyinchalik aholi punktlari daryo oʻzanidan tashqarida paydo boʻla boshlagan).

Chinoz tumanlarida Amir Temur, Ramazon, Olmazor shaharchalari kanal yaqinida joylashgan. Bundan tashqari, kanal shimolga bir oz qiyalab oladi, lekin keyinroq janubga buriladi. Xuddi shu yoʻnalishda avtomobil va temir yoʻlni kesib oʻtadi va Yangixayot aholi punkti hududidan oʻtib, taxminan 260 m balandlikda Chirchiq daryosiga quyiladiTashkent. Plan goroda. – Tashkent: Goskomgeodezkadastr, 2013 (plan Tashkentskogo viloyata na oborote)..

 Iqtisodiy foydalanish 
Quruqqulduq kanali Chirchiqning oʻng qirgʻogʻidagi eng yirik sugʻorish kanallaridan biri. Toshkent viloyatining Yangiyoʻl tumanida kanal 6 ming gektar yerni suv bilan taʼminlaydiBoʻzsuv – statya iz „Uzbekskoy sovetskoy ensiklopedii“ (Oʻzbek sovet ensiklopediyasi) Tsvetnaya vkleyka mejdu S. 320—321.

 Ekologik holat 
Yiliga 22,2 million m³ oqova suv toʻgʻridan-toʻgʻri Qoraqulduqqa quyiladi. 1963-yilda oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Qoraqulduq suvida minerallashuv kuchaygan, 5 kun davomida biologik kislorod isteʼmoli 9,6 mg/l, ammiak miqdori 2,2 mg/l ga yetganOba pokazatelya previshayut predelno dopustimuyu konsentratsiyu.

 Tarixiy maʼlumotlar 

 Kanalning kelib chiqishi 
Taxminlarga koʻra, Qoraqulduq dastlab tabiiy suv oqimi boʻlgan. Tarixchi Yu. F. Buryakov kanal oʻzani oʻtmishda tabiiy oʻzgarishlarga uchraganini, bu sunʼiy yaratilishni istisno qilganini taʼkidlaydi. Uning fikricha, vaqt oʻtishi bilan daryodagi suv miqdori mahalliy aholining ehtiyojlarini qondirolmay qolgan. Natijada Qoraqulduq Chirchiq daryosi bilan tutashtirilgan va kanalga aylangan.

 Qoraqulduqdagi aholi punktlari 
Salar, Niyozbosh va Qoraqulduq qirgʻoqlari boʻylab miloddan avvalgi 1-ming yillik oʻrtalari va oxirida vujudga kelgan qadimgi dehqonchilik madaniyatining koʻplab yodgorliklari joylashgan – statya iz Natsionalnoy ensiklopedii Uzbekistana (Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi). Kanal oqimi burgulik madaniyati tashuvchilarining yashash joylaridan biri boʻlgan.

Miloddan avvalgi VI asrda Qoraqulduqning chap qirgʻogʻida (hozirgi Yangiyoʻl shahri hududi) Qovunchintepa arxeologik manzilgohi barpo etilgan boʻlib, unda Qovunchi madaniyati tasvirlangan. Buni YU. F. Buryakov Qovunchintepa qal’asining koʻrinishini Qoraqulduq suvidan foydalanish qulayligi bilan bevosita bogʻlaydi. Qovunchi aholisi tomonidan sunʼiy sugʻorishning boshlanishi miloddan avvalgi III—II asrlarga toʻgʻri keladi
Qolaversa, eramizning birinchi asrlarida Qoraqulduk yaqinidagi tabiiy tepalikda Changtepa aholi punkti paydo boʻlgan. U yerlar Turk xoqonligi tarkibiga kirgan, keyinchalik qoraxoniylar davrida (XI-XII asrlar, XII asrning ikkinchi yarmi) davrida taslab ketilgan.

Oʻrta asrlarda (taxminan X asrda) Chinoz chekkasidagi yerlarni suv bilan taʼminlovchi Qoraqulduqdan uchta sugʻorish kanali yaratilgan – Eski Toshkent, Chuqur va YoʻltushganChinachket – istoricheskiy gorod v nizovyax Chirchika, na territorii sovremennogo Chinaza.

 Tuproqqa taʼsir qilish 
Qoraqulduq kanalining oqimi tuproq rel’efning oʻzgarishiga olib keldi. U oqib oʻtgunga qadar Yangiyoʻl ustidagi maydonning qiyaligi Chirchiq daryosi tomon yoʻnalgan, keyinchaluk u teskari burilib, sunʼiy ayvonga oʻxshash sirtli vodiy hosil qilgan

 Manbalar 

Turkum:Chirchiq daryosiga oqib tushadigan kanallar
Turkum:Salor tarmogʻi
Turkum:Chinoz tumani daryolari
Turkum:Yangiyoʻl tumani daryolari
Turkum:Toshkent viloyati kanallari
Turkum:Alfavit boʻyicha daryolar