Ortaköy masjidi

Ortaköy masjidi () yoki Büyük Mecidiye Camii () – Turkiyaning Istanbul shahri Beşiktaş tumani, Bosfor boʻgʻozidagi eng mashhur joylardan biri boʻlgan Ortaköy iskala maydonining qirgʻogʻida joylashgan masjid. Binoning qurilish ishlari Usmonlilar imperiyasi sultoni Abdulmajid I buyrugʻiga asosan boshlanib, 1854 yoki 1856-yillarda yakunlangan.

Istanbulning Bosfor boʻgʻozi va Bosfor koʻprigining oʻziga xos majmualaridan biri boʻlgan ushbu masjid Beşiktaş tumanining ramzi hisoblanadi. Inshoot Bosfor boʻgʻozi va paromlardan juda chiroyli koʻrinadi.

 Tarixi 
Hozirgi Ortaköy masjidi oʻrnida avval 1720-yilda qurilgan va 1731-yilda Patrona Halil qoʻzgʻoloni paytida vayron boʻlgan kichik masjid boʻlgan. Hozirgi masjidning qurilishi Usmonlilar sultoni Abdulmajid I topshirigʻi bilan amalga oshirilgan va taxminan 1854 yoki 1856-yillarda tugatilgan (aniq qurilish sanalari ilmiy manbalarda turlicha). Bino meʼmorlari arman millatiga mansub ota va oʻgʻillar Garabet Balyan va Nikoğos Balyan boʻlib, ular bir jamoa sifatida ishlagan va 1853–1855-yillarda yaqin atrofdagi Dolmabahçe saroyi va Dolmabahçe masjidini loyihalashtirgan.

Masjidning yagona gumbazi dastlab gʻishtdan qurilgan, biroq gumbazda vaqt oʻtishi bilan yoriqlar paydo boʻlgan va qulaydigan holatga kelib qolgan, shu sababli yangi gumbaz beton yordamida rekonstruksiya qilingan. 1894-yilda hududda zilzila sodir boʻlgan va masjidga zarar yetkazgan. 1984-yilda ham kichik yongʻin sodir boʻlishi natijasida masjid shikastlangan. Shunday qilib, inshootda oʻz davrida bir qator taʼmirlash va tiklash ishlari amalga oshirilgan.

Jamgʻarmalar Bosh boshqarmasi tomonidan 2014-yilda deyarli 7 million lira evaziga uch yillik restavratsiya loyihasi amalga oshirilgan. Masjid 2014-yil 6-iyun kuni oʻsha paytdagi mamlakat Bosh vaziri Recep Tayyip Erdoğan va boshqa hukumat vakillari ishtirokidagi marosim bilan rasman ochilgan.

 Arxitekturasi 
Istanbuldagi boshqa binolarda boʻlgani kabi, meʼmor Balyanlar ham masjidni loyihalashtirishda neoklassik arxitekturaning aralash yoki eklektik uslublardan, shuningdek, Usmonli barokko uslubidan olingan baʼzi yoʻnalishlar va umumiy dizayn elementlaridan foydalanishgan. Biroq ushbu masjid oʻsha davrdagi boshqa masjidlardan toshdan oʻyib ishlangan alohida bezaklari bilan ajralib turgan.

Bino U shaklidagi qurilish rejasiga ega sulton uchun ikki qavatli imperator turar-joyi hamda bitta gumbaz bilan qoplangan kvadrat shaklidagi asosiy namozxonadan iborat. Jabhalari oʻyilgan ustunlar tosh relyeflar bilan bezatilgan boʻlib, masjidga oʻziga xos „dinamik koʻrinish“ beradi. Masjidni yoritib turuvchi ikki qator derazalar mavjudAlan, p.63. Binoning keyinchalik qayta tiklangan gumbazi betondan qurilgan, ikkita ingichka minoralarni qurishda toshdan foydalanilgan. Minoralarda korinf orderiga oʻxshash balkonlar mavjud.

Masjid Oltin shoxning narigi tomonida bunyod etilgan boshqa masjidlarga qaraganda nisbatan kichik. Binoning ichki maydoni oʻlchov jihatdan kamtarona, lekin keng va baland derazalarga ega boʻlib, ular kunduzgi yorugʻlikni taʼminlaydi. Mehrob va minbarni qurishda marmar va porfir kabi qurilish materiallari ishlatilgan. Gumbazning ichki qismi trompe-l'œil freskalari bilan bezatilgan boʻlib, ular birinchi marta Usmonli meʼmorchiligida Abdulmajid I tomonidan kiritilgan. Bu yerdagi trompe-l'œil rasmlari neorenessans davri uslubida ishlangan, shuningdek, anʼanaviy islom arxitekturasi va bezak elementlarini oʻzida mujassam etgan pardali, tokchali derazalar, shuningdek, qator mehroblar tasvirini ham oʻz ichiga olgan. Masjidning ichki qismida, shuningdek, Abdulmajid I tomonidan chizilgan bir nechta islom xattotligi lavhalari mavjud.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 




Turkum:Istanbuldagi masjidlar
Turkum:19-asrda Turkiyada qurilgan masjidlar
Turkum:Turkiyadagi gumbazli masjidlar
Turkum:Turkiyadagi minorali masjidlar