Altun Kupri

Altun Kupri (, , ) Iroqning Kirkuk muhofazotidagi shaharcha. Aholisi asosan turkmanlar. Arablar va kurdlar kamchilik aholini tashkil qiladi. Shaharcha Kichik Zab sohilida va Erbil – Kirkuk yoʻlida joylashgan. Shaharcha „oʻziga xos strategik ahamiyatga ega“ deb taʼriflanadi va bahsli hudud hisoblanadi.


 Etimologiyasi 

Altun Kupri Iroq turkmanlarining standart turkchasida „altun köprü“ soʻzining koʻrinishi boʻlib, oʻzbekchada „Oltin ko'prik“ maʼnosini anglatadi. Shahar nomi haqida turli xil nazariyalar mavjud. Baʼzilar „Oltin ko'prik“ deganda shu nomdagi turk yoki kurd ayolni nazarda tutsa, boshqalar bu shahar va undagi koʻprikdan oʻtgan hamda Mosul va Bagʻdod oʻrtasidagi yoʻlda qatnagan turli karvonlarni nazarda tutadi, deb hisoblashadi.

 Tarixi 
Usmonli sultoni Murod IV shaharda ikkita koʻprik qurdirib, shaharning ahamiyatini oshirdi. Unga koʻplab evropalik sayohatchilar tashrif buyurishgan va manzaralari bilan mashhur boʻlgan.

18-asr oxiriga kelib Altun Kuprida 400 tadan 500 tagacha xonadon bor edi. Mirzo Abu Tolib Xon 1799-yilda shaharga tashrif buyurib, uni dehqonchilik bilan band bo‘lgan kurdlar va turkmanlar aralash yashaydigan katta qishloq deb taʼriflagan. Qolaversa, Kurdiston va Bagʻdod oʻrtasida anjir, uzum va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlari savdosi markazi ham boʻlgan. Soranlik Muhammad Posho (1813-1836) davrida hudud shaharga aylandi va Bagʻdoddagi Usmonli hokimini oʻz nazoratini tan olishga majbur qildi. 1906-yilda shaharda 4000 kishi yashagan. Usmonlilar 1918-yilda shaharning toshdan qurilgan mashhur koʻpriklarini buzib tashlab, uning oʻrniga zamonaviy temir konstruksiyalar oʻrnatdilar.

1925-yilda shahar aholisi asosan turkmanlar edi.

Shaharda Saddam davrida arablashuv amalga oshirildi va shimoldagi qoʻzgʻolonlarning Kirkuk tomon yoyilishiga qarshi turish uchun shahar kuchli harbiylashtirildi.

1991-yilda Iroq armiyasi tomonidan Fors koʻrfazi urushi paytidagi Altun Kupri qirgʻinida yuzdan ortiq turkmanlar halok boʻlgan.

 Demografiya 

1947-yilgi aholini roʻyxatga olishda kurdlar aholining 70% qismini tashkil etgan boʻlsa, 1957-yilda 50% ga kamaygan. 1965-yilgi aholini roʻyxatga olishda kurdlar ulushi 25,7% ga kamayib, 1977-yilda yana 75,6% gacha koʻtarilgan. 2005-yilgi saylovlarda DPAK Altun Kupri tumanidan 80% ovoz olgan.

 Manbalar 

Turkum:Kirkuk muhofazotidagi aholi manzilgohlari
Turkum:Iroqdagi turkman hamjamiyati
Turkum:Iroqdagi kurd aholi manzilgohlari