Rivojlangan mamlakat

Rivojlangan mamlakat (yoki yuqori daromadli mamlakat) — nisbatan kam rivojlangan mamlakatlar bilan solishtirilganda iqtisodiy hayot darajasining ancha yaxshiligi, yuksak taraqqiy qilgan iqtisodiyot sohibi ekanligi va texnologik jihatdan ilgʻor infratuzilmaga egaligi bilan ajralib turadigan suveren davlat. Odatda, iqtisodiy rivojlanish darajasini baholash mezonlari yalpi ichki mahsulot (YaIM), aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan daromad, sanoatlashuv darajasi, infratuzilmaning yaxshi yoʻlga qoʻyilgani va umumiy turmush darajasiga koʻra belgilanadiDeveloped Economy Definition  Investopedia (16-aprel 2010). Qaraldi: 12-iyul 2013.. Shunga qaramay, rivojlanganlik darajasini belgilashda qaysi mezonlar qoʻllanishi va qaysi mamlakatlarni sanoatlashgan deb tasniflash mumkinligi borasidagi bahslar hozirgi kunga qadar davom etib kelmoqda. Rivojlangan mamlakatlarning turli taʼriflari Xalqaro valyuta jamgʻarmasi va Jahon banki tomonidan eʼtirof etiladi, bundan tashqari, Inson taraqqiyoti indeksi reytingi oʻzida oʻrtacha umr koʻrish davomiyligi, taʼlim va aholi jon boshiga daromadning umumiy indeksini aks ettirgani uchun rivojlangan davlatlarga baho berishda asosan shu kriteriyalar hisobga olinadi. Rivojlangan mamlakatning yana bir keng tarqalgan oʻlchovi bu aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulotning eng kamida 22 000 AQSh dollari boʻlishi kerakligidir. 2023-yil hisob-kitoblariga koʻra 37 ta mamlakat asosiy toʻrtta mezon talablariga toʻgʻri kelgan boʻlsa, qolgan 16 ta davlat toʻrt mezondan uchtasiga mos kelgan.

Odatda rivojlangan mamlakatlarning postindustriyadan keyingi iqtisodiyotlari rivojlangan boʻladi. Bunda xizmat koʻrsatish sohasi yalpi ichki mahsulotga sanoat sektoriga qaraganda koʻproq daromad keltiradi. Rivojlangan mamlakatlar sanoatlashtirish jarayonida boʻlgan yoki sanoatlashtirishdan oldingi mamlakatlar bilan, baʼzilari eng kam rivojlangan mamlakatlar toifasiga kiritilishi mumkin boʻlgan, deyarli toʻliq agrar boʻlgan rivojlanayotgan mamlakatlar bilan taqqoslanadi. 2023-yildagi XVJ maʼlumotlariga koʻra, rivojlangan mamlakatlar yalpi ichki mahsuloti nominal qiymatlar boʻyicha jahon yalpi ichki mahsulotining 57,3 foizini va xarid qobiliyati pariteti (PPP) boʻyicha jahon yalpi ichki mahsulotining 41,1 foizini tashkil qilgan.

 Taʼrifi va mezonlari 
alt=UNCTAD List ABCD|thumb|334x334px| UNCTAD aʼzolari klassifikatsiyasi:
Biror davlatning rivojlanganlik darajasini aniqlash jarayonida olib borilgan muhokamalar davomida ijtimoiy omillardan koʻra koʻproq aniq iqtisodiy mezonlar hisobga olinishi borasidagi qarashlar ustunlik qiladi. Bunday mezonlardan biri aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan daromaddir; aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan yalpi ichki mahsuloti (YaIM) yuqori boʻlgan mamlakatlar rivojlangan mamlakatlar sifatida qabul qilinadi. Yana bir iqtisodiy mezon — sanoatlashuv; iqtisodiyotida sanoatning uchinchi hamda toʻrtinchi tarmoqlari hukmron boʻlgan mamlakatlar odatda rivojlangan mamlakatlar sifatida qabul qilinadi. Yaqin vaqtlardan boshlab yana bir koʻrsatkich, yaʼni iqtisodiy koʻrsatkichlar, milliy daromad va boshqa koʻrsatkichlar, shuningdek, oʻrtacha umr koʻrish va taʼlim tizimi holatini umumlashtirgan Inson taraqqiyoti indeksi (ITI) darajasi ham keng qoʻllanila boshlandi. Bu mezon rivojlangan mamlakatlarni juda yuqori inson taraqqiyoti indeksi ko‘rsatkichiga ega bo‘lgan davlatlar sifatida belgilaydi. Biroq, indeks bir qancha omillarni, masalan, aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan sof boylik yoki mamlakatdagi tovarlarning nisbiy sifatini hisobga olmaydi. Bu holat G7 aʼzolari va boshqa shu kabi eng ilgʻor mamlakatlarning reytingini pasaytirib yuboradi.

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Statistika boʻlimi maʼlumotlariga koʻra:Birlashgan Millatlar Tashkilotiga oid „rivojlangan“ va „rivojlanayotgan“ mamlakatlar yoki davlatlarning darajasini belgilash boʻyicha oʻrnatilgan biror konvensiya mavjud emas.Va shu taʼkidlanadi:Davlatlatlarni „Rivojlangan“ va „rivojlanayotgan“ tarzda ajratish faqatgina statistik darajadagi ahamiyatga ega boʻlib, rivojlanish jarayonida maʼlum bir mamlakat yoki hududga nisbatan hech qanday xulosani ifodalamaydi.Shunga qaramay, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Savdo va rivojlanish boʻyicha konferensiyasi ushbu tasnifni qoʻllashda davom etish mumkin deb hisoblaydi:Rivojlangan iqtisodiyotli mamlakatlar qatoriga Shimoliy Amerika, Yevropa, Isroil, Yaponiya hamda Koreya Respublikasi, shuningdek, Avstraliya va Yangi Zelandiya kiradi.

 Shu kabi atamalar 
Rivojlangan mamlakat konsepsiyasi bilan bogʻliq boʻlgan atamalar qatoriga „yetakchi mamlakat“, „sanoatlashgan mamlakat“, „ilgʻor mamlakat“ (MDC), „iqtisodiy jihatdan yuksak taraqqiy etgan mamlakat“ (MEDC), „Global Shimoliy mamlakat“, „birinchi dunyo mamlakati“ va „postindustrial mamlakat“ kabilarni misol sifatida keltirish mumkin. Sanoatlashgan mamlakat atamasi biroz mavhum atama sanaladi. Chunki sanoatlashuv tinimsiz davom etadigan jarayon boʻlib, uni aniqlash qiyin kechadi. Dastlabki sanoatlashgan mamlakat Buyuk Britaniya, keyingisi esa Belgiyadir. Keyinchalik sanoatlashuv Germaniya, AQSh, Fransiya va boshqa Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida davom etdi. Jeffrey Sachs kabi baʼzi iqtisodchilar fikriga koʻra, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakat oʻrtasidagi mavjud tafovut asosan XX asrda yuz bergan hodisadir.

Mathis Wackernagel mamlakatlarni ikki toifaga ajratishni „na tavsiflovchi, na tushuntiruvchi“ deb ataydi. Haqiqatda ikki xil emas, balki 200 dan ortiq mamlakat mavjud boʻlib, ularning barchasi bir xil tabiat qonunlariga duch keladi, ammo har biri oʻziga xos xususiyatlarga ega.

2021-yilgi tahlilga binoan rivojlanayotgan bozor maqomidan chiqib ketgan, ammo hali rivojlangan mamlakatlar darajasiga yetmagan bozorlar, iqtisodiyotlar yoki mamlakatlarni tavsiflash uchun rivojlangan mamlakatlar qatoriga qoʻshilayotgan atamasini qoʻllash taklif etildi. Rivojlanayotgan mamlakatlarning bozorlaridagi transmilliy korporatsiyalari chet el bozorlarida ham faoliyat olib bormoqda va xorijiy mamlakatlardan bilim olishning o‘ziga xos noyob usullarini namoyon etmoqda.

 Turli mezonlar boʻyicha roʻyxatlangan iqtisodiyotlar 

 Inson taraqqiyoti indeksi (ITI) 
alt=World map|thumb|350px|Inson taraqqiyoti indeksi toifalarini ifodalovchi dunyo xaritasi (2021-yil maʼlumotlari asosida, 2022-yilda nashr etilgan)
alt=World map|thumb|350px|Inson taraqqiyoti indeksi ballari boʻyicha mamlakatlar yoki hududlarning jahon xaritasi (2021-yil maʼlumotlari asosida, 2022-yilda chop etilgan)
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson taraqqiyoti indeksi iqtisodiyotning inson taraqqiyotiga taʼsiri darajasini oʻlchaydigan statistik koʻrsatkichdir. Inson taraqqiyoti indeksida yuqori ballga ega boʻlish va farovon iqtisodiyot oʻrtasida kuchli bogʻliqlik mavjud boʻlsa-da, BMTning taʼkidlashicha, mamlakatda Inson taraqqiyoti indeksi daromad yoki unumdorlikdan koʻra muhimroqdir. Aholi jon boshiga YaIM yoki aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan daromaddan farqli oʻlaroq, Inson taraqqiyoti indeksi daromadning „taʼlim va sogʻliqni saqlash imkoniyatlariga, shu bilan birga inson taraqqiyotining yuqori darajalariga“ qanday aylanishini hisobga oladi.

1990-yildan beri Norvegiya (2001—2006, 2009—2019), Yaponiya (1990—1991 va 1993), Kanada (1992 va 1994—2000) va Islandiya (2007—2008) Inson taraqqiyoti indeksi boʻyicha eng yuqori ballga ega boʻlgan mamlakatlar hisoblanadi.

2021-yilda 1 dan 66 gacha boʻlgan quyidagi mamlakatlar „inson taraqqiyoti juda yuqori“ mamlakatlar qatoriga kirgan:
+Inson taraqqiyoti indeksi boʻyicha mamlakatlar jadvaliOʻrinMamlakat/hududITI2021-yil maʼlumotlari (2022-yil hisoboti)2015-yildan beri oʻzgarish2021-yil maʼlumotlari (2022-yil hisoboti)Oʻrtacha yillik oʻsish (2010—2021)0.9620.9610.9590.9520.9510.9480.9470.9450.9420.9410.9400.9390.9370.9360.9350.9300.9290.9250.9210.9190.9180.9160.9110.9050.9030.8960.8950.8900.8890.8870.8760.8750.8660.8630.8580.8550.8530.8480.8460.8420.8380.8320.8310.8290.8220.8210.8160.8120.8110.8100.8090.8080.8050.8030.8020.800

 Yuqori daromadli iqtisodiyotlar 
Rivojlangan mamlakatlar roʻyxatini tuzgan institutlar quyidagilardir: BMT (yuqorida koʻrsatilgan roʻyxat), Markaziy razvedka boshqarmasi va fond bozori indekslarining baʼzi provayderlari (FTSE Group, MSCI, S&P, Dow Jones, STOXX va boshqalar).

Biroq, boshqa koʻplab institutlar ham rivojlangan mamlakatlarni muhokama qilgan holda koʻplab umumiy roʻyxatlarni yaratdilar. Masalan, Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (XVJ) 39 ta „yetakchi iqtisodiyotli mamlakatlar“ni aniqlaganWorld Economic Outlook , International Monetary Fund, September 2011, p. 165.. OECDning 37 ta aʼzosi „rivojlangan mamlakatlar klubi“ sifatida tanilganMinutes of Forum #26:Global Strategy Series 2 — Japan as It Should Be (Outline) | Economic and Social Research Institute, Cabinet Office, Government of Japan . Esri.go.jp. Retrieved 12 July 2013.. Jahon banki 81 ta „yuqori daromadli mamlakatlar“ni aniqlaganhttps://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups , World Bank. Accessed on 15 July 2023.. Yuqori darajada rivojlangan va nufuzli mamlakatlarni tasniflash uchun 30—50 Club (jon boshiga yalpi ichki mahsulot 30 000 dollardan va aholi soni 50 milliondan ortiq) kabi boshqa standartlar ham ishlab chiqilgan.

 Jahon bankining yuqori daromadli iqtisodiyoti 
Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, quyidagi 83 ta mamlakat va hududlarning iqtisodiyoti „yuqori daromadli iqtisodiyotlar“ deb tasniflangan. 2024-moliya yili holatiga koʻra, 2022-yilda aholi jon boshiga YaIM 13 845 AQSh dollari yoki undan koʻp boʻlgan mamlakatlar yuqori daromadli iqtisodiyotga ega hisoblanadi.

Yevropadagi 37 ta davlat va hududlar:Amerikadagi 22 ta davlat va hududlar:Osiyodagi 15 ta davlat va hududlar:Okeaniyadagi 8 ta davlat va hududlar:

Afrikadagi 1 ta davlat:

8 ta sobiq yuqori daromadli iqtisodiyotli davlatlarhttps://datatopics.worldbank.org/world-development-indicators/the-world-by-income-and-region.html , The World by Income and Region, World Bank. Accessed on 8 July 2021.:*1994 va 2009-yillar oraligʻida  bir qismi sifatida

#2010-yil 10-oktyabrda tarqatib yuborilgan, uning oʻrniga Kyurasao va Sen-Marten kelgan

 Yuqori daromadli OECD aʼzolari 
Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, quyidagi 34 ta aʼzo „OECDning yuqori daromadli“ mamlakatlari deb tasniflanadi:

Yevropadagi 26 ta davlat:Amerikadagi 3 ta davlat:

Osiyodagi 3 ta davlat:

Okeaniyadagi 2 ta davlat:

 Rivojlanishga koʻmaklashish qoʻmitasi aʼzolari 
Rivojlanishga koʻmaklashish qoʻmitasida (DAC) dunyoning yirik donor davlatlari guruhi hisoblanuvchiPeer reviews of DAC members — Organisation for Economic Co-operation and Development . Oecd.org. Retrieved 22 October 2013. 29 ta OECDga aʼzo davlatlar va Yevropa Ittifoqi rivojlanayotgan mamlakatlarda rivojlanishga yordam berish va qashshoqlikni kamaytirish bilan bogʻliq masalalarni muhokama qiladiDAC website >> „The DAC in Dates“ , On the DAC’s self-description, see the introductory letter. On other events, refer to the relevant section by date.. Quyidagi OECDga aʼzo davlatlar DACning ham aʼzolaridir:

Yevropadagi 23 ta davlat:

Amerikadagi 2 ta davlat:

Osiyodagi 2 ta davlat:

Okeaniyadagi 2 ta davlat:

 XVJ maʼlumotlariga binoan yetakchi iqtisodiyotli mamlakatlar 
Xalqaro valyuta jamgʻarmasining maʼlumotlariga koʻra, 41 ta mamlakat va hududlar rasman „yetakchi iqtisodiyotli mamlakatlar“ roʻyxatiga kiritilgan. Bunga qo‘shimcha ravishda, Markaziy razvedka boshqarmasi tomonidan o‘zgartirilgan 7 ta mikrodavlat va qaram hududlar ham qo‘shilgan bo‘lib, ular XVJ versiyasidan tushirib qoldirilgan edi:

XVJ tomonidan tasniflangan Yevropadagi 29 ta davlat va qaram hududlar, 6 tasi Markaziy razvedka boshqarmasi tomonidan qoʻshilgan:Osiyodagi 7 ta davlat va hududlar:

XVJ tomonidan kiritilgan Amerikadagi 3 ta davlat va hududlar, 1 ta hudud Markaziy razvedka boshqarmasi tomonidan qoʻshilgan:

Okeaniyadagi 2 ta davlat:

d Markaziy razvedka boshqarmasi XVJning 38 ta rivojlangan iqtisodiyotli mamlakatlar roʻyxatining eski versiyasini oʻzgartirib, XVJning rivojlangan iqtisodiyotli mamlakatlari roʻyxati „Andorra, Bermud orollari, Farer orollari, Gernsi, Holy See, Jersey, Lixtenshteyn, Monako va San-Marino[…]“ kabi 9 ta kichikroq mamlakatlarni ham qamrab olishi kerakligini taʼkidladi. Keyinchalik XVJ roʻyxatiga San Marino (2012) va Andorra (2021) ham kiritilgan.

 Parij klubi aʼzolari 
Parij klubining() 22 ta doimiy aʼzosi asosiy kreditor-mamlakatlarning mansabdorlar guruhi hisoblanib, ularning roli qarzdor mamlakatlar duch kelgan toʻlov qiyinchiliklariga muvofiqlashtirilgan va barqaror yechimlarni topishdir.

Yevropadagi 15 ta davlat:

Amerikadagi 3 ta davlat:

Osiyodagi 3 ta davlat:

Okeaniyadagi 1 ta davlat:

 Qiyosiy jadval (2023) 
BMTTD maʼlumotlariga koʻra, inson rivojlanishi „juda yuqori“ (0,800 va undan yuqori) boʻlgan mamlakatlarning qiyosiy jadvali; XVJ maʼlumotlariga koʻra, „rivojlangan“ iqtisodiyotli mamlakatlar; Jahon banki maʼlumotlariga koʻra, „yuqori daromadli“ iqtisodiyotga ega mamlakatlar; XVJ maʼlumotlariga koʻra, aholi jon boshiga daromad (xarid qobiliyati pariteti) 25 000 dollardan yuqori mamlakatlar:
MamlakatlarITIXVJJBXarid qobiliyati pariteti boʻyicha aholi jon boshiga daromad 202320232007-yildan beri 2023-yildan beri 2017-yildan beri 2016-yildan beri20212021-yildan beri 2012-yildan beri 2000-yildan beri2004-yilgacha20202003-yildan beri 2020-yildan beri 1990-yildan beri2010-yilgacha2016 2005-yildan beri 2014-yildan beri 2012-yildan beri 2016-yildan beri2015 2005-yildan beri 2015-yildan beri 2012-yildan beri 2013-yildan beri2013 2001-yildan beri 1989-yildan beri 1996-yildan beri 2013-yildan beri2012 2003-yildan beri 2011-yildan beri 2006-yildan beri 2012-yildan beri2011 2006-yildan beri 2009-yildan beri 2007-yildan beri 2011-yildan beri2009 2001-yildan beri 2009-yildan beri 2006-yildan beri 2006-yildan beri2008 2003-yildan beri 2008-yildan beri 2002-yildan beri 2007-yildan beri 2000-yildan beri 2008-yildan beri 1990-yildan beri 1987-yildan beri1990-yilgacha 2008-yildan beri1990-yilgacha 1987-yildan beri2007 1998-yildan beri 2007-yildan beri 1997-yildan beri 2006-yildan beri 2005-yildan beri 1989-yildan beri 1994-yildan beri 2007-yildan beri2006 1991-yildan beri 1997-yildan beri 1987-yildan beri 2006-yildan beri 1999-yildan beri 1997-yildan beri 2001-yildan beri 2006-yildan beri20031990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 2003-yildan beri2002 2001-yildan beri 2001-yildan beri 1988-yildan beri 2002-yildan beriN/A 1997-yildan beri 1987-yildan beri 2002-yildan beri2001 1995-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 2001-yildan beri1999 1999-yildan beri 1997-yildan beri 1987-yildan beri 1991-yildan beri 1994-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1999-yildan beri 1992-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1999-yildan beri1998 1996-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1998-yildan beri1990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1998-yildan beri1990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1998-yildan beri 1993-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1998-yildan beri19971990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1997-yildan beri1990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1997-yildan beri1990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1997-yildan beri1996 1995-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1996-yildan beri 1992-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1996-yildan beri1990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1996-yildan beri1990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1996-yildan beri19951990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1995-yildan beri1994 1991-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1994-yildan beri1992 1992-yildan beri 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1986-yildan beri1990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1992-yildan beri19881990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1988-yildan beri19871990-yilgacha 1945-yildan beri 1987-yildan beri 1986-yildan beriJarayondaMamlakatlarITIXVJJBXarid qobiliyati pariteti boʻyicha aholi jon boshiga daromad 2023 2014-yildan beriYoʻq 2012-yildan beri 2022-yildan beri 2007-yildan beriYoʻq 2012-yildan beri 2021-yildan beri 2021-yildan beriYoʻq 2006-yildan beri 2006-yildan beri 2013-yildan beriYoʻq 2021-yildan beri 2017-yildan beri 2019-yildan beriYoʻq 2021-yildan beri 2015-yildan beri 2016-yildan beriYoʻq 1987-yildan beri 1999-yildan beri 2005-yildan beriYoʻq 2014-yildan beri 2014-yildan beri 2003-yildan beriYoʻq 2009-yildan beri 2014-yildan beri 2014-yildan beriYoʻq 1987-yildan beri 1992-yildan beri 2012-yildan beriYoʻq 2001-yildan beri 1983-yildan beri 2012-yildan beriYoʻq 2007-yildan beri 1990-yildan beri 2010-yildan beriYoʻq 2004-yildan beri1980-yilgacha 2004-yildan beriYoʻq 1987-yildan beri1980-yilgacha 1999-yildan beriYoʻq 1990-yildan beri1985-yilgacha 1996-yildan beriYoʻq 1987-yildan beri1980-yilgachaBoshqa eslab oʻtilgan mamlakatlarMamlakatlarITIXVJJBXarid qobiliyati pariteti boʻyicha aholi jon boshiga daromad 2023 2019-yildan beriYoʻqYoʻq 2023-yildan beri 2019-yildan beriYoʻqYoʻq 2022-yildan beri 2019-yildan beriYoʻqYoʻq 2022-yildan beri 2006-yildan beriYoʻqYoʻq 2022-yildan beri 2013-yildan beriYoʻqYoʻq 2022-yildan beri 2015-yildan beriYoʻqYoʻq 2021-yildan beri 2015-yildan beriYoʻqYoʻq 2018-yildan beri 2016-yildan beriYoʻqYoʻq 2017-yildan beri Saint Kitts va NevisYoʻqYoʻq 2012-yildan beri 2017-yildan beri 2013-yildan beriYoʻqYoʻq 2017-yildan beriYoʻqYoʻq 2014-yildan beri 2016-yildan beri 2015-yildan beriYoʻqYoʻq 2015-yildan beriYoʻqYoʻq 2006-yildan beriYoʻqYoʻqYoʻqYoʻq 2023-yildan beri GayanaYoʻqYoʻq 2022-yildan beri 2022-yildan beri 2021-yildan beriYoʻqYoʻqYoʻqYoʻqYoʻqYoʻq 2021-yildan beri 2019-yildan beriYoʻqYoʻqYoʻqMaʼlumot yoʻqYoʻq 2019-yildan beriYoʻqYoʻqYoʻq 2012-yildan beriYoʻq 2012-yildan beriYoʻqYoʻqYoʻq

 Yana qarang 
 Toʻrtinchi dunyo
 Globallashuv
 G8
 G7

 Manbalar 

 Havolalar 

 XVJ (yetakchi iqtisodiyotli mamlakatlar)
 The World Factbook  2008-yil 9-aprelda Wayback mashinasida arxivlangan (rivojlangan mamlakatlar)
 Birlashgan Millatlar Tashkilotining Statistika boʻlimi (taʼrif)
 Davlatlar roʻyxati, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Statistika boʻlimi (rivojlangan hududlar)
 Jahon banki (yuqori daromadli iqtisodiyotga ega mamlaklatlar)
Turkum:Iqtisodiyot va moliya