Zener diod (Stabilitron)

Zener diodi - bu Zener kuchlanishi deb nomlanuvchi ma'lum bir o'rnatilgan teskari kuchlanishga erishilganda tok kuchining "teskari" tokning keskin ortishini ta'minlash uchun mo'ljallangan maxsus turdagi dioddir .

Zener diodlari juda ko'p turli xil Zener kuchlanishlari bilan ishlab chiqariladi va ba'zilari hatto o'zgaruvchan hisoblanadi. Ba'zi zener diodlari past Zener kuchlanishli kuchli doping qilingan p-n o'tish ga ega. Bu holda teskari tok p va n sohalar orasidagi qisqa masofada elektron tunnel effekti tufayli sodir bo'ladi - bu Klarens Zener sharafiga Zener effekti deb nomlanadi. Zener kuchlanishi yuqori bo'lgan diodlar kamroq dopping qilingan, bu esa ularning ish rejimida ko'chkisimon elektr buzilishiga olib keladi. Ikkala buzilish turi ham Zener diodlarida mavjud bo'lib, Zener effekti past kuchlanishlarda ustunlik qilsa, yuqori kuchlanishlarda ko'chkisimon elektr buzilishi ustunlik qiladi.
An'anaviy yarim o'tkazgichli diodlarda teskari kuchlanish  buzilish kuchlanishidan yuqori bo'lsa, katta kuchi oqishiga imkon beradi. Teskari kuchlanish chiziqli buzilish kuchlanishidan oshib ketganda, an'anaviy diodlarda katta miqdordagi tok kuchi ko'chkisimon elektr buzilishi tufayli sodir bo'ladi. Bu tok kuchi tashqi zanjir bilan chegaralanmagan bo'lsa, diodaning haddan tashqari qizib ketishi tufayli qaytmas buzilishiga olib kelishi mumkin. Zener diodi ham deyarli bir xil xususiyatlarni namoyish etadi, faqat qurilma Zener kuchlanishi deb ataladigan buzilish kuchlanishini kamaytirish uchun maxsus ishlab chiqilgan. An'anaviy qurilmadan farqli o'laroq, teskari ulangan Zener diodi boshqariladigan elektr buzilishni namoyish etadi va tok kuchi Zener diodidagi kuchlanishni Zenerning buzilishi kuchlanishiga yaqin saqlashga imkon beradi. Misol uchun, Zener buzilishi kuchlanishi 3,2 V bo'lgan diod, teskari toklarning keng diapazonida deyarli 3,2 V kuchlanish tushuvini ko'rsatadi. Shu sababli Zener diodi kuchlanish uchun hisob etalon kuchlanishini yaratish (masalan, kuchaytirgich holati uchun) yoki past tok kuchi qurilmalari uchun kuchlanish stabilizatori sifatida ishlatish uchun juda mos keladi.