Muhammad an-Nafs az-Zakiyya

Abu Abdulloh Muhammad ibn Abdulloh ibn al-Hasan al-Mutanna ibn al-Hasan al-Mujtabo ibn 'Ali ibn Abi Tolib yoki Muhayyaf al-Nuhm-az ( , 'Sof qalb'), qizi Fotima orqali Islom paygʻambari Muhammadning avlodi boʻlgan. Oʻzining qoʻmondon notiqlik mahorati, xushmuomala xulq-atvori va taʼsirchan tuzilishi bilan mashhur boʻlgan, Madinada ikkinchi Abbosiy xalifasi Al-Mansurga qarshi muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolon boʻlgan Alidlar qoʻzgʻoloniga boshchilik qildi. U bir necha yuz askar bilan Iso ibn Muso boshchiligidagi abbosiylarning katta qoʻshiniga qarshi toʻqnash keldi va u milodiy 762-yil (145 hijriy) 6-dekabrda oʻldirildi.

 Hayoti 
Dastlab, Muhayyaf al-Nuhm-az Abvada Hoshim farzandlari unga nisbatan bay’at qilganlarida, Umaviylar hukmronligiga qarshi isyon koʻtarishga umid qiladi. Ular orasida Ibrohim al-Imom, As-Saffah va Al-Mansur ham bor edi. Ammo tez orada maʼlum boʻladiki, Abbosiylar hukmronligi oʻrnatilib boʻlgan edi, shuning uchun unga bay’at qilganlar uni tark etishadi va yana bir guruh shialarning atrofiga toʻplanishadiFiraq al-Shi’ah (The Shi’ah Groups), by Abu Muhammad al-Hasan bin Musa al-Nubakhti, pg.62, and Al-Maqalat wa al-Firaq, by Saʼad Ibn Abdillah al-Ash’ari al-Qummi (d. 301), pg.76.

 Shaxsiyat 
Muhammad xalifalik davridagi koʻpchilik uchun oʻzining nasl-nasabi tufayli ulugʻvorlikka erishganiga ishongan koʻpchilikni ilhomlantirgan shaxs boʻlgan edi. Yillar davomida u oʻzini yashirib, yashirincha sayohat qiladi, chunki uning Paygʻambar bilan munosabatlari oʻrnatilgan siyosiy tuzumga tahdid solayotganini anglatgan edi. Oxir-oqibat, Muhayyaf al-Nuhm-az katta, ammo nopok qoʻshin toʻplaydi va Madina shahrini egallashga muvaffaq boʻladi. Keyin 145-hijriy yili Madinani tark etib Makka va Yamanni egallaydi. Bir necha oydan keyin esa Madinada oʻldiriladiFiraq al-Shi’ah (The Shi’ah Groups), by Abu Muhammad al-Hasan bin Musa al-Nubakhti, pg.62, and Al-Maqalat wa al-Firaq, by Saʼad Ibn Abdillah al-Ash’ari al-Qummi (d. 301), pg.76.

 762-763 yillardagi qoʻzgʻolon 
Madina mol-mulk uchun boshqa viloyatlarga qaram boʻlganligi sababli har qanday keng koʻlamli qoʻzgʻolon uchun juda kambagʻal joy boʻlgan va uning rang-barang fidoyilar armiyasi xalifaning imperator askarlari bilan tenglasha olmaydi. Abbosiylar qoʻshinlarining ustunligiga qaramay, Muhammad urushdan bir necha soat oldin shaharni mustahkamlash uchun Paygʻambar tomonidan qazilgan tarixiy xandaqlardan foydalangan holda isteʼfoga chiqishni rad etgan.

 Shuningdek qarang 

 Abbosiylar
 Alidlar
 Abdulloh Shoh Gʻozi, Muhammadning oʻgʻli
 Jaʼfar as-Sodiq
 Nafsi zakiyya (pok ruh)
 Zaydizm

 Manbalar 

Turkum:762-yilda vafot etganlar
Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari