Nizomiddin an-Nisoburiy

Category:Articles with hCards
Nizomiddin Hasan an-Nisoburiy, toʻliq ismi Nizomiddin Hasan ibn Muhammad ibn Husayn Qumi Nishopuriy (vaf. 1328/29) () fors sunniysi . Nizomiddin an-Nisoburiy islom shofiiy, ashʼariy olimi, matematik, astronom, huquqshunos, Qurʼon tafsirchisi va shoir boʻlgan.

 Oila va taʼlim 
Nizomiddin Hasan an-Nisoburiy, uning toʻliq ismi-sharifi – Nizomiddin Hasan ibn Muhammad ibn Husayn Qumi Nishopuriy boʻlgan. Bobosi Qum shahridan boʻlgan nasabnoma maʼlumotlariga koʻra, u Nishopurda tugʻilgan.

Nisoburiyning ilk hayoti va taʼlim davri haqida kam maʼlumotlar mavjud. Ilk taʼlim Nishopur shahrida boʻlgan, biroq keyinchalik u oʻsha paytdagi Ilxoniylar poytaxti Tabrizga koʻchib oʻtgan.

Nisoburiy oʻzi Nosiriddin Tusiyning shogirdi boʻlgan Qutbiddin ash-Sheroziy qoʻlida tahsil olgan va u bilan birga ishlagan. U Maraga rasadxonasining yirik olimlaridan biri boʻlgan.

1304-yilda Nisoburiy Ozarbayjonga keladi; 1306-yilga kelib Ozarbayjonning eng yirik shahri Tabrizda edi.

Nisoburiy 1329/1330-yilda, yaʼni  tamomlagan yili vafot etgan.

 Ishlar 

 Astronomiya va matematika 
Nisoburiy  " (( yozishni boshladi. „Almagestning resenziyasiga sharh“) 1303-yil, Nosiriddin at-Tusiy asariga sharh. Nisoburiy at-Tusiy matnini izohlash bilan birga oʻz natijalari va gʻoyalarini ham qoʻshgan. U ekliptikaning qiyshiqligi haqidagi maʼlumotlarni kiritdi va Venera va Merkuriyning Quyosh boʻylab oʻtishlari kuzatilgan boʻlishi mumkinligini muhokama qildi.

Nisoburiyning ikkinchi astronomik asari  " („Ilxoniylar astronomik qoʻllanmasining haqiqatlarini ochib berish“) 1308/1309-yilda tugallangan. Tusiyning  sharhi boʻlib, u  muhokama qilingan mavzularga, masalan, tungi osmondagi sayyoralarning oʻrni kabilarga qaratilgan.

Tavḍīḥ al-Tadhkira, „Tadhkiraning yoritilishi“) Ṭūsiyning at-Tadhkira fīʿilm al-hayʾa („Astronomiyaga oid muqobil modellar“ni oʻz ichiga olgan) asariga sharh boʻlgan. mos, va ekliptikaning qiyshiqligidagi maʼlum oʻzgarishlarni hisobga olgan tushuntirish gʻoyalaridir.

 va  astronomlar uchun emas, balki o'quv dasturi astronomiyani oʻz ichiga olgan talabalar uchun yozilgan.

Nisoburiy ham matematikaga oid risola yozgan.

 Diniy ishlar 
Nisoburiyning eng mashhur asari uning  ( asaridir, „Tafsirda Qur’on moʻjizalari sharhi“),  " nomi bilan ham tanilgan). Bu Qur’on , u koʻp joylarda al-Faxr ar-Roziy  yaqindan ergashadi. Asar ilm-fanning din ulamolari uchun ahamiyatini koʻrsatish maqsadida yozilgan. Asar Roziyning ilohiyotchilarga boʻlgan tarafkashligidan farqli oʻlaroq, Nisoburiyning ilmiy maʼlumotlarini aks ettiradi.

Nisoburiyning boshqa diniy asarlari:

  ();
  (, „Faktlarni tushuntirish“), Fors tilida yozilgan Nosiriddin Tusiyning “Zij-i Ilxoniy” sharhi
  (), Ibn Haysamning „al-Manazer“dagi mavzularga oid asari;
  ();

 Shuningdek qarang 

 Faxriddin ar-Roziy
 Shamsiddin as-Samarqandiy

 Maʼlumotlar 

 Manbalar 


 </ref>
  (PDF version)

 Qoʻshimcha oʻqish 

 Islom va fan: Nizomiddin al-Nisoburiyning intellektual faoliyati, Robert Morrison, 2007 yil
 (Islom davridagi matematiklarning biografiyalari, 10-17-asrlar, Abulqosim Qurboniy, Tehron, 1996, 2-nashr)
Turkum:Qurʼon tafsirchilari
Turkum:Sunniy soʻfiylar