Doktor Seuss

Teodor Seuss Geysel (1904-yil 2-mart – 1991-yil 24-sentabr) amerikalik bolalar yozuvchisi va karikaturachi edi.  U doktor Seuss  taxallusi ostida  yozgan 60 dan ortiq kitoblari va illyustratsiya ishlari bilan mashhur. Uning ijodi barcha davrlarning eng mashhur bolalar kitoblarini o'z ichiga oladi, ular 600 million nusxada sotilgan va vafotigacha 20 dan ortiq tillarga tarjima qilingan.

Geysel Dartmut kollejida bakalavr va Oksforddagi Linkoln kollejida aspirant sifatida “Doktor Seuss” nomini oldi. U 1927-yilda Oksfordni tark etib, Vanity Fair, Life va boshqa turli nashrlarda illyustrator va karikaturachi sifatida ish boshladi. U shuningdek, FLIT va Standard Oil kabi reklama kampaniyalarida illyustrator va Nyu-Yorkdagi PM gazetasida siyosiy karikaturachi sifatida ishlagan. U 1937-yilda o‘zining “Va men buni Mulberry ko'chasida ko'rganman deb o'ylayman” nomli birinchi bolalar kitobini nashr etdi. Ikkinchi jahon urushi paytida u siyosiy multfilmlarni tasvirlash uchun bolalar adabiyotidan qisqa tanaffus oldi va AQSh Armiyasining animatsiya va kino bo‘limida ishladi.

Urushdan keyin Geysel bolalar kitoblarini yozishga qaytdi va "Agar men hayvonot bog'ini boshqarsam" (1950), "Xorton kimni eshitadi!" (1955), Shlyapadagi mushuk (1957), Grinch Rojdestvoni qanday o'g'irlagan! (1957), Yashil tuxum va jambon (1960), Bitta baliq, Ikki baliq, Qizil baliq, Moviy baliq (1960), Sneetches va boshqa hikoyalar (1961), Loraks (1971), Sariyog' jang kitobi (1984), va Oh, siz boradigan joylar! (1990)  kabi mashhur asarlarni yozdi.  U o'z faoliyati davomida 60 dan ortiq kitoblarni nashr etdi, ulardan 11 ta televizion maxsus film, beshta badiiy film, Brodvey musiqiy filmi va to'rtta teleserial ishlab chiqildi.

U ikkita Primetime Emmi mukofotiga sazovor bo'lgan: "Hellouin - Grinch kechasi" (1978) va "Grinch shlyapadagi mushuk" (1982) uchun ajoyib animatsion dastur. 1984 yilda u Pulitser mukofotining maxsus iqtibosiga sazovor bo'ldi. Uning tug'ilgan kuni, 2-mart, Amerika bo'ylab Milliy o'qish kunining yillik sanasi sifatida qabul qilingan, bu Milliy ta'lim assotsiatsiyasi tomonidan yaratilgan o'qishga qaratilgan tashabbus.

 Siyosiy qarashlar 
Geysel liberal demokrat va prezident Franklin D. Ruzvelt va Yangi kelishuv tarafdori edi. Uning dastlabki siyosiy karikaturalarida fashizmga qarshi ishtiyoqli qarshilik ko'rsatilgan va u AQSh Ikkinchi Jahon urushiga kirishidan oldin ham, keyin ham unga qarshi harakat qilishga undagan. Uning karikaturalarida kommunizm qo'rquvi haddan tashqari oshirib ko'rsatilgan, Vakillar palatasining Yagona faoliyat bo'yicha qo'mitasi va AQShning SSSR va Stalinga nisbatan "hayot chizig'ini"  kesib tashlash bilan tahdid qilganlar kattaroq tahdidlarni topib, u bir vaqtlar "Bizning urush yukimizni" ko'tarib yuk tashuvchi sifatida tasvirlagan.

Geysel mumkin bo'lgan sabotajning oldini olish uchun Ikkinchi jahon urushi paytida yapon amerikaliklarning interniratsiyalanishini qo'llab-quvvatladi. Geysel o'z pozitsiyasini quyidagicha tushuntirdi:

Ammo hozir, yaponlar bosh suyagiga o‘z nayzalarini tikib qo‘yishayotganda, biz uchun jilmayib, janjallashib: “Aka-uka!” deb o‘ylashimiz juda zo‘rdek tuyuladi. Bu juda jirkanch jangovar qichqiriq. Agar biz g'alaba qozonishni istasak, Jon Xeyns Xolmsni tushkunlikka soladimi yoki yo'qmi, yaponlarni o'ldirishimiz kerak. Biz qolganlar bilan keyin falaj bo'lishimiz mumkin.

Urushdan keyin Geysel o‘zining adovat tuyg‘ularini yengib chiqdi va o‘zining “Xorton kimni eshitadi! (1954) kitobi orqali Amerikaning urushdan keyingi Yaponiyani bosib olishi haqidagi allegoriya sifatida qarashlarini qayta ko'rib chiqadi, shuningdek, kitobni yapon do'stiga bag'ishlaydi.

“Xorton kimni eshitadi!"dagi "inson - qanchalik kichik bo'lmasin - inson"  Qo'shma Shtatlardagi hayotni himoya qilish harakati tomonidan shior sifatida keng qo'llanilgan. Geysel va keyinchalik uning bevasi Odri bu foydalanishga qarshi chiqdi; uning advokatining so'zlariga ko'ra, "U odamlarning doktor Seuss personajlari yoki materiallarini o'z nuqtai nazarini bildirish uchun o'g'irlashlarini yoqtirmaydi."

 Uning bolalar kitoblari 
Geysel o'z hikoyalarini axloqiy nuqtai nazar bilan yozishni boshlamaslikni ta'kidlab, "bolalar axloqni bir mil uzoqlikda ko'rishlari mumkin" deb ta'kidladi. Biroq, u muammolar haqida yozishga qarshi emas edi; u "har qanday hikoyada o'ziga xos axloq bor" dedi va u "do'zax kabi buzg'unchi" ekanligini ta'kidladi.

Geyselning kitoblarida uning turli xil ijtimoiy va siyosiy masalalar bo'yicha qarashlari ifodalangan: "Lorax" (1971), ekologiya va iste'molga qarshi; Irqiy tenglik haqida "Sneetches" (1961); "Saryog' janglar kitobi" (1984), qurollanish poygasi haqida; Yertl toshbaqa (1958), Adolf Gitler va avtoritarizmga qarshi; Qanday qilib Grinch Rojdestvoni o'g'irladi! (1957), Rojdestvo mavsumining iqtisodiy materializmi va iste'molchiligini tanqid qilish; va Horton kimni eshitadi! (1954), izolyatsiyaga qarshi va internatsionalizm haqida.