Uchpoyali oqtoʻsha

Uchpoyali oqtoʻsha () – yalpizdoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Jizzax viloyati Qo‘ytosh togʻining Uxum qishlogʻi atrofida tarqalgan. Toshli shagʻalli tuproqlarda tarqalgan.
 Tavsifi 
Boʻyi 20 sm ga yetadiga koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Sirtqi qismi toʻliq qalin tuk bilan qoplangan. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyalari uch dona pastki qismidan tarvaqaylanib shoxlangan, qalin tuklar bilan qoplangan. Yopirma barglarining bandi qisqa, qalin va uzun tuklar bilan qoplangan. Poyada barglari navbatma navbat joylashgan, shakli romb tuxumsimon, chetlari tishli, quyuq tukli, tomirlari yogʻon, poyaning yuqori qismidagi barglari bandsiz. Gullari guloldi bargchalarining qoldiqlaridan xalqasimon shaklda joylashgan. Guloldi bargchalari bigizsimon, paxmoq tukli. Gulqoʻrgʻon aʼzolari qoʻshilmagan erkin. Gullari ikki jinsli, urugʻchibargi va changdoni bitta oʻsimlikda joylashgan. Gulkosachabarglari qoʻngʻiroqsimon uzunligi 20 mm ga yetadi, naychasi qalin tukli. Gultojibarglari sariq rangda, uzunligi 4 mm, naychasining uzunligi 15 mm, yuzasi tuksiz, silliq. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyul oyida gullab, mevasi iyulda pishib yetiladi. Urug‘i orqali jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi.

 Tarqalishi va oʻsish sharoiti 
Yakka yakka holatda uchraydi. Jizzax viloyati Qoʻytosh togʻining Uxum qishlogʻi atrofida tarqalgan. Tog‘larning janubiy yonbagʻirlarining, oʻrta qismidagi shagʻal toshli tuproqlarda oʻsadi. Maʼlum muhitdan oʻsishga moslashganligi sababli tarqalish doirasi qisqarib ketgan.

 Manbalar 

Turkum:Jizzax viloyati geografiyasi