Shiretoko yarimoroli

Yaponiyaga qarashli Xokkaydo orolining sharqiy qismida, Oxotsk dengizi boʻyida joylashgan. Yarimorolni Nemuro boʻgʻozi Rossiyaning Kunashir orolidan ajratib turadi. Shiretoko nomi aynu tilidagi sir etok soʻzidan olingan boʻlib, Yerning oxiri degan maʼnoni anglatadi. Yarimorolda Rausu va Shari shaharchalari mavjud.

Shiretoko yarimoroli Shimoliy yarimshardagi dengiz muzlari hosil boʻladigan janubiy nuqta boʻlganligi sababli 2005-yilda UNESCOning Jahon Meʼrosi obyekti roʻyxatiga kiritilgan.

 Geografiyasi 

Shiretoko yarimoroli Chishima vulqoni zonasiga kiradi. Yarimorol shimolida joylashgan Shiretoko burniga Shiretoko, Unabetsu hamda Io choʻqqisi kabi bir necha faol vulqonlar xavf solib turadi. Yarimorolning eng yuqori nuqtasi Rausu choʻqqisi hisoblanadi. Yarimorol hududi uzunligi janubdan shimolga 70 kilometr, eni esa gʻarbdan sharqqa 25 kilometrni tashkil etib, tahminan 123,000 gektar maydonni egallaydi.

Yarim orol shimoli-gʻarbiy tomondan Oxotsk dengizi va janubi-sharqiy tomondan Tinch okeani bilan oʻralgan. Sharqda Kunashiri oroli yarim orolga parallel turadi. Ochiq kunlarda Kunashirini Shiretoko yarim orolidan kuzatish mumkin. 1945-yil 1-sentabrda Sobiq Sovet Ittifoqi tomonidan bosib olinganidan beri, Kunashiri Rossiya va Yaponiya oʻrtasidagi baxsli hudud boʻlib kelmoqda.

Sovuq Oyashio oqimi yarimorolning sharqiy tomoni boʻylab janubi-gʻarbga, Soya oqimi esa yarimorolning gʻarbiy tomoni boʻylab Oxotsk dengizining janubi-sharqi tomon oqib oʻtadi. Qishda, Soya oqimi Oxotsk dengizi janubidan muzlagan suvlarni olib kelib, Shiretokoning gʻarbiy tomonida toʻplaydi. Buning natijasida yer yuzidagi eng past kenglik – 43 daraja shimolda joylashgan muntazam dengiz muzlari paydo boʻladi.

Yarimoroldagi vulqon zonasi Seseki Onsen va Ivaobetsu Onsen kabi bir nechta issiq buloqlarni vujudga keltirgan.

 Yarimoroldagi choʻqqilar roʻyxati 
 Poromoi
 Shiretoko
 Dokkarimui
 Rusha
 Higashi
 Chienbetsu
 Minami
 Iō
 Okkabake
 Sashirui
 Rausu
 Chinnishibetsu
 Onnebetsu
 Unabetsu
 Shari
 Samakke Nupuri
 Shibetsu

 Iqlimi 
Oyashio oqimi yarim orolning ob-havosiga keskin taʼsir koʻrsatadi. Shiretoko yarim orolining yozlari qisqa, qishlari esa uzoq. Oqim janubi-sharqiy sohilda tuman tushishi, va qishda dengiz yuzasi muzlashiga sabab boʻladi. Sentyabrdan iyungacha choʻqqilarni qor qoplaydi. Eng baland choʻqqilarda yil boʻyi qor erimaydi.

Kuchli subarktik okean oqimi yarimorol yaqinida kemalar harakatlanishini qiyinlashtiradi. 2022-yilning 23-aprelida Shiretoko yarimoroli boʻylab sayohat chogʻida bortida 26 kishi boʻlgan 19 tonnalik turistik kema choʻkib ketdi. Qayiq dengiz sathidan 100 metr chuqurlikda topilgan. 14 kishining jasadi topildi, 12 kishi bedarak yoʻqoldi.

 Yarimorol tabiati muhofazasi 
Shiretokoning yovvoyi hayvonlari va tabiatini muhofaza qilish maqsadida 1964-yilda yarim orolning katta qismi Shiretoko milliy bogʻi etib belgilandi. Shundan beri Shiretoko tabiat qoʻriqxonasi sifatida qatʼiy tartibga solingan va kirish taqiqlanadi .

 Manbalar