Qora Qalpoqliklar

Qora Qalpoqliklar yoki Qora Qalpoqlilar (rus.Чёрные клобуки, ukr. Чорні клобуки) Berendei, Torki kabi yarim koʻchmanchi turkiy qabilalar guruhining umumiy nomi hisoblanadi. 11-asr oxirida ular Kiyev va Pereyaslav knyazliklarining janubiy chegarasida joylashgan Ros daryosi vodiysi boʻylab koʻchib yurishgan.

 Tarix 
Ular haqidagi dastlabki maʼlumotlar 1146-yildagi Kiyev knyazligining yilnomalarida qayd etilgan.

12-asrda Kiyev knyazligi tomonidan yerlarning katta qismining egallanishi tufayli qabilalarning koʻpchiligi oʻtroq hayotga oʻtishga majbur boʻlishgan va oʻzlari yashagan joylarda koʻplab shaharchalar barpo etishgan(hozirgi Cherkas va janubiy Kiyev viloyatlariga toʻgʻri keladi). Ularning poytaxt shahri Torchesk (hozirgi Qaharliq shahri bilan yonma-yon) boʻlgan va Kanev shahri bilan vaqti-vaqti bilan almashtirib turilgan. Ular rus knyazlari tomonidan janubiy chegaralarini qipchoqlardan himoya qilish uchun ham foydalanilgan va Kiyev Rusining tashqi aloqalarida asosiy ittifoqchilaridan bir boʻlgan. Moʻgʻullar istilosidan soʻng ular qisman qoʻshni xalqlar tomonidan bosib olingan va oʻsha xalq madaniyatiga singib ketishgan. Oʻzbekxon kabi Oltin Oʻrda hukmdorlari (1340—1390-yillar oraligʻida) tomonidan Oʻrta Osiyoga surgun qilingan.
Ularning nomi Qora Qalpoqlik yoki Qora Qalpoqli maʼnosini bildiradi, turkiy tillarda esa „Qoraqalpoq“ deb ataladi. Ularning milliy libosidan kelib chiqib bunday nom berilgan degan tahminlar mavjud. Qora Qalpoqliklarning hozirgi Qoraqalpoqlarning ajdodlari boʻlishi mumkinligi aniq emas.

15-asrning 1152-yilgacha boʻlgan Moskva arxividagi xronikalar toʻplamida Qora Qalpoqliklarni Shimoliy Kavkazdan kelgani uchun cherkaslar deb ham atalganligi yozilgan.

 Havolalar 

 Qora Qalpoqliklar Ukraina ensklopediyasida
 Bijanaklar. Ukraina – Buyuk xalq tarixi

 Manbalar 

Turkum:Turkiy xalqlar
Turkum:Qipchoqlar
Turkum:Kiyev knyazligi