Abaziniya

Abaziniya, Abazashta yoki Abaza tarixiy davlatdir Kavkaz mayorining shimoliy togʻ yonbagʻrida, hozirgi Rossiyaning Karachay-Cherkes Respublikasining shimoliy qismida joylashgan. Abazinlar Abazin tilida gaplashadigan xalqlar Vatani hisoblanadi. Ular abxaz xalqi bilan juda yaqin bogʻlangan.

XVI – XVIII asrlarda Abaziniya Kabardaning bir qismi boʻlgan va qrimliklar tomonidan tez-tez bosqinlarga uchragan. Bu hudud XIX asrda Rossiya imperiyasining bir qismiga aylangan edi. Kabardlar, Qrimliklar va Ruslar hukmronligi davrida baʼzi abazinlar oʻz vatanlaridan majburan koʻchirildi.

 Zamonaviy zamonlar 
1918-yilda u yerda Sovet hokimiyati eʼlon qilindi. 1918-yilning 1-aprelida Abaziniya Kuban Sovet Respublikasi tarkibiga kirdi, u oʻsha yilning 28-mayida Kuban-Qora dengiz Sovet Respublikasiga qoʻshiladi. 1918-yilning 5-iyulidan dekabrigacha u Shimoliy Kavkaz Sovet Respublikasida edi. 1921-yilning 20-yanvarida u Togʻli ASSR tarkibiga kirdi. 1922-yil 12-yanvarda u Janubi-Sharqiy oʻlka, Karachay-Cherkes avtonom viloyati tarkibiga kirdi. Oʻsha yilning 26-aprelida u Cherkes avtonom viloyati, Stavropol oʻlkasi tarkibiga kiritildi. 1957-yil 9-yanvardan boshlab u qayta tashkil etilgan Qorachay-Cherkes avtonom viloyati, Stavropol oʻlkasi tarkibiga kirdi.

1991-yilning noyabr oyida boʻlib oʻtgan Abazin deputatlarining majlisida poytaxti Psij ovulida joylashgan Abazin respublikasi eʼlon qilinadi. Respublika RSFSR hukumati tomonidan hech qachon tan olinmagan va Abaziniya 1990-yil 30-noyabrda respublika maqomini olgan Karachay-Cherkesiyaning bir qismi boʻlib qoldi.

1995-yilning yanvar oyida Abazin xalqining majlisida Stavropol oʻlkasi tarkibidagi avtonom hisoblangan Abazin viloyatiga daʼvo qiladi. 2005-yilning 27-iyunida Abazin xalqining navbatdan tashqari kongressi Karachay-Cherkesiyaning 5 ta turli tumanlarida joylashgan jami 13 ta Abazin ovullarining boshliqlarini Abazinskiy okrugini tashkil etish uchun ushbu tumanlarni tark etishga majbur qiladi. 2005-yilning 25-dekabrida Abaziniya aholisining 99% i ushbu okrugni tashkil etish uchun referendumda ovoz berdi. 2006 yil 1 iyulda Rossiya Bosh vazirining qarori bilan tuman markazi Injich-Chukun shahrida joylashgan. Psyj, Elburgan, Injich-Chukun, Kubina va Kara-Pago munitsipalitetlari Prikubanskiy tumanidan, Ust-Jegutinskiy tumanidan va Xabezskiy tumanidan olingan. Tuman 2009-yilning 1-yanvarida tashkil topgan 

2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga asoslansak, Rossiyada jami 37 942 abazin isteqomat qilgan. Abazin diasporasi Turkiyada Ethnologue.com Iordaniyada, Suriyada , Misrda (Bu yerda Misrdagi eng badavlat va qudratli oilalardan biri boʻlgan Abazalar oilasi) Abaza family va boshqa islom mamlakatlarda mavjud. Ularning koʻpchiligi Kavkaz urushi davridagi Rossiya imperiyasi bilan boʻlgan qochqinlar (muhajirlar) avlodlaridir. .

Turkiyada sezilarli darajada Abazinlar mavjud. Eskishehir, Samsun, Yozgat, Adana va  viloyatlarida 150 mingga yaqin abazin yashaydi (uzun plato). Ularning aksariyati chor armiyasiga qarshi kurashgan va Kbaada (bugungi Sochidagi Krasnaya Polyana) jangida magʻlub boʻlganidan keyin Turkiyaga hijrat qilgan Ashxarua urugʻiga qarashli, Tapanta urugʻi esa rus qoʻshinlari qarshi jangga kirgan.

 Manbalar 

 Havolalar 
 Abazin sayti
 Karachay
 Abazapress 
 Karachay-Cherkesiya: etno-siyosiy va etnik-madaniy vaziyat

Turkum:Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublikalar