Chimkent xalqaro aeroporti

Chimkent xalqaro aeroporti () – Qozogʻistonning aholi soni boʻyicha uchinchi eng yirik shahri – Chimkent shahrining aeroporti. 2021-yil yakuniga koʻra yoʻlovchi tashish hajmi 2,138 million nafarni tashkil etdi va bu respublika aeroportlari orasida uchinchi koʻrsatkichdir. Aeroport „Qozogʻiston temir yoʻllari“ AJning „Airport Management Group“ tuzilmasi tomonidan boshqariladi. 2018-yilning noyabr oyida aeroport respublika mulkidan Chimkent shahrining kommunal mulki balansiga oʻtkazildi.

Aeroport SCAT Airlines uchun bosh qarorgoh hisoblanadi. Shuningdek, FlyArystan loukosteri uchun asosiy aerodromlardan biridir.

 Tarixi 
1932-yil 28-martda Chimkent yaqinida qishloq xoʻjaligi aviabazasi tashkil etildi, uning tarkibiga ikkita parvoz otryadi (Po-2 rusumli 50 ta samolyoti bor) kirdi, ularning vazifasi Olmaota, Jambul, Qiziloʻrda va Chimkent viloyatlari hududida aviatsiya ishlarini bajarish edi.

1933—1940-yillarda aviabazaning samolyotlari bilan har yili 6000 tagacha yoʻlovchi va 180 tonna pochta joʻnatmalari tashildi.

1941-yilda bazaning aksariyat samolyotlari va uchuvchilari Ikkinchi jahon urushi frontlariga joʻnatildi. Aeroportda harbiy havo kuchlari uchun kadrlar tayyorlagan eskadronning ikkita Po-2 samolyoti va oʻquv aviatsiya eskadronining 15 ta Po-2 samolyoti qoldi.

1941-yilda Chuguyev harbiy aviatsiya maktabi Chimkentga evakuatsiya qilindi, u yerda yuzdan ortiq yosh uchuvchilar tayyorlandi va frontga yuborildi, ularning instruktori Ivan Kojedub edi. 1944-yilda 6 eskadron va 323 samolyot, 1032 doimiy va 2170 oʻzgaruvchan xodimlardan iborat maktab yana Chuguyevga koʻchirildi .

1947-yil bahorida aeroport yangi joyga koʻchirildi. 1949-yil 3-yanvarda havo eskadroniga „165-sonli maxsus havo otryadi“ nomi berildi. 1955-yilda birinchi An-2 samolyoti qabul qilindi.

1958-yilda Li-2, Yak-12, An-2 samolyotlari bilan jihozlangan 158-parvoz otryadi (158 PO) tashkil etildi.

1963-yil 20-sentabrda 158-parvoz otryadi Qozogʻiston fuqaro aviatsiyasi boshqarmasining Chimkent qoʻshma aviatsiya eskadroniga aylantirildi. 1963-yil 27-dekabrda aeroport yangi joyda (bugungi kunda joylashgan yerida) ish boshladi.

1965-yilda Il-14 samolyotlarining kelishi bilan aeroport tun-u kun ishlash rejimiga oʻtdi. 1967-yil 21-noyabrda uchish-qoʻnish yoʻlagi va terminal binosi foydalanishga topshirildi. 1968-yilda Il-18 samolyotlarida Moskva, Olmaota, Sochiga muntazam reyslar ochildi. 1969-yilda An-2 samolyotlari bilan jihozlangan 309-parvoz otryadi (309-PO) tashkil etildi.

Aeroport rivojlanishining yangi bosqichi 1970-yilda An-24 samolyotlarining ishga tushirilishi bilan boshlandi, Qozogʻistonning barcha viloyat markazlariga muntazam reyslar ochildi. 1975-yil iyul oyida Tu-154 samolyotida birinchi parvoz amalga oshirildi.

1992-yilda Chimkent birlashgan aviatsiya otryadi (158-PO va 309-POdan iborat) tarqatib yuborildi.

 Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar 

 Yoʻlovchi reyslari 
2020-yildan boshlab aeroport quyidagi aviakompaniyalarga xizmat koʻrsatmoqda:

 Joylashuvi 
Aeroport shaharning gʻarbiy chekkasida, R482, B142, B114, P206, B30 xalqaro havo yoʻllari kesishmasida joylashgan, Toshkentdan 100 km, Qiziloʻrdadan 450 km, Bishkekdan 500 km, Olmaotadan 700 km uzoqlikda. Aerodromda „Shymkent Airport“ AJ, „SCAT“ aviakompaniyasi, „Kazaeronavigatsiya“ RDKning Chimkent filiali joylashgan. Aerodromdan harbiy aviatsiya ham foydalanadi. Chimkent shahri yaqinida „Sayram“ sport aerodromi ham mavjud.

 Modernizatsiyasi 
Modernizatsiya jarayonlarida aeroportda 55652-harbiy qism uchun davlat aviatsiyasi parvozlarida ishlaydigan uzoq va yaqin radiomayoqlarni jihozlash uchun ikkita yangi bino qurildi.

2007-yilda uchish-qoʻnish yoʻlagini rekonstruksiya qilish boʻyicha ishlar olib borildi, ikkala qoʻnish kursida zamonaviy qoʻnish tizimlari SP-90 (oʻrnatilgan DME/N masofa oʻlchagich kanali bilan birga), OVI-1 yoritish uskunalari, Finlandiyaning Vaisala kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan meteorologik uskunalar oʻrnatildi, bu esa har qanday turdagi samolyotlarni qabul qilish imkonini beradi.

2008-yilda yangi aerovokzal qurish uchun respublika byudjetidan 6,2 milliard tenge ajratildi. Loyiha boʻyicha terminal soatiga 400 nafar yoʻlovchini qabul qilishi kerak, maydoni esa 5380 m². Yangi terminal joriy terminal yonida joylashgan boʻladi.

2020-yilda xususiy investor (SCAT aviakompaniyasi) mablagʻlari hisobidan umumiy maydoni 35 ming kvadrat metr boʻlgan, soatiga 2 ming yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega yangi aeroport terminalini qurish rejalashtirildi. Yangi terminalning sigʻimi bir vaqtning oʻzida 16 tagacha samolyotga xizmat koʻrsatish imkonini beradi.

 Faoliyat koʻrsatkichlari 
2014-yildan 2021-yilgacha yoʻlovchi tashish hajmi, tashilgan yuk hajmi va aeroport daromadi sezilarli darajada oʻsdi. 2014-yilda Chimkent aeroporti 440 ming yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aeroportning foydasi 110 million tengeni ($0,6 mln) tashkil qildi. 2018-yilda Chimkent aeroporti 817 ming 73 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan va 2 ming 830 tonna yukga xizmat koʻrsatgan. 2020-yilda 1,3 millionga yaqin yoʻlovchi va 5,9 ming tonna yuk tashilgan. Daromad 46 345,5 million tengeni tashkil etdi, 2021 yilda esa 2,138 million yoʻlovchi va 10 400 tonna yuk. Daromad 83 339,8 million tengeni tashkil etdi.

 Yoʻlovchi tashish 
2018-2021-yillarda yoʻlovchi tashish hajmi 817 ming kishidan 2,1 million kishigacha sezilarli oshishi kuzatildi.
Aeroportning yoʻlovchilar oqimi: Yillar 2014 2015 2016 2017 2018 2020 2021 Yoʻlovchilar oqimi 440 000 550 873 621 380 811 000 817 073 1 324 250  2 138 500

 Qabul qila oladigan samolyot turlari 
Aerodrom A toifasida, barcha turdagi samolyotlarni qabul qilish imkoniyatiga ega. Uchish-qoʻnish yoʻlagi tasnif raqami (PCN) 50/R/A/X/T.

 Hodisalar 
1992-yil 23-fevral kuni ertalab Chimkent aeroportida Qozogʻistonning „A“ boʻlimining qoʻshinlari ikki bandit 13 nafar yoʻlovchini garovga olgan avtobusga hujum qildi. Hujum paytida hech kim jabrlanmadi, ikkala bandit ham halok boʻldi .

2012-yil 25-dekabr kuni Chimkent aeroportidan 20 km uzoqlikda Qozogʻiston MXQ chegara qoʻshinlarining An −72 samolyoti qoʻnish vaqtida halokatga uchradi. Bortdagi 27 kishining barchasi halok boʻlganV Kazaxstane razbilsya voenniy samolet An-72.

 Yana qarang 
 Hazrati Sulton xalqaro aeroporti (120 km)
 Qozogʻiston aeroportlari roʻyxati

 Manbalar 

 Havolalar  
 Shymkent International Airport
 Rasmiy veb-sayti

Turkum:Qozogʻiston aeroportlari
Turkum:Sovet Ittifoqida qurilgan aeroportlar
Turkum:Chimkent