Transmissiya va saqlash

Oʻn toʻqqizinchi asrning oxirida transformatorning ixtirosi elektr quvvati yuqori kuchlanishda, ammo past oqimda yanada samarali uzatilishini anglatardi. Samarali elektr uzatish, oʻz navbatida, elektr energiyasini markazlashtirilgan elektr stantsiyalarida ishlab chiqarish mumkinligini anglatadi, bu yerda u oʻlchov iqtisodidan foyda koʻrdi va keyin kerakli joyga nisbatan uzoq masofalarga joʻnatildi.

Odatda, elektr energiyasiga boʻlgan talab taʼminotga mos kelishi kerak, chunki elektr energiyasini saqlash qiyin. elektr tarmogʻini muqarrar buzilishlar va yoʻqotishlarga qarshi yumshatish uchun maʼlum miqdordagi avlod har doim zaxirada boʻlishi kerak. tarmoqdagi oʻzgaruvchan qayta tiklanadigan energiya (shamol va quyosh energiyasi) darajasining oshishi bilan talab va taklifga mos kelish yanada qiyinlashdi. Saqlash bu boʻshliqni bartaraf etishda tobora ortib borayotgan rol oʻynaydi. Energiyani saqlash texnologiyalarining toʻrt turi mavjud, ularning har biri texnologiyaga tayyorlikning turli holatlarida: batareyalar (elektrokimyoviy saqlash), vodorod, termal yoki mexanik (nasosli gidroenergetika kabi) kabi kimyoviy saqlash.

Elektr energiyasi energiyani uzatishning juda qulay usuli boʻlib, u juda koʻp va oʻsib borayotgan foydalanish soniga moslashtirilgan. amaliy ixtiro akkor lampochka 1870-yillarda yorugʻlik elektr energiyasining birinchi ommaviy dasturlaridan biriga aylanishiga olib keldi. Elektrlashtirish oʻz xavfini keltirib chiqargan boʻlsa-da, gaz yoritgichining yalangʻoch alangasini almashtirish uylar va fabrikalarda yongʻin xavfini ancha kamaytirdi. kommunal xizmatlar koʻplab shaharlarda elektr yoritgichlari uchun rivojlanayotgan bozorga yoʻnaltirilgan. 20-asrning oxirida va zamonaviy davrda tendentsiya elektr energetikasi sohasida tartibga solish yoʻnalishi boʻyicha oqishni boshladi.

Filamentli lampochkalarda ishlatiladigan rezistiv Joule isitish effekti elektr isitishda ham toʻgʻridan-toʻgʻri foydalanishni koʻradi. Bu koʻp qirrali va boshqariladigan boʻlsa-da, uni isrofgarchilik deb hisoblash mumkin, chunki elektr ishlab chiqarishning aksariyati allaqachon elektr stantsiyasida issiqlik ishlab chiqarishni talab qilgan. Daniya kabi bir qator mamlakatlar yangi binolarda rezistiv elektr isitishdan foydalanishni cheklovchi yoki taqiqlovchi qonun chiqardilar. biroq, elektr energiyasi hali ham isitish va sovutish uchun juda amaliy energiya manbai hisoblanadi, isitish va sovutish uchun elektr energiyasiga boʻlgan talabning oʻsib borayotgan sektorini ifodalovchi konditsioner/issiqlik nasoslari bilan, ularning taʼsirini elektr tarmoqlari tobora koʻproq taʼminlashga majbur. elektrlashtirish transport (elektr transport vositalari yordamida) va isitish (issiqlik nasoslari yordamida) kabi toʻgʻridan-toʻgʻri qazilma yoqilgʻini yoqishga tayanadigan tarmoqlarni dekarbonizatsiya qilishda katta rol oʻynashi kutilmoqda.

Elektromagnetizmning taʼsiri eng aniq koʻrinadigan elektr motorida qoʻllanadi, bu esa harakatlantiruvchi kuchning toza va samarali vositasini taʼminlaydi. Vint kabi statsionar dvigatel osongina quvvat manbai bilan taʼminlanadi, ammo elektr transport vositasi kabi uni qoʻllash bilan harakatlanadigan vosita batareya kabi quvvat manbai boʻylab olib yurishi yoki tokni toʻplashi shart.pantograf kabi toymasin kontakt. Elektr bilan ishlaydigan transport vositalaridan foydalaniladi jamoat transporti, kabi va xususiy mulkda akkumulyator bilan ishlaydigan elektromobillar sonining koʻpayishi.

Elektr ichida ishlatiladi telekommunikatsiyalarva haqiqatan ham elektr telegraf, 1837 yilda Kuk va Uitstoun tomonidan tijorat maqsadida namoyish etilgan, uning dastlabki dasturlaridan biri edi. 1860-yillarda birinchi transkontinental, keyin transatlantik telegraf tizimlarining qurilishi bilan elektr energiyasi butun dunyo boʻylab bir necha daqiqada aloqa oʻrnatishga imkon berdi. Optik tolalar va sunʼiy yoʻldosh aloqasi aloqa tizimlari bozorining ulushini egalladi, ammo elektr energiyasi jarayonning muhim qismi boʻlib qolishini kutish mumkin.

Elektron qurilmalar tranzistordan foydalanadi, ehtimol yigirmanchi asrning eng muhim ixtirolaridan biri, va barcha zamonaviy sxemalarning asosiy qurilish bloki. Zamonaviy integral mikrosxemada bir necha santimetr kvadrat maydonda milliardlab miniatyuralangan tranzistorlar boʻlishi mumkin.

OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil