Ideal gaz holati tenglamasi

Umumiy gaz tenglamasi deb ham ataladigan ideal gaz qonuni gipotetik ideal gazning holat tenglamasidir. Bu bir nechta cheklovlarga ega boʻlsa-da, koʻp sharoitlarda koʻplab gazlarning xatti-harakatlarining yaxshi yaqinlashuvidir. Bu birinchi marta 1834-yilda Benoit Pol Emile Klapeyron tomonidan empirik Boyl qonuni, Charlz qonuni, Avogadro qonuni va Gey-Lyusak qonunining kombinatsiyasi sifatida taʼkidlangan. Ideal gaz qonuni koʻpincha empirik shaklda yoziladi:bu yerda

p- bosim,

V-hajm

T-harorat ;

 -moddaning miqdori ;

 – ideal gaz doimiysi hisoblanadi.

U 1856-yilda Avgust Krönig  Facsimile at the Bibliothèque nationale de France (pp. 315–22). va 1857-yilda Rudolf Klauzius  Facsimile at the Bibliothèque nationale de France (pp. 353–79). erishgan (aftidan mustaqil ravishda) mikroskopik kinetik nazariyadan ham olinishi mumkin.

 Tenglama 
Gaz miqdorining holati uning bosimi, hajmi va harorati bilan belgilanadi. Tenglamaning zamonaviy shakli ularni ikkita asosiy shaklda bogʻlaydi. Holat tenglamasida ishlatiladigan harorat mutlaq haroratdir: tegishli SI birligi kelvindir.

 Umumiy shakllar 
Eng koʻp kiritilgan shakllar:bu yerda:

  – gazning mutlaq bosimi ,
  – gazning hajmi ,
  – gaz moddasining miqdori (mol soni deb ham ataladi),
  – Boltsman doimiysi va Avogadro doimiysi mahsulotiga teng ideal yoki universal gaz doimiysi ,
  – Boltsman doimiysi ,
  - Avogadro doimiysi ,
  – gazning mutlaq harorati ,
  – gazning zarrachalari (odatda atomlar yoki molekulalar) soni.

SI birliklarida p paskalda, V kub metrda, n molda va T kelvinda oʻlchanadi (Kelvin shkalasi Selsiy boʻyicha siljish shkalasi boʻlib, bu yerda 0,00 K = −273,15 °C, mumkin boʻlgan eng past harorat).). R qiymati 8,314 J/(mol·K) = 1,989 ≈ 2 kal/(mol·K) yoki 0,0821 L⋅atm/(mol⋅K) qiymatiga ega.

 Molar shakli 
Qancha gaz borligini gazning kimyoviy miqdori oʻrniga massasini berish orqali aniqlash mumkin. Shuning uchun ideal gaz qonunining muqobil shakli foydali boʻlishi mumkin. Kimyoviy miqdori, n (molda) gazning umumiy massasiga (m) (kilogramm) molyar massaga, M (mol uchun kilogramm) boʻlinganiga teng:



n ni m / M bilan almashtirib, keyinchalik r = m / V zichligini kiritib, biz quyidagilarni olamiz:





Oʻziga xos gaz konstantasini R spesifik (r) R / M nisbati sifatida belgilash,



Ideal gaz qonunining bu shakli juda foydalidir, chunki u bosim, zichlik va haroratni koʻrib chiqilayotgan gaz miqdoridan mustaqil formulada bogʻlaydi. Shu bilan bir qatorda, qonun oʻziga xos hajm v boʻyicha, zichlikning oʻzaro nisbati sifatida yozilishi mumkin.



Ayniqsa, muhandislik va meteorologik dasturlarda oʻziga xos gaz konstantasini R belgisi bilan ifodalash keng tarqalgan. Bunday hollarda universal gaz konstantasi odatda boshqa belgi bilan beriladi, masalan  yoki  uni farqlash uchun. Har qanday holatda, gaz konstantasining konteksti va/yoki birliklari universal yoki maxsus gaz konstantasi ishlatilayotganligini aniq koʻrsatishi kerak. 

 Statistik mexanika 
Statistik mexanikada quyidagi molekulyar tenglama birinchi tamoyillardan kelib chiqadi :



Bu yerda  – gazning mutlaq bosimi,  – molekulalarning soni zichligi ( nisbati bilan berilgan, oldingi formuladan farqli oʻlaroq,  – mollar soni),  – mutlaq harorat, va  – harorat va energiyaga bogʻliq boʻlgan Boltsman doimiysi, quyidagicha ifodalanadi:



Bu yerda  – Avogadro doimiysi .

Bundan koʻramizki, massasi  boʻlgan, oʻrtacha zarracha massasi atom massasi konstantasi  ga teng boʻlgan gaz uchun , (yaʼni, massa  u) molekulalar soni quyidagicha boʻladi.



va  boʻlgani uchun ideal gaz qonunini quyidagicha qayta yozish mumkinligini topamiz.



 Kombinatsiyalangan gaz qonuni 
Charlz, Boyl va Gey-Lyussak qonunlarini birlashtirib, birlashgan gaz qonunini beradi, u ideal gaz qonunida aytilgan mollar soni aniqlanmagan va nisbati bir xil funktsional shaklni oladi.  uchun  oddiygina doimiy sifatida qabul qilinadi: 



bu yerda  gaz bosimi,  gazning hajmi,  gazning mutlaq harorati, va  doimiy hisoblanadi. Xuddi shu moddani ikki xil shartlar toʻplamida taqqoslaganda, qonun quyidagicha yozilishi mumkin



 Boyl qonuni (Equation 1) 
 Charlz qonuni (Equation 2) 
 Avogadro qonuni (Equation 3) 
 Gey-Lyussak qonuni (Equation 4) 
 Equation 5 
 Equation 6 

 Shuningdek qarang 

 Boltsman doimiysi – Zarrachalar kinetik energiyasini harorat bilan bogʻlovchi fizik konstanta Konfiguratsiya integrali – Termodinamika va statistik fizikadagi funksiya Dinamik bosim  – suyuqlik hajmining birligi uchun kinetik energiya Gaz qonunlari Ichki energiya – Tizimdagi energiya Van der Waals tenglamasi – Gazning ideal boʻlmagan harakatini hisobga oladigan gaz holati tenglamasi

 Maʼlumotnomalar 

Turkum:Fizika
Turkum:Pages with unreviewed translations