Latitude

Latitude (kenglik) muhim geografik koordinata boʻlib, Yer yuzasida maʼlum bir nuqtaning joylashishini aniqlash va tushunishga yordam beradi. U ekvatorning shimoliy yoki janubidagi masofani oʻlchaydi va global tarmoq tizimidagi ikkita koordinatadan biri boʻlib xizmat qiladi. Ushbu maqolada kenglik tushunchasi, uning ahamiyati va turli sohalardagi roli oʻrganiladi.

 Taʼrif va oʻlchov 
Kenglik — bu ekvatordan Yerning maʼlum bir joyigacha boʻlgan masofani koʻrsatadigan darajalardagi oʻlchov. Ekvatorning oʻzi 0 ° kenglikni ifodalovchi mos yozuvlar nuqtasi boʻlib xizmat qiladi. Ekvatordan shimolga qarab harakatlanayotganda, kenglik qiymatlari oshib, Shimoliy qutbda maksimal 90° ga yetadi. Va aksincha, ekvatordan janubga qarab harakatlanish salbiy qiymatlarning oshishiga olib keladi va Janubiy qutbda maksimal −90 ° ga etadi.

 Kenglik chiziqlari va zonalari 
Parallellar deb ham ataladigan kenglik chiziqlari ekvatorga parallel ravishda oʻtadi va aniq kenglik pozitsiyalarini belgilashda yordam beradi. Diqqatga sazovor kenglik chiziqlari orasida Tropic of Cancer (23.5° N), the Tropic of Capricorn (23.5° S), the Arctic Circle (66.5° N) va the Antarctic Circle (66.5° S) kiradi. Bu chiziqlar muhim geografik hududlar va iqlim zonalarini aniqlashga yordam beradi.

 Ahamiyati va qoʻllanishi 
Navigatsiya: Kenglik navigatsiya uchun juda muhim, ayniqsa dengiz va havofiy safarlarida. Bu kema yoki samolyotning umumiy holatini aniqlashda yordam beradi va kurslarni chizish va masofalarni hisoblash uchun maʼlumot beradi.

 Iqlim va ob-havo 
Kenglik butun dunyo boʻylab iqlim modellarini aniqlashda muhim rol oʻynaydi. Ekvatorga yaqinroq, pastroq kengliklarga ega boʻlgan hududlar odatda issiqroq iqlimga ega, qutblarga yaqin, yuqori kengliklarga ega hududlar esa sovuqroq boʻladi. Iqlimning bu oʻzgarishi ekotizimlarga, oʻsimlik turlariga va ob-havo sharoitlariga taʼsir qiladi.

 Quyoshning joylashuvi va fasllari 
Kenglik quyosh nuri Yerning turli qismlariga etib borish burchagiga taʼsir qiladi. Yuqori kengliklar quyosh nurini qiyshiq burchak ostida oladi, bu esa isitishning pasayishiga va qishning uzoqroq boʻlishiga olib keladi. Bundan farqli oʻlaroq, pastroq kengliklar quyosh nurini toʻgʻridan-toʻgʻri qabul qiladi, buning natijasida harorat issiqroq va qish qisqaradi. Quyosh burchaklari ning bu oʻzgarishi fasllarning oʻzgarishiga yordam beradi.

 Manba 
Cox, K., & Golledge, R. (Eds.). (2019). Geografik axborot fanlari boʻyicha qoʻllanma. Wiley.

Strahler, A. H., & Strahler, A. N. (2016). Jismoniy geografiya bilan tanishtirish. Wiley.