Kauchuk vasvasasi

Kauchuk vasvasasi - 19-asrning ikkinchi yarmi va 20-asrning boshlarida Braziliyada kauchukning ommaviy ishlab chiqarilishi, kauchuk  olish va sotish bilan bog'liq. Braziliyada kauchuk ishlab chiqarishdagi bum qit'ada Yevropa mustamlakachilarining kengayishining tezlashishiga, immigratsiyaning o'sishiga, boylikning oshishiga, madaniy va ijtimoiy o'zgarishlarga va tub aholi o'rtasidagi tartibsizlikka sabab bo'ldi. U Manaus, Portu Velo, Belen kabi shaharlarning o'sishiga, Madeyra-Mamore temiryo'li qurilishiga hissa qo'shgan. Kauchuk vasvasasi asosan 1879-yildan 1912-yilgacha bo'lgan.

 Lotin Amerikasi 
Birinchi kauchuk "vasvasasi" 1879-1912- yillar oralig'ida Amazonka havzasining Lotin Amerikasi mamlakatlarini qamrab oldi. Dunyodagi eng mashhuri Braziliyadagi kauchuk vasvasasi bo'lib, u mamlakat hayotida ajoyib davrni belgiladi. Ko'lami va ahamiyati jihatidan Perudagi kauchuk vasvasasi ham muhim edi. Kamroq darajada Boliviya, Kolumbiya va Ekvador kabi mamlakatlarning periferik hududlari ham ta'sir ko'rsatdi.

Kauchuk yana bir Lotin Amerikasi monokulturasiga aylandi. Kauchuk xomashyo eksporti ushbu mamlakatlarga valyuta oqimiga olib keldi, ammo daromadning 90% gacha braziliyaliklar o'zlarining ishlab chiqarishlarini kuchaytirishga emas, balki import qilinadigan tovarlarni (ayniqsa, hashamatli tovarlar) iste'mol qilishga sarfladilar. Kauchukdan tushgan mablag'lar Manausdagi Amazonas teatri, shuningdek, Ikitos ( Peru ) shahridagi Temir uyni qurish uchun ishlatilgan. Ishning noto'g'ri tashkil etilishi, og'ir mehnat sharoitlari, kauchuk daraxtlariga ta'sir ko'rsatadigan yangi viruslarning paydo bo'lishi, shuningdek, ekvatorial koloniyalarida kauchuk olishga intilgan Buyuk Britaniyaning raqobatining kuchayishi ishlab chiqarishning pasayishiga olib keldi. Bum boshlanganidek birdaniga tugadi. Kauchuk sabab boylikka erishgan ko'plab  plantatorlar bankrot bo'lishdi va mazkur sohadagi ishchilar taqdir taqozosi ostida qoldilar. Shunga qaramay, rezina vasvasasi mintaqaning zamonaviy rivojlanishiga turtki bo'ldi: keyin yangi shaharlar barpo etildi, temir yo'llar qurildi va infratuzilmaning boshlanishi.

 Osiyo va Afrika 
1879-yilda ingliz Genri Vikxem Londonga 40 000 ga yaqin geveya urug'ini olib chiqdi. 1914-yilga kelib, bu daraxtning keng plantatsiyalari Britaniya Malayziyasida, keyinroq Osiyo va Afrikaning boshqa ekvatorial mamlakatlarida o'rnatildi. Plantatsiyalarning yuqori zichligi tufayli kauchuk ishlab chiqarish Janubiy Amerikaga qaraganda ancha foydali edi. Bundan tashqari, yangi mamlakatlarda Amazonkada geveya sonini tabiiy ravishda tartibga soluvchi maxsus qo'ziqorinlar yo'q edi.

 Lotin Amerika vasvasasi ikkinchi bosqichi 
1942-1945- yillarda fashistlar Germaniyasining ittifoqchisi bo'lgan Yaponiya Janubi-Sharqiy Osiyodagi Yevropa koloniyalarining ko'p qismini egallab oldi. Urush yillarida AQSh va Buyuk Britaniya sanoati kauchukga juda muhtoj edi. Shu sababli, past sifatli Braziliya xomashyosiga ham talab paydo bo'ldi. Bu yillarda kauchuk sotishdan tushgan daromad evaziga braziliyaliklar Beleno Grand mehmonxonasini qurdilar.

 Havolalar