Yadro muhandisligi

"Atom muhandisligi - bu insoniyat manfaati uchun radiatsiya va radioaktiv materiallardan foydalanadigan urinishdir." 
 Yadro injeneriyasi "yadroviy va radiatsiyaviy jarayonlarni fan va qo'llash bilan shug'ullanadi".

Yadro muhandisligining eng mashhur qo'llanilishi elektr energiyasini ishlab chiqarish bo'lib qolmoqda. Umuman olganda, 32 mamlakatdagi 440 ga yaqin yadro reaktorlari yadroviy parchalanish orqali dunyo energiyasining 10 foizini ishlab chiqaradi. Kelajakda yadroviy sintez energiya ishlab chiqarishning yana bir yadroviy vositasini qo'shishi kutilmoqda. Ikkala reaksiya ham atom nuklonlari ajratilganda (bo'linish) yoki birlashtirilganda (birlashma) ajralib chiqadigan yadroviy bog'lanish energiyasidan foydalanadi. Mavjud energiya majburiy energiya egri chizig'i bilan beriladi va hosil bo'lgan miqdor kimyoviy reaktsiyalar natijasida hosil bo'lganidan ancha katta. 1 gramm uranning boʻlinishi atmosferaga karbonat angidrid qoʻshmagan holda 3 tonna koʻmir yoki 600 gallon mazut yondirilgandek energiya hosil qiladi.

 Yadro muhandislari nima qiladi 
Yadro muhandislari quyidagi sohalarda ishlaydi:

 I avloddan, 1950 va 1960-yillardagi reaktorlardan avlod II, III avlod va IV avlod kontseptsiyalarigacha rivojlangan yadro reaktori dizayni.
 Termal gidravlika va issiqlik uzatish . Oddiy atom elektr stantsiyasida issiqlik bug 'turbinasi va elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi generatorni harakatga keltiradigan bug' hosil qiladi.
 Materialshunoslik yadroviy energetikani qo'llash bilan bog'liq
 Yadro yoqilg'i aylanishini boshqarish, bunda parchalanuvchi materiallar olinadi, yoqilg'iga aylanadi, tugashi bilan chiqariladi va xavfsiz saqlanadi yoki qayta ishlanadi .
 Yadro harakati, asosan, harbiy dengiz kemalari uchun, ammo samolyotlar va raketalar uchun tushunchalar mavjud. Yadro energiyasi 1960-yillardan beri kosmosda qo'llanila boshlandi
 Termoyadroviy quvvatni rivojlantirishning ajralmas qismi bo'lgan plazma fizikasi
 Qurollarni ishlab chiqish va boshqarish
 Sanoat, tibbiyot va boshqa ko'plab sohalarda qo'llaniladigan radionuklidlarning paydo bo'lishi
 Yadro chiqindilarini boshqarish
 Salomatlik fizikasi
 Yadro tibbiyoti va tibbiy fizika
 Salomatlik va xavfsizlik
 Asboblar va boshqaruv muhandisligi
 Jarayon muhandisligi
 Loyihalar boshqaruvi
 Sifatli muhandislik
 Reaktor operatsiyalari
 Yadro xavfsizligi (yashirin yadroviy materiallarni aniqlash)
 Yadro muhandisligi hatto jinoiy tergov, va qishloq xo'jaligida rol o'ynaydi.

Ko'pgina kimyoviy, elektr va mexanik va boshqa turdagi muhandislar, shuningdek, ko'plab olimlar va yordamchi xodimlar kabi atom sanoatida ham ishlaydi. AQShda 100 000 ga yaqin odam bevosita atom sanoatida ishlaydi. Ikkilamchi sektor ish joylarini hisobga olgan holda, AQSh yadro sanoati tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan odamlar soni 475 000 ni tashkil qiladi.

 Yadro muhandisligi tarixi 
Yadro muhandisligi 1938 yilda yadro parchalanishining kashf etilishi bilan paydo bo'lgan Biroq, yangi narsalarni yaratish uchun fanni qo'llashning muhandislik nuqtai nazaridan qaraganda, Chikago Pile-1 (CP-1) Manxetten loyihasining bir qismi sifatida Chikago universitetida 1942-yilda yaratilgan birinchi yadro reaktorini aytish mumkin

Birinchi sun'iy yadro reaktori CP-1 fiziklat jamoasi tomonidan ishlab chiqilgan

Birinchi sun'iy yadro reaktori CP-1 fiziklar jamoasi tomonidan ishlab .a edilar. (Yerdagi eng qadimgi yadroviy reaktsiya tabiiy ravishda 1,7 milliard yil oldin Oklo, Gabon, Afrikada sodir bo'lgan. ) Ikkinchi sun'iy yadroviy reaktor X-10 grafit reaktori ham Manxetten loyihasining bir qismi bo'lgan, shuningdek Hanford muhandislik zavodining plutoniy ishlab chiqaruvchi reaktorlari ham edi.

Birinchi elektr energiyasini ishlab chiqaradigan yadro reaktori Aydaxo shtatidagi Arko shahri yaqinida qurilgan EBR-I bo'lgan

 . EBR-I tarmoqqa ulanmagan yakka tartibdagi obyekt edi, lekin keyinchalik BORAX seriyali Aydaho tadqiqot reaktori 1955 yilda Arko shahrini qisqa vaqt ichida quvvat bilan ta'minladi.

Elektr tarmog'iga ulanish uchun qurilgan birinchi tijorat atom elektr stantsiyasi 1954 yilda ishga tushirilgan Obninsk atom elektr stantsiyasidir . Ikkinchisi 1957 yilda elektr energiyasi ishlab chiqargan Shippingport Atom elektr stantsiyasi bo'lgan.

Uranning kashf etilishidan hozirgi davrgacha bo'lgan qisqacha xronologiya uchun Yadro energetikasi tarixi maqolasiga qarang

Yadro energetikasi reaktorlarining toʻliq roʻyxati va yadroviy energiya ishlab chiqarish boʻyicha butun dunyo boʻylab va mamlakat darajasidagi statistik maʼlumotlar uchun IAEA Power Reactor Information System (PRIS) uchun ro'yxat.

 Yadro muhandislari qayerda ishlaydi 
Qo'shma Shtatlarda yadro muhandislari quyidagicha ishlaydi:

 Elektr energiyasi ishlab chiqarishda 25%
 Federal hukumat 18%
 Ilmiy tadqiqot va ishlanmalar 15%
 Muhandislik xizmatlari 5%
 Ishlab chiqarish 10%
 Boshqa hududlar 27%

"Ma'lumot O'zbekiston Milliy Universiteti Fizika Fakulteti tomonidan tarjima qilindi"

Turkum:Texnik fanlar