Proton emissiyasi

Proton emissiyasi (proton radioaktivligi) radioaktiv parchalanishning noyob turi boʻlib, unda proton yadrodan chiqariladi. Proton emissiyasi beta-parchalanishdan soʻng yadrodagi yuqori qoʻzgʻaluvchan holatlardan kelib chiqishi mumkin, bu holda jarayon beta-kechiktirilgan proton emissiyasi deb nomlanadi yoki protonning asosiy holatidan (yoki past yotgan izomerdan) sodir boʻlishi mumkin. protonga boy yadrolar, bu holda jarayon alfa-parchalanishga juda oʻxshaydi.Proton yadrodan chiqib ketishi uchun protonni ajratish energiyasi manfiy boʻlishi kerak (Sp < 0) - shuning uchun proton bog'lanmagan va cheklangan vaqt ichida yadrodan chiqib ketadi. Proton emissiya tezligi yadroning yadroviy, kulon va markazdan qochma potentsiallari bilan boshqariladi, bu yerda markazdan qochma potentsial proton emissiya tezligining katta qismiga ta'sir qiladi.Proton emissiyasining yarim yemirilish davri proton energiyasi va uning orbital burchak momentumiga ta'sir qiladi. Proton emissiyasi tabiiy izotoplarda ko'rinmaydi; proton emitentlari yadro reaksiyalari orqali, odatda chiziqli zarracha tezlatgichlari yordamida ishlab chiqarilishi mumkin.

 Tarixi 
1969-yilda kobalt-53 izomeridan tez (ya'ni beta-kechikmagan) proton emissiyasi kuzatilgan bo'lsa-da, 1981-yilgacha protonning boshqa proton chiqaradigan holatlari topilmadi, lutesiy-151 va tuliy-147 protonning radioaktiv asosiy holatlari. G'arbiy Germaniyadagi GSIda o'tkazilgan tajribalarda kuzatilgan.Ushbu yutuqdan so'ng sohadagi tadqiqotlar gullab-yashnadi va hozirgi kunga qadar 25 dan ortiq izotoplar proton emissiyasini namoyish etishi aniqlandi. Proton emissiyasini o'rganish yadro deformatsiyasi, massalari va tuzilishini tushunishga yordam berdi va bu kvant tunnelining sof namunasidir.2002-yilda GSI va GANIL (Grand Accelérateur National d'Ions Lourds at Caen) tajribalarida temir-45 yadrosidan bir vaqtning o'zida ikkita protonning chiqishi kuzatildi. 2005-yilda sink-54 ham ikki marta proton parchalanishiga olib kelishi mumkinligi eksperimental ravishda aniqlandi (o'sha ob'ektda).

 Manbalar 

 Poenaru, Dorin N.; Rebel, Heinigerd; Wentz, Jürgen, eds. (2001). Nuclei Far from Stability and Astrophysics. Dordrecht: Springer Netherlands. pp. 79–81. doi:10.1007/978-94-010-0708-5. ISBN 978-0-7923-6937-0.
 S. Hofmann (1996). "Chapter 3: Proton radioactivity". In Dorin N. Poseru (ed.). Nuclear Decay Modes. Bristol: Institute of Physics Publishing. pp. 143–203. ISBN 0-7503-0338-7.
 Armand, Dominique (June 6, 2002). "A new mode of radioactive decay". CNRS. CNRS. Archived from the original on 4 February 2005. Retrieved 2022-01-07.
 Blank, Bertram; Ploszajczak, Marek (December 17, 2013). "Two-proton radioactivity". Reports on Progress in Physics. 71 (4): 046301. arXiv:0709.3797. doi:10.1088/0034-4885/71/4/046301. S2CID 119276805.