Alfa zarrachalar rentgen spektrometri

Alfa zarracha rentgen spektrometri ( AZRS) alfa zarralari va lyuminestsent rentgen nurlaridan olingan namunani alfa zarralari va radioaktiv manbalardan olingan rentgen nurlari bilan nurlantirgandan so'ng tahlil qiluvchi spektrometrdir . Namunaning elementar tarkibini tahlil qilishning bu usuli ko'pincha past kuchlanish, kichik o'lcham va minimal quvvat sarfini talab qiladigan kosmik tadqiqotlarda qoʻllanadi. Boshqa usullar (masalan, massa spektrometriyasi ) katta quvvat talablari bo'lgan kattaroq uskunalarni talab qiladi. Variatsiya alfa proton rentgen spektrometridir, masalan, Pathfinder missiyasidagi kabi, u ham protonlarni aniqlaydi.

 Manbalar 
Alfa zarralar rentgen spektroskopiyasida nurlanishning bir necha shakllari qoʻllanadi. Ularga alfa zarralari, protonlar va rentgen nurlari kiradi. Beqaror atomlarning radioaktiv parchalanishi paytida alfa zarralari, protonlar va rentgen nurlari chiqariladi. Alfa zarralarining umumiy manbayi kurium-244 dir. Energiyasi 5,8 MeV bo'lgan zarrachalarni chiqaradi. Plutoniy-240 ning parchalanishida 14 va 18 keV rentgen nurlari chiqariladi.

 Alfa zarralari 
Aniqlangan energiyaning ba'zi alfa zarralari, agar ular atom yadrosi bilan to'qnashganda, detektorga orqaga tarqaladi. 180 ° ga yaqin burchakda Rezerford fizik qonunlari energiyaning saqlanish qonuni va chiziqli impulsning saqlanishi bo'ladi. Bu alfa zarracha urgan yadro massasini hisoblash imkonini beradi.

Yengil elementlar alfa zarrachalarining energiyasini ko'proq o'zlashtiradi, alfa zarralari esa deyarli bir xil energiya bilan og'ir yadrolar tomonidan aks ettiriladi. Tarqalgan alfa zarralarining energiya spektri dastlabki alfa zarralarining 25% dan 100% gacha cho'qqilarini ko'rsatadi. Ushbu spektr namunaning tarkibini, ayniqsa yengilroq elementlar uchun aniqlash imkonini beradi.

 Protonlar 
Alfa zarralarining bir qismi atom yadrolari tomonidan so'riladi. Bu so'rilish bilan natriy, magniy, kremniy, alyuminiy va oltingugurtni aniqlash mumkin. Bu usul faqat Mars Pathfinder aparatida Alfa zarra rentgen spektrometrida qo'llanilgan. Mars Exploration Rovers aparati uchun proton detektori ikkinchi alfa zarracha sensori bilan almashtirildi. Shuning uchun u alfa zarrachalar rentgen spektrometri deb ham ataladi.

 rentgen nurlari 
Alfa zarralari, atomning ichki qobig'idan (K- va L-qobig'i) elektronlarni chiqarishga qodir. Ushbu bo'sh joylar tashqi qobiqlardan elektronlar bilan to'ldiriladi, buning natijasida xarakterli rentgen nurlari hosil bo'ladi. Bu jarayon zarrachalar induktsiyali rentgen nurlanishi deb ataladi va uni aniqlash nisbatan oson va og'irroq elementlar uchun eng yaxshi sezgirlik va ruxsatga ega.

"Ma'lumot O;zbekiston Milliy Universiteti Fizika fakulteti tomonidan tarjima qilindi"