Yadro zichligi

Yadro zichligi - atom yadrosining zichligi. Ogʻir yadrolar uchun bu  cheksiz yadroviy materiyaning energiya zichligini kamaytiruvchi  yadroning toʻyinganlik zichligi    ga yaqin boʻladi. Yadro toʻyinganligining massa zichligi quyidagiga teng  , bu yerda - massa atom birligi . Yadro zichligini tavsiflovchi atamani yuqori zichlikka ega boʻlgan neytron yulduzlari ichidagi holatlarda ham qoʻllanadi.

 Hisoblash 
Oddiy yadrodagi proton va neytronlarning taxminiy sonidan aniqlanishi mumkin boʻlgan yadro oʻlchamidan yadro zichligini taxminan hisoblash mumkin. Nuklonlar soni boʻyicha yadro radiusi  ga teng, bu yerda  massa soni va  ga teng va ushbu qiymatdan odatdagi ogʻishlar  gacha boʻladi. Yadroning hajm birligidagi nuklonlar soni (nuklonlar konsentratsiyasi) quyidagicha:



Shunday qilib, massa soni nuqtai nazaridan har qanday turdagi yadro uchun zichlik doimiydir va nazariy jihatdan A yoki R ga bogʻliq emas, 



Yadro toʻyinganlik zichligi uchun tajribada aniqlangan qiymat quyidagiga teng 



Massa zichligi ρ zarracha massasining zarralar konsentratsiyasiga n koʻpaytmasi orqali aniqlanadi. Shunday qilib, nuklon massasidan  nuklon massasidan m n =1,67×10 −27 kg foydalangan holda hisoblangan massa zichligi quyidagiga teng:

  (nazariy hisoblashdan foydalangan holda)

yoki

  (tajriba natijalaridan foydalangan holda).

 Ilovalar va kengaytmalar 
Atom va yadroning tarkibiy qismlari har xil zichlikka ega. Proton asosiy zarracha emas, u kvark-glyuon materiyasidan iborat. Uning oʻlchami taxminan  va zichligi ni tashkil qiladi. Yadro zichligini tavsiflovchi atamani yuqori zichlikka ega boʻlgan neytron yulduzlari ichidagi holatlarda ham qoʻllanadi..

Chuqur noelastik sochilishdan foydalanib, agar nuqtaviy zarra boʻlmasa, elektronning "oʻlchami", dan kam boʻlishi kerakligi hisoblangan. Bu taxminan  zichlikka toʻgʻri keladi

Kvark nazariyasi haqida gap ketganda, yanada yuqoriroq zichlik uchun imkoniyatlar mavjudligini koʻramiz. Yaqin kelajakda eksperimental ravishda oʻlchanadigan eng yuqori zichliklar leptonlar va kvarklar bilan chegaralanadi. 

Ushbu tarjima Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Ikbalova Muxlisaxonning Wikitaʼlim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi. 

 Manbalar    

 Elektron degeneratsiya bosimi
 Yadro materiyasi
 Kvark-glyuon plazmasi

 Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati 

 Havolalar 

  (derivation of equations and other mathematical descriptions)