Vnukovo xalqaro aeroporti

Vnukovo, rasman Vnukovo Andrey Tupolev xalqaro aeroporti (Andrey Tupolev nomidagi) ()  – Moskva markazidan  janubi-gʻarbda, Vnukovo tumanida joylashgan qoʻsh uchish-qoʻnish yoʻlakli xalqaro aeroport. Bu Domodedovo, Sheremetyevo va Jukovskiy bilan bir qatorda Moskvaga xizmat koʻrsatadigan toʻrtta yirik aeroportdan biridir. 

2019-yilda aeroport 24,01 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu bir yil oldinga nisbatan 12 foizga koʻpdir. Vnukovo 2021-yilda Yevropadagi eng gavjum aeroportlari orasida oʻn birinchi oʻrinni egalladi, biroq 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bosqini ortidan kiritilgan sanksiyalar natijasida transport qatnovi keskin pasaydi va 2022-yilda 30-oʻringa tushib ketdi.

 Tarixi 
Vnukovo – Moskvadagi eng qadimgi aeroport. Ikkinchi jahon urushi paytida ochilgan va harbiy harakatlar uchun foydalanilgan, ammo urushdan keyin fuqarolik obyektiga aylangan. Qurilishi 1937-yilda Sovet hukumati tomonidan tasdiqlangan, chunki eski Xodinka aerodromi (shahar markaziga ancha yaqinroq joylashgan, ammo 1980-yillarda yopilgan) haddan tashqari yukalama bilan ishlagan.

Vnukovo aynan ushbu aeroport qurilishi uchun maxsus tashkil qilingan Likovlag gulagining bir necha ming mahbuslari tomonidan qurilgan va 1941-yil 1-iyulda ochilgan. Ulugʻ Vatan urushi davrida harbiy havo bazasi sifatida foydalanilgan, yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish urushdan keyin boshlangan.

1956-yil 15-sentyabrda Tupolev Tu-104 samolyoti Moskva Vnukovodan Omsk orqali Irkutskka ilk yoʻlovchi parvozini amalga oshirdi.

1957-yil 4-noyabrda Ruminiya Ishchi partiyasi amaldorlari, xususan, Kommunistik Ruminiyaning eng koʻzga koʻringan siyosatchilari (George Georgiu-Dej, Kivu Stoyka, Aleksandru Mogiorosh, Shtefan Voitech, Nikolae Chaushesku, Leonte Reutu hamda Grigore Preotyasa) bortida boʻlgan samolyot bilan Vnukovo aeroportida baxtsiz hodisa yuz berdi. Oʻsha paytda tashqi ishlar vaziri boʻlgan Preotyasa va samolyot ekipaji halok boʻldi. Yana bir necha kishi jiddiy jarohat oldi.

Sovetlarning Il-18 (1956-yil 20-aprelda Moskvadan Olmaotaga) va Tu-114 (1961-yil 24-aprelda Moskvadan Xabarovskka) rusumli samolyotlarining birinchi yoʻlovchi parvozlari ham Vnukovo aeroportidan amalga oshirildi. 1980-yilda Vnukovo 22-yozgi olimpiya oʻyinlari tufayli kengaytirildi. 1993-yilda aeroport aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi.

2003-yil oxirida federal hukumat tomonidan aeroportning nazorat paketi Moskva hukumatiga oʻtkazilgandan soʻng Vnukovo xalqaro aeroportida keng qamrovli rekonstruksiya va strategik rivojlanish dasturi boshlandi.

Aeroportning strategik rivojlanish rejasining bir qismi sifatida ushbu loyihalar 2003—2005-yillarda yakunlandi:

 2004-yil aprel: Yangi terminal B ochildi. Terminal hozirda xalqaro yoʻlovchi reyslariga xizmat koʻrsatadi, ammo kelajakda u ichki reyslarni boshqarish yoki keyinroq aniqlanadigan boshqa maxsus funksiyalarni bajaradigan terminalga aylantiriladi. Terminalning umumiy maydoni 80 000 m 2 (861 000  sq ft) ni tashkil qiladi, bu yiliga toʻrt million yoʻlovchi tashish imkoniyatini beradi.
 2005-yil avgust: Vnukovoning Aeroekspress temir yoʻl operatori Moskvaning Kiyev vokzaliga ulandi.
 2010-yil dekabr: Yangi terminal A ochildi.
 2016-yil yozi: Terminal B tomonidan amalga oshirilgan barcha reyslar A terminaliga oʻtkazildi va B terminali yopildi.

Vnukovo yirik xususiy samolyotlarda xalqaro reyslar boʻyicha Yevropaning eng gavjum aeroportidirAdvertising to the super-rich: Posters for plutocrats.

 Joylashuvi va quvvati 
Moskvadagi uchta aeroportdan Vnukovo dengiz sathidan eng balandi (, shuning uchun tuman boʻlsa, u tez-tez muqobil aeroport boʻlib xizmat qilgan.

Aerodromda uzunligi  va  boʻlgan ikkita bir-biri bilan kesishgan uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Har bir uchish-qoʻnish yoʻlagi har tomondan 10 m kenglikdagi xavfsizlik yelkalari bilan  kenglikda. Qoʻshma uchish-qoʻnish yoʻlagining quvvati soatiga 60 ta samolyot harakatiga moʻljallangan. 24-uchish-qoʻnish yoʻlagi asosan uchish uchun, 01-uchish-qoʻnish yoʻlagi esa qoʻnish uchun foydalaniladi.

Aeroportning ikkita yoʻlovchi terminali (Terminal A va terminal B), bitta umumiy aviatsiya terminali (charter va biznes reyslari uchun), bitta yuk terminali va 60 ta samolyot stendlari bor.

Aeroport soatiga maksimal 10100 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi mumkin va u yerda 4000 kishi ishlaydi. 2013-yilda aeroport deyarli 11,18 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu 2012-yilga nisbatan 15,3 foizga koʻpdir. 2014-yil fevral oyida aeroport 722 500 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu 2013-yil fevraliga nisbatan 23,8 foizga oʻsdi, bu qisman Utair tomonidan kengaytirilganligi bilan bogʻliq.

Vnukovo aeroportida koʻplab siyosiy rahbarlar va Rossiyaga tashrif buyuradigan muhim shaxslar foydalanadigan VIP zal mavjud. Rossiya prezidenti ham Vnukovoning VIP zalidan foydalanadi. Tupolev avialaynerini qayta ishlash zavodi aeroportning chetida joylashgan boʻlib, bir nechta yirik samolyot angarlarida kapital taʼmirlash va modifikatsiya qilish dasturlari amalga oshiriladi. Aeroportning shimoliy perimetrida yuqori martabali davlat amaldorlari uchun davlat rahbari parvozlari amalga oshiriladigan davlat VIP transport qanoti joylashgan. Shunday qilib, VIP reyslar kelgan yoki joʻnab ketganda aeroport vaqti-vaqti bilan muntazam reyslar uchun yopiladi.

 Keyingi kengayishi 
Istiqbolli rivojlanish dasturi 2015-yilgacha davom etishi moʻljallangan edi va Vnukovo Internationalni xalqaro ahamiyatga ega yuqori raqobatbardosh havo transporti markaziga aylantirishga, yoʻlovchilarga ham, ijarachilarga ham keng qamrovli sifatli xizmatlarni taklif qilishga qaratilgan edi.

Yangi xalqaro yoʻlovchi A terminalining umumiy maydoni  boʻladi va soatiga 7800 nafar, yiliga 18-20 million yoʻlovchini oʻtkazish imkoniyatiga ega boʻladi. Bu ijarachi aviakompaniyalar uchun aeroportda mijozlarga xizmat koʻrsatish sifatini kengaytirish va yaxshilash uchun koʻplab imkoniyatlarni ochib beradi, shuningdek, xalqaro sifatli xizmat va qulaylikni joriy etishni taʼminlaydi. Kengaytirilgan terminal binosi mavjud ichki yoʻlovchi terminali oʻrnida joylashgan boʻlib, shuningdek, terminalning yonida va Vnukovo aholi punkti tomon butun qoʻshni quruqlikdagi hududni keyingi rivojlantirish uchun drayver boʻlib xizmat qiladi. Vnukovo yoʻlovchi terminallarining eng eskisi 1941-yilga toʻgʻri keladi, yangisi qurilishi boshlanishi bilan buzib tashlanadi (u 2005-yil noyabr oyida demontaj qilina boshlagan). 1970-yillarning oxirida qurilgan mavjud ichki 2-terminal qurilishning yakuniy bosqichida va yangi terminal bilan almashtirilgunga qadar ishlashda davom etadi.

Kengaytirish rejalari ikkita V-konfiguratsiya qilingan uchish-qoʻnish yoʻlaklaridan birini ( uzaytirishni va  uzunligi)  gacha va asboblarni qoʻnish tizimini hozirgi CAT II dan CAT III ga yangilashni oʻz ichiga oladi. Kengaytirish doirasida mavjud taksi yoʻllari kengaytiriladi va yangilari, shuningdek, yangi boshqaruv minorasi, yuk terminali kengaytmasi va koʻp qavatli avtoturargoh quriladi.

 Terminallari 
Terminal A ichki va xalqaro reyslar uchun foydalaniladigan yagona terminaldir. B va D terminallari 2017-yil oktyabr holatida ishlamayapti.

 Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar 

 Statistikasi 

 Yillik yoʻlovchi oqimi 
+Yillik yoʻlovchi tashish  Yil Yoʻlovchilaroʻzgarishi, %da 2010 9 460 292 2011 8 197 162 −13,4% 2012 9 699 452 18,3% 2013 11,175,142 15,2% 2014 12 733 118 14% 2015 15 815 129 24,2% 2016 13 946 688 −11,8% 2017 18 139 000 30,1% 2018 21 478 000 18,4% 2019 24 001 521 14,4% 2020 12 565 241 47,4% 2021 17 999 084 43,2% 2022 16 400 000 8,(% 2023 14 500 000 11,6% 2024 16 000 000 10,3%

 Yer usti transporti 
 Temir yoʻl 

2024-yil 31-iyulgacha Aeroexpress toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻnalishi Vnukovo aeroporti va Moskva shahri markazidagi Kiyev temir yoʻl terminalini bogʻlagan (faoliyati 2005-yil avgust oyida boshlangan). 2024-yil 1-avgustdan boshlab temir yoʻl liniyasiga faqat „Markaziy shahar atrofi yoʻlovchilar kompaniyasi“ xizmat koʻrsatadi.

 Avtobus 
Aeroportdan Moskva shahriga Mosgortrans munitsipal avtobus yoʻnalishlari orqali borish mumkin: 611 – Moskva metrosining Sokolnicheskaya yoʻnalishining ketma-ket ikkita bekatiga (Troparyovo va Yugo-Zapadnaya) yetib boradi, 611k () faqat Moskva metrosining Sokolnicheskaya yoʻnalishining eng yaqin Salaryevo bekatigacha yetib boradi, lekin tez-tez tirband boʻladigan MKAD yoʻli bilan kesishishdan qochadi; yaqinidagi Rumyantsevo bekatiga faqat aeroportga boradigan yoʻlda osongina borish mumkin, undan uzoqda emas. Yoʻl haqi 50 rubl (2016-yil sentyabr holatiga koʻra; 0,77 AQSh dollariga teng), sayohat vaqti 20-35 min jadval boʻyicha. 45-sonli xususiy marshrutka liniyasi ham ushbu yoʻnalishda xizmat qiladi. Bir tomonlama safar narxi 150 rubl (2016-yil fevral holatiga koʻra; 2 AQSh dollariga teng). Moskvadagi tirbandlik tufayli sayohat 15 daqiqadan 1 soatgacha davom etadi.

 Taksi 
Aeroportda Moskva shahri va poytaxt atrofiga qatnovchi bir nechta taksi xizmatlari mavjud. Uber, Gett, Yandex.Taxi va mahalliy transport tarmoqlari kompaniyalari Moskvaning istalgan nuqtasiga bir xil tarifli safarlarni taklif qilishadi.

 Metro 
2023-yil 6-sentyabrdan Aeroportga Moskva metrosining 8-sonli metro liniyasinining (Kalininsko-Solntsevskaya) „Vnukovo aeroporti“ metro bekati xizmat koʻrsatadi.

 Boshqa imkoniyatlari 
Ilgari Vnukovo Airlines aviakompaniyasining bosh ofisi aeroportda joylashgan edi. 2001-yilda aviakompaniya Siberian Airlines (hozirgi S7 aviakompaniyasi) bilan birlashdi.

 Egaligi 
Aeroport Rossiya davlati va rossiyalik tadbirkor Vitaliy Vantsev va uning sheriklari tomonidan egalik qilinadi. 2018-yil mart oyida Qatar Airways Vnukovo aeroportining 25 foiz ulushini sotib olishni rejalashtirayotganini eʼlon qildi.

 Baxtsiz hodisalar va falokatlar 
 1943-yil 21-dekabrda Lisunov Li-2 samolyoti mashq parvozi paytida chap orqa yonilgʻi bakidagi nuqson tufayli halokatga uchradi.
 1944-yil 4-martda Duglas C-47A samolyoti aylanib oʻtishga urinayotganda yerda Bell P-39Q Airacobra bilan urilib ketdi.
 1946-yil 5-noyabrda Duglas C-47B ekipaji qoʻnish belgisidan 300 m (980 ft) oʻtib ketib, halokatga uchradi. Samolyot pastlab uchdi va dvigatel quvvati keskin oshirildi. Samolyot tik koʻtarilishga chiqdi, tezligini yoʻqotdi va qoʻnish belgisidan 600 m (2000 ft) oʻtib halokatga uchradi.
 1946-yil 5-noyabrda Aeroflot-Litva Lisunov Li-2 samolyoti ushlab turish holatida bir necha marta yaqinlashishga urinishlardan keyin yoqilgʻi tugashi sababli qulab tushdi.
 1947-yil 1-iyulda Aeroflot Ilyushin Il-12 samolyoti parvoz paytida chap dvigatel ishlamay qolib qulab tushdi va bu havo tezligini yoʻqotishiga sabab boʻldi.
 1951-yil 29-martda Aeroflot Ilyushin Il-12P halokatga uchradi, bu vaqtda oʻng pervanel radio minorasining tepasiga urildi.
 1957-yil 14-iyunda Polsha Airlines aviakompaniyasining LOT 232-reysini amalga oshiruvchi Ilyushin Il-14P samolyoti ekipaj asboblardan foydalanish boʻyicha koʻrsatmalarga rioya qilmagani sababli halokatga uchradi.
 1957-yil 4-noyabrda Ruminiya hukumatiga tegishli Ilyushin Il-14P samolyoti tumanli havoda yaqinlashayotganda qulab tushdi.
 1959-yil 2-sentyabrda Ilyushin Il-18B jiddiy konstruktiv zarar koʻrdi va u favqulodda qoʻnishga majbur boʻldi. Samolyot hisobdan chiqarildi.
 1959-yil 23-oktyabrda Aeroflotning 200-reysi yaqinlashayotganda oʻrmonga qulab tushdi va yongʻin natijasida vayron boʻldi, bortdagi 29 kishidan 28 nafari halok boʻldi.
 1969-yil 26-avgustda Aeroflot Ilyushin Il-18B samolyoti ekipaj qoʻnish moslamasini tushirishni unutganidan keyin qulab tushdi va 16 yoʻlovchi halok boʻldi.
 1971-yil 10-oktyabrda Aeroflot 773-reysi parvozdan koʻp oʻtmay qulab tushdi va bortdagi portlovchi qurilma ishga tushdi va bortdagi barcha 25 kishi halok boʻldi.
 1976-yil 3 yanvarda Tupolev Tu-124 samolyoti Aeroflot 2003-reysi IMCda ikkala aviagorizont ishlamay qolgandan keyin Vnukovo aeroportidan  gʻarbda qulab tushdi.
 1979-yil 17-martda Aeroflot 1691-reysi aeroportga qaytishga urinayotganda uchish-qoʻnish yoʻlagidan  uzoqlikda qulab tushdihttp://aviation-safety.net/database/record.php?id=19790317-1%7CTupolev Tu-104B accident Mar 17 1979.
 1980-yil 2-iyun kuni Sovet Harbiy-havo kuchlarining Antonov An-22A samolyoti parvoz paytida yongʻinga uchradi va uchish-qoʻnish yoʻlagiga yaqin joyda qulab tushdi.
 2010-yil 16-yanvarda Utair Boeing 737-500 VQ-BAC samolyoti qoʻnayotganda uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi va burun gʻildiragi qulab tushganda jiddiy shikastlandi.
 2012-yil 29-dekabrda Red Wings TU-204 uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketib, M3 trassasiga borib urildi. Samolyot yonib ketdi va uch boʻlakka boʻlinib ketdi, videoregistratordagi videolarda mashina vayronalarga urilgani aks etgan. Besh kishi halok boʻldi.
 2014-yil 20-oktyabrda Dassault Falcon 50 samolyoti parvoz paytida qor tozalash mashinasi bilan toʻqnashib ketdi va bortdagi barcha toʻrt kishi, jumladan Total SA neft va gaz kompaniyasi bosh direktori Kristof de Marjer ham halok boʻldi.
 2021-yilda yosh erkak yoʻlovchi aeroportda aviakompaniya xodimini oʻldirib qoʻydi. Ular parvozdan keyin uchrashuv uyushtirgani aytilgan. U qochib ketgan va bir necha kundan keyin qoʻlga olingan.

 Manbalar 

 Havolalar 
 Vnukovo xalqaro aeroportining rasmiy sayti 
 Vnukovo uchun tarixiy ob-havo maʼlumotlari
 Vnukovo xalqaro aeroporti
 Current weather for UUWW
 Accident history for VKO

Turkum:Sovet Ittifoqida qurilgan aeroportlar
Turkum:Moskva aeroportlari
Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda