Askola

Askola ( Finlancha talafuzi: [ˈɑskolɑ] ) Finlandiyadagi munisipalitetdir . Uusimaa mintaqasida joylashgan. Munitsipalitet jami 4,754 aholi istiqomat qiladi ( 28 February 2023 )  qariyb 218.03 km2 maydonni egallaydi. Shundan 5.61 km2 suvdan iboratdir.  Aholi zichligi – qariyb 1 km2 hududga jami 22.38 ta aholi to'g'ri keladi. Monninkyla — aholi soni boʻyicha munitsipalitetning eng yirik qishlogʻi (1326 kishi).  Qo'shni shaharlar - Myrskylä, Mäntsälä, Pornainen, Porvoo va Pukkila .

Munitsipalitet rasmiy so'zlashadigan tili bu fin tilidir . Askola - Uusimaa mintaqasidagi shvedcha nomi bo'lmagan uchta munitsipalitetdan biri; qolganlari - Nurmijärvi va Mäntsälä.

 Tarixi 
Askola cherkovi 1639 yilgacha Porvoo cherkov tarkibiga kirdi va u 1896 yilga kelib mustaqil cherkov bo'ldi. Askola cherkovi 1799 yilda qurib bitkazilgan edi. Askolan kirkko  Askolan Seurakunta (in Finnish)

Munitsipalitetning sobiq gerbi cherkov tarixidan buyon cherkovga ta'sir o'tkazishga intilib kelgan; o'z tegirmon toshi Askolasning ko'plab tegirmonlari va mashhur nonlarini eslatib turadi, gerbning atirgullari esa Askolada tug'ilgan va ta'sirlangan fin yozuvchisi Yoxannes Linnankoskiga ishora qiladi, uning eng mashhur asari "Qon-qizil gul qo'shig'i" edi.

 Geografiyasi 
Askola qishlog'idagi eng muhim suvlar sirasiga Askola markazidan o'tadigan va Orimattila hamda Porvoo o'rtasida oqadigan Porvoo daryosi va munitsipalitetning sharqiy qismidagi jami o'n bitta ko'l kiradi. 

Askolada Natura 2000 ob'ektlari yo'q bo'lsada, lekin uning o'rniga beshta qoyali hududlar milliy ahamiyatga ega deb topilgan.  Ulardan biri bu Kirnukallioda taniqli Askola qishlog'ining muzlik chuqurlari joylashgan bo'lib, u Porvoo vodiysining milliy ahamiyatga ega bo'lgan landshaft maydoni ham Askola tomoniga qadar cho'zilgan. Prestbacka Manor va Pappilanharju qo'riqxonasi ham madaniy landshaftlar sifatida himoyalangan. Luonnonsuojelu  - Askola.fi (in Finnish)

 Qishloqlar 
1967-yilda Askola qishlog'ida jami 12 ta qonuniy tan olingan qishloqlar (henkikirjakylät) mavjud edi: 

 Askola
 Huuvari
 Juornaankylä
 Korttia
 Monninkylä
 Nalkkila
 Nieto
 Puharonkimaa
 Särkijärvi
 Tiilää
 Vahijärvi
 Vakkola

 Demografiyasi 
2020-yilda Askola aholisining qariyb 18,7 foizini 15 yoshgacha bo‘lgan yoshlartashkil etdi, 61,0 foizini 15 yoshdan 64 yoshgacha bo‘lganlar tashkil etdi, 20,2 foizini 65 yoshdan oshganlar tashkil etdi. O'rtacha yosh esa 42,3 ni tashkil etdi, bu mamlakatda o'rtacha 43,4 yoshdan past, ammo yashash davomiyligi mintaqaviy hududda o'rtacha 41,0 yoshdan yuqori deb topilgan. Fin tilida so‘zlashuvchilar aholining jami 93,7 foizini, shved tilida so‘zlashuvchilar esa 3,4 foizni, xorijiy tillarda so‘zlashuvchilar esa 2,9 foizni tashkil etdi. Chet el fuqarolari esa umumiy aholi soninig qariyb 1,8% ni tashkil etdi. 

1975-2020 yillar oralig'ida Askola aholisining rivojlanishini tavsiflovchi quyida joylashgan jadval 2021 yildagi munitsipalitetning hududini o'z ichiga oladi.

 Shahar hududlari 
2019-yilga kelib jami 4943 nafar aholidan 2636 nafari shaharlarda, 2251 nafari esa kam aholi yashaydigan joylarda istiqomat qilgan, ulardan 56 nafarining koordinata nuqtalari nomaʼlum edi. Bu Askolaning urbanizatsiya darajasini jami 53,9% ga yetdi.  Munitsipalitetdagi shahar aholisi quyidagi tarzda ikki shahar hududiga bo'lingan: 
# Shahar hududi Aholi 1 Monninkyla 1324 2 Askola cherkov qishlog'i 1312

 Xizmatlari 
Askolada jami to'rtta boshlang'ich maktab, ikkita o'rta maktab va shuningdek, bitta kasb-hunar maktabi mavjud . Perusopetus  - Askola.fi (in Finnish)Lukio ja ammatillinen koulutus  - Askola.fi (in Finnish) Ikkita o'rta maktab ham qo'shni Pukkila munitsipalitetidan o'quvchilarni qabul qilib ularga tahsil berdi, bu yerda o'zining boshlang'ich maktabdan keyingi ta'limi yo'q. Opetus - Pukkila.fi (in Finnish)

Askola kutubxonasi jami oltita joyda xizmat ko'rsatadi, ularga: cherkov qishlog'i, Monninkyla va munitsipalitetning to'rtta maktabi kabilar kiradi. Kirjastot - Askola.fi (in Finnish)

“Askola” salomatlik markazida aholiga tibbiy yordam ko‘rsatiladi. Askolan kunta: Lääkärin tai hoitajan vastaanotto - Ajanvaraus  - Suomi.fi (in Finnish)

Munitsipalitetda faqat ikkita Sale oziq-ovqat savdo markazi mavjud: ulardan biri cherkov qishlog'ida, ikkinchisi Monninkylada. Sale Askola - Foodie.fi (in Finnish)Sale Monninkylä - Foodie.fi (in Finnish) Mahalliy aholi, shuningdek, munitsipalitetga Kesko yoki Lidl kabi raqobatdosh tarmoqlariddek uchinchi oziq-ovqat do'konini bor bo'lishini xohlashadi. Tarvitseeko Askola kolmannen ruokakaupan? 

 Siyosati 
Finlandiyaning 2011-yilgi parlament saylovlari natijalari:

 Haqiqiy finlar 32,1%
 Markaz partiyasi 21,9%
 Milliy koalitsiya partiyasi 16,1%
 Sotsial-demokratik partiya 14,8%
 Yashil liga 5,4%
 Chap ittifoq 5,0%
 Xristian demokratlar 1,8%
 Shvetsiya xalq partiyasi 1,6%

 Iqtisodiyoti 
2018-yilga kelib Askola ishchi kuchining qariyb 8,1 foizi birlamchi ishlab chiqarishda ( qishloq, o‘rmon va baliqchilik), 36,2 foizi ikkilamchi ishlab chiqarishda (masol uchun, ishlab chiqarish, qurilish va infratuzilma ) va 53,1 foizi xizmat ko‘rsatish sohasida faoliyat olib borgan. 2019-yilda ishsizlik darajasi 6,7 foizni, aholi tarkibida pensionerlarning ulushi 23,0 foizni tashkil etdi. 

2019-yilda esa {Askoladagi eng yirik ish beruvchilar o'ntaligi quyidagilar edi: 

 Askola shahrida tug'ilgan odamlar 

 Juxo Laakso (1854-1915)
 Erkki Peltonen (1861-1942)
 Yoxannes Linnankoski (1869-1913)
 Oskar Kumpu (1889-1935)

 Manbalar 

 Havolalar 

 Media related to Askola at Wikimedia Commons
 Municipality of Askola – Official website

Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda