Atopik dermatit

Atopik dermatit (AD), shuningdek, atopik ekzema sifatida ham tanilgan, terining uzoq muddatli yallig'lanish turi (dermatit). Bu terining qichishi, qizarishi, shishishi va yorilishiga olib keladi. Ta'sirlangan  sohalardan shaffof suyuqlik kelishi mumkin, bu sohalar vaqt o'tishi bilan ko'pincha qalinlashadi. AD har qanday yoshda paydo bo'lishi mumkin bo'lsa-da, u odatda bolalikdan boshlanadi va yillar davomida o'zgarib turadi. Bir yoshgacha bo'lgan bolalarda tananing ko'p qismiga ta'sir qilishi mumkin. Bolalar ulg'aygan sayin, tizzalar va tirsaklarning ichki qismidagi joylar ko'pincha ta'sirlanadi. Katta yoshlilarda qo'llar va oyoqlar ko'proq ta'sirlanadi. Ta'sirlangan joylarni tirnash simptomlarni yomonlashtiradi va ta'sirlanganlarda teri infeksiyalari xavfi ortadi. Atopik dermatiti bo'lgan ko'p odamlarda pichan isitmasi yoki astma rivojlanadi.

Sababi noma'lum, ammo genetik buzilishlar, immunitet tizimining disfunksiyasi, atrof-muhitning ta'sir qilishi va terining o'tkazuvchanligi bilan bog'liq qiyinchiliklar bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Agar bir xil egizaklardan biri kasal bo'lsa, ikkinchisida ushbu kasallikka chalinish ehtimoli 85% ni tashkil qiladi. Shaharlarda va quruq iqlim sharoitida yashovchilar ko'proq kasallanadi. Ba'zi kimyoviy moddalar bilan ta'sirlanish yoki tez-tez qo'l yuvish simptomlarni yomonlashtiradi. Ruhiy stress simptomlarni yomonlashtirishi mumkin bo'lsa-da, bu asosiy sabab emas. Kasallik yuqumli emas. Tashxis odatda belgilar va alomatlarga asoslanadi. Tashxis qo'yishdan oldin istisno qilinishi kerak bo'lgan boshqa kasalliklarga kontakt dermatit, psoriaz va seboreyali dermatit kiradi.

Atopik dermatit odamlarning taxminan 20 foiziga hayotining biror nuqtasida ta'sir qiladi. Bu yosh bolalarda ko'proq uchraydi. Ayollar erkaklarga qaraganda bir oz ko'proq kasallanadi. Atopik dermatit ba'zan ekzema deb ataladi, bu atama teri kasalliklarining katta guruhiga ham tegishli. Boshqa nomlar orasida "infantil ekzema", "fleksural ekzema", "prurigo Besnier", "allergik ekzema" va "neyrodermatit" mavjud.

 Belgilari 
AD bilan og'rigan odamlar ko'pincha butun tanani qamrab olgan quruq va qobiqli teriga ega bo'lib, u qo'l yoki oyoq, yuz va bo'yinning bukilish joylarida kuchli qichima, qizil, dog'li, ko'tarilgan jarohatlar paydo bo'ladi .

AD ko'pincha ko'z qovoqlariga ta'sir qiladi, bu yerda Denni-Morgan infraorbital burmalari, quloq orqasida yoriqlar va periorbital pigmentatsiya kabi belgilar ko'rinadi. Bo'yindagi yallig'lanishdan keyingi giperpigmentatsiya klassik "iflos bo'yin" ko'rinishini beradi. Lixenifikatsiya, ekskoriatsiya, eroziya yoki tanada qobiq paydo bo'lishi ikkilamchi infeksiyani ko'rsatishi mumkin. Ko'pincha bilak, barmoq bo'g'imlari, to'piq, oyoq va qo'llarning bukilish sohalarida giperchiziqli yoki giperchiziqli bo'lmagan aniqlangan qirralar bilan kuzatiladi.

 Sabablari 
ADning sababi noma'lum, ammo ba'zi dalillar genetik, atrof-muhit va immunologik omillarning rolini ko'rsatadi.

 Iqlim 
Past namlik va past harorat atopik dermatit bilan og'rigan bemorlarda jarayonning og'irlashish xavfini oshiradi.

 Genetika 
AD bilan og'rigan ko'plab odamlarning oilaviy tarixi yoki shaxsiy atopiya tarixi bor. Atopiya - bu astma, oziq-ovqat allergiyasi, AD yoki pichan isitmasi kabi namoyon bo'lishi mumkin bo'lgan darhol boshlanadigan allergik reaksiya ( IgE ishtirogida 1-tur yuqori sezuvchanlik reaksiyasi). Atopik dermatit bilan og'rigan odamlarning 80% gacha umumiy yoki allergenga xos IgE darajasi ko'tarilgan.

Atopik dermatit bilan og'rigan odamlarning taxminan 30 % da filagrin ( FLG ) ishlab chiqaruvchi genida mutatsiyalar kuzatiladi, bu atopik dermatitning erta boshlanishi va astma rivojlanishi xavfini oshiradi.

 Diagnostika 
AD odatda klinik tashxis qo'yiladi, ya'ni u maxsus testlarsiz faqat belgilar va alomatlarga asoslanadi.  Tashxis qo'yishda bir nechta turli usullar ham tasdiqlangan. Ulardan Hanifin va Rajka ishlariga asoslangan Buyuk Britaniya diagnostika usullari eng keng tarqalgan.

 Davolash 
AD uchun hech qanday davolash usuli mavjud emas, ammo davolanishlar kasallikni zo'rayishini va tezligini kamaytirishi mumkin.

 Dori vositalari 
Gidrokortizon kabi mahalliy kortikosteroidlar AD kasalligini boshqarishda samarali ekanligini isbotladi .  Agar mahalliy kortikosteroidlar va namlantiruvchi surtma beriladi. Ushbu dori vositalar samarasiz bo'lsa, takrolimus yoki pimekrolimus kabi mahalliy kalsineurin ingibitorlari bilan qisqa muddatli davolashni sinab ko'rish mumkin, garchi ulardan foydalanish munozarali bo'lsa-da, chunki ba'zi dori vositalari shuni ko'rsatadiki, ular teri saratoni yoki limfoma rivojlanish xavfini oshiradi.  2007 yilgi meta-tahlil shuni ko'rsatdiki, mahalliy pimekrolimus kortikosteroidlar va takrolimus kabi samarali emas.  2015 yilgi meta-tahlil shuni ko'rsatdiki, mahalliy takrolimus va pimekrolimus past dozali topikal kortikosteroidlarga qaraganda samaraliroq va malign o'sma yoki teri atrofiyasi xavfi ortishi uchun hech qanday dalil topilmadi . 2016 yilda PDE-4 ingibitori bo'lgan crisaborole yengil va o'rtacha ekzema uchun mahalliy davolash sifatida tasdiqlangan.

 Manbalar