Marokash tarixi

Marokash tarixi bu mamlakat yerlari va xalqlari tarixi bo'lib, hozir Marokash Qirolligi deb nomlanadi.

788-yilda, Shimoliy Afrikani arablar bosib olganidan qariyb bir asr o‘tib, Marokashga bir qator musulmon sulolalari hukmronlik qilishdi. XVI asrda Sa’diylar sulolasi, ayniqsa, Sulton Ahmad al-Mansur davrida (1578-1603) xorijlik bosqinchilarni qaytardi, Usmonlilar yordamida 1578-yilda Vadiseyl jangida g‘alaba qozonildi va oltin davr boshlandi. Hozirgi Marokash qirollik oilasi ham a'zo bo'lgan Alaviylar sulolasining ildizlari XVII asrga borib, Muhammad bin Abdullohga borib taqaladi.

1860- yilda Ispaniyaning Marokashning shimoliga bostirib kirishi bilan Yevropa kuchlari oʻrtasida yarim asr davom etadigan va Marokash suverenitetini asta-sekin yoʻq qiladigan tijorat raqobati boshlandi. 1912- yilda mamlakat ustidan protektorat o'rnatgan Fransiya bilan uzoq davom etgan mustaqillik uchun kurash 1956- yilda muvaffaqiyatli yakunlandi. Xalqaro shaharga aylangan Tanjer va Ispaniya tovarlari o'sha yili yangi tashkil etilgan davlatga etkazib berildi. Hozirgi monarxning bobosi Sulton Muhammad V davlatni konstitutsiyaviy monarxiya sifatida shakllantirdi va 1957- yilda qirollik unvonini oldi.

Marokash Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan G'arbiy Sahara ustidan ma'muriy hokimiyat sifatida tan olinmagan bo'lsa-da, u aslida mintaqada ma'muriy boshqaruvni amalga oshiradi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Marokash va Polisario fronti o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri muzokaralarda yordamchi rol o'ynaydi, ammo mintaqaning maqomi hali hal etilmagan.

1990-yillardagi bosqichma-bosqich siyosiy islohotlar natijasida 1997-yilda birinchi marta yig‘ilgan ikki palatali qonun chiqaruvchi organ tashkil etildi. Marokashda o'rtacha erkin matbuot mavjud, ammo hukumat; Monarxiya Islom va G'arbiy Sahroi Kabirning maqomiga zid deb hisoblagan jurnalistlarga qarshi chora ko'rmoqda.

2011-yil fevral oyida “ Arab bahori ” norozilik namoyishlaridan jabrlangan minglab marokashliklar mamlakatning ko‘plab shaharlarida ko‘proq demokratiya va korrupsiyaga chek qo‘yish talabi bilan haftalik namoyishlar o‘tkazdilar. Marokash xavfsizlik kuchlarining norozilik namoyishlariga munosabati boshqa joylardagi zo'ravonliklarga qaraganda ancha pastroq edi. Qirol VI. Muhammad yangi konstitutsiya va muddatidan oldin saylovlarni o'z ichiga olgan islohotlar dasturi bilan tezda javob berdi. Parlament va bosh vazirga ba'zi yangi vakolatlar beruvchi, lekin yakuniy vakolatni monarx qo'lida qoldiradigan yangi konstitutsiya 2011- yil iyul oyida referendum orqali qabul qilingan edi. 2012-yil noyabr oyida boʻlib oʻtgan navbatdan tashqari saylovlarda moʻtadil islomiy “ Adolat va taraqqiyot” partiyasi eng koʻp oʻrinlarni qoʻlga kiritib, Marokashda hokimiyatga kelgan birinchi islomiy partiya boʻldi.
Turkum:Marokash