Futbol boʻyicha 1991-yilgi Sovet Ittifoqi Oliy ligasi

1991-yilgi Sovet Oliy Ligasi tashkil etilganidan beri 54-mavsum va oxirgisi boʻldi. Ligada jami oʻn oltita jamoa ishtirok etdi, ulardan oʻn ikkitasi 1990-yilgi mavsumda ishtirok etgan, qolgan toʻrttasi esa SSSR Birinchi ligasidanyo'llanma orqali yuqori ligaga koʻtarilgan. Boltiqbo‘yi davlatlari va Gruziya vakillari musobaqada qatnashmasliklarini ma'lum qilishgan.

Mavsum 1991-yil 10-martdan boshlangan va 1991-yil 2-noyabrgacha davom etgan. Sovet Ittifoqi Oliy ligasining so'ngi mavsumidagi chempionlikni, oʻtgan mavsum oldidan oliy ligaga qaytgan Moskvaning "CSKA" jamoasi Qo'lga kiritgan. CSKA klubi shu bilan birga Sovet kubogi musobaqasida ham gʻolib chiqqan. Mavsumning kulminatsiyasi so‘nggi turlarda ro‘y berdi, o‘shanda armiya jamoasi „Spartak“dan o‘zib ketishga muvaffaq bo‘lgan bo‘lsa, mavsum tugashiga to‘rt tur qolganida „Spartak“ CSKAdan bir ochko oldinda va Moskva „Dinamo“sini 7:1 hisobida mag‘lub etib, turnir jadvalida peshqadamlik qilayotgan edi.

Oʻtgan mavsumda ishtirokchilar qatnashganligi sababli ligaga toʻrtta yangi jamoa kirdi. Mavsum yakuniga koʻra, hech bir klub quyi ligaga tushib ketmadi va uning 16 ishtirokchisidan 12 nafari Rossiya yoki Ukraina musobaqalari uchun baza tashkil etdi, qolgan toʻrtta ishtirokchi esa oʻzlarining yangi tashkil etilgan milliy ligalariga qoʻshildi. Agar Sovet Ittifoqi buzilmasdan qolganida, Xarkovning „Metalist“i va Moskvaning „Lokomotiv“ klublari keyingi mavsumda Sovet Ittifoqi Birinchi ligasiga tushib ketgan boʻlardi, „Rotor“ Volgograd va „Tiligul Tiraspol“ esa 1992-yil uchun Top-ligaga koʻtarilgan boʻlardi.

Liganing kuchli oltita klublari keyinchalik oʻz milliy terma jamoalari uchun yevrokuboklarga kirishdi. Ukraina klublari alohida milliy musobaqa orqali saralashni tanladilar.

 Ishtirokchi jamoalar 
Oʻtgan mavsumdan soʻng liga 16 taga koʻpaytirildi, bu davrda Sovet musobaqalarini tark etgan klublar soni (Gruziya va Boltiqboʻyi davlatlaridan). 1990-yilgi Sovet Oliy Ligasida soʻnggi oʻrinni egallagan „Rotor Volgograd“ klubi Moskvaning „Lokomotiv“ klubiga koʻtarilish/tushib ketish pley-offida magʻlub boʻldi va 1991 yilda Sovet Birinchi ligasiga tushib ketdi. „Rotor Volgograd“ ikki mavsumlik tanaffusdan soʻng SSSR Birinchi ligasiga qaytdi, shu bilan birga Moskvaning „Lokomotiv“ klubi atigi bir mavsumlik tanaffusdan soʻng Sovet Oliy Ligasiga qaytdi.

Toʻrtinchi oʻrinni egallagan „Lokomotiv“dan tashqari yana uchta jamoa chempion („Spartak Vladikavkaz“) va 1990-yilgi SSSR Birinchi ligasi gʻolibi (Toshkentning „Paxtakor“ va Metalurg Zaporijjya") oʻrin olgan.

 „Spartak Vladikavkaz“ — chempion (20 mavsumdan keyin 1970 yildan beri birinchi marta qaytdi)
 Toshkentning „Paxtakor“ klubi — 2-o‘rin (olti mavsumdan keyin qaytish)
 „Metalurh Zaporijjia“ — 3-oʻrin (debyut)
 Lokomotiv Moskva — koʻtarilish pley-offi (mavsumdan keyin qaytish)

 Joylar 

Stadion Jamoa Ochilgan Sig'imi Izohlar Respublika stadioni, Kiev Dinamo Kiev 1923-yil 100 062 Lujniki Olimpiya stadioni, Moskva Spartak Moskva 1956-yil 81 000 TsSKA „Dinamo“ markaziy stadioni, Moskva Dinamo Moskva 1928-yil 71 430 Razdan stadioni, Yerevan Ararat 1970-yil 70 000 BSS Markaziy stadioni, Odessa Chornomorets 1935-yil 55 000 Paxtakor markaziy stadioni, Toshkent Paxtakor 1956-yil 55 000 OSC Metalist, Xarkov Metalist 1926-yil 42 000 Dinamo stadioni, Minsk Dinamo Minsk 1934-yil 40 000 Meteor stadioni, Dnepropetrovsk Dnepr 1966-yil 40 000 „Spartak“ Respublika stadioni, Vladikavkaz Spartak Vladikavkaz 1962-yil 32 464 „Shaxtyor“ markaziy stadioni, Donetsk Shaxtyor 1936-yil 31 718 „Lokomotiv“ markaziy stadioni, Moskva Lokomotiv 1966-yil 30 000 SC Olimpiyskiy, Moskva Dinamo Moskva 1980-yil 22 000 2-turda ishlatilgan Frunze Respublika stadioni, Dushanbe Pomir 1946-yil 21 400 „Torpedo“ stadioni, Moskva Torpedo 1959-yil 16 000 TsSKA 29-turda ishlatilgan Abovyan shahar stadioni, Abovyan Ararat 1966-yil 5500 19, 22, 23-raundlarda qoʻllanadi LFK CSKA, Moskva TsSKA 1979-yil 4000 1-, 3-, 5-, 6-davralarda ishlatiladi Spartak Moskva 3-turda ishlatilgan Dinamo Moskva 1, 5, 6-raundlarda qoʻllanadi Lokomotiv 4-turda ishlatilgan „Metalurg“ markaziy stadioni, Zaporijjya Metalurhg 1938-yil ?

 Yakuniy holat 

 Ushbu mavsumdan soʻng darhol faqat Ukrainada joylashgan jamoalar Sovet Ittifoqi futbol federatsiyasiga oʻzlarining milliy musobaqalarida qatnashishlari va qatnashishlari haqida rasman xabar berishdi. Sovet Ittifoqi futbol federatsiyasiga navbatdagi mavsumni tashkil etish arafasida Armanistonning Ararat klubi ham turnirda ishtirok etishni davom ettirish niyati yoʻqligini ma'lum qilgan.

 Natijalar 

 Ittifoq respublikalari boʻyicha jamoalar soni 
№ Ittifoq respublikasi Jamoalar soni Klub(lar) 1 6 CSKA Moskva, Dinamo Moskva, Lokomotiv Moskva, Spartak Moskva, Spartak Vladikavkaz, Torpedo Moskva Chornomorets Odesa, Dinamo Kiyev, Dnepr Dnepropetrovsk, Metalist Xarkov, Metalurg Zaporijjia, Shaxtyor Donetsk. 3 1 Ararat Yerevan Dinamo Minsk Pomir Dushanbe Paxtakor Toshkent

 Eng yaxshi toʻpurarlar 

 18 gol

 Igor Kolivanov („Dinamo“, Moskva)

 14 ta gol

 Oleg Salenko („Dinamo Kiev“)
 Igor Shkvirin („Paxtakor“)

 13 ta gol

 Aleksandr Mostovoy (Moskva Spartak)
 Dmitriy Radchenko („Spartak“)
 Nozim Sulaymonov (Spartak Vladikavkaz)

 12 gol

 Dmitriy Kuznetsov (SSKA Moskva)

 10 ta gol

 Igor Korneev (SSKA Moskva)
 Andrey Pyatniskiy („Paxtakor“)

 9 gol

 Andrey Kobelev (Dinamo Moskva)
 Viktor Leonenko (Dinamo Moskva)
 Oleg Sergeyev (SSKA Moskva)
 Valeriy Velichko (Dinamo Minsk)

 Quruq oʻyinlar 

 14 ta oʻyin

 Viktor Grishko (Chornomorets Odessa)

 11 ta oʻyin

 Yury Kurbyko (Dinamo Minsk)

 10 ta oʻyin

 Valeriy Sarichev (Torpedo Moskva)
 Valeriy Gorodov (Dnepr Dnepropetrovsk)
 Andrey Kovtun (Shaxtyor)

 9 ta oʻyin

 Stanislav Cherchesov (Spartak Moskva)
 Igor Kutepov (Dinamo Kiyev)

 8 ta oʻyin

 Aleksandr Podshivalov (Torpedo Moskva)
 Andrey Manannikov (Pomir Dushanbe)

 Murabbiylar 
Klub Bosh murabbiy CSKA PFK Moskva Pavel Sadirin FK Spartak Moskva Oleg Romantsev FK Torpedo Moskva Valentin Ivanov (sentyabrgacha)Yevgeniy Skomorokhov (sentyabrdan) „Chornomorets“ Odessa Viktor Prokopenko Dinamo Kiev Anatoliy Puzach FK Dinamo Moskva Semen Altman (martgacha)Valeriy Gazzaev (apreldan) FK Dinamo Minsk Eduard Malofeyev (aprelgacha)Mixail Vergeyenko (apreldan) Ararat Yerevan FK Armen Sarkisyan FK Dnepr Dnepropetrovsk Yevgeniy Kucherevskiy Pomir Dushanbe FK Sharif Nazarov Spartak Vladikavkaz Valeriy Gazzaev (martgacha)Nikolay Xudiyev (apreldan iyulgacha)Ruslan Xadartsev (iyuldan) Shaxtyor Donetsk Valeriy Yaremchenko Zaporijjiya Metalurh FK Ihor Nadein Paxtakor FK Toshkent Fyodor Novikov (iyungacha)Aleksandr Tarxanov (noyabrdan) FK Metalist Xarkov Leonid Tkachenko Lokomotiv Moskva Valeriy Filatov

 Mukofotlar 
Mukofot Tashkilotchi Laureat Yilning eng yaxshi futbolchisi Haftalik futbol Igor Kolyvanov Yilning eng yaxshi darvozaboni Ogoniok jurnali Valeriy Sarychev Eng yaxshi toʻpurar Mehnat gazetasi Igor Kolyvanov Hujum ritsar Sovet jangchisi jurnali Igor Kolyvanov Eng yaxshi yangi futbolchi Sport oʻyinlari jurnali Valeriy Velichko Ikkita tarkib bilan Futbol federatsiyasi Spartak Moskva Grigoriy Fedotov xotirasi CSKA Moskva Spartak Moskva Halol oʻyin „Shaxs va huquq“ jurnali Chornomorets Odessa Katta ball Haftalik futbol Chornomorets Odessa Gʻalaba qozonish istagi "Sovetskaya Rossiya" gazetasi Pomir Dushanbe Agregatlarning eng yaxshi farqi Jurnalni boshlash Spartak Moskva Agressiv mehmon „Komsomol bayrogʻi“ gazetasi CSKA Moskva Eng yaxshilar xavfi Sport Moskva haftalik Chornomorets Odessa Taraqqiyot kubogi Mehnat gazetasi Chornomrets Odessa Birinchi balandlik „Sotsialistik sanoat“ gazetasi CSKA Moskva

 Medallar guruhlari 
(ligadagi oʻyinlar va gollar qavs ichida keltirilgan)
 1. PFC CSKA MoscowDarvoazbon: Mikhail Yeremin (15 / −14), Dmitriy Xarin (11 / −8), Aleksandr Guteyev (6 / −10).

Himoyachi: Sergei Kolotovkin (25 / 1), Sergei Fokin (25 / 1), Dmitri Galiamin (21 / 2), Dmitri Bystrov (21), Oleg Malyukov (19), Vasili Ivanov (15), Valeri Minko (8), Viktor Yanushevsky (8), Mikhail Sinyov (1).

Yarim himoyachi: Valeri Broshin (30 / 4), Dmitri Kuznetsov (29 / 12), Igor Korneev (29 / 10), Mikhail Kolesnikov (28 / 2), Vladimir Tatarchuk (24 / 5), Aleksandr Grishin (5), Dmitri Karsakov (1), Lev Matveyev (1).

Hujumchi: Oleg Sergeyev (30 / 9), Valeri Masalitin (18 / 7), Sergey Dmitriev (16 / 4), Ilshat Faizulin (3).

Murabbiy: Pavel Sadirin.

Mavsum davomida transfer qilingan: Dmitriy Xarin (Dynamo Moscow jamoasidan), Lev Matveyev (Zvezda Perm jamoasidan), Sergey Dmitriev ( Xerez CD jamoasidan), Viktor Yanushevsky ( Tennis Borussia jamoasidan).

Mavsum davomida jamoani tark etgan: Mikhail Yeremin (deceased), Dmitri Karsakov (to FC KAMAZ Naberezhnye Chelny), Dmitri Galiamin, Dmitri Kuznetsov, Igor Korneev (all to  Espanyol), Vladimir Tatarchuk (to  Slavia Prague), Valeri Broshin (to  Kuopion Palloseura), Sergei Fokin (to  HJK Helsinki), Sergey Dmitriev (to  Stahl Linz). 2. FC Spartak Moscow Darvoazbon: Stanislav Cherchesov (30 / −30).

Himoyachi: Dmitri Popov (30 / 5), Vasili Kulkov (22 / 1), Andrei Mokh (20 / 1), Dmitri Khlestov (14), Boris Pozdnyakov (10), Yevgeni Bushmanov (8 / 1), Dmitri Ananko (7), Dmitri Gradilenko (6), Sergei Bazulev (4), Sergei Chudin (1).

Yarim himoyachi: Hennadiy Perepadenko (28 / 5), Valery Karpin (28 / 3), Aleksandr Mostovoi (27 / 13), Andrei Ivanov (23), Igor Shalimov (22 / 5), Fyodor Cherenkov (22 / 3), Oleg Ivanov (14), Valeri Popovitch (6), Igor Kozlov (2), Oleg Imrekov (1), Aleksandr Karatayev (1), Serhiy Perepadenko (1).

Hujumchi: Dmitri Radchenko (29 / 13), Valeri Shmarov (19 / 6).

One own goal scored by Viktor Vasilyev (FC Spartak Vladikavkaz).

Murabbiy: Oleg Romantsev.

Mavsum davomida transfer qilingan: Andrei Mokh (from Dynamo Moscow), Dmitri Radchenko (from Zenit Leningrad), Igor Kozlov (from CSKA Moscow), Fyodor Cherenkov (from  Red Star).

Mavsum davomida jamoani tark etgan: Igor Shalimov (to  Foggia), Vasili Kulkov, Aleksandr Mostovoi (both to  Benfica), Valeri Shmarov (to  Karlsruher SC), Boris Pozdnyakov, Oleg Imrekov (both to  FC Stahl Linz), Sergei Bazulev (to  OLS), Andrei Mokh (to  Espanyol), Hennadiy Perepadenko (to  Hapoel Tzafririm). 3. FC Torpedo Moscow Darvoazbon: Valeri Sarychev (17 / −12), Aleksandr Podshivalov (14 / −8).

Himoyachi: Andrei Afanasyev (27 / 1), Aleksei Yushkov (24 / 5), Aleksandr Polukarov (19 / 1), Mikhail Solovyov (17), Maksim Cheltsov (5).

Yarim himoyachi: Gennadi Grishin (29 / 7), Igor Chugainov (28 / 2), Sergei Shustikov (28 / 1), Sergey Agashkov (26 / 3), Andrei Kalaychev (23 / 2), Nikolai Savichev (21 / 3), Dmitri Ulyanov (16 / 1), Sergei Zhukov (9), Oleg Shirinbekov (8 / 1), Sergey Borisov (7), Vladimir Yeryomin (3), Aleksei Arefyev (1).

Hujumchi: Yuri Tishkov (24 / 8), Vadim Rogovskoy (14), Yuri Matveyev (12 / 1), Aleksandr Kuzmichyov (6), Andrei Talalayev (5), Aleksandr Gitselov (3).

Murabbiy: Valentin Ivanov (Sentyabrgacha), Yevgeniy Skomorokhov (Sentyabrdan keyin).

Mavsum davomida transfer qilingan: Aleksandr Podshivalov (from Ararat Yerevan), Aleksei Yushkov, Yuri Matveyev (both from Uralmash Sverdlovsk), Igor Chugainov (from Lokomotiv Moscow), Vladimir Yeryomin (from Chornomorets Odessa).

Mavsum davomida jamoani tark etgan: Aleksandr Polukarov ( Maccabi Tel Aviv F. C. jamoasiga), Vadim Rogovskoy (erkin agent), Oleg Shirinbekov ( Vasas SC jamoasiga), Vladimir Yeryomin (FC Metalurh Zaporizhzhia) jamoasiga, Aleksei Yushkov (Dynamo Moscow) jamoasiga, Aleksandr Gitselov ( Zagłębie Lubin) jamoasiga, Sergei Zhukov, Aleksei Arefyev ( Abahani Dhaka) jamoasiga, Yuri Matveyev (Uralmash Yekaterinburg) jamoasiga, Aleksandr Kuzmichyov (Lokomotiv Moscow jamoasiga).

 Murabbiylar va jamoa sardorlari 
Klub Respublika Murabbiy Oʻzgartirilgan murabbiy(lar) CSKA PFK Moskva Pavel Sadirin FK Dinamo Moskva Valeriy Gazzayev Semen Altman (aktyor) Lokomotiv Moskva Valeriy Filatov FK Spartak Moskva Oleg Romantsev Spartak Vladikavkaz Nikolay Xudiyev Valeriy Gazzayev FK Torpedo Moskva Evgeniy Skomoroxov Valentin Ivanov Chornomorets Odessa Viktor Prokopenko Dinamo Kiev Anatoliy Puzach FK Dnepr Dnepropetrovsk Yevgeniy Kucherevskiy FK Metalist Xarkov Leonid Tkachenko Zaporijjiya Metalurh FK Ihor Nadein Shaxtyor Donetsk Valeriy Yaremchenko Ararat Yerevan FK Armenak Sarkisyan FK Dinamo Minsk Mixail Vergeyenko Eduard Malofeyev Paxtakor Toshkent Aleksandr Tarxanov Fyodor NovikovAxrol Inoyatov Pomir Dushanbe Sharif Nazarov

 Yana qarang 

 1991 yil Sovet Birinchi ligasi
 1991 yil Sovet Ikkinchi ligasi
 1991 yil Sovet Ikkinchi ligasi B
 1990-1991 yillar Sovet kubogi
 1991-92 yillar Sovet kubogi

 Manbalar 

 Havolalar 

  KLISF. Soviet Top League 1991.
 1991 Soviet Top League. FootballFacts.ru
 „Spartak“ mog stat poslednim chempionom SSSR vmesto TsSKA. Ne xvatilo duxa?. www.championat.com
 V poslednem chempionate SSSR strannie matchi igral daje chempion. TsSKA otlichilsya v Kieve. www.championat.com
 "Sadirin raspaxnul dver: „Vi chto, kozli, odureli?!“. www.championat.com
 TsSKA-1991. Poslednee zoloto SSSR. Kak eto bilo. www.championat.com
 Chempionat SSSR po futbolu 1991. Razval strani — posledniy rozigrish. dzen.ru

Turkum:1991-yilda Oʻzbekiston futboli
Turkum:1991-yilda Rossiya futboli
Turkum:1991-yilda Ukraina futboli
Turkum:1991-yilda Tojikiston futboli
Turkum:1991-yilda Belorussiya futboli
Turkum:1991-yilda Armaniston futboli
Turkum:SSSR Oliy ligasi mavsumlari