Tzya Yi

Tzya Yi (xitoycha 贾谊, pinyin Jia Yi ; miloddan avvalgi 201 - miloddan avvalgi 168.) — Xan sulolasi davridagi xitoylik xizmatchi, yozuvchi va shoir.

 Tarjimai hol 
Oila haqida kam ma'lumot mavjud. Tzya Yi Loyanda tug'ilgan. Yaxshi ta'lim oldi. 18 yoshida u shaharda taniqli shoirga aylanadi. Tez orada imperator Ven-di uni o'z mulozimlariga taklif qiladi. Bu yerda u imperatorning maslahatchisi etib tayinlanadi. Tszya Yi imperatorga konfutsiylik gʻoyalariga mos ravishda islohotlar oʻtkazish zarurligini isbotlashga, shuningdek, xunlarning koʻchmanchilariga qarshi faolroq harakatlar boshlashga harakat qildi. Shu bilan birga, u mahalliy zodagonlarning hokimiyatini zaiflashtirishni taklif qildi. Bularning barchasi Chjou Bu va Guan Yin boshchiligidagi boshqa imperator xodimlarining qarshiliklariga sabab bo'ldi.

Oxir-oqibat, eramizdan avvalgi 177-yilda Tszya Yining dushmanlari uni surgunga yuborishga muvaffaq bo'lishdi, imperator uni Changsha shahri gubernatoriga maslahatchi qilib tayinladi. Biroq, miloddan avvalgi 173-yilda. e. Jia Yi yana Chang'an poytaxtiga chaqirilib, imperator o'g'li Liu Yini o'qituvchi qilib tayinlaydi. 169 yilda u to'satdan vafot etadi. Miloddan avvalgi 168 yilda. e., noma'lum sabablarga ko'ra, lekin bir qator fikrlarga ko'ra, o'quvchining o'limida o'zini aybdor his qilgan Jia Yi o'zini qo'l qo'yadi.

 Ijod 
U fu janrida she’rlar yozgan. Uning muallifligining 56 ta asari ma'lum [manba 851 kun ko'rsatilmagan], ulardan eng mashhurlari "Tsyui Yuan uchun nola" (xitoycha 吊屈原賦, pinyin diào qū yuán fù) va "Yovuz qush haqida qasida". (Xitoycha 鵩鳥賦, pinyin funiao fu).  Shuningdek, uning fu mavzulari imperiyaning siyosiy voqealari edi.

Bundan tashqari, Tzya Yi o'zining siyosiy va huquqiy risolalari bilan mashhur. U asosan oldingi sulola tarixiga murojaat qilib, uning qonunchiligini tahlil qilib, qonunchilarni tanqid qilib, konfutsiylik g‘oyalarini himoya qildi. Uning risolalari orasida eng mashhurlari "QSn davlati to'g'risida" va "Qonun va tartib siyosati to'g'risida" dir.

 Adabiyotlar 

 Di Cosmo, Nicola. (2002). Ancient China and Its Enemies: The Rise of Nomadic Power in East Asian History. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-77064-5.
 Cutter, Robert Joe (1986). "Chia I 賈誼". In Nienhauser, William H. The Indiana Companion to Traditional Chinese Literature (2nd revised ed.). Bloomington: Indiana University Press. pp. 254–5. ISBN 0-253-32983-3.
 Hawkes, David (1985). The Songs of the South. London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-044375-2.
 Knechtges, David R. (2010). "Jia Yi 賈誼". In Knechtges, David R.; Chang, Taiping. Ancient and Early Medieval Chinese Literature: A Reference Guide, Part One. Leiden: Brill. pp. 417–28. ISBN 978-90-04-19127-3.
 Loewe, Michael (1986). "The Former Han Dynasty". In Twitchett, Denis; Loewe, Michael. The Cambridge History of China, Vol. 1: The Ch'in and Han Empires, 221 BC – AD 220. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 103–222.

 Manbalar