Nutuk

Nutuk — yozilgan vaqtida, 1927-yil 15-20-oktabrda Respublika Xalq Partiyasi umumiy raisi hisoblangan, gʻoziy Mustafa Kemal Atatürk tomonidan yozilgan, 1919-yildan 1927-yilga qadar oʻzi va safdoshlari faoliyatlarini sarhisob qilgan nutqKongresinde gerçekleştirdiği otuz altı buçuk saat süren tarihî konuşması ve onun metnidir. 1919 — Nutuk’un Deşifresi, Sinan Meydan, Truva Yayınları, önsöz. Madaniyat vazirligi nashriyoti tomonidan (hujjatlar boʻlimidan tashqari) taxminan 900 betlik kitob shaklida nashr etilgan va Turkiyaning oʻsha davri rasmiy tarixi manbasi sifatida muhim ahamiyatga ega.

Nutukning hozirgi turkchaga tarjima qilingan nusxalari ko‘plab nashriyotlarda chop etilgan boʻlib, ularning baʼzilari Muhokama nomini afzal koʻrganlar.

Nutukda keltirilgan hujjatlar tufayli Mustafa Kemal Atatürkning tarixiy kimligi yanada kengroq ochib berilgan. Atatürk voqealarga oid hujjatlarni yigʻib, asarni yozayotganda ushbu hujjatlar asosida oʻz harakatlarini bayon qilgan. Asar Gençliğe Hitabe (Yoshlarga murojaat) qismi bilan yakunlanadi.

Nutq ob'ektivligi sababli ko'pchilik, xususan, Halide Edib Adıvar va Kâzım Karabekir tomonidan tanqid qilingan.
 Nutukda tilga olingan shaxslar 
 Kâzım Karabekir Paşa 
 İsmet Paşa (İnönü) 
 Rauf Bey (Orbay) 
 Refet Paşa (Bele) 
 Cemâl Paşa (Mersinli) 
 Nurettin Paşa (Sakallı) 
 Kara Vasıf Bey (Karakol) 
 Zeki Bey (Kadirbeyoğlu) 
 Celâleddin Arif Bey 
 Cafer Tayyar Paşa (Eğilmez) 
 Ali İhsan Paşa (Sabis) 
 Bekir Sami Bey (Kunduh) 
 Rıza Nur Bey 
 Çerkez Ethem Bey ve kardeşleri 
 Selahattin Bey (Köseoğlu) 
 Hüseyin Avni Bey (Ulaş) 
 Ali Rıza Paşa
 Şerif Paşa 
 Ahmet İzzet Paşa (Furgaç) 
 Çürüksulu Mahmut Paşa
 Yahya Kaptan
 Herbert G. Wells "Outline of History - 1921" tarix kitobining muallifi
 Salih Bozok

 Manbalar 

Turkum:Mustafa Kemal Atatürk