Li Kui

Li Kui ( xitoycha : lǐ Kuī ; pinyin : Lǐ Kuī ; Wade – Giles : Li K'uei , miloddan avvalgi 455–395 y.) — xitoylik gidrotexnik, faylasuf va siyosatchi. U Vey shtatida Markiz Venning (miloddan avvalgi 403–387 yillar) hukumat vaziri va saroy maslahatchisi boʻlib ishlagan. Miloddan avvalgi 407 yilda u Qin va Xan sulolalarining kodifikatsiyalangan qonunlari uchun asos boʻlgan “Huquq kitobi”ni (Fajing, mìjí) yozgan.

Uning siyosiy dasturlari, shuningdek, “Huquq kitobi” keyinchalik Li Kuy islohotiga asoslangan huquqiy falsafani rivojlantiradigan Xan Feyzi va Shang Yang kabi keyingi mutafakkirlarga chuqur ta’sir ko‘rsatdi.

Li Kui Vey shtati rasman tan olinishidan oldin ham Markiz Ven xizmatida bo'lgan, ammo uning erta hayoti haqida juda kam narsa ma'lum. U maʼmuriy va siyosiy islohotlarni boshlash maqsadida miloddan avvalgi 422-yilda Vey nazoratidagi yerlarga kansler etib tayinlangan; Shunday qilib, Vey yetti urushayotgan davlatdan birinchi bo'lib zodagonlar ustunlik qiladigan emas, balki byurokratik boshqaruv shaklini yaratishga kirishadi.

Li Kui islohotlarining asosiy kun tartibiga quyidagilar kiradi:

 Mansabdor shaxslarni tanlashning asosiy tamoyili sifatida meros emas, balki meritokratiya instituti. Bu bilan Li Kui hukumatning samaradorligini oshirib, zodagonlarga putur yetkazdi. U Ximen Baoga Veyning Ye yaqinidagi suvni tejash loyihalarini nazorat qilishni tavsiya qilish va Vu Qi Veydan boshpana so'raganida Vu Qini harbiy qo'mondon sifatida tavsiya qilish uchun mas'ul edi.
 Qishloq xo'jaligini rag'batlantirishda davlatga faol rol berish, "o'qitish va qishloq xo'jaligi mahsuldorligini maksimal darajada oshirish" (jínhàngíngyín). Ushbu islohotning aniq mazmuni noaniq bo'lsa-da, ular qishloq xo'jaligi amaliyotlari to'g'risidagi ma'lumotlarni tarqatishni o'z ichiga olishi mumkin edi, bu esa dehqonchilikning yanada samarali usullarini rag'batlantirishi mumkin edi.
 “Xaridlarni tenglashtirish toʻgʻrisida”gi qonunni (kìnìnì) ishlab chiqish, bunda davlat gʻallani yaxshi hosil yigʻilgan yillarda oʻz omborlarini toʻldirish, narxlarning oʻzgarishini yumshatish va ocharchilikka qarshi kafolat boʻlib xizmat qilish uchun sotib olgan.
 Davlat qonunlarini kodlash, shu tariqa Qonun kitobini yaratish. Matn o'z navbatida o'g'irlik, banditizm, hibsga olish va qamoqqa olish tartiblari va turli jinoiy harakatlar bilan bog'liq qonunlar bilan bo'lindi.

 Manbalar