Ibn al-Nafis

Alovuddin Abul-Hasan Ali ibn Abu Hazm al-Qurayshiy ad-Damashqiy Ibn an-Nafis nomi bilan mashhur bo'lib, uning faoliyati tibbiyot, jarrohlik, fiziologiya, anatomiya, biologiya, islomshunoslik va filologiya fanlarini oʻz ichiga olgan. U birinchi bo'lib qonning o'pkada aylanishini ta'riflaganligi bilan mashhur.

Ilk anatomiyachi sifatida Ibn an-Nafis ham o'z faoliyati davomida bir qancha fiziologiya va anatomiya sohalarida kashfiyotlar qildi. O'pka qon aylanishi haqidagi mashhur kashfiyotidan tashqari, u koronar va kapillyar qon aylanishi haqida ham erta tushuncha berdi. U Sulton Saladin tomonidan asos solingan al-Naseriy kasalxonasiga bosh shifokor etib tayinlangan.
Ibn an-Nafis tibbiyotdan tashqari fiqh, adabiyot va ilohiyot ilmlarini ham o‘rgangan. U Shofe’iy mazhabidagi fiqh mazhabining mutaxassisi va mutaxassis tabib edi. Ibn an-Nafis tomonidan yozilgan tibbiyot darsliklari soni 110 jilddan ortiq deb baholanadi.

 Biografiya 
Ibn an-Nafis 1213 yilda arab oilasida, ehtimol Damashq yaqinidagi Qarashiya nomli qishloqda tug'ilgan. U hayotining boshida ilohiyot, falsafa va adabiyotni o'rgangan. So‘ngra 16 yoshida XII asrda Turk shahzodasi Nur-al Din Muhmud ibn Zankiy tomonidan asos solingan Damashqdagi Nuri kasalxonasida o‘n yildan ortiq tibbiyot fanini o‘rgana boshladi. U mashhur Damashq tabibi Ibn Abi Usaybiya bilan zamondosh edi va ikkalasi ham Damashqdagi tibbiyot maktabi asoschisi Al-Dahvardan dars berishgan. Ibn Abu Usaybiya oʻzining “Tabiblar hayoti” biografik lugʻatida Ibn an-Nafisni umuman tilga olmagan edi. Ko'rinishidan qasddan e'tiborsizlik, shaxsiy adovat yoki ikki shifokor o'rtasidagi raqobat tufayli bo'lishi mumkin.

1236-yilda Ibn an-Nafis oʻzining baʼzi hamkasblari bilan birga Ayyubiylar sultoni al-Komilning iltimosi bilan Misrga koʻchib oʻtadi. Ibn an-Nafis Saladin tomonidan asos solingan an-Nasiriy kasalxonasiga bosh shifokor etib tayinlangan va u yerda bir necha yillar davomida tabobatdan dars bergan va amaliyot bilan shug‘ullangan. Uning eng ko'zga ko'ringan shogirdlaridan biri mashhur nasroniy tabib Ibn al-Quff edi. Ibn an-Nafis al-Masruriya madrasasida ham fiqhdan dars bergan. Uning nomi boshqa olimlar orasida uchraydi, bu uning diniy huquqni o'rganish va amaliyotda qanchalik yaxshi e'tirof etilganligini tushunish imkonini beradi.

Ibn an-Nafis umrining ko'p qismini Misrda o'tkazdi va Bag'dodning qulashi va Mamluklarning yuksalishi kabi bir qancha muhim voqealarga guvoh bo'ldi. U hatto sulton Baybars va boshqa taniqli siyosiy rahbarlarning shaxsiy shifokori bo'ldi va shu tariqa o'zini tibbiyot amaliyotchilari orasida nufuzli shaxs sifatida ko'rsatdi. Ibn an-Nafis umrining oxiri, 74 yoshida yangi tashkil etilgan al-Mansori kasalxonasiga bosh shifokor etib tayinlandi va u yerda umrining oxirigacha ishladi.

Ibn an-Nafis bir necha kunlik kasallikdan keyin Qohirada vafot etdi. Shogirdi Safi Abu al-fat'h u haqida she'r yozgan. O'limidan oldin u uyini va kutubxonasini Qalavun kasalxonasiga yoki, shuningdek, Tiklanish uyiga sovg'a qilgan.

 Manbalar 

 Iskandar, Albert Z. (2008) [1970–80]. "Ibn Al-Nafis, "Alovuddin Abul-Hasan Ali ibn Abu Hazm al-Qurayshiy ad-Damashqiy Ibn an-Nafis (yoki Al-Qurayshiy)"