Tuli Xon

Turkxon ( eski turkiy :, lotinchada olingan: Toles qagan ; 603-yil  ), ismi Ashinashi Bobi, Shibi Xonning o'g'li va Sharqiy Turkiylarning kichik Xoni . 624-yilda Sharqiy turklarning buyuk xoni Jieli Xon va Tuli Xon barcha kuchlari bilan Tang sulolasiga hujum qildi. Li Yuan turklarga qarshilik koʻrsatish uchun  21-iyyulda Li Shiminni Binjou yoʻlidan chiqarib yubordi. 12-avgustda ikki tomon Vulongbanda (hozirgi Bin okrugi , Shensi provinsiyasi) oʻzaro toʻqnash kelishdi, bu jang tarixda Vulongban jangi deb ataladi. Li Shimin choralarni qo'lladi, Jielixonni begonalashtirish maqsadida Tuli Xon bilan birlashdi va Tuli Xon bilan aka-uka tutindi, turklar  chekindi. 626-yil avgustida Sharqiy turklar Syuanvumen voqeasi va Tan sulolasining siyosiy beqarorligidan foydalanib  bostirib kirishdi va poytaxtdan (Changʻan) atigi 40 mil uzoqlikda joylashgan Jingyanga (hozirgi Jingyang okrugi, Syanyan, Shaansi) hujum qildi. Bu vaqtda Tang Taizong Li Shimin u bilan ittifoq tuzishga majbur bo'ldi va turkiy askarlar Veyshui bilan ittifoq sababli chekindilar. O‘shandan beri Sharqiy Turkiston ikkiga bo‘lingan. Tuli Xon Tang bilan yashirincha aloqaga chiqdi va Jieli Xon bilan aloqani uzdi. 630-yilda Tan sulolasi Sharqiy turklarni vayron qildi, Tan sulolasi Sharqiy turkiy hududni oʻziga qoshib oldi va uning ustiga Shunchjou, Yuchjou, Xuajjou, Chanchjou, Dingsyan va Yunchjouni oʻrnatdi. Mayda Tuli Shunchjou gubernatori lavozimini egalladi. 631 yilda Tuli Xon saroyga kirdi va Bingjouda hastalikdan vafot etdi.Imperator Taizong unga  motam tutdi hamda imperator xizmatkori Cen Venwenga uning yozuvchisi bo'lishini buyurdi. Tsihe Luoxu taxtni egalladi .

Tuli Xon Suy sulolasi oxirida turklar tomoniga o'tgan imperator Suy Yangning qizi malika Xuaynanga uylandi va malika Xuaynan orqali Tang sulolasidan panoh topdi. 

 Adabiyotlar 

 "Eski Tang kitobi 194-jild 1-qism", Lyu Yanning "Eski Tang kitobi" dan

 Ma'lumotnomalar 

 " Eski Tang kitobi ·Turkiy biografiya"
 " Ziji Tongjian " Tang Jijiu

Turkum:Tang sulolasining qo'sh ajdaho afsonasidagi qahramonlar
Turkum:Turk xoni
Turkum:Ashina sulolasi