Lahor qalʼasi

Lahor qal’asi

Lahor qalʼasi — Pokistonning Lohur shahri markazidagi meʼmoriy va tarixiy majmua boʻlib, 1981-yilda Jahon merosi ob’ekti sifatida tan olingan. Buyuk Akbarning Lahor qal’asi reja boʻyicha trapezoid shaklga ega va 20 gektar maydonni egallaydi.

 Tarixi 
Ko‘rinib turibdiki, Ravi bo‘yida birinchi shoh qarorgohi XII asr oxirida G‘uriylar oilasidan Muhammad G‘uriy uchun qurilgan. Bu qalʼa chet el bosqinchilarining eʼtiborini tortdi va Fors, Movarounnahr, Tibet va Hindiston oʻrtasidagi yoʻllar ushbu strategik jihatdan joylashgan nuqtada kesishganligi sababli koʻp marta vayron qilingan.

Hozirgi Lahordagi kuygan gʻisht va qizil qumtosh qal’asiga Mugʻal imperatori Akbar asos solgan. Jahongir otasining qurilish ishlarini davom ettirib, 1617-1618 yillarda shimoliy hovlini qurib bitkazdi. 1614-1625 yillarda uning qoʻl ostida. qal’aning shimoliy va shimoli-gʻarbiy devorlari bezatilgan. Toj Mahalni qurish bilan mashhur boʻlgan Shoh Jahon Lahor qal’asida tugʻilgan va shuning uchun unga ayniqsa bogʻlangan. Uning ostida Shih-kila istehkomdan saroyga aylanadi. Shoh Jahon uchun qurilgan „ko‘zgu saroy“ va „tomoshabinlar zali“ dekor ulug‘vorligi bo‘yicha Agra va Dehlidagi saroy zallaridan hech qanday kam bo‘lmagan.

Mugʻullar qulagandan soʻng, Shoh-kila asta-sekin tanazzulga yuz tutdi. 19-asr boshlarida qalʼa sikx hukmdori Ranjit Singxning qarorgohi boʻlib xizmat qilgan. 1846 yilda u inglizlar qoʻliga oʻtdi, ular dastlab (1849 yilda) istehkomlarini yangiladilar, keyin esa (1927 yilda) ularning muhim qismini buzdilar. Yorqin saroy binolari tezda yaroqsiz holga kelib, qulab tusha boshladi. 20-asrning oʻrtalarida Lahor qal’asi qoʻriqlanadi va shu vaqtdan beri mahalliy sanʼatshunoslarning diqqat markaziga aylandi.

Yodgorliklar
Ichkarida Alamgiri (Lahorning meʼmoriy ramzi — Aurangzeb davri binosi) old darvozalari olib boradigan qal’a devorlari orqasida Mugʻal meʼmorchiligi durdonalari — Ko'zgu saroyi va Marvarid masjidi oʻrtasida qurilgan. 17-asr Shoh Jahon uchun Hindiston uchun ekzotik import qilingan materiallardan, masalan, Aleppo oynasidan foydalangan.

YuNESKO himoyasida qal’aning oʻzidan tashqari 1641-42 yillarda Shoh Jahon buyrugʻi bilan qurilgan Shalimar bogʻlari mavjud. Ular 16 gektar maydonga choʻzilgan. qirollik kanali. Qal’aga bevosita yaqin joyda Mugʻal meʼmorchiligining yana bir nechta ajoyib yodgorliklari — monumental „qirol masjidi“ (Badshaxi) va Xazuri-Bagh bogʻ majmuasi joylashgan.

 Manbalar 

 Havolalar 


 Adabiyotlar