Pinus sylvestris

Pinus sylvestris, shotland qaragʻayi (Buyuk Britaniya), shotland qaragʻayi (AQSh) yoki Boltiq qaragʻayi — vatani Yevroosiyo boʻlgan Qarag‘aydoshlar oilasiga mansub daraxt turi. Uni juda qisqa, koʻk-yashil barglari va toʻq sariq-qizil qobigʻi bilan osongina aniqlash mumkin.

 Tavsif 
Pinus sylvestris — balandligi  gacha oʻsadigan doimiy yashil, ignabargli daraxt. Tarixdagi eng baland daraxt Estoniyada 210 yoshdan oshgan daraxt boʻlib, uning balandligi  ga etadi. Umr ko‘rish muddati odatda 150-300 yilni tashkil etadi, eng qadimgi namunalar Shimoliy Finlandiyadagi Laplandiyada topilgan, 760 yildan ortiq umr ko‘rganFarjon, A. (2005). Steven, H. M., & Carlisle, A. (1959, facsimile reprint 1996). .

Poʻstlogʻi qalin, qip-qizil va yoshligida toʻq sariq-qizil rangga ega boʻlib, yetukligida kulrang-jigarrang ranga kiradi Voyaga yetgan daraxt uzun, yalangʻoch va toʻgʻri o‘sgan tanasi, tepasidagi yumaloq yoki tekis tepalikli barglari bilan ajralib turadiFarjon, A. (2005). Steven, H. M., & Carlisle, A. (1959, facsimile reprint 1996). .

Kurtaklar och jigarrang, spiral shaklida joylashgan shkalasimon naqshga ega. Yetuk daraxtlardagi barglar („ignalar“) glaukoz koʻk-yashil, koʻpincha toʻq yashildan, qishda toʻq sariq-yashilgacha o‘zgarib turadi, uzunligi . Kuchli yosh daraxtlarda barglar ikki baravar uzun boʻlishi mumkin. Barglarning chidamliligi iliqroq iqlim sharoitida ikki yildan toʻrt yilgacha, subarktik mintaqalarda toʻqqiz yilgacha oʻzgarib turadiFarjon, A. (2005). Trees for Life: Species profile: Scots pineSteven, H. M., & Carlisle, A. (1959, facsimile reprint 1996). .

 Turlari 
Botanika adabiyotida 100 dan ortiq Pinus sylvestris navlari tasvirlangan, ammo hozirda faqat uchta yoki toʻrttasi tur sifatida qabul qilingan. Ular morfologiyada juda kam farq qiladi, ammo genetik tahlil va qatronlar tarkibida sezilarli farqlar borFarjon, A. (2005). Mirov, N. T. (1967). Pravdin, L. F. (1969). Langlet, O. (1959). Kinloch, B. B., Westfall, R. D., & Forrest, G. I. (1986). Szmidt, A. E., & Wang, X-R. (1993). Prus-Glowacki, W., & Stephan, B. R. (1994). Goncharenko, G. G., Silin, A. E., & Padutov, V. E. (1995). Sinclair, W. T., Morman, J. D., & Ennos, R. A. (1999). .
Rasm Turlari Tavsif Tarqalish180x180px Pinus sylvestris var. Sylvestris  Yuqorida tavsiflangan. Shotlandiya va Ispaniyadan markaziy Sibirgacha boʻlgan diapazonning asosiy qismi.160x160px Pinus sylvestris var. Hamata  Barglari yil boʻyi doimiy ravishda yaltiroq boʻladi, qishda esa xira boʻlmaydi; konuslar tez-tez piramidal apofizga ega. Bolqon, Shimoliy Turkiya, Qrim va Kavkaz.120x120px Pinus sylvestris var. mongolica  Barglari xira yashil, kurtaklari kulrang-yashil; vaqti-vaqti bilan 12 gacha barglari sm uzunlikda. Moʻgʻuliston va janubiy Sibir va shimoli-gʻarbiy Xitoyning qoʻshni qismlari.159x159px Pinus sylvestris var. nevadensis  Ispaniya janubidagi Syerra Nevada120x120px Pinus sylvestris var. kalenicz boʻrlari  Rossiya va Ukraina oʻrtasidagi chegaradosh viloyatlardan.

 Tarqalishi va o‘sish joyi 
Pinus sylvestris — Shimoliy Yevropadan kelib chiqqan yagona qaragʻay.

Turlar asosan kambagʻal, qumli tuproqlarda, toshloq joylarda, torf botqoqlarida yoki oʻrmon chegarasiga yaqin joyda o‘sadi.

 Turlari 
Parklar va katta bogʻlarda bezak maqsadlarida bir nechta navlar yetishtiriladi, ulardan „Aurea“, „Beuvronensis“, „Frensham“ va „Oltin tanga“ Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining mukofotiga sazovor boʻlgan.

 Madaniyatda 
Shotlandiya qaragʻayi Gregor urugʻining belgisidir. Bu Shotlandiyaning milliy daraxtiRick Steves Scotland (second edition) By Rick Steves.

 Manbalar 

Turkum:Dorivor oʻsimliklar
Turkum:Yevropa bog‘ o‘simliklari
Turkum:Osiyo bog‘ o‘simliklari
Turkum:Yevropa o'simliklari
Turkum:Manzarali daraxtlar