Ijtimoiy fobiya

Bu qoʻrquv bezovtalikni boshdan kechiradigan, boshqalarning koʻziga qanday qarashlari haqida qaygʻuradiganlarga xosdir. Ular soʻzlari ahmoqona koʻrinishidan, tashqi koʻrinishi yoqimsiz va oʻzlari javob bermasligidan xavotirlanishlari mumkin. Psixiatriyada u odatda „ijtimoiy fobiya“ deb ataladi — bu, asosan, nisbatan kichik guruhlardagi (lekin olomonda emas) boshqa odamlar tomonidan salbiy baho (tanqid, masxara, qoralash) qoʻrquvida ifodalangan holat. Jabrlanganlar ijtimoiy vaziyatlarga moslashishda duch keladigan qiyinchiliklar ularning shaxsiy va kasbiy hayotiga katta taʼsir koʻrsatadi.

 Maʼlumotlar 
Yillik maʼlumotlarga koʻra, dunyo aholisining kamida 8 foizi ushbu muammodan aziyat chekmoqda. Bu buzuqlik koʻpincha kech bolalik yoki oʻsmirlik davrida boshlanadi va yillar davomida davom etishi mumkin, ammo vaqt oʻtishi bilan uning intensivligi oʻzgarishi mumkin.

1960-yillarning boshlarida, „ijtimoiy fobiya“ atamasi paydo boʻlgandan soʻng, kasallik nisbatan kam uchraydi deb hisoblangan. Biroq, soʻnggi yillarda diagnostika mezonlari va soʻrov usullari takomillashgani sababli, inson hayotida ijtimoiy fobiya kamida oʻndan biriga taʼsir qilishi maʼlum boʻldi.

Eng tez-tez qoʻrquvni qoʻzgʻatuvchi vaziyatlar quyidagilardir: tanishish; boshliqlar bilan muloqot qilish; telefon orqali gaplashmoq; tashrif buyuruvchilarni qabul qilish; boshqalarning huzurida biror narsa qilmoq; ularni masxara qilayotgandek his qilish; mehmonlar bilan uyda ovqatlanish; oila aʼzolari bilan uyda ovqatlanish; boshqalarning huzurida biror narsa yozmoq; omma oldida gapiring.

Ijtimoiy fobiyalar koʻpincha oʻsmirlik davrida boshlanadi va odamlarning nisbatan kichik guruhlarida boshqalar tomonidan eʼtiborga olinishi qoʻrquvi atrofida boʻlib, ijtimoiy vaziyatlardan qochishga olib keladi. Boshqa koʻpgina fobiyalardan farqli oʻlaroq, ijtimoiy fobiyalar erkaklar va ayollarda bir xil darajada keng tarqalgan. Ular alohida boʻlishi mumkin (masalan, faqat jamoat joylarida ovqatlanish, omma oldida gapirish yoki qarama-qarshi jins bilan uchrashish qoʻrquvi bilan cheklangan) yoki tarqoq, shu jumladan oila doirasidan tashqaridagi deyarli barcha ijtimoiy vaziyatlar. Jamiyatda qusish yoki boshqa oshqozon-ichak muammolarining namoyon boʻlishidan qoʻrqish muhim boʻlishi mumkin.

 Alomatlari 
Ijtimoiy fobiya odatda oʻzini past baholash va tanqiddan qoʻrqish bilan birlashtiriladi. Ular yuzning qizarishi, qoʻllarning titrashi, koʻngil aynishi yoki shoshilinch siyish kabi shikoyatlar bilan murojaat qilishlari mumkin; alomatlar vahima hujumlariga oʻtishi mumkin.

 Terapiya 
Dori terapiyasi yordamida haddan tashqari tashvish va qoʻrquv bartaraf etilganda, ushbu shartlarni davolash simptomga asoslangan boʻlishi mumkin. Dori vositalaridan trankvilizatorlar koʻpincha vaziyatga qarab qoʻllanadi va asosiy terapiya sifatida antidepressantlar tavsiya etiladi. Biroq, koʻp hollarda ijtimoiy fobiya psixologik xususiyatga ega, shuning uchun psixoterapiya ijtimoiy fobiyani davolashda eng katta ahamiyatga ega.

Ijtimoiy koʻnikmalarni oʻrgatuvchi terapevtlar odamlarning ijtimoiy oʻzaro munosabatlarini yaxshilashga yordam berish uchun bir nechta xulq-atvor usullarini birlashtiradi. Odatda ular bir qator qoʻrqinchli ijtimoiy vaziyatlarni — ommaviy nutq, harakatlar va muloqotni taqlid qiladilar va trening ishtirokchilarini ularda oʻzlarini sinab koʻrishga taklif qilishadi. Odatda, ishtirokchilar terapevtlar va guruh bilan rol oʻynaydi, ular toʻgʻri boʻlgunga qadar yangi xatti-harakatlarini takrorlaydilar. Ushbu jarayon davomida trenerlar (psixoterapevtlar) ochiq fikr-mulohazalarni bildiradilar, koʻpincha video yozuvlar mashqlar va rolli oʻyinlarning bajarilishini koʻrib chiqish va muhokama qilish uchun ishlatiladi.

 Manbalar 
http://knevrozov.com/index.php/faqs/83-sociofobia#