Sharqqa zardushtiylikning kirib borishi

Zardushtiylik miloddan 
oldingi VI asrdan milodiy VII asrgacha uzluksiz ravishda Yaqin va 0‘rta 
Sharqning katta qismida faoliyat ko‘rsatdi. Fors davlati Sharqdagi bu hududlami egallab olishinatijasida zardushtiylik ham o‘sha o‘lkalargakirib 
bordi. Iudaizm, masihiylik, buddaviylik kabi diniy oqimlar zardushtiylikning muhim aqidalarini, jumladan, nur va zulmat haqidagi aqidalarni o‘zlashtirdi. Ayrim misollami keltiraylik. Zardushtiylik rivoyatlariga 
ko‘ra, Zardusht o‘ttiz yoshga kirganda, vahiy oldi (Iso Masih o‘ttiz yoshida yer yuzida xizmatini boshlagan); Mana shu buyuk hodisa Gohlardan (Yasna 43) eslanadi va pahlaviy tilida yozilgan “Zadspram” asarida 
qisqacha tavsiflanadi. Bu asarda hikoya qilinishicha, bir kuni Zardusht
olomon bilar birga bahor bayramini nishonlashda ishtirok etadi. U tongda xaomi tayyorlash uchun suvga boradi.Zardusht daryoga tushib, daryo 
oqimining o‘rtasidan suv olishga harakat qiladi. U qirg‘oqqa qaytganda 
(udumga ko‘ra, u shu lahzada pok bo‘ldi) unga vahiy keldi. Qirg‘oqda u 
yaltirab turgan mavjudotni ko‘rdi, bu mavjudot Zardushtga “Yaxshi fikr” 
sifatida zohir bo‘ldi (Yangi Ahdning to'rtala Xushxabarida Iso Masihning Yahyo payg‘ambar tomonidan Iordan daryosi suvida suvda imonga 
kiritilishi hikoya qilinadi. Shu lahzada Iso Masihning ustiga kaptar shaklida Muqaddas Ruh Xudo tomonidan yuboriladi). Xo'rmuzd (adabiyotlarda Xo‘rmuzd va Axura mazda baravar iishlatilaveradi) o‘z ta’limotini 
yoyish uchun Zardushtni xizmatga da’vat etgani singari, Xudo Iso Masihni xizmatga da’vat etadi. Har ikkalasi - Zardusht va Iso Masih haqiqatni insoniyatga yetkazish va yoyish uchun xizmat qiladi. Har ikkalasi, 
shuningdek, Budda ham, insoniyatning Najotkori sifatida talqin qilinadi. Mana shu analogiyaning o‘zi ham zardushtiylikning Yaqin va O‘rta 
Sharq mamlakatlari hayotida mustahkam o‘rin olganini dalillaydi.