Xalvatiya

Xalvatiya — soʻfiylik tariqati; 14-asr oxirida Shimoli-Gʻarbiy Eronda shakllangan. Tariqat
dastlab turkiy aholi o‘rtasida vujudga kelib, Oʻrta Osiyo tasavvuf maktabi (Ahmad
Yassaviy)ning ayrim g‘oyalari va malomatiya va qalandariyaning kuchli taʼsiri ostida
faoliyat olib borgan. Xalvatiya 50 dan ziyod mustaqil suluk va tariqatlarni boshlab bergan.
Xalvatiyaning asoschisi gilonlik Zohiriddin Umar al-Xalvatiy (1397) bo‘lgan. U o‘z
izdoshlari uchun qoidalar ishlab chiqqan, unga ko‘ra, qatʼiy ravishda zohidlikka amal
qilish (zuhd) va mutlaqo ro‘za tutish (imomlar soniga qarab) asoslab berilgan. Siyosiy
sabablarga ko‘ra, (Xalvatiya tarmoqlariga Usmoniylar rahnamolik qila boshlagach) Xalvatiya taʼlimoti
vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishlarga uchrab sunniylik tariqatiga aylangan. XALVATIYA taʼlimoti asosini
quyidagilar tashkil qiladi: ju’ (ixtiyoriy ochlik), samt (sukut saqlash), sahar (bedor
bo‘lmoq), i’tizol (yolg‘izlik), zikr, fikr (meditatsiya), rabt (murid qalbi bilan shayx qalbi
o‘rtasidagi aloqa) va ibodatda doimiy pokizalik. Xalvatiya tariqati yashil yoki qora rangdagi
to‘rtburchaqli qalpoq kiyishi bilan ajralib turgan.

 Adabiyotlar 

ISLOM ENSIKLOPEDIYASI"Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi"
Davlat ilmiy nashriyoti, 2004