Kompyuter arxitekturasi

Kompyuter arxitekturasi — bu  kompyuter tizimining kontseptual modeli boʻlib, uning tarkibiy qismlari, ularning bir-biri va atrof-muhit bilan oʻzaro taʼsiri, shu jumladan, uni loyihalash va rivojlantirish tamoyillarini oʻz ichiga oladi. Amalga oshirish jihatlari (masalan, xotirani amalga oshirish uchun ishlatiladigan texnologiya) arxitekturaning bir qismi emasTanenbaum E. S. Arxitektura kompyutera. — SPb: Piter, 2007, ISBN 5-469-01274-3, C.23.

 Tashkilot darajalari 
Kompyuterni tashkil etishning bir necha darajalari mavjud, ikkita yoki undan koʻpTanenbaum E. S. Arxitektura kompyutera. — SPb: Piter, 2007, ISBN 5-469-01274-3, C.23:

 1-daraja
 Mikroarxitektura darajasi, talqini (proshivka) yoki toʻgʻridan-toʻgʻri bajarish. Elektron sxemalar mashinaga bogʻliq dasturlarni bajaradi. Protsessor registrlari toʻplami mahalliy xotirani tashkil qiladi. Shuningdek, arifmetik mantiq birligi, boshqaruv bloki. Hozirgi vaqtda koʻrsatmalar arxitekturasi darajasida odatda bitta tsiklda bajariladigan oddiy koʻrsatmalar mavjudhttps://skysmart.ru/articles/programming/arhitektura-kompyutera (masalan, RISC mashinalari ).
 2-daraja
 Buyruqlar tizimi arxitektura darajasi, tarjima (assembler).
 3-daraja
 Operatsion tizim darajasi. Bu gibrid daraja: buyruqlarning bir qismi operatsion tizim tomonidan, ikkinchi qismi esa proshivka tomonidan talqin qilinadihttps://skysmart.ru/articles/programming/arhitektura-kompyutera.

 4-daraja 
 Assambleya tili darajasi, tarjima (kompilyator). Toʻrtinchi va undan yuqori darajalar birinchidan uchinchi tizim dasturlarigacha boʻlgan amaliy dasturlarni yozish uchun ishlatiladi. Inson uchun qulay shakldagi dasturlar 1-3 darajali tilga tarjima qilinadihttps://skysmart.ru/articles/programming/arhitektura-kompyutera.
 5-daraja
 Yuqori darajadagi til. Yuqori darajadagi tillardagi dasturlar odatda 3 va 4 darajalarga tarjima qilinadihttps://skysmart.ru/articles/programming/arhitektura-kompyutera.

 Tarix 
Birinchi hujjatlashtirilgan kompyuter arxitekturasi Charlz Bebbij va Ada Lovlace oʻrtasidagi tahlil mexanizmini tavsiflovchi yozishmalarida edi. 1936-yilda Z1 kompyuterini yaratishda Konrad Suse oʻzining boʻlajak loyihalarini ikkita patent arizasida tasvirlab berdi. Yana ikkita erta va muhim misollar:

Jon fon Neymanning 1945-yildagi maqolasi, EDVAC hisobotining birinchi loyihasi, unda mantiqiy eshiklarning tashkil etilishi tasvirlanganhttps://skysmart.ru/articles/programming/arhitektura-kompyutera.

Kompyuter adabiyotidagi „arxitektura“ terminini Layl Jonson Fridrix Bruks va Muhammad Usmon xonning asarlari bilan bogʻlash mumkin. Ularning barchasi 1959- yilda IBM asosiy tadqiqot markazining mashinalarni tashkil etish boʻlimining aʼzolari edihttps://skysmart.ru/articles/programming/arhitektura-kompyutera. Jonson Los Alamos milliy laboratoriyasida (oʻsha paytda Los Alamos ilmiy laboratoriyasi deb atalgan) IBM tomonidan ishlab chiqilgan Stretch superkompyuteri boʻyicha oʻzining tadqiqot ishini yozish imkoniyatiga ega boʻldi. Dabdabali bezatilgan kompyuterni muhokama qilish uchun tafsilotlar darajasini tavsiflash uchun u formatlar, koʻrsatmalar turlari, apparat variantlari va tezlikni yaxshilash tavsifi „tizim arxitekturasi“ darajasida ekanligini taʼkidladi.

 Yana qarang 

 Mantiqiy elementlar
 Trigger
 Roʻyxatdan oʻtish (raqamli texnologiya)
 Arifmetik mantiq birligi (ALU)
 Virtual xotira
 Fayl
 Raqamli signal protsessor
 Markaziy protsessor

 Manbalar 

Turkum:Kompyuter