Saruhan Bey

Saruhan Bey (vaf.1346) 14-asrda Gʻarbiy Anadoluda markazi Manisa boʻlgan Saruxonoʻgʻullari bekligining asoschisi harazmlik turkman hukmdori.

 Hayotiy 
Otasi Alpagʻu bek, otasi Saruxon. Uning taniqli ukalari Chogʻa Bey va Ali Poshodir. Saruhan bek Saljuqiylar sulolasining margra xoʻjayini va uning qoʻmondonligidagi qoʻmondonlardan(nöker)biri boʻlgan deb taxmin qilinadi. U 3 yillik qamaldan keyin Manisani Vizantiyadan oldi. Uning qabri Manisadagi Saruhan Bey maqbarasida (shuningdek,Saruhan Baba qabri, Korhane yoki Gurhane qabri sifatida ham tanilgan).

 Manisaning zabt etilishi 
Manisaning fath jarayoni va qanday qoʻlga kiritilgani haqida manbalarda yetarlicha maʼlumot yoʻq. Biroq, bugungi kungacha saqlanib qolgan mish-mishlar mavjud boʻlib, ulardan birinchisi;Saruxon bek Manisaga sharqdan hujum qilib, askarlariga koʻproq koʻrsatish uchun echkilarning shoxlariga sham (yoki mash’al) qoʻyib,Manisa qal’asi tomon joʻnatadi.Sharqdagi bu urush oxirida Manisa olingani haqida mish-mishlar bor. Manisada tasvirlangan hududning nomi Qirtiq. Xalq bu soʻz dushmanni sindirdik degan soʻzdan kelib chiqqan deyishadi. Aytilgan hududda shu nomdagi qishloq boʻlgan boʻlsa-da, bugungi kunda Qirtiq qabristoni bor. Ikkinchisi;Urush ertalabgacha davom etdi, kunning birinchi yorugʻligi bilan Vizantiyaliklar magʻlubiyatga uchradi va bugungi kunda shaharning gʻarbidagi Xorozkoʻy deb nomlanuvchi tumanga qaytarildi. Ilgari Manisaning zabt etilishi bayram sifatida nishonlangan boʻlsa, bu anʼana butunlay unutilgan.

 Ibn Battuta bilan uchrashuv 
Manisaga tashrif buyurgan Ibn Batuta sayohat kitobida Saruhan bek haqida shunday yozgan;"Shahar hokimi Saruxon ismli kishidir. Bu yerga kirganimizda bir necha oy oldin vafot etgan oʻgʻlining qabrida topdik. Ota-ona shu qabrda tunu tongni oʻtkazdi. Bolaning jasadi yuvilib, tayyorlangan(balzamlangan)kalayga, temir bilan qoplangan yogʻoch tobutga solingan va murdaning hidini yoʻqotish uchun ochiq gumbazga osib qoʻyilgan. Biroz vaqt oʻtgach, tom qurilib, tobut yerga tushirilib, oʻliklarning kiyimlari yopilardi. Men ilgari koʻp hukmdorlar uchun shunday qilinganini koʻrganman" .Saruhan bey va uning rafiqasi hali ham shomanizm taʼsirida boʻlgani va turklar Islomni qabul qilganidan keyin ham uning taʼsiri davom etganligini koʻrsatishi bilan qiziq.Ibn Batutaning "Men buni avval ham koʻrganman" deb tilga olinishi turkiylarning shomanizmga boʻlgan sadoqatini koʻrsatuvchi izohdir.

 Arxitektura tadqiqotlari 
Saruhan Beyning yagona maʼlum asari – Saruhan Bey Masjidi (Hacet Masjidi), shuningdek,Manisa qal’asida joylashgan hozirda qarovsiz qolgan Kale masjidi deb ham ataladi.

 Manbalar 

Turkum:1346-yilda vafot etganlar