M1 (Istanbul metrosi)

M1 liniya, rasman M1 Yenikapi — Otaturk aeroporti/Kirazli metro liniyasi deb ataladi (), shuningdek, Istanbul Light Metro () nomi bilan ham tanilgan), Istanbul metrosining tezkor tranzit liniyasidir. 1989-yilda ochilgan, bu Istanbul va Turkiyadagi birinchi tezkor tranzit liniyasi boʻlib, uning ochilishi Turkiya shaharlarida ommaviy tranzitni qayta tiklashni boshlagan.

M1 ikkita poyezd xizmatidan, M1A va M1Bdan iborat. Ikkala xizmat ham M1Bni Kirazlıya boʻlinadigan Yenikapıdan Otogara bir liniyada ishlaydi, M1A esa Istanbul Otaturk aeroportiga asl liniyada davom etadi. M1 23 ta stantsiyaga ega, ulardan 11 tasi yerosti va 3 tasi baland va liniyaning umumiy uzunligi 26,8 kilometr (16,7 mil) tashkil etadi. M1 toʻliq navbat bilan ajratilgan boʻlsa ham, tizimning boshqa liniyalariga nisbatan nisbatan past yoʻlovchi sigʻimi tufayli u yengil metro liniyasi hisoblanadi. 2014-yil noyabr oyida Aksaraydan Yenikapiga uzoq kutilgan kengaytma ochildi.

 Tarix 
Istanbul aholisining oʻsishi va shaharning tez surʼatlar bilan tashqariga kengayishi bilan shaharda mavjud boʻlgan avtobus xizmati 1970 va 1980-yillarda yetarli boʻlmagan. Oʻsha paytda shaharda ommaviy tranzit temir yoʻl tizimi yoʻq edi. Istanbul koʻp aholini tashishga yordam beradigan tezkor tranzit temir yoʻl tizimiga juda muhtoj edi.

M1 liniyasining birinchi segmenti 1989-yil 3-sentyabrda Aksaray va Kocatepe oʻrtasida xizmat koʻrsatishni boshladi. 1989-yil 18-dekabrda liniya Esenlergacha uzaytirildi, lekin oʻsha paytda Otogar (shaharlararo avtovokzal) yoʻq edi. Otogar stansiyasi va M1A filial liniyasidagi Otogar va Zeytinburnu stansiyalari orasidagi segment 1994-yil 31-yanvarda ochilgan Buning ortidan, oʻsha yilning 3-iyulida Zeytinburnu va Bakırköy stansiyalari orasidagi M1A segmenti ochildi. M1A liniyasining keyingi kengaytmalari, Atakoy va keyin Yenibosna stansiyalari 1995-yil iyul va avgust oylarida ochildi. 1999-yilda Ataköy va Bakırköy stansiyalari oʻrtasida joylashgan yangi M1A liniya stansiyasi, Bahçelievler stantsiyasi ochildi. Nihoyat, M1A filial liniyasi 2002-yil 20-dekabrda Jahon Savdo Markazi va Yeşilköydagi Otaturk aeroportiga kengaytma ochilganda tugatildi.

Qayta qurilgan Esenler stansiyasi, 2012-yil 22-fevralda ochildi. M1B filial liniyasining Esenlerdan Kirazligacha davom etishi 2013-yil 14-iyunda ochildi. 1 liniyasining Aksaraydan Yenikapigacha uzaytirilishi, 2014-yil 9-noyabrda ochilgan boʻlib, M2 liniyasi va Marmaray shahar atrofidagi temir yoʻl xizmati, shuningdek, İDO dengiz avtobusi xizmati bilan ulanish imkonini beradi. M2 va Marmaraydan foydalangan holda, yoʻlovchi Oltin Shohning shimoldan Taksim, Mecidiyeköy, Levent va Maslak, shuningdek, Bosfor boʻgʻozi orqali Üsküdar va Kadikoʻyga sayohat qilishi mumkin. İDO dengiz avtobuslari Marmara dengizidagi boshqa shahar va qishloqlar qatori Istanbulning qirgʻoq tumanlariga ham xizmat koʻrsatadi.

 Operatsiyalar va marshrut 
Hammasi boʻlib 105 ta poyezd, har kuni ertalab soat 6:00 dan yarim tungi soat 0:00 gacha ish vaqti oraligʻida 400 000 yoʻlovchini tashiydi. M1 liniyasi eng yuqori soatlarda maksimal 2 ½ daqiqaga oʻtadi. Barcha stansiyalarda yopiq oʻrindiqlar mavjud. Jami 135 ta eskalator va 65 ta lift yoʻlovchilarning bekatlarga kirishini osonlashtiradi.

 M1A liniyasi 
M1A liniyasi 26,8 kilometr (16,7 mil) va 18 ta stansiyaga xizmat qiladi. Terminal stansiyalari, Yenikapi va Otaturk aeroporti orasidagi safar taxminan 35 daqiqa davom etadi. Har kuni terminal stansiyalari oʻrtasida har bir yoʻnalishda 169 ta poyezd qatnaydi, eng yuqori soatlik yoʻnalish 6 daqiqani tashkil qiladi.

M1A liniyasida yettita stansiya yerostida qurilgan, to‘qqiztasi yer sathida joylashgan va uchtasi balandda. Stantsiyalar shunday tuzilganki, ulardan oltitasi orol platformalariga ega va oʻn bitta stansiya yon platformalariga ega. Esenlerdagi Otogardagi ulanish stansiyasida ikkita orol platformasi mavjud boʻlib, ular ikkita turli M1 filiallari orqali uchta yoʻlda harakatlanishni taʼminlaydi.

 M1 magistral qismi 
M1B liniyasi 14,0 kilometr (8,7 mil) umumiy uzunligi va 13 ta stansiyaga xizmat qiladi. Terminal stansiyalari, Yenikapi va Kirazli oʻrtasidagi safar taxminan 25 daqiqa davom etadi. Har kuni terminal stansiyalari oʻrtasida har bir yoʻnalishda 168 ta poyezd qatnaydi, eng yuqori soatlik yoʻnalish 4 daqiqani tashkil qiladi.

M1B liniyasida sakkizta stansiya yerosti va beshtasi yer sathida joylashgan. Stansiyalar shunday tuzilganki, ularning sakkiztasida orol platformalari va toʻrttasida yon platformalari mavjud. Esenlerdagi Otogardagi ulanish stansiyasida ikkita orol platformasi mavjud boʻlib, ular ikkita turli M1 filiallari orqali uchta yoʻlda harakatlanishni taʼminlaydi.

 Stansiyalar 

 M1 magistral qismi (har ikkala M1A va M1B liniyalari tomonidan xizmat qiladi) 
Stansiya Tuman Transfer Izohlar <b id="mwsg">Yenikapi</b> Fatihlink=M2_(Istanbul_Metro)|alt=M2 (Yenikapı — Hacıosman & Sanayi Mahallesi — Seyrantepe) Metro Hattı|20x20px|M2 (Yenikapi — Hacıosman va Sanayi Mahallesi — Seyrantepe) Metro Hatti・link=Marmaray|alt=Marmaray (Halkalı — Gebze) Banliyö Treni|20x20px|Marmaray (Xalkali — Gebze) Banliyö Treni・link=T6_(Istanbul_Tram)|20x20px(Yenikapi terminali) Yenikapi tadbir maydoni Aksaraylink=T1_(Istanbul_Tram)|alt=T1 (Bağcılar — Kabataş) Tramvay Hattı|20x20px|T1 (Bağcılar — Kabataş) Tramvay Hatti Yusufpasha Emniyet-Fotih Topkapi-Ulubatlilink=T4_(Istanbul_Tram)|alt=T4 (Topkapı — Mescid-i Selam) Tramvayı Hattı|20x20px|T4 (Topkapi — Mescid-i Selam) Tramvayi HattiVatan Park va sayr qilish imkoniyati Bayrampasha-Maltepe Eyüpsultan Axis savdo markazi Sağmalcılar Bayrampasha Bayrampasha davlat kasalxonasi Kojatepe Forum Istanbul savdo markazi Otogar Bayrampasha Grand Istanbul avtovokzal

 M1A filiali 
Stansiya Tuman Transfer Izohlar Terazidere Esenler Davutpasha-YTU Güngöre Yulduz Texnik Universiteti Merterlink=Metrobus_(Istanbul)|20x20px Park va sayr qilish imkoniyati Zeytinburnu Bakırköylink=T1_(Istanbul_Tram)|alt=T1 (Bağcılar — Kabataş) Tramvay Hattı|20x20px|T1 (Bağcılar — Kabataş) Tramvay Hatti・link=Metrobus_(Istanbul)|20x20px Bakırköy-Incirlilink=M3_(Istanbul_Metro)|alt=M3 (Bakırköy İDO — Kayaşehir Merkez) Metro Line|20x20px|M3 (Bakırköy İDO — Kayaşehir Merkez) metro liniyasi(qurilish ishlari olib borilmoqda) Bahçelievler Bahçelievlerlink=Metrobus_(Istanbul)|20x20px Ataköy — Shirinevler Bakırköylink=Metrobus_(Istanbul)|20x20px Park va sayr qilish imkoniyati Yangibosnalink=M9_(Istanbul_Metro)|alt=M9 (Ataköy — Olimpiyat) Metro|20x20px|M9 (Ataköy — Olimpiyat) metrosi(qurilish ishlari olib borilmoqda) Hozir yopiq (2021-yil sentyabr) DTM — Istanbul Fuar Markazi Jahon savdo markazi va Istanbul koʻrgazma markazi Otaturk Havalimanı Otaturk aeroporti

 M1B filiali 
Stansiya Tuman Transfer Izohlar Esenler Esenler Menderes Uchyüzlü Bağcılar Bağcılar Meydanlink=T1_(Istanbul_Tram)|alt=T1 (Bağcılar — Kabataş) Tramvay Hattı|20x20px|T1 (Bağcılar — Kabataş) Tramvay Hatti Bagjilar markaz Chiziqlar orasida 300 m yurish Kirazlilink=M3_(Istanbul_Metro)|alt=M3 (Bakırköy İDO — Kayaşehir Merkez) Metro Line|20x20px|M3 (Bakırköy İDO — Kayaşehir Merkez) metro liniyasi↓↓ Qurilish bosqichida ↓↓Barbaros BağcılarMalazgirtMimar Sinanlink=M9_(Istanbul_Metro)|alt=M9 (Ataköy — Olimpiyat) Metro|20x20px|M9 (Ataköy — Olimpiyat) metrosiFatih KüçükchekmeceHalkalı ÜniversiteMehmet Akif ErsoyYenidoğanBezirganbahçeHalkalilink=M11_(Istanbul_Metro)|alt=M11 (Gayrettepe — İstanbul New Airport — Halkalı) Metro Line|20x20px|M11 (Gayrettepe — Istanbul yangi aeroporti — Halkali) metro liniyasi・link=Marmaray|alt=Marmaray (Halkalı — Gebze) Banliyö Treni|20x20px|Marmaray (Xalkali — Gebze) Banliyö Trenilink=Yüksek_Hızlı_Tren|alt=High Speed Train (YHT)|39x39px|Tezyurar poyezd (YHT)
2020-yil noyabr oyi holatiga koʻra, Halkalidagi yangi terminal stansiyasiga 9,7 kilometr (6,0 mil) kengaytma qurilmoqda. U M1B filialiga toʻqqizta stipendiyani qoʻshib, Kirazlining gʻarbiy qismida Marmaray va M11 linyalari bilan almashishni taklif qildi.

Ushbu liniya Istanbuldagi eng qadimgi, zamonaviy temir yoʻl boʻlgani sababli, 1988-yilda ABB tomonidan ishlab chiqarilgan, nisbatan eski transport vositalariga ega. Avtomobillar maksimal tezligi 0,7m/s 2 tezlashuv bilan maksimal 80 km/soat tezlikka erishadi.

 Manbalar 

Turkum:1989-yilda ochilgan metropolitenlar roʻyxati
Turkum:Metropolitenlar
Turkum:Fatih
Turkum:Bakırköy