Bernulli differensial tenglamasi

Oddiy shakldagi differensial tenglama :



Bernulli tenglamasi deyiladi (misol uchun  yoki  bir jinsli yoki bir jinsli chiziqli tenglamani olamiz).

Da  Riccati tenglamasining maxsus holatidir. Ushbu bir jinsli tenglamani 1695-yilda nashr etgan Jeykob Bernulli sharafiga nomlangan.

Bu tenglamani chiziqli tenglamaga tushiruvchi almashtirish yordamida yechish usulini uning akasi Iogan Bernulli 1697-yilda yechimini topganZelikin M. I. Odnorodnie prostranstva i uravnenie Rikkati v variatsionnom ischislenii, – Faktorial, Moskva, 1998..

 Yechish usuli 

 Birinchi usul 
Tenglamaning barcha shartlarini quyidagigaga boʻling



olamiz



Oʻzgartirishni amalga oshiramiz



va farqlash orqali biz quyidagilarni olamiz:



Bu tenglama chiziqli tenglamaga keltiramiz:



va Lagranj usuli (doimiy oʻzgarish) yoki integrallashtiruvchi omil usullari bilan echilish ham mumkin.

 Ikkinchi usul 
Keling, almashtirish usuli orqali almashtiramiz



keyin:



 shunday deb olamiz;



buning uchun 1-tartibdagi ajratiladigan oʻzgaruvchilar bilan tenglamani yechish kifoya boʻladi. Shundan soʻng, aniqlash uchun  tenglamani olamiz  ajraladigan oʻzgaruvchilarga ega tenglamadir.

 Misol uchun 
Tenglama



boʻlib olamiz:



Oʻzgaruvchilarning oʻzgarishi olamiz



bizga berilgan:






 ga bo'ling ,






Natija:


 Qoʻshimcha maʼlumot :
 Bernuli tenglamasi faqat matematika yoki algebrada emas fizikada ham muhim orin tutadi. Bernuli tenglamasi yordamida fizikada bu tenglama sizga ixtiyoriy oʻlchamdagi nayda harakatlanayotgan suyuqlik harakatini tahlil qilish imkonini beradi.
 Fizikadagi bernuli qonuni shunday:
 Gorizontal oqayotgan suyuqlikning tezroq oqayotgan nuqtalarida bosim sekinroq oqayotgan nuqtalarga nisbatan kichik boʻladi.

 Adabiyotlar 

 LEKIN. F. Filippov . Differensial tenglamalar boʻyicha masalalar toʻplami, – Har qanday nashr.
 DA. DA. Stepanov . Differensial tenglamalar kursi, – Har qanday nashr.
 Zelikin M. I. Bir jinsli boʻshliqlar va oʻzgarishlarni hisoblashda Riccati tenglamasi, – Faktorial, Moskva, 1998 yil.

 Manbalar