Matriarxal din

Matriarxal din – ma'buda yoki ma'budalarga e'tibor qaratiladigan din. Bu atama ko'pincha Iogann Yakob Baxofen, Jeyn Ellen Xarrison va Marija Gimbutas kabi olimlar tomonidan ilgari surilgan. Keyinchalik esa ikkinchi to'lqin feminizmi tomonidan ommalashgan tarixdan oldingi matriarxal dinlar nazariyalariga ishora qilish uchun ishlatiladi. XX asrda ushbu amaliyotlarni qayta tiklash harakati ma'buda harakati bilan yakunlandi.

 Tarix 
Tarixdan oldingi matriarxat tushunchasi 1861-yil Iogann Yakob Baxofenning "Ona huquqi: Qadimgi dunyoda matriarxatning diniy va huquqiy xarakterini tekshirish" asarida kiritilgan. Baxofrn tarixiy patriarxatlar ibtidoiy matriarxatga   nisbatan oldinroq  paydo bo'lgan va tarixdan oldingi dinni "xtonik-onalik" deb ta'kidlagan. Baxofen matriarxal jamiyat va xtonik sirli kultlar dinning tarixiy rivojlanishining to'rt bosqichidan ikkinchisi bo'lgan modelni taqdim etadi. Birinchi bosqichni u "Geterizm" deb atadi, bu poliamor va kommunistik hayot tarzini amalga oshiradigan paleolit ovchi-yig'uvchilar jamiyati sifatida tavsiflanadi. Ikkinchi bosqich - neolit, qishloq xo'jaligining matriarxal oy bosqichi, hukmron xudo Demeterning dastlabki shakli. Shundan so'ng paydo bo'lgan patriarxatning "dionisiy" bosqichi, nihoyat, patriarxatning "apollon" bosqichi va klassik antik davrda sivilizatsiya paydo bo'lishi bilan yakunlandi. Bu davr patriarxatning paydo bo'lishi bilan almashtirilgan oltin davr ekanligi haqidagi g'oyani birinchi marta Fridrix Engels o'zining "Oila, xususiy mulk va davlatning kelib chiqishi" asarida tasvirlab bergan.

Minoan sivilizatsiyasining asosiy kashfiyotchisi va targ'ibotchisi bo'lgan britaniyalik arxeolog ser Artur Evans, Mino dini ozmi-ko'pmi faqat ona ma'budaga sig'inadi, deb hisoblardi va uning fikri XX asrning birinchi yarmida hukmron sifatida o'z ta'sirini ko'rsatdi. Turli sohalarda fikrlash, zamonaviy olimlar, ona yoki tabiat ma'budasi, ehtimol, bosh (dominant) xudo bo'lgan, ammo erkak xudolar ham bo'lgan degan fikrga qo'shiladilar.

1900-yilning boshlarida tarixchi Jeyn Ellen Xarrison Olimpiya panteoni yer ma'budalariga sig'inish o'rnini egallagan degan nazariyani ilgari surdi.

Robert Graves 1950-yillarda o'zining "Yunon afsonalari " va "Oq ma'buda" asarlarida tarixdan oldingi matriarxal dinni ilgari surgan va "Yangi Kritdagi yetti kun " romanida matriarxal dinga ega bo'lajak jamiyatning batafsil tasvirini bergan.
Graves va boshqa manbalardan ilhomlangan avstriyalik syurrealist Volfgang Paalen o'zining " Pays interdit " ("Taqiqlangan hudud") rasmida ayol ma'buda hukmronlik qiladigan apokaliptik landshaftni va erkak xudolarning timsoli sifatida qulagan meteoritni chizadi. sayyoralar kabi.