Cenad

Cenad (    , Marosvár qorong'u asrlarda ;    ;      ;    ) Ruminiyaning Timiş okrugida joylashgan aholi punktidir . U bitta qishloq, Cenaddan iborat. Qishloq Ruminiyaning Vengriya bilan chegarasida joylashgan bo'lib, bojxona nuqtasi sifatida xizmat qiladi.

 Geografiyasi 
Cenad qishlog'i Timiş okrugining g'arbiy qismi, Mureş daryosining chap qirg'og'i va Vengriya bilan chegarada joylashgan. U shimoli-sharqdan Igriš bilan, janubi-sharqdan Saravale bilan, janubdan Sannicolau Mare bilan , janubi- g'arbdan Dudeştii Vechi bilan  g'arbdan esa Beba Veche bilan chegaradosh. 

 Iqlimi 
Iqlimi mo'tadil,zaif O'rta yer dengizi ta'siriga ega. Uning yozi mo'tadil ,qishi esa yumshoq. O'rtacha yillik harorat 10,8 ° C, o'rtacha  yillik yog'ingarchilik esa 536,3 mmni tashkil etadi. 

 Tarixi 
Cenad  Banatdagi eng qadimgi hujjatlashtirilgan tarixga ega bo'lgan hududlardan biridir. Uning hududida insonning paydo bo'lishi  taxminan 7000 yil oldingi neolit davriga tog'ri kelishi aniqlangan. Starchevo-Kriș, Vincha, Tisza va Tiszapolgár kabi arxeologik manzilgohlardan topilgan moddiy manbalar orqali o'sha paytdagi odamlar hayotining izchilligini ko'rsatadi.   Ushbu hududda Bronza davriga oid  uy-ro'zg'or buyumlari va dafn marosimining arxeologik topilmalari mavjud.  Arxeologik manzilgohlarda Rim davri madaniyati bilan yaxshi ifodalangan: kulolchilik buyumlari, asboblar, turli konstruktsiyalardan tashqari ba'zi Rim harbiy qismlarining muhrlari tushirilgan g'ishtlar va turli Rim imperatorlari tomonidan chiqarilgan tangalar ham topilgan.  Keyinchalik, boshqa kashfiyotlar Vizantiya ta'sirini va VII-IX asrlarda aholi punkti mavjudligini tasdiqladi. 

 Morisenadan Cenadgacha 
Cenad XIII asrgacha Morisena nomi bilan atalgan. U yerda Legio XIII Gemina legionerlar lageri joylashgan edi. O'rta asrlarda bu joy Hunlar uchun, keyin esa Avarlar uchun vaqtinchalik poytaxt vazifasini o'tagan . Vengriya istilosidan oldin u birinchi Bolgariya imperiyasi tarkibida bo'lgan. Stiven I hukmronligining boshida Vengriyaning birinchi qiroli Axtum bu yerda o'z qarorgohini quradi va  Cenadga Gretsiyadan cherkov, monastir va saroy qurish uchun me'morlarni olib keladi.  Butparast bo'lganligi sababli, uning hukmronligi  davrida mahalliy aholiga nisbatan bir nechta adolatsizliklar bo'lib  turardi, shuning uchun Stiven I unga qarshi qirolning qarindoshi va Estergomda nasroniylashgan Axtumning sobiq do'sti Chanadinni yuborishga qaror qiladi. Chanadinus uning saltanatini egallab, Axtumni mag'lub etadi va o'ldiradi.  erishilgan g'alabaga mukofot sifatida qirol Chanadinus nomi bilan atalgan va Morisena shahrida joylashgan yangi okrugni tashkil qiladi, u ham qirol qal'asi maqomini oladi.

1030-yilda qirol katolik cherkovining avliyosiga aylangan Venetsiya yepiskopi  yeparxiya tashkil etdi.  U cherkov bunyod ettirdi va Xudoning Onasiga bag'ishlangan monastir tashkil etmoqchi bo'ladi. Shu munosabat bilan u italiyalik muhandislarni olib keldi, ular bu yerga joylashdilar va eski Morisena qal'asi o'rniga Cenad qal'asini qurdilar. 

 O'rta asrlarda Cenad 
O'rta asrlarda Cenad Vengriya Qirolligida juda muhim  strategik ahamiyatga ega bo'lgan. Bu yerga turli qirollarning vaqt o'tishi bilan qilgan tashriflari buning yaqqol dalilidir.Masalan:1278-yilda Ladislaus IV,1322-yilda Karl I,1366-yilda Lui I,1394-1436-yillarda Sigismund va 1459- yilda Ladislav V bir necha marta tashrif buyurishgan. Jon Hunyadi bir vaqtlar Csanad okrugining prefekti edi.

1241-yilgi buyuk tatar istilosi paytida Cenad hujumga uchraydi va yo'q qilib tashlanadi. Keyinchalik yepiskop Bulcsu Lad tomonidan qishloq  qayta tiklangan. Cenad 1526-yilgacha Omonim okrugning boshlang'ich joyi bo'lgan. U 1526-1551-yillarda Usmonlilar istilosidan oldin Sharqiy Vengriya qirolligi tarkibiga kirgan. U 1551-1595-yillarda va yana 1598-1707-yillarda Chanad Sanjagining markazi bo'lgan. 1707-yildan 1716-yilgacha Temeshvar Eyaletidagi Temeshvar sanjagi tarkibidagi kazak markazi edi. U yerdagi Usmonlilar hukmronligi 1595-1598 yillarda Transilvaniya knyazligi tomonidan bosib olinib, 1716-yilda Avstriyaning istilosi bilan tugatilgan.

 18-20-asrlarda Cenad 
Turklar avstriyaliklar tomonidan mag'lubiyatga uchraganidan so'ng, 1699 yildagi Karlovits shartnomasining shartlari orasida Cenaddagi kabi Banatdagi qal'alarni buzish ham bor edi. Haqiqiy buzilish general Oettingenning muvofiqligi ostida amalga oshirildi. O'sha paytda Cenadda asosan serblar yashagan. Avstriyaliklar davrida nemislar bilan mustamlakachilik boshlandi va birinchi to'lqin 1764-1765-yillarda bu yerda joylashdi. Shu sababli, serblar yashagan "Buyuk Kenad" (yoki "Rascian Cenad") dan farqli o'laroq, amalda "German Cenadi" (yoki "Eski Cenad") yangi hudud tashkil etildi. Bu ikki aholi punkti keyinchalik bir tuzilmaga birlashgan.

1779-yilda Csanad okrugi tugatildi va kommuna Torontal okrugi tarkibiga kirdi. 1858-yilda u Makedoniya-Ruminiya Nako oilasining mulkiga aylandi, ular ham bu yerda qal'a qurdilar. Cenad 1918-yilda serb qo'shinlari tomonidan bosib olingan va 1920-yilda Trianon shartnomasidan keyin Ruminiyaga o'tgan.

 Demografiyasi 
2011-yilgi aholini ro'yxatga olishda Cenad 4207 aholiga ega edi, bu 2002 yildagi aholini ro'yxatga olishdan 1 foizga kam. Aksariyat aholini ruminlar (63,39%), katta ozchiliklarni vengerlar (12,36%), lo'lilar (12,34%) va serblar (6,39%) tashkil qiladi. Aholining 4,3% uchun etnik kelib chiqishi noma'lum.  Diniga ko'ra, aholining ko'pchiligi pravoslavlar (61,47%), lekin Rim katoliklari (17,85%), serb pravoslavlari (6,44%), yunon katoliklari (5,89%) va ellik e'tiqodi ( 2,59 %) ozchiliklari ham bor. Aholining 4,33% diniy mansubligi noma'lum. 
Aholini ro‘yxatga olish  Etnik tarkibi Yil Aholi Ruminiyaliklar vengerlar nemislar Roma serblar 1880 6982 2074 128 3166 - 1495 1890 7427 2216 166 3418 - 1567 1900 7389 2246 211 3244 - 1583 1910 yil 7187 2073 613 2750 - 1590 1920 7219 2146 534 3,184 - - 1930 yil 7236 2120 655 2985 227 1216 1941 yil 7526 2341 718 2878 - - 1956 yil 6089 2541 755 1744 7 1023 1966 yil 5,614 2036 730 1645 337 851 1977 yil 5,022 2023 682 1419 229 654 1992 yil 3991 2304 734 83 450 401 2002 yil 4249 2820 657 48 367 320 2011 yil 4,207 2667 520 27 519 269

 Turistik diqqatga sazovor joylar 

 Oldingi qal'aning xarobalari. U 13-asrda qurilgan , 1241-yildagi buyuk tatar istilosi paytida vayron qilingan va 16-asrda Usmonli-Gabsburg urushlari natijasida qayta tiklangan.  18-asr boshlarida tosh va tuproqdan yasalgan istehkomlar vayron qilingan, hozirgi qishloq qurilishi uchun joy ochishgan.
 Suvga cho'mdiruvchi Avliyo Yuhannoga bag'ishlangan sobiq monastir xarobalari. U 10-asr oxirida Axtum tomonidan yollangan yunon arxitektorlari tomonidan qurilgan. Bu yerda 2003 yilda yangi monastir - Morisena monastiri tashkil etilgan 
 Sent-Jerard Rim-katolik cherkovi, 1870 yilda qurilgan neo-gotik cherkov. Unda 1083-yilda avliyo va shahid sifatida sharaflangan Ksanadlik Gerard sarkofagi joylashgan. 
 Cenad o'rmoni (310,5 ga) va Buyuk orol (3 ga), qo'riqxonalar Lunca Mureșului tabiiy bog'iga kiritilgan

 Manbalar 

 ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑ ↑