Aralash tashvish-depressiv buzuqlik

Aralash anksiyete-depressiv buzuqlik ( MADD ) diagnostik kategoriya bo'lib, hech bo'lmaganda ba'zi avtonom xususiyatlar bilan birga cheklangan va teng intensivlikdagi tashvish va depressiv alomatlarga ega bo'lgan bemorlarni kiritamiz. Avtonom xususiyatlar - bu vahima qo'zg'alishi yoki ichak buzilishi kabi asab tizimining haddan tashqari faolligi tufayli yuzaga keladigan majburiy jismoniy alomatlardir. Jahon sog'liqni saqlash tashkilotining ICD-10 aralash tashvish va depressiya buzilishini izohlaydi: tashvish va depressiya alomatlari bor bo'lsa, biroq  ikkalasi ham aniq ustun bo'lmasa va tashxisni oqlaydigan darajada alomatlar mavjud bo'lmasa qayta ko'rib chiqiladi. Anksiyete va depressiv alomatlar mavjud bo'lsa va individual tashxislarni oqlash uchun yetarlicha jiddiy bo'lsa, ikkala tashxis ham qayd etilishi va bu toifadan foydalanilmasligi kerak.

Aralash anksiyete-depressiv buzilish alomatlar insonning kundalik hayotida ishlashiga to'sqinlik qilganda yoki uning hayot sifatini pasaytirganda, tashvish va depressiya alomatlari jiddiylik darajasidan tashqari taxminan teng darajada bo'lsa, tashxis sifatida ko'rib chiqilishi kerak. Depressiv buzuqlik yoki tashvish buzilishi. Odatda, bu tashvish va ruhiy tushkunlik alohida ko'rib chiqilsa, aralash tashvish-depressiv buzuqlik belgilari og'ir emasligini anglatadi. Ammo, birgalikda joylashtirilganda, ularning ta'siri qayg'u va ishning pasayishiga olib keladigan darajada kuchli bo'ladi. Bu aralash anksiyete-depressiv buzuqlikni o'ziga xos psixologik buzuqlik sifatida tasniflanishiga sabab bo'ladi.

 Diagnostika 
Anksiyete va depressiya kasalliklarining belgilari juda o'xshash bo'lishi mumkin. Depressiya yoki tashvish buzilishi tashxisidan farq qilib, aralash tashvish-depressiv buzuqlik tashxisi qiyinroq bo'lishi mumkin. Shuning uchun, uzoq vaqtdan beri aralash tashvishli depressiv buzilish tashxisida foydalanish uchun yagona mezonlarni topish uchun kurash olib boriladi. IV ruhiy salomatlik kasalliklari diagnostikasi va statistik qo'llanmasi aralash tashvish-depressiv buzilishlarni tashxislash uchun ma'lum talablarni belgilab berdi:

 Disforik kayfiyat surunkali yoki kamida to'rt hafta davomida takrorlanadi va quyidagi alomatlardan kamida to'rttasiga ega: diqqatni jamlash yoki xotira bilan bog'liq muammolar, uyquning buzilishi, charchash yoki energiya yetishmasligi, asabiylashish, tashvishlanish, osongina yig'lash, hissiy holatning kuchayishi, eng yomonini kutish, umidsizlik yoki pessimistik his qilish yoki o'zini past baholash, o'zini qadrsiz his qilish.
 Taqdim etilgan alomatlar dori-darmonlar, giyohvand moddalar yoki sog'liq holatidan kelib chiqmaydi.
 Semptomlar kundalik hayotda jiddiy buzilishlar yoki qayg'ularni keltirib chiqaradi.
 Alomatlar turli xil va alohida ruhiy kasalliklar mezonlariga javob bermaydi. Katta depressiv buzuqlik bilan og'rigan odamlarning taxminan 60 foizi anksiyete buzilishining bir turini boshdan kechirishadi, shuning uchun buzilishlar ko'pincha birga keladi. Shu bilan birga, aralash anksiyete-depressiv buzilish ko'pincha anksiyete va depressiv kasalliklarga qaraganda unchalik og'ir emas yoki kamroq alomatlarga ega.

Diagnostik kategoriya sifatida aralash tashvish-depressiv buzilishlarning haqiqiyligi va klinik foydasi muhokama qilinmoqda. U DSM-5 ga kiritilmagan, sababi tavsiya etilgan diagnostika mezonlari etarlicha ishonchli emas edi.

 Xavf omillari 
Aralash anksiyete-depressiv buzilish uchun xavf omillari ko'pincha tashvish va depressiya uchun xavf omillari bilan mos keladi. Ushbu xavf omillari quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:

 Oilada ruhiy kasalliklar, shu jumladan giyohvand moddalarni suiiste'mol qilish kasalliklari bo'lgan
 Qashshoqlikda yashash yoki moliyaviy qiyinchilik
 Oilaviy yoki ijtimoiy yordamning etishmasligi
 Jiddiy yoki surunkali kasallikka ega bo'lish
 O'zini past bahoga ega bo'lish
 Bolalik travmasining bir shakli bo'lgan
 Kundalik stressning ortib borayotgan miqdori bilan kurashish kerak
 Qarilik

Xavf omillari umumiy stressni aralash tashvish-depressiv buzilishning kuchayishi uchun asosiy xavf omili sifatida ko'rsatadi. Stressni kamaytirish choralari buzilish holatlarini kamaytirishi mumkin.

 Davolash 
Birinchi navbatda tashvish yoki depressiyaning ko'proq nogironligini davolash so'ng antidepressantlar  yoki CBT kabi tashvish va depressiya uchun samarali bo'lgan davolanishni ko'rib chiqishdan iboratdir. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi yoki CBT ko'pincha ruhiy tushkunlik va tashvishlarni nazorat qilish usullarini o'z ichiga oladi. Bemorga tashvishga qarshi kurashish uchun nafas olish usullarini yoki depressiya bilan kurashish uchun o'z-o'ziga ijobiy gapirishni o'rgatish mumkin. Shu kabi ijobiy ta'sirga ega bo'lgan va  kamroq yo'naltirilgan terapiya shakllaridan foydalanish mumkin. Agar ushbu taktikalar samara bermasa, davolanishga psixiatrik dorilar ham qo'shsa bo'ladi. SSRIlar ham tashvish, ham depressiyaga qarshi samarali ekanligi ko'rsatilgan va aralash tashvish-depressiv buzuqlikka javoban eng keng tarqalgan dorilardir.  Keyingi davolash tashvish buzilishi yoki depressiv kasallik tashxisini talab qiladigan alomatlarga ishora qilishi mumkin.

 Sabablari 
Anksiyete va depressiv kasalliklarni o'rganish davomida olimlar yagona sababni topa olmaydilar. Anksiyete va depressiyaning mumkin bo'lgan sabablari ko'pincha bir-biriga o'xshash va ikkala kasallikning komorbiditesi ancha yuqori, depressiya bilan og'riganlarning 60%i ham tashvish buzilishining qandaydir shakliga ega.

Aralash anksiyete-depressiv buzilishning ko'p sabablari bo'lishi mumkin, biroq ularni uchta asosiy toifaga bo'lamiz: biologik, psixologik va ekologik omillarga. Biologik omillarga genetika va neyrotransmitterlar bilan bog'liq muammolarni kiritamiz. Olimlar tashvish va asab tizimining haddan tashqari ko'pligi o'rtasidagi bog'liqlikni taklif qilishadi, biroq bu tasdiqlangan emas. Psixologik omillarga haddan tashqari ko'p stress yoki travma kabi psixologik zarar yoki kurashlar kiradi. Atrof-muhit omillari ko'proq psixologik omillar bilan bog'liq, sababi stress yoki shikastlanishga olib keladigan narsalar ekologik omillardir. Atrof-muhitdagi stressning sabablari yomon uy muhiti yoki qashshoqlik kabi muammolar bo'lishi mumkin.

Psixologik murakkab va aralash tashvish-depressiv buzilishning bevosita sababi noma'lumdir. Odatda, psixologik sharoitlar biologik, psixologik va atrof-muhit sharoitlarining kombinatsiyasidan kelib chiqadi deb taxmin qilinadi. Depressiya va tashvishning yuqori komorbiditesi, shuningdek, aralash tashvish-depressiv buzilishning mavjudligi bu ikki holatning o'xshash sabablari borligini ko'rsatib beradi, lekin bu tasdiqlanmagan.

 Manbalar 

 Adabiyotlar