Uygʻur lotin alifbosi

Uygʻur lotin alifbosi (Uygʻur : ạệygẖ ۇr lạtyyn yېẕy̱y, Uygʻur lotin Yëziqi, ULY, Uygʻur Latin Yeziqi) — lotin yozuviga asoslangan uygʻur tilining yordamchi alifbosi. Uygʻur tili asosan arab alifbosida, baʼzan esa kirill alifbosida yoziladi. Uygʻur tili turkiy til boʻlib, unda 25 million kishi soʻzlashadi (2016-yilda) asosan Xitoyning shimoli-gʻarbidagi Shinjon-Uygʻur avtonom rayonida rasmiy til hisoblanadi. Shinjonda uygʻur tili ommaviy axborot vositalarida, boshqa xalqlar orasida til sifatida ishlatiladi. Qozogʻiston va Oʻzbekistonda ham uygʻur tilida soʻzlashuvchilar jamiyatlari mavjud.

 Tarixi 

ULY loyihasi 2001-yil iyul oyida Xitoy Xalq Respublikasining Shinjon Uygʻur avtonom rayoni (XUAR) Urumchi shahridagi Shinjon universitetida 2000-yilning noyabr oyida boshlangan beshinchi konferensiyada yakunlandi. 2008-yil yanvar oyida ULY loyihasi Shinjon-Uygʻur avtonom viloyati ozchiliklar tili va yozuvi ishchi qoʻmitasi tomonidan oʻzgartirildi.

ULYdagi harflar quyidagi tartibda:

 Bosh harf  A  E  B  P  T  J  CH  X  D  R  Z  ZH  S  SH  GH  F Q  K  G  NG  L  M  N  H  O  U  Ö  Ü  W  Ë  I  Y Kichik harf  a  e  b  p  t  j  ch  x  d  r  z  zh  s  sh  gh  f q  k  g  ng  l  m  n  h  o  u  ö  ü  w  ë  i  y

 Maqsad 

ULY yaratuvchilari "taklif etilayotgan alifbo (fors-arab uygʻur alifbosi) oʻrnini bosmasligi va uning kiritilishi yozuv tizimining yangi islohoti boʻlmasligi kerakligini aniq taʼkidlagan. U faqat kompyuter bilan bogʻliq sohalarda yordamchi yozuv tizimi sifatida qoʻllanishi kerak.

 Jamoatchilik fikri 

ULY ham internetda, ham Shinjon-Uygʻur muxtoriyatining rasmiy ommaviy axborot vositalarida keng jamoatchilik bilan aloqalarga ega edi, biroq rasmiy, keng koʻlamli islohot degan maʼnoni yoʻq qilishga urinishlariga qaramay, ULY bu maqsadga erisha oldi va jamoatchilik bundan ehtiyot boʻlmoqda. Lotin va arab tillari oʻrtasida yakkama-yakka yozishmalar boʻlishining ahamiyati diqqatga sazovordir.

 Orfografiyalarni taqqoslash 
Turli orfografiyalar quyidagi jadvalda taqqoslanadi.

 Order UAA ULY UKA UYY01   A a  А а  A a02   E e  Ә ә  Ə ə03   B b  Б б  B b04   P p  П п  P p05   T t  Т т  T t06   J j  Җ җ  J j07   Ch ch  Ч ч Q q08   X x  Х х  H h09   D d  Д д  D d10   R r  Р р  R r11   Z z  З з  Z z12   Zh zh  Ж ж   Ⱬ ⱬ13   S s  С с  S s14   Sh sh  Ш ш  X x15   Gh gh  Ғ ғ  Ƣ ƣ16   F f  Ф ф  F f17   Q q  Қ қ  Ⱪ ⱪ18   K k  К к  K k19   G g  Г г  G g20   Ng ng  Ң ң  Ng ng21   L l  Л л  L l22   M m  М м  M m23   N n  Н н  N n24   H h  Һ һ  Ⱨ ⱨ25   O o  О о  O o26   U u  У у  U u27   Ö ö Ө ө  Ɵ ɵ28   Ü ü Ү ү  Ü ü29   W w  В в  W w/V v30   Ë ë  Е е  E e31   I i И и  I i32   Y y Й й  Y y

 Manbalar 

Turkum:Alifbo
Turkum:Tillar
Turkum:Uygʻur