Irlandiya — Fransiya munosabatlari

Irlandiya — Fransiya munosabatlari Irlandiya va Fransiya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir.

 Mamlakatni taqqoslash 

 Fransiya Irlandiya Bayroq Gerb157x157px157x157px Madhiyasi La Marseillaise Amhrán na bhFiann Mustaqillik kuni 14-iyul 24-aprel Aholi 67,918,000 5,123,536 Hudud 640,679 km 2 (3 705 407 sq mi) 70,273 km 2 (145 936 kv mil) Aholi zichligi 118/km 2 27,133/km 2 Poytaxt Parij Dublin Hukumat Unitar yarim prezidentlik konstitutsiyaviy respublika Unitar parlamentar respublika Hozirgi rahbar (lar) Prezident Emmanuel Macron Bosh vazir Élisabeth Borne Prezident Michael D. Higgins Bosh vazir Micheál Martin Rasmiy tillar Fransuz Irland Valyuta Yevro Yevro YaIM (nominal) 2.936 trillion (jon boshiga 44,747 dollar) 516 mlrd (jon boshiga 101,509 dollar) Inson taraqqiyoti indeksi 0.903 (baland) 0.945 (juda yuqori)

 Tarixi 
250px|thumb|Parijdagi sobiq Irlandiya kolleji (hozirgi Irlandiya madaniyat markazi)
1578-yilda Parijdagi Irlandiya kolleji tashkil etilgan, u irlandiyalik talabalarni oʻqitish uchun katolik maktabi vazifasini bajargan. Fransiya 1689-yilda qirol Jeyms II ni taxtga qaytarish uchun Ikki qirol urushi paytida Irlandiyani qoʻllab-quvvatladi. 1691-yilda Limerik shartnomasi tuzildi va keyingi yuz yil davomida fransuz armiyasi Irlandiya harbiylarini oʻz ichiga oldi. Fransiya armiyasining irland askarlari „Yovvoyi gʻozlar“ nomi bilan mashhur boʻlganlar. Yangi Fransiyani mustamlaka qilishda fransuzlar bilan birga koʻplab irland askarlari qatnashgan.

1796-yilda fransuz inqilobidan ilhomlangan Irlandiyaliklar Birlashgan jamiyati Irlandiyada Britaniya hukmronligiga qarshi qoʻzgʻolon uyushtirdi, bu inqilobchi Volf Ton boshchiligidagi 1798-yilgi Irlandiya qoʻzgʻoloni deb nomlandi. Fransiya qoʻzgʻolonni qoʻllab-quvvatladi va 1796-yil dekabr oyida Bantri koʻrfaziga (Kork okrugi) 12 000 askardan iborat qoʻshin yubordi, ammo askarlar oʻrnashishga muvaffaq boʻlmadi, chunki ularni 40 000 ga yaqin ingliz askari kutib oldi. 1798-yil avgust oyida fransuz floti general Jan Jozef Amable Humbert boshchiligidagi Killala koʻrfaziga (Mayo okrugi) 1060 askarini tushirdi. Irland qoʻzgʻolonchilari fransuzlar bilan birga inglizlarga qarshi kurashdilar, ammo 1798-yil sentyabr oyida Ballinamak jangida magʻlub boʻldilar, shundan soʻng irland isyonchilari qatl etildi va omon qolgan fransuz askarlari Fransiyaga qaytarildi. Jangdan keyin Bliain na bhFrancach („Fransuzlar yili“) deb nomlandi. 1803-yilda Napoleon I 1809-yilgi Gollandiya ekspeditsiyasi va Pireney urushlari paytida Fransiya uchun jang qiluvchi Irlandiya legionini yaratishga buyruq berdi. Irlandiya legioni 1815-yilda tarqatib yuborildi. 1873-yilda Patris de MakMaxon Fransiyaning birinchi Irland prezidenti boʻlgan.

Britaniya imperiyasi qoʻshinlari tarkibida Irlandiya askarlari Birinchi jahon urushi (1914—1918) davrida Fransiya tomonida jang qilishgan, shu jumladan Somme jangida qatnashishgan. 1922-yilda Irlandiya Buyuk Britaniyadan mustaqillikka erishdi. 1929-yilda Irlandiya Parijda oʻz vakolatxonasini ochdi va oʻzining bu davlatga birinchi elchisini tayinladi. 1930-yilda Fransiya Dublinda elchixonasini ochdi. Ikkinchi Jahon urushi (1939—1945) davrida Irlandiya neytral davlat edi, ammo bu mamlakatning 50 ga yaqin fuqarosi Qarshilik Harakatiga qoʻshildi, ular orasida yozuvchi Samuel Bekket ham bor edi. Urushdan keyin Fransiya va Irlandiya diplomatik munosabatlarni elchixonalar orqali davom ettirdilar.

1969-yilda Fransiya prezidenti Sharl de Goll Irlandiyaga rasmiy tashrif bilan borib, u yerda Irlandiya prezidenti Eamon de Valera bilan uchrashdi. Mamlakatlar oʻrtasida yaqin munosabatlar rivojlangan, ikkala davlat ham Yevropa Ittifoqining bir qismidir. Fransiya irlandlar uchun sayyohlik yoʻnalishi boʻyicha toʻrtinchi oʻrinda turadi. 2010-yillarda Irlandiyada 9000 nafar fransuz fuqarosi yashagan boʻlsa, 15000 nafar Irlandiya fuqarosi Fransiyada istiqomat qilgan.

 Savdo aloqalari 
2015-yilda mamlakatlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 8,9 milliard yevroni tashkil etgan. Fransiyaning Irlandiyaga eksporti: kimyo va farmasevtika mahsulotlari. Irlandiyaning Fransiyaga eksporti asosan farmatsevtika mahsulotlari bilan ifodalanadi. 2015-yilda Irlandiya iqtisodiyotiga 17 milliard yevro fransuz sarmoyalari kiritildi. Irlandiyada 350 ga yaqin fransuz kompaniyasi vakillari bor. Fransiya iqtisodiyotiga kiritilgan Irlandiya sarmoyasi 5 milliard yevroni tashkil etadi. Fransiyada 200 ga yaqin irland kompaniyalari faoliyat yuritadi, bu esa Fransiyani Irlandiyaga sarmoya kiritish boʻyicha toʻqqizinchi yirik davlatga aylantiradiFrance Diplomatie: Irlande (in French).

 Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik 
Irlandiya — Fransiya bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

Tashkilot bayrogʻiTashkilot nomiIrlandiyaning qoʻshilish sanasiFransiyaning qoʻshilish sanasi border|center|60pxJahon Savdo Tashkiloti ?1995-yil border|center|60pxXalqaro taraqqiyot fondi1960-yil 22-dekabr1960-yil 30-dekabr border|center|60pxXalqaro moliya korporatsiyasi1958-yil 11-sentyabr1956-yil 20-iyul border|center|60pxBirlashgan Millatlar Tashkiloti1955-yil 14-dekabr1945-yil 24-oktabr border|center|60pxXalqaro elektraloqa ittifoqi1923-yil 8-dekabr1866-yil border|center|60px	Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki1957-yil 8-avgust1945-yil 27-dekabr border|center|60pxOsiyo taraqqiyot banki2006-yil 1970-yil border|center|60pxYevropa kosmik agentligi?1980-yil 30-oktabr border|center|60pxKonsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi1981-yil 7-may1967-yil 20-sentyabr border|center|60pxKoʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi1989-yil 27-oktabr1989-yil 28-dekabr border|center|60pxRaketa texnologiyasini boshqarish tizimi1992-yil1987-yil border|center|60pxYUNESKO 1961-yil 3-oktabr1946-yil 4-noyabr border|center|60pxIqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti?1961-yil 7-avgust border|center|60pxYevropa Ittifoqi 1973-yil1957-yil 25-mart border|center|60pxYevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti 1973-yil 25-iyun 1973-yil 25-iyun

 Yuqori darajadagi tashriflar 
 Prezidentlarning Fransiyadan Irlandiyaga tashrifi 
 Prezident Charles de Gaulle (1969)
 Prezident François Mitterrand (1984, 1988)
 Prezident Jacques Chirac (2000)
 Prezident Nicolas Sarkozy (2008)
 Prezident François Hollande (2016)
 Prezident Emmanuel Macron (2021)

 Irlandiyadan Fransiyaga Prezident va Bosh vazir tashriflari 
 Prezident Patrick Hillery (1985, 1986, 1988)
 Prezident Mary Robinson (1996)
 Prezident Mary McAleese (2005)
 Prezident Michael D. Higgins (2014, 2015)
 Bosh vazir Enda Kenny (2015)
 Bosh vazir Leo Varadkar (2017)
 Doimiy diplomatik vakolatxonalar 
Fransiyaning Dublinda elchixonasi bor.
Irlandiyaning Parijda elchixonasi va Lionda bosh konsulligi bor.

 Manbalar 

Turkum:Fransiyaning ikki tomonlama aloqalari
Turkum:Irlandiyaning ikki tomonlama aloqalari
Turkum:Fransiyaning tashqi siyosati
Turkum:Xalqaro munosabatlar