Yamagata prefekturasi

- Yaponiyadagi Honsyuning Tohoku mintaqasida joylashgan prefektura hisoblanadiNussbaum, Louis-Frédéric. (2005). „Yamagata prefecture“ in ; „Tōhoku“ in . Yamagata prefekturasi aholisi 1 079 950 kishi (2019-yil 1-iyun) dan iborat va geografik maydoni 9 325 km² (3 600 kv milya) ni tashkil qiladi. Yamagata prefekturasi shimolda Akita prefekturasi, sharqda Miyagi prefekturasi, janubda Fukusima prefekturasi va janubi-gʻarbda Niigata prefekturasi bilan chegaradosh.

Yamagata — Yamagata prefekturasining poytaxti va eng yirik shahri hisoblanadi, prefekturada yana boshqa yirik shaharlari mavjud, jumladan Tsuruoka, Sakata va Yonezava shaharlariNussbaum, „Yamagata“ in . Yamagata prefekturasi Yaponiyaning Gʻarbiy Yapon dengizi sohilida joylashgan boʻlib, uning qoʻshni prefekturalar bilan chegaralari turli togʻ tizmalaridan tashkil topgan boʻlib, uning umumiy yer maydonining 17 % tabiiy bogʻlar sifatida belgilangan. Yamagata prefekturasi tarixiy Deva viloyatining janubiy yarmini Akita prefekturasi bilan birga tashkil etgan va Yaponiyaning tan olingan milliy xazinasi boʻlgan besh qavatli Haguro pagodasini oʻz ichiga olgan Devaning Uch togʻi hududida joylashgan.

 Tarixi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Sankyo_Warehouse_in_Sakata%2C_Yamagata%2C_16_June_2013%2C_02.jpg/220px-Sankyo_Warehouse_in_Sakata%2C_Yamagata%2C_16_June_2013%2C_02.jpg|thumb| Sakata shahridagi Sankyo ombori, Kitamaebune va Mogami daryosidagi transport bilan bogʻliq.
Bir paytlar hozirgi Yamagata deb ataladigan hududda aborigen  odamlari yashagan. Yamagata va Akita prefekturasi Meiji qayta tiklanishiga qadar Deva viloyati tarkibida boʻlganNussbaum, „Provinces and prefectures“ in .

Heyan davrida (794-1185) bu hududda  oilasi hukmronlik qilgan. Yamagata shahri Edo davrida (1603-1867) gullab-yashnagan, chunki oʻzining qal’a shahri va pochta stansiyasiga ega boʻlib, beni (qoʻlda ipak ishlab chiqarishda ishlatiladigan qizil safor boʻyogʻi) bilan mashhur boʻlgan. 1689-yilda mashhur hokku shoiri Matsuo Basho Yaponiyaning shimoliy hududlariga besh oylik safari davomida Yamagataga ham tashrif buyurdi.

 Geografiyasi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Yamagata-ken_g%C3%A9olocalisation_relief.svg/220px-Yamagata-ken_g%C3%A9olocalisation_relief.svg.png|thumb| Yamagata prefekturasi xaritasi
Yamagata prefekturasi Tohokuning janubi-gʻarbiy hududida, Yapon dengiziga yaqin qismida joylashgan. Janubda Niigata va Fukusima prefekturasi, sharqda Miyagi prefekturasi va shimolda Akita prefekturasi bilan chegaradosh. Bu chegaralarning barchasi togʻlar bilan belgilanadi, aholining aksariyati cheklangan markaziy tekislik hududida istiqomat qiladi.

2020-yil 31-mart holatiga koʻra, prefekturaning umumiy yer maydonining 17 foizi tabiiy bogʻlar, yaʼni Bandai-Asaxi milliy bogʻi sifatida belgilangan, Chokayi, Kurikoma va Zao kvazi-milliy bogʻlari; va Goshōzan, Kabusan, Kennan, Mogamigava, Shonai Kaihin hamda Tendo Kogen prefekturasi tabiat bogʻlari shular jumlasidandir.

 Shaharlar 
Yamagata prefekturasida 13 ta shahar joylashgan:
 Nomi Maydoni (km 2) Aholi Xarita Romaji Kanjiframeless|25x25px Higashine東根市 207.17 47 910frameless|90x90pxframeless|25x25px Kaminoyama上山市 240,93 29 97490x90pxframeless|25x25px Murayama村山市	 196.98 23 643frameless|90x90pxframeless|25x25px Nagai長井市 214.67 26 466frameless|90x90pxframeless|25x25px Nanʼyo南陽市 160.52 31,112frameless|90x90pxframeless|25x25px Obanazava 尾花沢市 373.32 15 237frameless|90x90pxframeless|25x25px Sagae 寒河江市 139.03 40,131frameless|90x90pxframeless|25x25px Sakata 酒田市 602.97 99 341frameless|90x90pxframeless|25x25px Shinjo 新庄市 223.08 34 937frameless|90x90pxframeless|25x25px Tendo 天童市 113.01 61 947frameless|90x90pxframeless|25x25px Tsuruoka 鶴岡市 1311,53 125 389frameless|90x90pxframeless|25x25px Yamagata (poytaxt) 山形市 381.58 248 772frameless|90x90pxframeless|25x25px Yonezava 米沢市 548.51 81 707frameless|90x90px

 Shaharlar va qishloqlar 
Bular har bir tumandagi shahar va qishloqlardir:
NomiMaydon(km2)AholisiViloyatTuriXaritaRōmajiKanjiframeless|25x25px Asahi朝日町196.737,020Nishimurayama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Funagata舟形町119.035,101Mogami viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Iide飯豊町329.66,970Nishiokitama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Kahoku河北町52.3818,301Nishimurayama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Kaneyama金山町161.795,205Mogami viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Kavanishi川西町166.4614,967Higashiokitama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Mamurogava真室川町374.297,506Mogami viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Mikava三川町33.227,562Higashitagava viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Mogami最上町330.278,442Mogami viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Nakayama中山町31.2311,153Higashimurayama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Nishikava西川町393.195,225Nishimurayama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Ōe大江町153.927,894Nishimurayama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Oguni小国町737.567,376Nishiokitama ViloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Ōishida大石田町79.546,945Kitamurayama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Ōkura大蔵村211.593,044Mogami viloyatiQishloqframeless|90x90pxframeless|25x25px Sakegava鮭川村122.144,132Mogami viloyatiQishloqframeless|90x90pxframeless|25x25px Shirataka白鷹町157.7413,482Nishiokitama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Shōnai庄内町249.1720,940Higashitagava viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Takahata高畠町180.2623,367Higashiokitama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Tozava戸沢村261.314,431Mogami viloyatiQishloqframeless|90x90pxframeless|25x25px Yamanobe山辺町61.3614,147Higashimurayama viloyatiShaharchaframeless|90x90pxframeless|25x25px Yuza遊佐町208.3913,615Akumi viloyatiShaharchaframeless|90x90px

 Birlashishlar 

 Iqlimi 
Yamagata prefekturasining iqlimi uzoq davom etadigan, issiq va biroz nam yoz hamda uzoq davom etadigan, qorli qish bilan tavsiflanadi. Bahor ham, kuz ham qisqa, kuz odatda sovuq, bahor esa koʻpincha issiq, lekin juda quruq va quyoshli oʻtadi. Yamagata prefekturasi, Miyagi va Ivatening shimoliy qismlari bilan bir qatorda, Yaponiya materikidagi nam subtropik iqlimdan (Koppen Cfa / Cwa) nam kontinentalga oʻtish joylarini oʻz ichiga oladi. Qishki harorat aholi punktlarida kamdan-kam hollarda  dan pastga tushadi; iyul va avgust oylarida harorat odatda  dan oshishi mumkin. Yogʻingarchilik butun yil davomida kuzatiladi va bir yoki ehtimol ikkita tayfun holatlari odatda avgust va oktyabr oylari orasida sodir boʻladi. Qishda, ayniqsa, balandroq joylarda kuchli qor yogʻadi, ammo Yaponiya dengizi sohillarida (Sakata) qish yumshoqroq oʻtadi va koʻproq yomgʻir yogʻadi. Shinjo uchun qor yogʻishi togʻli hududlarga xos, Yamagata shahri uchun esa vodiylarga xos tarzda kechadi. Gassan atrofidagi markaziy togʻlar  li qor qoplami bilan qoplansa, qish mavsumida qor qoplamasi  oshishi kuzatiladi.

 Iqtisodiyoti 

 Meva 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Persimmons_yamagata_2005-10.JPG/200px-Persimmons_yamagata_2005-10.JPG|right|thumb|200x200px| Oktyabrda xurmo, Yamagata prefekturasi.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/YamagataCherries.jpg/200px-YamagataCherries.jpg|right|thumb|200x200px| Bu kabi Yamagata giloslari koʻpincha funtiga 30 AQSh dollari yoki undan koʻproq sotiladi.
Yamagata prefekturasi Yaponiyadagi eng yirik gilos va nok ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. Uzum, olma, shaftoli, qovun, xurmo, tarvuz kabi boshqa meva turlari ham prefekturada koʻp miqdorda ishlab chiqariladi.

 Demografiyasi 
2020-yil oktabr holatiga koʻra Yamagata prefekturasi aholisi 1 068 027 kishini tashkil qiladi. 2019-yil oktabr holatiga koʻra, aholining 33,4 foizi 65 yoshdan oshgan, 15,5 foizi 65 yoshdan 74 yoshgacha va 17,9 foizi 75 yoshdan oshganlar boʻlgan. Bu 2004-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga nisbatan 8,5 % ga oʻsgan, bunda aholining 12,8 % 65 dan 74 gacha, 12,1 % 75 yoshdan oshgan aholidan tarkib topgandir.

Yamagata prefekturasi Ikkinchi Jahon urushi tugaganidan keyin oʻzining eng katta oʻsish davrini boshdan kechirdi, ammo keyin aholining koʻpayish darajasi tezda sekinlasha boshladi va oxir-oqibat barqaror ravishda pasayib ketdi. Bugungi kunda aholi soni 1930-yildagi soni bilan deyarli bir xil koʻrsatkichga kelib qolgan.

 Madaniyat 

 Festivallar va tadbirlar 
Yamagata prefekturasida har yili koʻplab festivallar va tadbirlar oʻtkaziladi.

Prefekturaga xos boʻlgan bayramlarning eng yirigi Yamagata Hanagasa festivali (花笠祭り) Yamagata shahrida avgust oyining birinchi dam olish kunida boʻlib oʻtadi, bu vaqtda shahar markazida minglab odamlar hanagasa raqsini ijro etishadi va festival oʻziga 300 000 tomoshabinni jalb qiladi. Yamagata shahri har yili ikki marta oʻtkaziladigan Yamagata xalqaro hujjatli filmlar festivaliga mezbonlik qiladi.

Fevral oyida Yonezavada Uesugi ziyoratgohida qor chiroqlari festivali oʻtkaziladi. Yuzlab sham bilan yoritilgan chiroqlar ziyoratgoh atrofidagi qorga qazilgan yorugʻlik yoʻllariga joylashtirib chiqiladi. Yonezava, shuningdek, bahorning oʻrtalarida Uesugi festivali (上杉祭り, uesugi matsuri) oʻtkaziladigan joy. Festivalning diqqatga sazovor joyi — Matsukava daryosi boʻyida Kavanakajima jangining qayta ishlangani koʻrinishi hisoblanadi.

Sentyabr oyida Yamagata prefekturasi oʻzining imoni bayrami bilan mashhur, yaʼni kuzda Shimoliy Yaponiyada mashhur boʻlgan taro- ildizli shoʻrva tayoorlash marosimi hisoblanadi. Imonikai, taro-ildizli shoʻrva bayramlari ushbu mavsumda juda mashhur boʻlib, koʻplab sayyohlar Yamagata prefekturasiga oʻziga xos imoni uslubini koʻrish uchun kelishadi.

 Sanʼat 
2003-yildan boshlab Yamagata shahri rasmiylari Tohoku sanʼat va dizayn universiteti koʻmagida uch yillik loyihani boshladilar, unda shahar ibodatxonalari buddist sanʼati „madaniy boyliklarni“ aniqlash uchun kataloglashtiriladi va koʻrsatmalar toʻplami bilan oʻrganildi. Bir yuz toʻqsonta ibodatxonada ularning sanʼat asarlari koʻrib chiqildi va buddist haykaltaroshligining bir nechta muhim namunalari topildi. Hirashimizu tumanidagi Heisenji ibodatxonasida, ayniqsa, noyob haykal, zelkova yogʻochidan yasalgan oʻtirgan Vayrokana Buddasi haykali topildi. Shuningdek, boshqa koʻplab ahamiyatli asarlar topilgan boʻlib, ularga Heian davri (794-1185) va Kamakura davri (1192-1333) haykallari kiradi.

Yamagata shahrida joylashgan Yamagata sanʼat muzeyi 1964-yilda Yamagata Shimbun va Yamagata Broadcasting Co, Ltd kompaniyasi prezidenti Yoshio Hattori boshchiligidagi jamgʻarma saʼy-harakatlari bilan ochilgan. Doimiy toʻplam sanʼatning uch turidan tashkil topgan boʻlib, bular: yapon va osiyo, mintaqaviy va fratsuz sanʼatiga asoslanadi. Vaqti-vaqti bilan maxsus koʻrgazmalar ham oʻtkaziladi.

 Til 
Yamagata prefekturasi oʻzining mahalliy Yamagata-ben lahjasi bilan mashhur boʻlib, bu lahcha baʼzida Yaponiyaning boshqa qismlarida teskari ovoz sifatida qabul qilinadi. 2004-yilda Shinobu Yaguchi bilan hamkorlikda yozilgan va ishlangan „Swing Girls (Belanchak qizlar)“ filmi Yamagatada boʻlib oʻtdi va filmning komediyabopligini oshirish maqsadlarida Yamagata-ben lahchasidan foydalanildi.

 Sport 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/NDsoftstadium0628_2.JPG/220px-NDsoftstadium0628_2.JPG|thumb| ND Soft Stadium Yamagata, Montedio Yamagata uyi.
Quyida sanab oʻtilgan sport jamoalari Yamagata shahri nufuzi uchun bahs olib boradi.

Futbol

 Montedio Yamagata

Voleybol

 Pioneer Red Wings (Tendō)

Basketbol

 Passlab Yamagata Wyverns

 Transport 

 Aeroportlar 

 Yamagata aeroporti (Tokio, Osaka, Nagoya, Sapporo tomonidan Yaponiya Havo Yoʻllari)
 Shonai aeroporti (Tokio, Osaka, Sapporo All Nippon Airways tomonidan)

 Temir yoʻllar 

 Yamagata Shinkansen
 Senzan liniyasi
 Aterazava liniyasi
 Yonesaka liniyasi
 Rikuu gʻarbiy liniyasi
 Rikuu Sharqiy liniyasi
 Nagai guli liniyasi
 Ou asosiy liniyasi
 Uetsu asosiy liniyasi

 Turizm 
Yamagata shahri yaqinidagi togʻ yonbagʻrida oʻyilgan Yama-dera ibodatxonasi joylashgan boʻlib, u hududdagi diqqatga sazovor joylardan biri hisoblanadi.

Deva Sanzan — uchta muqaddas togʻlar majmuasi boʻlib, ular sintoizmningShugendo yoʻnalishi izdoshlari uchun anʼanaviy ziyoratgoh hisoblanadi. Mashhur Gojudo (besh qavatli pagoda) uchta togʻning eng pasti boʻlgan Haguro togʻining etagida joylashgan.

Zaō togʻi — mashhur qishki changʻi kurorti boʻlib, qishda oʻzining qor yirtqich hayvonlari (muzlatilgan qor bilan qoplangan daraxtlar) va Okama krater koʻli bilan mashhur. Bu koʻl shuningdek Goshiki Numa (Besh rangli koʻl) deb ham ataladi, chunki uning rangi ob-havo natijasida oʻzgarib turadi.

Ginzan Onsen (銀山温泉) — Yamagata prefekturasi, Obanazava shahri togʻlarida joylashgan Kumush togʻ issiq buloq shahri. Bu hudud dastlab kumush koni hududida rivojlangan. Biroq, bugungi kunda u daryo boʻyida tarixiy ryokanga ega boʻlgan Yaponiyaning eng goʻzal onsen shaharlaridan biri sifatida tanilgan.

 Galereya 

 OAV 

 Gazetalar 

 Yamagata Shimbun
 Yonezava Shimbun
 Shonai Nippo
 Okitama Times

 TV va radio 

 YBC TV va radiosi (NNN, JRN va NRN)
 YTS TV (ANN)
 TUY TV (JNN)
 SAY TV (FNN)
 Ritm stansiyasi (JFN)

 Film 

 Yamagata xalqaro hujjatli filmlar festivali

 Manbalar 

 Adabiyotlar 

 Nusbaum, Lui-Frederik va Kathe Rot. (2005). Yaponiya ensiklopediyasi. Kembrij: Garvard universiteti nashriyoti .ISBN 978-0-674-01753-5; OCLC 58053128

 Havolalar 

 Yamagata prefekturasining rasmiy veb-sayti 

Turkum:Yaponiyadagi prefekturalar
Turkum:Yamagata prefekturasi
Turkum:Tohoku viloyati