Sushi

sirkalangan guruch, shakar, odatda xom dengiz masalliqlari, sabzavot va boshqa masalliqlardan tayyorlanadigan maxsus taom. Sushining har xil turlari mavjud, lekin ularning orasida umumiy bir jihat bu sushi guruchidir  yoki.

Zamonaviy sushi ixtirochisi 1824-yilda Edo davrida (1603-1867) dengiz mahsulotlari qoʻlda siqilgan sirkali guruchga solib, nigiri-zushi ixtiro qilgan Hanaya Yohey ekanligiga ishoniladi. Bu Edo davridagi chōnin sinfining tez tayyorlanadigan taomi edi.

Sushi anʼanaviy ravishda oʻrta donli oq guruchdan tayyorlanadi, ammo uni jigarrang guruch yoki mayda donli guruch bilan tayyorlash mumkin. Koʻpincha kalmar, ilon baliq, sariq quyruq, qizil ikra, orkinos yoki  qisqichbaqa goʻshti kabi dengiz mahsulotlari bilan tayyorlanadi. Sushining koʻp turlari vegetarian taom hisoblanadi. Koʻpincha zanjabil, vasabi va soya sousi bilan dasturxonga tortiladi. Daikon turp yoki maydalangan daikon (takuan) taom uchun mashhur yondosh taom hisoblanadi.

Sushini baʼzan sashimi bilan ham adashtirishadi.

 Tarixi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Barack_Obama_and_Shinzo_Abe_at_Sukyabashi_Jiro_April_2014.jpg/220px-Barack_Obama_and_Shinzo_Abe_at_Sukyabashi_Jiro_April_2014.jpg|thumb| Prezident Barak Obama va Bosh vazir Sindzo Abe Sukiyabashi Jiroda
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Hiroshige_Bowl_of_Sushi.jpg/220px-Hiroshige_Bowl_of_Sushi.jpg|right|thumb| Hirosige tayyorlagan sushi
Bir vaqtning oʻzida bir necha oy davomida fermentlangan guruchda saqlanadigan narezushi deb nomlanuvchi taom yaponiyalik guruchni xom baliqqa qoʻllash amaliyotiga dastlabki taʼsirlardan biri sifatida tilga olingan. Baliq guruch sirkasi, tuz va guruch bilan fermentlangan, undan keyin guruch tashlab yuborilgan. 

Faqat Edo davriga qadar (1603-1868) yangi baliq sirkalangan guruch va nori bilan isteʼmol qilingan. Bugungi nigirizushining oʻziga xos uslubi Edoda (zamonaviy Tokio) 1820 yoki 1830-yillarda mashhur boʻldi. Nigirizushi kelib chiqishi haqidagi keng tarqalgan hikoyalardan birida u 1824-yilda Ryogokudagi doʻkonida sushi tayyorlash usulini ixtiro qilgan yoki takomillashtirgan oshpaz Hanaya Yohey (1799–1858) bilan bogʻliq. Taom dastlab Edomae zushi deb nomlangan, chunki u Edo-mae (Edo yoki Tokio koʻrfazi) dan yangi tutilgan baliqlardan foydalangan; Edomae nigirizushi atamasi bugungi kunda ham, tarkibiy qismlarining kelib chiqishidan qatʼi nazar, sifatli sushi uchun qoʻshimcha soʻz sifatida ishlatiladi.

Oksford ingliz lugʻatida tasvirlangan ingliz tilida sushi haqida eng qadimgi yozma eslatma 1893-yildagi “A Japanese Interior” kitobida boʻlib, u yerda sushi “baliq, dengiz oʻti yoki boshqa xushboʻy hidli sovuq guruchdan tayyorlangan rulet” sifatida tilga olinadi"Sushi", Oxford English Dictionary, Second edition, 1989; online version December 2011. Accessed 23 December 2011.. Sushi haqida avvalroq James Hepburnning 1873-yildagi yaponcha-inglizcha lugʻatidaJames Curtis Hepburn, Japanese–English and English–Japanese dictionary, Publisher: Randolph, 1873, 536 pages ( page 262) va 1879-yilda Notes and Queries jurnalida yapon pazandaligi haqidagi maqolada eslatib oʻtilgan.

 Turlari 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Typical_japanese_sushi_set.jpg/220px-Typical_japanese_sushi_set.jpg|thumb| Sushi laganda
Sushining barcha turlarining umumiy tarkibiy qismi sirkali sushi guruchidir. Qoʻshimchalar, ziravorlar va tayyorlash usullari juda xilma-xildir.

 Chirashizushi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Chirashi-zushi.jpg/220px-Chirashi-zushi.jpg|right|thumb|Chirashizushi xom ashyo bilan
Chirashizushi (“ちらし寿司”, barazushi deb ham ataladi) guruchni idishga solib, uning ustiga turli xil xom baliq va sabzavotli garnirlar qoʻyiladi. Bu juda mashhur, chunki u tez va oson tayyorlanadi. U har yili mart oyida Hinamatsuri va may oyida Kodomonohida isteʼmol qilinadi.

 Inarizushi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Kantofu_Inarizushi.jpg/220px-Kantofu_Inarizushi.jpg|right|thumb|Uch boʻlak inarizushi
Inarizushi (稲荷寿司) odatda faqat sushi guruch solingan qovurilgan tofu qopchasi. Ertaklarda aytilishicha, inarizushi Shinto xudosi Inari sharafiga nomlangan.

Konusli sushi - bu Gavayida paydo boʻlgan inarizushi turi boʻlib, u uchburchak shaklidagi abura-age boʻlagiga oʻralgan guruch bilan birga yashil loviya, sabzi yoki inarizushi oʻz ichiga olishi mumkin. U koʻpincha okazu-ya (yapon delislari) va bento qutilarining tarkibiy qismi sifatida sotiladiAnn Kondo Corum, Ethnic Foods of Hawaii (2000). Bess Press: p. 54.Joan Namkoong, Go Home, Cook Rice: A Guide to Buying and Cooking the Fresh Foods of Hawaii (2001). Ness Press: p. 8.Joan Namkoong, Food Lover's Guide to Honolulu (2006), Bess Press, p. 37..

 Makizushi 
Makizushi (巻き寿司, “oʻrama sushi), norimaki (海苔巻き, “nori ruleti”, odatda boshqa taomlar uchun ham qoʻllanadi) yoki makimono (巻物, “turli xil ruletlar”) silindrsimon boʻlak boʻlib, bambuk gilamcha yordamida shakl beriladi. Makizushi odatda nori (dengiz oʻtlari) bilan oʻraladi, lekin vaqti-vaqti bilan yupqa omlet, soya qogʻozi, bodring yoki shiso (perilla) barglariga ham oʻralishi mumkin. Makizushi odatda olti yoki sakkiz qismga boʻlinadi, bu bitta rulon tartibini tashkil qiladi. Mayda donli oq guruch odatda ishlatiladi. Makizushi guruchida kamdan-kam hollarda shirin guruch aralashtiriladi.

 Zamonaviy narezushi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Funazushi_%E9%AE%92%E5%AF%BF%E5%8F%B8_Maibara_City_Shiga_Japan_2022-10-06.jpg/220px-Funazushi_%E9%AE%92%E5%AF%BF%E5%8F%B8_Maibara_City_Shiga_Japan_2022-10-06.jpg|right|thumb|Funa-zushi (nigorobuna tayyorlangan narezushi)
Narezushi eng mashhur navi Shiga prefekturasining maxsus taomi sifatida taqdim etiladigan taomlardir: "still being produced prototypical form.. around Lake Biwa".. Unda, xususan, sazan baliqlaridan tayyorlangan funa-zushi, uning asl nusxasi nigorobuna foydalanishni talab qiladi.

 Nigirizushi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Sushi_Saito_IMG_1737_%2823776728486%29.jpg/220px-Sushi_Saito_IMG_1737_%2823776728486%29.jpg|thumb|Nigirizushi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Sushi_combo_%2826709724072%29.jpg/220px-Sushi_combo_%2826709724072%29.jpg|thumb|Bir necha turdagi nigirizushi, turli xil dengiz mahsulotlari bilan qoʻlda siqilgan guruch, jumladan orkinos, ilon baligʻi va dengiz gunkanmaki
Nigirizushi (握り寿司, “qoʻlda bosilgan sushi”) sushi guruchidan iborat boʻlib, oshpaz oval shaklidagi toʻpni hosil qilish uchun kaftlari orasiga bosadi va toʻp ustiga oʻraladi. Odatda, bir oz vasabi bilan tortiladi; Qoʻshimchalar odatda losos, tunets yoki boshqa dengiz mahsulotlari kabi baliqlar hisoblanadi. 

 Gʻarb uslubidagi sushi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Norwegia_Roll_Salmon_Sushi.jpg/220px-Norwegia_Roll_Salmon_Sushi.jpg|right|thumb|Norvegiyalik tadbirkor 1980-yillarda Yaponiyaga lososdan sushi tarkibi sifatida foydalanishni kiritgan.
Gʻarbiy taʼmga mos keladigan boshqa sushi turlari dastlab Kaliforniya ruleti (qisqichbaqa yoki taqlid qisqichbaqa, bodring va avakado bilan norimaki) solib tayyorlangan. Oʻshandan beri turli xil mashhur ruletlar (norimaki va uramaki) rivojlandi. “Norvegiya ruleti” tamago (omlet), qisqichbaqa va bodring bilan toʻldirilgan, shiso barglari va nori bilan oʻralgan, norveg lososlari boʻlaklari bilan qoplangan, limon va mayonez bilan bezatilgan uramakizushi ham yana bir variantidir.

 Uramaki 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Western_Sushi.jpg/220px-Western_Sushi.jpg|right|thumb|Uramakizushi ruletlari

Braziliyada uramaki va boshqa sushi qismlari oʻz retseptlarida krem pishloqni oʻz ichiga oladi. Anʼanaviy retsept uchun odatiy boʻlmagan bu mamlakatda sushi tayyorlashda ishlatiladigan eng keng tarqalgan masalliq turi. Temaki koʻpincha koʻp miqdorda krem pishloqni oʻz ichiga oladi va restoranlarda juda mashhur.

 Amerika uslubidagi makizushi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Golden_Maki_Rainbow_Roll_sushi.jpg/220px-Golden_Maki_Rainbow_Roll_sushi.jpg|thumb|Kamalakli rulet, uramaki, jumladan, qisqichbaqalar tempurasi, qizil ikra, avakado, mango, guruch bilan aralashtirilgan tobiko
Oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi qoidalariga koʻra, Qoʻshma Shtatlarda taqdim etilgan xom baliqlar parazitlarni oʻldirish uchun dasturxonga tortilishdan oldin muzlatilishi kerak.

Ruletlar koʻpincha buyurtma asosida tayyorlanganligi sababli, mijozning kerakli masalliqlarni aniq belgilashi odatiy hol hisoblanmaydi (masalan, qizil ikra ruleti, bodring ruleti, avakado ruleti, orkinos ruleti, qisqichbaqalar yoki orkinos tempura ruleti va boshqalar). Sushi ruletlari yoki rollari nomlari:
Sushi ruletining nomi Taʼrif Alyaska Tarkibida dudlangan qizil ikra bilan yoki tashqi tomondan qatlamga ega Kaliforniya ruletining varianti. Boston  Qisqichbaqa oʻrniga oq baliq bilan uramaki Kaliforniya ruleti  Britaniya Kolumbiyasi  Grilda yoki mangalda pishirilgan qizil ikra terisi, bodring, shirin sous, baʼzan goʻshtli roll. Bundan tashqari, baʼzan Kanadaning Britaniya Kolumbiyasidan tashqarida qizil ikra teri rollari deb ham ataladi. Kaliforniya  Avakado, kani kama (taqlid qisqichbaqa/ qisqichbaqa tayoqchasi) (shuningdek, “premium” navlarda haqiqiy qisqichbaqa ham boʻlishi mumkin), bodring va tobiko boʻlgan rulon, koʻpincha uramaki (tashqi tomoni guruch, ichki tomoni nori bilan). Dinamit  Sariq quyruq (hamachi) yoki qisqichbaqa tempurasi va loviya novdalari, sabzi, avakado, bodring, chili, achchiq mayonez va goʻsht kabi masalliqlarni oʻz ichiga olgan roll. Gavayi  shōyu orkinos (konservalangan), tamago, kanpyō, kamaboko va oʻziga xos qizil va yashil hana ebi (qisqichbaqa kukuni) oʻz ichiga olgan roll. Mango Avakado, qisqichbaqa goʻshti, tempura qisqichbaqasi, mango boʻlaklari va ustiga qaymoqli mango pastasi bilan toʻldirilgan roll. Michigan  Achchiq orkinos, eritilgan guruch, achchiq sous, avakado va sushi guruch kabi plombalarni oʻz ichiga olgan roll. Achchiq orkinos rollining oʻzgarishi. Nyu-Meksiko  Nyu-Meksikoda paydo boʻlgan roll; Nyu-Meksiko yashil chili (baʼzan tempura qovurilgan), teriyaki sousi va guruchni oʻz ichiga oladi. Baʼzan davlat ichida oddiygina “yashil chili (tempura) roll” deb ataladi. Filadelfiya  Xom yoki dudlangan losos, qaymoqli pishloq (nomi Filadelfiya krem pishloqini bildiradi), bodring yoki avakado yoki piyozdan iborat roll. Kamalak  Kaliforniyalik uramaki rolli bir nechta baliq turlari (odatda sariq quyruq, orkinos, qizil ikra, snapper, oq baliq, ilon baligʻi va boshqalar) va unga oʻralgan avakado. Sietl Bodring, avakado, qaymoqli pishloq va xom yoki dudlangan qizil ikradan iborat roll. Achchiq orkinos Sriracha mayonezi bilan aralashtirilgan xom orkinos Oʻrgimchak  Qovurilgan yumshoq qisqichbaqa va bodring, avakado, daikon nihollari yoki marul, guruch va baʼzan achchiq mayonez kabi boshqalarni oʻz ichiga olgan roll. Sushi burrito Qoʻshma Shtatlardagi bir qator “sushi burrito” restoranlarida taklif qilinadigan katta, moslashtirilgan roll.
 Sushi tayyorlashda ishlatiladigan idishlar 
+Tayyorlash uchun asboblar Idish Ta'rif FukinDasturxon Hangiri Guruch bochkasi Hocho Oshxona pichoqlari Makisu Bambukdan yasalgan toʻshama Ryoribashi yoki saibashi Pishirish tayoqchalari Shamoji Yogʻochdan yasalgan guruch idishi Makiyakinabe Toʻrtburchak omlet idishi Oshizushihako Oshizushi tayyorlash uchun ishlatiladigan qolip

 Galereya 

 Manbalar