Rhus typhina

Rhus typhina, kiyik sumaki — Shimoliy Amerikaning sharqiy qismida oʻsuvchi Anacardiaceae oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. U asosan Kanadaning janubi-sharqiy qismida, Amerika Qoʻshma Shtatlarining shimoli-sharqiy va oʻrta-gʻarbiy qismida hamda Appalachi togʻlarida uchraydi, lekin moʻtadil iqlimli mintaqalarida bogʻ oʻsimligi sifatida oʻstiriladi.

 Etimologiya 
Lotincha nomi typhina Karl Linney va Erikus Tornerning oʻsimlik haqidagi taʼrifida „Ramis hirtis uti typhi cervini“ iborasi bilan izohlanadi, yaʼni „novdalari baxmal shoxlari kabi qoʻpol“.

Fransuz va nemis tillarida turning umumiy nomi (sumac vinaigrier; Essigbaum) „sirka daraxti“ degan maʼnoni bildiradi.

 Tavsif 
Rhus typhina - ikki xonali, balandligi  gacha oʻsadigan kichik daraxt. U uzunligi  navbatma-navbat, pinnatsimon murakkab barglarga ega. Barglari va poyalari zich zang rangli tukchalar bilan qoplangan. Shoxlarni eslatuvchi baxmal toʻqimasi va novdalarining vilkalar naqshi „ kiyik shoxli sumalak“ deb nomlanishiga sabab boʻlgan.

Kichkina, yashil-oq sargʻish gullari zich toʻpgullarda joylashgan. Gullar maydan iyulgacha gullaydi, mevalar esa iyundan sentabrgacha pishib yetiladi. Kuzda barglari — qizil, toʻq sariq va sariq ranglarning yorqin rangda boʻladi. Meva oʻsimliklarda yoz oxiridan bahorgacha qolishi mumkin. Qishda uni koʻplab qushlar isteʼmol qilishadi.

 Kultivatsiya 
Bogʻda foydalanish uchun koʻplab navlar ishlab chiqilgan, ulardan quyidagilar Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan :

 Rhus typhina 'Dissectaʼ
 Rhus typhina Radiance = "Sinrus"

 Foydalanadi 
Sumak mevalarini yeyish mumkin. Ulardan „Hind limonadi“ deb ataladigan pushti " limonad " qilish mumkin. Ichimlik ekstrakti jele tayyorlash uchun ham ishlatilishi mumkinThayer, S. (2006). . Sumakining barglari, mevalari tamaki va boshqa oʻtlar bilan aralashtirib, tubjoy amerikalik qabilalar tomonidan chekilgan. Ushbu amaliyot bugungi kungacha davom etmoqda.
Sumakning ildizlaridan tashqari barcha qismlari tabiiy boʻyoq sifatida ham, mordan sifatida ham ishlatilishi mumkin. Oʻsimlik taninlarga boy. Barglarini yozda, poʻstlogʻini esa butun yil davomida yigʻib olinishi mumkin.

 Manbalar 

Turkum:Rhus