Anton Zeilinger

Anton Zeilinger (; 1945-yil 20-mayda tugʻilgan) — avstriyalik kvant fizigi va fizika boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori..Vena universitetining faxriy fizika professori va Avstriya Fanlar akademiyasining Kvant optikasi va kvant axboroti institutining olimi. Uning koʻpgina tadqiqotlari kvant oʻzaro bogʻliqligining asosiy jihatlari va qoʻllanishi bilan bogʻliq.

2007-yilda Zeilinger London Fizika Institutining birinchi ochilish marosimida Isaac Newton medalini oldi. „Kvant fizikasi asoslariga qoʻshgan kontseptual va eksperimental hissasi uchun kvant maʼlumotlarining tez rivojlanayotgan sohasi uchun asos boʻldi.“. 2022-yil oktyabr oyida Alen Aspect va John Clauser bilan birga Bell tengsizliklarining buzilishini aniqlash ustidagi ishlari uchun fizika boʻyicha Nobel mukofotini oldi.

 Bolaligi va taʼlim 
Anton Zeilinger 1945-yilda Avstriyaning Ried im Innkreis shahrida, Yuqori Avsriya, tugʻilgan. 1963—1971-yillarda Vena universitetida fizika fakultetida tahsil olgan. 1971-yilda Vena universitetida Helmut Rauch rahbarligi ostida „Dy-single kristalli neytron depolyarizatsiyasi oʻlchovlari“ mavzusidagi dissertatsiya bilan doktorlik darajasini oldi. 1979-yilda Vena Texnologiya Universitetida oʻqituvchi boʻlgan.

 Faoliyati 
1970-yillarda Zeilinger Vena Atom institutida, 1979-yilgacha Massachusets texnologiya instituti neytron diffraktsiya laboratoriyasida ilmiy xodim boʻlib ishladi. Oʻsha yili universitet professori boʻldi.

1981-yilda Zeilinger MTIga fizika fakulteti dotsenti sifatida qaytib, 1983-yilgacha ishladi. 1980—1990-yillarda Vena texnologiya universiteti, Myunxen texnika universiteti, Insbruk universiteti va Vena universitetlarida professor boʻlib ishlagan. Shuningdek, 2004—2013-yillarda Vena shahridagi Kvant optikasi va kvant axboroti institutining direktori boʻlgan. Zeilinger 2013-yilda Vena universitetining faxriy professori boʻldi. 2013-yildan 2022-yilgacha Avstriya Fanlar akademiyasining prezidenti boʻlgan.

2006-yildan beri Avstriya Fan va Texnologiya Instituti vasiylik kengashi raisining oʻrinbosari. Zeilinger taklifi bilan boshlangan ulkan loyiha — 2009-yilda fan va texnologiya sohasidagi iqtidorli talabalarni qoʻllab-quvvatlashga bagʻishlangan Traunkirchen xalqaro akademiyasini tashkil etilishi boʻldi. U Douglas Adams tomonidan yozilgan „Galaktika boʻylab avtostop bilan“ qoʻllanmasining muxlisi boʻlib, oʻzining kemasini „42“ deb nomlagan.

 Tadqiqotlari 

 Kvant teleportatsiyasi 
Eng mashhur ishi — mustaqil kubitning kvant teleportatsiyasini birinchi marta amalga oshirishi boʻlganD. Bouwmeester, J. W. Pan, K. Mattle, M. Eibl, H. Weinfurter & A. Zeilinger, Experimental Quantum Teleportation, Nature 390, 575-579 (1997). . Keyinchalik bu ishni ikkita Kanar orollari orasidagi 144 kilometrdan ortiq masofada teleportlangan kubitlarJ.-W. Pan, S. Gasparoni, M. Aspelmeyer, T. Jennewein & A. Zeilinger, Experimental Realization of Freely Propagating Teleported Qubits, Nature 421, 721-725 (2003).  va kvant teleportatsiyasini erkin tarqatish manbasini tajriba qildiX.-S. Ma, T. Herbst, T. Scheidl, D. Wang, S. Kropatschek, W. Naylor, B. Wittmann, A. Mech, J. Kofler, E. Anisimova, V. Makarov, T. Jennewein, R. Ursin & A. Zeilinger, Quantum teleportation over 143 kilometres using active feed-forward, Nature 489, 269-273 (2012). . Kvant teleportatsiyasi koʻplab kvant axborot protokollarida muhim tushunchadir.

 Entanglement swapping — chigallikni teleportatsiya qilish 
Uning taklifidan soʻngM. Zukowski, A. Zeilinger, M. A. Horne & A.K. Ekert, Event-Ready-Detectors Bell Experiment via Entanglement Swapping, Phys. , chalkashliklarni almashtirish birinchi marta 1998-yilda Zeilinger guruhi tomonidan eksperimental ravishda amalga oshirildiJ.-W. Pan, D. Bouwmeester, H. Weinfurter & A. Zeilinger, Experimental entanglement swapping: Entangling photons that never interacted, Phys. . Keyinchalik kechiktirilgan tanlovni almashtirish testini oʻtkazish uchun qoʻllandiX.-S. Ma, S.Zotter, J. Kofler, R. Ursin, T. Jennewein, Č. .

 Ikki kubitdan tashqari chalkashlik — GHZ-holatlari va ularning amalga oshirilishi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Zeilinger_with_sculpture_by_Voss-Andreae.jpg/220px-Zeilinger_with_sculpture_by_Voss-Andreae.jpg|thumb| Anton Zailinger Julian Voss-Andreae haykalini ushlab turibdi.
Anton Zailinger koʻp zarrachalar chalkashlik sohasini ochishga hal qiluvchi hissa qoʻshdi. 1990-yilda Daniel Grinberger va Michael Horne bilan birinchi boʻlib ikki kubitdan koʻproq chalkashlik ustida ishlaganD. M. Greenberger, M. A. Horne, A. Shimony & A. Zeilinger, Bell’s Theorem without Inequalities, American Journal of Physics 58, 1131-1143 (1990). . Natijada paydo boʻlgan GHZ teoremasi (Grinberger-Xorn-Zeylinger qoidasi) kvant fizikasi uchun asosiy manba hisoblanadi.

GHZ holatlari koʻp zarrachalar bilan bogʻlanishning birinchi holatlari boʻlgan.

Nihoyat, 1999-yilda u ikkita zarrachadan tashqari chalkashlikning birinchi eksperimental dalillariniD. Bouwmeester, J.-W. Pan, M. Daniell, H. Weinfurter & A. Zeilinger, Observation of three-photon Greenberger-Horne-Zeilinger entanglement, Phys.  va GHZ holatlari uchun kvant nolokalligining birinchi sinovini taqdim etishga muvaffaq boʻldiJ.-W. Pan, D. Bouwmeester, M. Daniell, H. Weinfurter & A. Zeilinger, Experimental test of quantum nonlocality in three-photon Greenberger-Horne-Zeilinger entanglement, Nature 403, 515-519 (2000). .

 Kvant aloqasi, kvant kriptografiyasi, kvant hisoblash 
1998-yilda (2000-yilda nashr etilgan) uning guruhi birinchi boʻlib chigal fotonlar bilan kvant kriptografiyasini amalga oshirdiT. Jennewein, C. Simon, G. Weihs, H. Weinfurter & A. Zeilinger, Quantum Cryptography with Entangled Photons, Phys. .

Kvant chalkashligini optik kvant hisoblashiga ham qoʻlladiP. Walther, K.J. Resch, T. Rudolph, E. Schenck, H. Weinfurter, V. Vedral, M. Aspelmeyer & A. Zeilinger, Experimental one-way quantum computing, Nature 434 (7030), 169-176 (2005). . bir tomonlama kvant hisoblashning birinchi amaliyotini amalga oshirdiE. Knill, R. Laflamme & G. J. Milburn, A scheme for efficient quantum computation with linear optics, Nature 409, 46-52 (2001). .

Zeilinger va guruhining katta masofalarga chalkashliklarni taqsimlash boʻyicha tajribalari Dunay daryosining turli qirgʻogʻida joylashgan laboratoriyalar oʻrtasida boʻsh joy va tolaga asoslangan kvant aloqasi teleportatsiyasidan boshlandi..Kanar orollari oʻrtasidagi sinov natijasida sunʼiy yoʻldoshlar bilan kvant aloqasi mumkinligi muvaffaqiyatli namoyish etildiMinkel, JR (1 August 2007). .

 Manbalar 

Turkum:Yashayotgan insonlar
Turkum:Fransiya kolleji akademik xodimlari