Noqonuniy tadbirkorlik faoliyati

gʻNoqonuniy tadbirkorlik – Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 188- moddasiga muvofiq jinoyat hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasida qonuniy tadbirkorlik faoliyati fuqaroning yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi yoki belgilangan tartibda yuridik shaxs tashkil etilgan taqdirda amalga oshiriladi. Shunga koʻra, tadbirkorlik faoliyatini roʻyxatdan oʻtkazmasdan yoki roʻyxatga olish qoidalarini buzgan holda amalga oshirish noqonuniy hisoblanadi.

Bundan tashqari, ushbu modda yuridik shaxslarni va yakka tartibdagi tadbirkorlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazuvchi organga (soliq inspektsiyasiga), ataylab yolgʻon maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlarni taqdim etish, shuningdek tadbirkorlik faoliyatini maxsus ruxsatnoma (litsenziya)siz amalga oshirish uchun javobgarlikka tortiladi.

Fuqarolarga, tashkilotlarga yoki davlatga katta miqdorda zarar yetkazish yoki katta miqdorda daromad olish javobgarlikning boshlanishi sharti hisoblanadi.

 Tavsifi 
Amaldagi tartibga koʻra tadbirkorlik faoliyati sub’yektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish tegishli davlat organi tamonidan „yagona darcha“ tamoyili boʻyicha, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ ariza beruvchini tadbirkorlik faoliyati sub’yekti sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazishni rad etishga haqli emas.

 Ob’yekti 
Jinoyatning bevosita ob’yekti – tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishni tartibga soluvchi ijtimoiy munosabatlar hisoblanadi. Fakultativ ob’yekti soliq toʻlash, savdo qoidalariga rioya qilish tartibi va hakazolar boʻlishi mumkin.

Obyektiv tamondan jinoyat tadbirkorlik faoliyatini davlat roʻyhatidan oʻtmasdan juda koʻp midordagi nazorat qilinmaydigan daromad olgan holda amalga oshirishda ifodalanadi.

 Sub’yekti 
Sub’yektiv tomondan JKning 188-moddasida nazarda tutilgan jinoyat odatda qasddan sodir etiladi. Yaʼni shaxs oʻzining bu qilmishi ijtimoiy xavfliligini biladi va shunday qilishni xohlaydi.

Jinoyat sodir etishdan maqsad – soliq va boshqa davlat idoralari nazorat qilmaydigan foyda (daromad) olish jinoyat tarkibining zaruriy belgisi hisoblanadi. Jinoyatning motivi, qoida tariqasida gʻaraz boʻladi.

Ushbu jinoyatning sub’yekti oʻn olti yoshga toʻlgan har qanday aqli raso jismoniy shaxs boʻlishi mumkin.

 Jazo chorasi 
Uch yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilib, bazaviy hisoblash miqdorining uch yuz baravaridan olti yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki toʻrt yuz sakson soatgacha majburiy jamoat ishlari yoki ikki yildan besh yilgacha ozodlikni cheklash yoxud besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi188-modda birinchi qismining sanksiyasi Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 3-dekabrdagi OʻRQ-586-sonli Qonuni tahririda – Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 04.12.2019-y., 03/19/586/4106-son)188-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 20-avgustdagi OʻRQ-391-sonli Qonuni tahririda – OʻR QHT, 2015-y., 33-son, 439-modda.

Birinchi marta jinoyat sodir etgan shaxs, agar u jinoyat aniqlangan kundan eʼtiboran oʻttiz kunlik muddatda soliqlar va yigʻimlar tarzida davlatga yetkazilgan zararning oʻrnini ixtiyoriy ravishda qoplagan, tadbirkorlik subyektining roʻyxatdan oʻtkazilishini taʼminlagan va zarur boʻlgan ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiylashtirgan boʻlsa, javobgarlikdan ozod etiladi188-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 11-martdagi OʻRQ-758-sonli Qonuni tahririda – Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 12.03.2022-y., 03/22/758/0207-son.

 Adabiyotlar 
Oʻzbekiston Respublikasining jinoyat kodeksi.

 Manbalar 

Turkum:Iqtisodiy jinoyatlar
Turkum:Moliyaviy jinoyatlar
Turkum:Huquq
Turkum:Qonunchilik
Turkum:Jinoyat kodeksi