Trotil ekvivalenti

Trotil ekvivalenti — portlash paytida teng miqdorda energiya chiqaradigan trotil (trinitrotoluol, TNT) miqdorida ifodalangan yuqori energiyali hodisalarning energiya chiqishi o'lchov birligi.

Trinitrotoluolning portlovchi parchalanishining solishtirma energiyasi, portlash sharoitiga qarab, 980-1100 kal/g oralig'ida o'zgarib turadi. Har xil turdagi portlovchi moddalarni solishtirish uchun 1000 kal/g va 4184 J/g qiymatlari qabul qilingan.

 Miqdorlar 
+ Miqdorlarning nomlanishi Birlik nomi  Joulda  Katta birlik  1 gramm trinitrotoluen (TNT)1000 termokimyoviy kaloriya 4184 joul 1 kilogramm TNT 4,184  J4,184 MJ (MegaJoul)1 tonna TNT 4,184  J 4,184 GJ (GigaJoul)1 kiloton (kt) TNT 4,184  J 4,184 TJ (TeraJoul) 1 megaton (Mt) TNT 4,184  J 4,184 PJ (PetaJoul)  1 gigaton (Gt) TNT 4,184  J 4,184 EJ (EksaJoul)1 teraton (Tt) TNT 4,184  J 4,184 ZJ (ZettaJoul)1 petaton (Pt) TNT  4,184  J  4,184 IJ (IottaJoul)

 Foydalanish va misollar 
Portlash quvvatining trotil ekvivalenti yadroviy portlashlar, kimyoviy portlovchi qurilmalarning portlashlari, asteroid va kometalarning qulashi, vulqon portlashlari va boshqa hollarda chiqadigan energiyani baholashda foydalaniladi.

Xususan, trotil ekvivalenti yadroviy portlashning kuchini tavsiflashda foydalaniladi. TNT (trinitrotoluol) zaryadining massasi portlash energiyasi maʼlum bir yadro qurolining portlash paytidagi energiyasiga teng boʻladi. Masalan, bir kilogramm uran-235 yoki plutoniy-239 Pri delenii odnogo yadra 235U ili 239Pu videlyaetsya v srednem okolo  (~) energii; kolichestvo yader etix izotopov v odnom kilogramme sostavlyaet okolo . (~80 TJ) tarkibidagi barcha yadrolarning boʻlinishi paytida ajralib chiqadigan energiya taxminan  TNTga teng.

Shunday qilib, 1945-yil 6-avgustda Xirosima ustida „Bolakay“ nomli yadro bombasi portlashining energiyasi, turli hisob-kitoblarga koʻra, trotilning 13 dan  gacha, bu taxminan  moddaning energiyaga toʻliq aylanishiga toʻgʻri keladi:

 = 0,0007 kg · (3 m/s)2 = 63 J ≈ 15 kt TNT.

Taqqoslash uchun, 2005-yil uchun jami jahon elektr energiyasi isteʼmoli (5  J)  TNT yoki sekundiga oʻrtacha  TNT ni tashkil qiladi.

Tungus meteoritining tushishi paytida energiya chiqishi  TNT deb baholanadi. 1883-yilda Krakatoa vulqonining portlashi TNT ekvivalentida taxminan  energiya chiqargan. 2004-yil 26-dekabrda Hind okeanida halokatli tsunamiga sabab boʻlgan zilzila (magnitudasi 9,3) paytida ajralib chiqqan jami energiya  ()  ekvivalentini tashkil etgan boʻlsa, okean tubining sirt qismiga ajralib chiqqan energiya esa yuz minglab marta kichikroq boʻlib, atigi  ekvivalentida edi  .

 Portlovchi moddalarning trotil ekvivalenti 
Portlovchi moddalarning trotil ekvivalenti maʼlum bir moddaning trotil bilan solishtirganda necha marta kuchli yoki kuchsizligini ko'rsatadigan omildir (baʼzan shunga oʻxshash qiyosiy omil boshqa keng foydalaniladigan moddalarga nisbatan kiritilishi mumkin). Trotil ekvivalenti trotil massasi bo'lib, uning portlashi ma'lum miqdordagi portlovchi moddaning portlashi bilan bir xil miqdorda energiya chiqaradi. 
Modda TNT ekvivalenti (RE ) Formula Trotil (TNT) 1.0link=Fayl:Trinitrotoluene.svg|alt=Изображение химической структуры|frameless|92x92px   ammoniy nitrat 0,337 NH4NO3 _ TNRS 0,39link=Fayl:Bleistyphnat.svg|alt=Изображение химической структуры|frameless|121x121px  Kukun 0,55—0,66 (KNO 3, S, C) yoki (nitroselyuloza + qo'shimchalar) Ammonal 0,99 NH 4 NO 3 + TNT + Al Tetril 1,15—1,25link=Fayl:Tetryl.png|alt=Изображение химической структуры|frameless|99x99px  RDX 1,3-1,6 gachalink=Fayl:RDX.svg|frameless|93x93px  isitish elementi 1.39link=Fayl:PETN.svg|alt=Изображение химической структуры|frameless|110x110px  Tritonal 1.53 TNT + Al Nitroglitserin 1.54 link=Файл:Nitroglycerin.svg|alt=Изображение химической структуры|frameless|117x117px  EGDN 1.6link=Fayl:Ethylene_glycol_dinitrate.svg|alt=Изображение химической структуры|frameless|109x109px  Oktogen 1.7link=Fayl:HMX.svg|alt=Изображение химической структуры|frameless|114x114px  Oktanitrokuban 2.38link=Fayl:Octanitrocubane.svg|alt=Octanitrocubane.svg|frameless|121x121px 

 Manbalar 

 Havolalar 

 Тротиловый эквивалент — статья из Большой советской энциклопедии. 
 U.S. Army Explosives and Demolitions Handbook 2013, page 6 «Section II. Military explosives and special charges, 4. Definitions. d»
 Explosives 101: RE Factor, Dixon Hill, 2012
Turkum:Energiya o'lchov birlilklari
Turkum:Portlovchi moddalar