Havo pochtasi

Havo pochtasiV angliyskom i drugix yazikax dlya oboznacheniya ponyatiy vozdushnoy pochti i aviapochti ispolzuetsya odin termin (naprimer, angl. airmail), v to vremya kak v russkom yazike vozdushnaya pochta — bolee obщee nazvanie dlya raznix vidov transportirovki pochtovix otpravleniy po vozduxu, a aviapochta podrazumevaet dostavku pochti tolko samolyotami; sm., naprimer, statyu:V staroy russkoy literature, v chastnosti, v Ensiklopedicheskom slovare Brokgauza i Yefrona, pod vozdushnoy pochtoy podrazumevalas пневматическая почта., shuningdek, aeropochtasiVstrechaetsya v Tolkovom slovare russkogo yazika Ushakova kak синоним vozdushnoy pochti; sm.:, pochta joʻnatmalarini turli xil vositalardan foydalangan holda havo orqali tashish uchun umumiy tushunchadir — tashuvchi kaptarlardan tortib barcha turdagi samolyotlargacha.

 Tarixi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Junge_Frau_mit_Taubenpost.jpg/190px-Junge_Frau_mit_Taubenpost.jpg|thumb|215x215px| Maktub tashuvchi kabutarli ayol (19-asrning nomaʼlum rassomi tomonidan chizilgan rasm)

 Kabutar pochtasi 
Havo orqali xat joʻnatishning eng qadimiy usuli — kabutar pochtasi hisoblanadi. Tashuvchi kabutarlar 20-asrgacha xabarlarni yetkazish uchun ishlatilgan.

Kabutarlar bilan bir qatorda, asalarilar ham xabarlarni uzatish uchun tashuvchi sifatida ishlatilgan.

 qurol pochtasi 
XV-XVI-asrlarda pochta qurollari yordamida yozma xabarlarni havo orqali yetkazish uchun qurol (yoki toʻp) pochta ishlatilgan. Ikkinchisidan maxsus oʻqlarni otib foydalanilgan, ularning ichida yozishmalar joylashtirilgan.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/RSFSR._Consular_stamp%2C_1922.jpg/190px-RSFSR._Consular_stamp%2C_1922.jpg|left|thumb|190x190px| „Konsullik elliktalik“ — RSFSRning nodir konsullik rasmiy muhri, ustiga "Havo pochtasi" yozuvi bosilgan, 1922-yil

 Uchuvchi apparatlardan foydalanish 
19-asrdan boshlab pochta aloqasi uchun havodan yengilroq uchuvchi apparatlar — aerostatlar (havo sharlari) va dirijabllardan foydalanila boshlangan, bu esa balon (aerostat) va dirijabl pochtasining yaratilishiga turtki bergan. 20-asrning boshlarida havodan ogʻirroq qurilmalar — samolyotlar paydo boʻlishi bilan havo pochtasining jadal rivojlanishi, vertolyot va planer pochtalarining kamroq taqsimlanishi bilan boshlandi. Sovet pochta terminologiyasida 1932-yilgacha aviapochta rasmiy ravishda „havo pochtasi“ deb nomlangan.

 Balon (aerostat) pochta 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Jwise_airmail.jpg/190px-Jwise_airmail.jpg|thumb|190x190px| Jon Uayzning pochta bilan havo sharida parvozi (AQSh, 1859-yil 17-avgust)
Havo kemasi orqali birinchi yozishmalarni yetkazib berish 1785-yil 7-yanvarda boʻlib oʻtgan va Angliyaning Dover shahridan Kale yaqinida Fransiyaga havo sharida amalga oshirilgan.

1793-yil 9-yanvarda Filadelfiyadan Nyu-Jersi shtatining Deptford (Township) shahriga birinchi Shimoliy Amerika havo sharida Jan-Per Blanchard parvoz qilayotganda, Jorj Vashingtonning Blanshard qoʻnadigan yer uchastkasining egasiga topshirish uchun shaxsiy xatini olib ketayotgan edi. Ushbu fakt tufayli parvoz AQShga birinchi havo pochtasi orqali joʻnatma boʻlgan.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Ballonbrief.jpg/220px-Ballonbrief.jpg|left|thumb| Balonli pochtaning markirovkalangan pochta kartasi (Fransiya, 1870-1871-yillar, 20 santimetr)
AQShda birinchi rasmiy havo pochtasi 1859-yil 17-avgustda, Jon Uayz Nyu-Yorkdagi manzil bilan Indiana shtatidagi Lafayette shahrida uchib boshlangan havo sharini boshqarganida amalga oshirilgan. Ob-havo sharoiti uni Krofordsvillga (Indiana) qoʻnishga majbur qilgan va pochta poezd orqali oʻz manziliga yetkazilgan. 1959-yilda ushbu voqeani xotirlash uchun AQSh pochta xizmati 7 sentlik pochta markasini chiqargan.

Franko-Prussiya urushi (1870-1871) davrida Parij va Metzdan pochta joʻnatmalari ham bu shaharlarni qamal qilgan nemislarning boshlari ustida uchib yurgan sharlarda olib ketilgan. 1877-yilda Tennessi shtatining Nashvill shahridagi havo sharida ham pochta joʻnatmalari amalga oshirilgan.

 Dirijabel pochtasi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Graf_Zeppelin_stamp_65c_1930_issue.jpg/220px-Graf_Zeppelin_stamp_65c_1930_issue.jpg|thumb|220x220px| „Tseppelin“ AQSh pochta markasi, 1930-yil
1900-1930-yillarda havo pochtasi ham dirijabellar yordamida olib borilgan va bu turdagi pochta dirijabel pochtasi deb nomlanadi. Nemis tseppelinlarining roli ayniqsa sezilarli boʻlgan: koʻplab mamlakatlar tseppelinli pochta uchun maxsus markalar chiqargan.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/47_Shackleton_mail_drop_Beira_patrol_July1970.jpg/220px-47_Shackleton_mail_drop_Beira_patrol_July1970.jpg|thumb| "Avro Shakleton" samolyotidan xat tashlab yuborish (Mozambik, 1970-yil iyul)

 Aviapochta 
1903-yilda aeroplanlarning paydo boʻlishi darhol ularni pochta tashish uchun ishlatishga qiziqish uygʻotdi. 20-asr davomida aviapochta pochta va posilkalarni yetkazib berishning asosiy vositasiga aylangan.

 Raketa pochtasi 
19-asr oxiri va 1930-yillardan boshlab baʼzi mamlakatlarda raketa pochtasi sinovdan oʻtkazilgan.

 Yana qarang 

 Manbalar 
 ↑  ↑ 

 ↑  ↑ 
 ↑  ↑ 
 ↑  ↑ 
 ↑  ↑ 
 ↑  

 Adabiyot 

 Vozdushnaya pochta // Bolshoy filatelisticheskiy slovar / N. I. Vladines, L. I. Ilichyov, I. Ya. Levitas … [i dr.]; pod obщ. red. N. I. Vladinsa i V. A. Yakobsa. — M. : Radio i svyaz, 1988. — S. 46. — 40 000 ekz. — ISBN 5-256-00175-2. (Data obraщeniya: 15 iyunya 2016) Arxivirovano 15 iyunya 2016 goda.
 Langer F.|chast=Xaydarabad — vozdushnaya pochta|ssilka chast=http://www.fmus.ru/article02/langer2.html|zaglavie=Rozoviy Merkuriy. O chyom rasskazali marki|original=Filatelistické povídky (1964)|ssilka=https://archive.today/20200524215548/https://unotices.com/book.php?id=78592&page=1|otvetstvenniy=Per. s chesh. E. Kolmana i Ye. Konsevoy; Xudoj. |mesto=M.|izdatelstvo=Svyaz|god=1969|stranits=224|tiraj=40000}} (Data obraщeniya: 25 maya 2020)
 Pritula V. V. Pochtovie mayaki Pyatogo okeana. — M.: Radio i svyaz, 1982. — 104 s. — (Ser. Biblioteka yunogo filatelista; Vip. 12).
 Rozov B. Vozdushnaya pochta SSSR // Sovetskiy filatelist. — 1924. — № 4.
 Sorkin Ye. B. Pochta speshit k lyudyam. — M.: Znanie, 1977. — 128 s. (Data obraщeniya: 2 iyunya 2016)
[Sm. Iz osajdyonnogo goroda , Pisma nesut golubi , V nebe — dirijabl , Na stremitelnix krilyax , V stroy vstupaet vertolyot  i V plameni vzletaet raketa .]

 Havolalar 






 Aeropochta  i Vozdushniy  v Tolkovom slovare russkogo yazika Ushakova (Data obraщeniya: 15 iyunya 2016)