Mtsxeta-Mtianeti

Mtsxeta-Mtianeti (baʼzan Mtsxeta-Mtianetiya;  mcxeta-mtianeti ;  mcxeta-mtianetis mxare) — Gruziya markazidagi zamonaviy maʼmuriy hudud. Markazi va eng yirik shahri — Mtsxeta.

Oʻlka Gruziyaning bir qancha tarixiy hududlari hududlarini egallaydi: Ertso-Tianeti, Mtiuleti, Xevi, Xevsureti, Pshavia va Ichki Kartlining sharqiy qismi. Mintaqaning bir qismi qisman tan olingan Janubiy Osetiya Respublikasi tomonidan nazorat qilinadi.

 Geografiyasi 
Oʻlka geografik jihatdan Katta Kavkaz tizmasi joylashganligi tufayli shimoliy va janubiy ikki qismga boʻlingan. Ular Krestoviy dovoni orqali bogʻlangan. Kavkaz tizmasining shimoliy yonbagʻrida Kazbegi munitsipalitetining koʻp qismi va Dusheti munitsipalitetining kichik qismi joylashgan.

 Tarixi 
1801-yilda Rossiyaga qoʻshilish vaqtida Mtsxeta-Mtianeti hududi Kartli-Kaxeti qirolligi tarkibiga kiradi.

1840-yilda bu hudud Gruziya-Imereti guberniyasi tarkibiga kirdi va 1846-yilda bu guberniya tarqatib yuborilgach, Kutaisi guberniyasi tarkibiga kirdi. Keyin oʻlkaning Gori, Tushino-Pshavo-Xevsur hududlarining qismlari Gori va Tiflis uyezdlariga toʻgʻri keldi. Keyinchalik okrug chegaralari oʻzgargan.

 Maʼmuriy boʻlinishi 
Mtsxeta-Mtianeti tarkibiga 4 ta munitsipalitet kiradi (2006-yilgacha — tumanlar). 2016-yildan 2018-yilgacha Mtsxeta shahri munitsipalitet maqomiga tenglashtirildi (shahar avval oʻlkaga boʻysunuvchi shahar edi).

{|class="wikitable"
 !Munitsipalitet || maydoni,km²|| 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻraЭтнический состав Грузии по переписи 2002 года  || 2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra || 2018-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra || markazi
 |-
 | Dusheti || align="right" | 2982 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Dusheti sh.
 |-
 | Kazbeg || align="right" | 1082 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Stepantsminda sh.
 |-
 | Mtsxeti || align="right" | 806 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Msxeta sh.
 |-
 | Tianeti || align="right" | 906 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | || Tianeti sh. t. pos.
 |-
 | umumiy|| align="right" | 5776 ||align="right"|  || align="right" | || align="right" | ||  Msxeta sh.
|}

Axalgori munitsipaliteti — Janubiy Osetiyaning Leningor tumaniga toʻgʻri keladi va bu hudud qisman tan olingan davlat kuchlari, shu jumladan Axalgori (Leningori) qishlogʻi tomonidan toʻliq nazorat qilinadi.Shaharlar : Mtsxeta (7940 kishi, 2014-yil aholini roʻyxatga olish boʻyicha), Dusheti (6167 kishi).Shahar tipidagi aholi punktlari : Tianeti (2479 kishi, 2014-yil aholini roʻyxatga olish), Jinvali (1828 kishi), Stepantsminda (1326 kishi), Pasanauri (1148 kishi), Sioni (371 kishi).Mintaqaning milliy tarkibi
Aholi soni % Jami 94 573 100.00 % gruzinlar 89 343 94.47 % ozarbayjonlar 2316 2.45 % osetinlar 1327 1.40 % ossuriyaliklar 709 0,75 % armanlar 291 0,31 % ruslar 252 0,27 % ukrainlar 80 0,08 % yezidiylar 61 0,06 % yunonlar 55 0,06 % boshqa 139 0,15 %

 Aholisi 
2018-yil 1-yanvar holatiga oʻlka aholisi 93 897 kishini tashkil etdi , 2014-yil 1-yanvar holatiga koʻra — 108 800 kishi istiqomat qiladi (Axalgori tumani (Janubiy Osetiyaning Leningor tumani) bundan mustasno).

2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra viloyat oʻlka 94573 kishini tashkil etdi .

2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, mintaqaning Gruziya tomoni nazorati ostidagi qismining aholisi 125 443 kishini (mamlakat aholisining 2,9 %), shu jumladan Axalgori tumanining bir qismini (Janubiy Osetiyaning Leningor tumani); usiz — 117 740 kishini tashkil etadi. 2008-yil 1-yanvar holatiga 118,1 ming kishi (Axalgori tumanisiz (Janubiy Osetiyaning Leningor tumani)) — 97,6 ming kishi Bez Axalgorskogo rayona (Leningorskogo rayona Yujnoy Osetii) — 97,6 tis. chel. (2009 g.). 2009 -yil 1-yanvar holatiga (Axalgori tumanidan tashqari (Janubiy Osetiyaning Leningor tumani) — 97,6 ming kishi).

Mtsxeta-Mtianeti aholisining aksariyati gruzinlar boʻlib, ular bir nechta etnografik guruhlardan iborat. Mintaqaning janubida kartlilar, janubi-sharqida kaxetiyaliklar, oʻrta qismida pshavlar, togʻli hududlarda — moxevlar va xevsurlar yashaydi.

Kichik ozarbayjon diasporasi Mtsxeta munitsipalitetida joylashgan (2311 kishi yoki 4,15 %). Mtsxetada (686 kishi yoki 1,2 %), Tbilisi va Dusheti munitsipalitetiga tutash hududlarda (609 kishi yoki 2,4 %) osetin diasporalari ham bor.

2008-yil avgustigacha Axalgori tumani aholisining kattaroq qismi (2008-yil avgustigacha Gruziya tomonidan nazorat qilingan) gruzinlar (kartlilar) edi (84,6 % yoki 6520 kishi), kichikroq qismi esa — osetinlarni tashkil etadi (14,4 % yoki 1110 kishi).Mtsxeta-Mtianeti viloyati va uning munitsipalitetlarining etnik tarkibi (2014)'''
Munitsipalitetumumiygruzinar %ozarbayjonlar %osetinlar %assuriylar %armanlar %armanlar %ukrainlar %yazidiylar %greklar %boshqalar %
   oʻlka  Axalgori tumanisiz94 57389 34394,47 %23162,45 %13271,40 %7090,75 %2910,31 %2520,27 %800,08 %610,06 %550,06 %1390,15 %
  Dusheti25 65924 94697,22 %30,01 %6092,37 %10,00 %180,07 %390,15 %170,06 %00,00 %100,04 %160,06 %
  Tianeti9468940999,38 %10,01 %190,20 %00,00 %80,08 %140,15 %60,06 %10,01 %80,08 %20,02 %
  Mtsxeti55 65151 22292,04 %23114,15 %6861,23 %7081,27 %2620,47 %1920,35 %560,10 %600,11 %370,07 %1170,21 %
  Kazbeg3795376699,24 %10,03 %130,34 %00,00 %30,08 %70,18 %10,03 %00,00 %00,00 %40,11 %

 Galereya 

 Manbalar 

 Havolalar 

 Hudud yoʻriqnomasi

Turkum:Gruziya oʻlkalari