OIV infeksiyasiga qarshi qoʻllanuvchi dori vositalari

OIVga  qarshi dori vositalari(antiretroviruslar deb ham ataladi) OIV replikatsiyasini nazorat qilish va OIV bilan bogʻliq kasalliklarning rivojlanishini sekinlashtirish uchun ishlatiladi. ATC tasnifiga koʻra OIV infektsiyasini davolash uchun koʻplab dorilar J05 guruhiga tegishli — „Tizimli foydalanish uchun antiviral preparatlar“ deb ataladi.

 Xronologiya 
 - Zidovudin (Retrovir, ZDV, AZT) birinchi antiretrovirus preparatdir. 1964-yilda saraton bilan kurashish uchun sintez qilingan. 1985-yilda u OIV infeksiyasini davolash boʻyicha klinik sinovlardan oʻtgan. 1987-yildan beri antiretrovirus terapiyada keng qoʻllanadi
 - 1991—1994- yillarda Zalsitabin, didanozin va stavudin paydo boʻlgan. Taxminan bu vaqtda trimetoprim/sulfametoksazol, pentamidin, gansiklovir, foskarnet va flukonazol ham paydo boʻladi va opportunistik infeksiyalarga qarshi kurashda qoʻllangan.
 - 1995-yil dekabr — 1996-yil mart oylarida birinchi proteaza ingibitorlari paydo boʻladi bular — sakvinavir, ritonavir, indinavir, ulardan foydalanish oʻlimni 38 % dan 22 % gacha kamaytirishga olib kelganCameron DW, Heath-Chiozzi M, Danner S, Cohen C, Kravcik S, Maurath C, Sun E, Henry D, Rode R, Potthoff A, Leonard J. Randomised placebo-controlled trial of ritonavir in advanced HIV-1 disease.
 - 1996-yilda birinchi nukleozid boʻlmagan qaytar transkriptaza ingibitori — nevirapin va boshqa proteaz inhibitori — nelfinavir kashf etilgan.
 - 1994-yildan 1997-yilgacha Yevropada Yuqori faollikdagi antivirus terapiya olgan bemorlarning ulushi 2 % dan 64 % gacha koʻtarilganKirk O, Mocroft A, Katzenstein TL, Lazzarin A, Antunes F, Francioli P, Brettle RP, Parkin JM, Gonzales-Lahoz J, Lundgren JD. Changes in use of antiretroviral therapy in regions of Europe over time. EuroSIDA Study Group. va 1994-yildan 1998-yilgacha OITS bilan kasallanish 30,7 % dan 2,5 % gacha kamaygan.
 - 1998-yilda lipodistrofiya tushunchasi terapiyaning murakkabligi sifatida paydo boʻlgan va 1999-yilda bu dorilarning mitoxondriyalarga toksik taʼsiridan kelib chiqqan boʻlishi mumkinligi haqida xabarlar paydo boʻlgan.
 - 2000-yilda Harrington va Carpenter tomonidan CD4 limfotsitlar soniga qarab terapiyaning selektivligi boʻyicha tadqiqotlar olib borilganHarrington M, Carpenter CC. Hit HIV-1 hard, but only when necessary..

 Dori vositalari 

 Nukleozid qaytar transkriptaza ingibitorlari 
Nukleozid qaytar transkriptaza ingibitorlari qaytar transkriptaza reaksiyasiga kirishadi.
+ Dori Abbreviatura Savdo nomi Abakavir ABC Ziagen, Olitid didanozin ddIVideksZalsitabin ddC Hivid, Zamitsit Zidovudin AZT, ZDV Retrovir Lamivudin 3TC Epivir, Amivaren, Geptavir Stavudin d4T Zerit+ Dori Qisqartirish Savdo nomi tenofovir TDF Viread, Tenofovir, Virfoten Emtrisitabin FTC Emtriva Abakavir + Lamivudin ABC/3TC, KVX Epzikom Tenofovir + Emtrisitabin TDF/FTC, TVD Truvada Zidovudin + Lamivudin ZDV/3TC, CBV Kombivir, Zilakomb Zidovudin + Lamivudin + Abakavir ZDV/3TC/ABC, TZV Trizivir

 Nukleozid boʻlmagan qaytar transkriptaza ingibitorlari 
Nukleozid boʻlmagan qaytar transkriptaza ingibitorlari (NNRTI) qaytar transkriptaza reaksiyaga kirishadi.
+DoriAbbreviatura Savdo nomi Delavrdin DLV Rekriptor Nevirapin NVP Viramune Efavirenz EFV Sustiva, Stokrin, Regastic Etravirin ETR Intellekt Rilpivirin RPVEdyurant Elsulfavirin ESV Elpida

 Proteaza ingibitorlari 
Proteaza ingibitorlari (PI) Gag-Pol poliproteinlarini alohida oqsillarga parchalaydigan virusli proteaza fermentini bloklaydi. Natijada, yangi hujayralarni zararlashga qodir boʻlmagan virusli zarralar hosil boʻladi.
+ DoriAbbreviatura Savdo nomi Amprenavir APV Ageneraz Atazanavir ATV Reataz indinavir IDV Kriksivan Lopinavir / Ritonavir LPV/r Kaletra, Kalidavir Nelfinavir NFV Virasept+ DoriAbbreviatura Savdo nomi Ritonavir RTV, / r norvir Sakvinavir — INV SQV-INV Inviraz (sakvinavir yumshoq jelatinli kapsulalar) Sakvinavir-MJK SQV-FTV 2006-yilda Fortovaza chiqarilishi toʻxtatilgan Tipranavir TPV Aptivus Fosamprenavir FPV Leksiva/Telzir Darunavir DRV Prezista

 Penetratsiya ingibitorlari 
Penetratsiya ingibitorlari virusli zarralarning limfotsitlarga kirishiga toʻsqinlik qiladi. Penetratsiya jarayoni uchta asosiy bosqichdan iborat:

 OIVning retseptorlarga biriktirilishi — CD4 molekulasi (birikma ingibitorlari uchun qoʻllash nuqtasi)
 OIVning koretseptorlari bilan oʻzaro taʼsiri (ko-retseptor blokerlari uchun qoʻllash nuqtasi)
 OIV-limfotsitlar sintezi

Mavjud uchta dori klassi — biriktiruvchi ingibitorlar, ko-retseptor blokerlari va termoyadro ingibitorlari — penetratsiya ingibitorlari guruhiga kitradi.

 Integraza ingibitorlari 
Integraza ingibitorlari (IIs) — OIV-1 integraza fermentini uning faol joyiga bogʻlash orqali blokirovka qiladi, bu retrovirus DNKning hujayra DNKsiga integratsiyalashuvi jarayonida zanjir oʻtkazish bosqichini bloklaydi va shu bilan butun OIV replikatsiya siklini toʻxtatadi.
+DoriAbbreviatura Savdo nomi Dolutegravir DTGTivikay Elvitegravir EVG Vitekta Raltegravir RAL Tarkibida Isentress saqlovchilar Biktegravir BIC Tarkibida Biktarvy saqlovchilar

 Manbalar 

 Adabiyot 












Turkum:OITS
Turkum:OIV
Turkum:Dorilar