Pitsunda qarag'ayi

Pitsunda qaragʻayi () — Kavkazning qora dengiz sohilida oʻsadigan qaragʻay (Pinaceae) oilasiga mansub qaragʻay (Pinus) jinsining katta daraxtihttps://cicon.ru/sosna-pitsundskaya.html. Qaragʻay nomi Abxaziyaning Pitsunda shahridan kelib chiqqanhttps://fermilon.ru/sad-i-ogorod/derevo/gde-rastet-pitsundskaya-sosna-i-kak-vyrastit.html.

Zamonaviy adabiyotda u odatda alohida tur sifatida ajralib turmaydi, balki Sharqiy Oʻrta yer dengizi va yaqin Sharq sohillarida keng tarqalgan Kalabriya (turk) qarag'ay (Pinus brutia) turi sifatida qaraladi.

 Tarqatish va ekologiya 
Asosan, Pitsunda qaragʻayi zamonaviy Abxaziya hududida oʻsadi. Bunday qaragʻayning dunyodagi eng katta bogʻi Abxaziya Respublikasining Pitsundo-Myusserskiy qoʻriqxonasida oʻsadi — 4000 gektar. Rossiya Federatsiyasi hududida u 1100 gektardan koʻp boʻlmagan maydonda oʻsadi, shundan 950 gektar qishloq oʻrtasida joylashgan.

Bu tur qaragʻayi toshli va qumli qirg'oq yon bagʻirlarida oʻsadi, dengiz sathidan 700 metrgacha koʻtariladi va sunʼiy ekish tabiiydan ancha yuqori. Tuproq sharoitlari va namligiga talabchan emas. Rossiya Qizil kitobiga kiritilgan.

 Botanika tavsifi 
Magistral tekis, balandligi 18–24 m. Poʻstlogʻi jigarrang-kulrang, yoriqli. Shohlari jigarrang-qizil yoki jigarrang-sariq.

Barglari ingichka, oʻtkir, qirgʻoq boʻylab qoʻpol, toʻq yashil, uzunligi taxminan 12 sm, kengligi 0,75–1 mm ni tashkil etadi.

Erkak Toʻpgul kapitatsiya toʻplamlarida toʻplanadi, tarozilar dumaloq, tishli tishli, qizil-sariq. Qubbalari yakka yoki 2-3, kamdan-kam hollarda 4 ta, kalta poyada yoki oʻsimtada yetilgan, gorizontal yegilgan, tuxumsimon konussimon, uzunligi 6-10 sm, diametri 3,5-5 sm, qoʻngʻir-qizil.

Urugʻi qora rangga ega, qanotdan 3-4 baravar qisqa.

 Ahamiyati va qoʻllanishi 
Yogʻoch kema qoplamasi va turli xil mahsulotlar uchun ishlatilinadi.

Pitsunda qaragʻayi bogʻ oʻsimligi sifatida oʻstiriladi.
 Manbalar