Kavkaz xurmosi

Kavkaz xurmosi yoki oddiy xurmo ( ) — xurmodoshlar (Ebenaceae) oilasiga mansub xurmo tukumiga kiruvchi o‘simlik turi, Yevroosiyoning subtropik mintaqalarida o‘sadi.

 Tarqatishi va ekologiyasi 
Ushbu turning tarqalishi Yaponiyadan Xitoy va Shimoliy Hindiston orqali O‘rtayer dengizining g‘arbiy qismidan Ispaniyaga qadar yetib boradi.

Bu meva daraxti pastki va o‘rta tog‘ kamarlarida o‘sadi, Kavkazda odatda dengiz sathidan 600 m balandlikda, O‘rta Osiyoda undan balandroq - 2000 m gacha ko‘tariladi. Odatda xurmo karkas, zarang, shumtol va boshqa bargli daraxtlar bilan birga o‘sadi. U tuproqqa talabchan emas, balki tosh yonbag‘irlarida ham qad roslayveradi, lekin yorug‘liksevar, shu sababli novdalardan yaxshi tozalanadi,bu uning tanasiga oʻzgacha ko‘rinish beradi.

Tarqalishiga ko‘ra: AQSH va Shimoliy Afrikada ham yetishtiriladi.

Oʻzbekistonda: Surxondaryo viloyati, Hisor tizmasi (To‘palang va Sangardak daryolari havzalari, Qo‘shtut, Tamshush, Xondiza qishloqlari atroflari)da tarqalgan. 

 Biologik tavsifi 
Daraxtning bo‘yi 15–20 m ga yetadi, qo‘ng‘ir qora po‘stloqli daraxtdir.

Barglari mustahkam, qayishsimon, cho‘ziq, uzunligi 5-15 sm, kengligi 3-6 sm.

Gullari sarg‘ish-qizil, qo‘ng‘iroqsimon, ikki uyli, changchili gullari yarimsoyabonga to‘plangan.

Gullari mayda, ko‘kimtir. Iyun-iyulda gullab, mevasi oktyabr–noyabrda pishadi. 

 Qo‘llanilishi 
Kavkaz xurmo mevalari iste’molga yaroqli, xushxo‘r. U o‘zida ko‘p shakar, olma kislotasi va vitaminlarni saqlaydi. Bu meva pishgan, qahraton qishlarda ko‘pincha quritilgan holatda iste’mol qilinadi. Quritish va muzlagan tartibda uni xo‘rak sifatida qo‘llash ichidagi vitaminini yo‘q qiladi.

 Adabiyot 

 O'simlik hayoti. 6 jildda T. 5. 2-qism. Gulli o'simliklar / Ed. A. L. Taxtajyan. - M.: Ma'rifat, 1981 yil
Turkum:O‘zbekiston Qizil kitobi