Biror narsani yoʻqotishdan qoʻrqish

Biror narsani yoʻqotishdan qoʻrqish ( Oʻtkazib yuborishdan qoʻrqish ; qisqa. BNYQ yoki FoMO) — odam qiziqarli yoki muhim voqeani oʻtkazib yuborishdan qoʻrqqanidagi tashvishli ruhiy holat. Bu, jumladan, ijtimoiy tarmoqlarni koʻrish orqali qoʻzgʻatiladi . Bu atama 2004 yilda amerikalik venchur kapitalist Patrik MakGinnis tomonidan kiritilgan. 2013 yilda bu soʻz Ingliz tili Oksford lugʻatiga kiritilgan.

Oʻn kishidan toʻrttasi kamida vaqti-vaqti bilan Biror narsani yoʻqotishdan qoʻrqish (BNYQ)ni boshdan kechirgan erkaklar ayollarga qaraganda koʻproq uchraydi. Boshqa manbalarga koʻra, muhim narsani oʻtkazib yuborish qoʻrquvi odamlarning 56 % ida uchraydi . Bu hodisa doʻstlar va tanishlarning ishlaridan doimiy ravishda xabardor boʻlish istagi bilan ajralib turadi. Biror narsani yoʻqotishdan qoʻrqish koʻpincha afsuslanish deb ham ataladi , bu qiziqarli voqeani oʻtkazib yuborishdan qoʻrqish, doʻstlar yoki tanishlar bilan muloqot qilish, yangi tajriba yoki moddiy daromad olish imkoniyati  .

Oʻz taqdirini oʻzi belgilash nazariyasiga koʻra, boshqa odamlar bilan bogʻliqlik, qarindoshlik hissi asosiy psixologik ehtiyoj boʻlib, uni qondirish insonning ruhiy salomatligi shartlaridan biridir  . Ushbu nazariya doirasida Biror narsani yoʻqotishdan qoʻrqish - bu ijtimoiy hayotdan uzoq muddatli norozilik hissi tufayli kelib chiqqan psixikaning himoya holatidir .

Bu atama birinchi marta amerikalik venchur kapitalist va yozuvchi Patrik MakGinnis (oʻsha paytda Garvard biznes maktabi talabasi) tomonidan The Harbus jurnali uchun (2004)   yozilgan maqolasida ishlatilgan. 2013 yilda bu soʻz Oksford inglizcha lugʻatiga kiritilgan  .

 Belgilar 

 Muhim narsalar va voqealarni oʻtkazib yuborishdan tez-tez qoʻrqish 
 „Mendan boshqa hamma“ iborasiga semantik urgʻu 
 Ijtimoiy aloqaning har qanday shakliga kirishga obsesif istagi (masalan, barcha tomonlarga borish) 
 Doimiy ravishda odamlarni xursand qilish va rozilik olish istagi 
 Har doim muloqotga tayyor boʻlish istagi
 Ijtimoiy media tasmalarini yangilab turishga intilish 
 Smartfon qoʻlida boʻlmaganida kuchli noqulaylik hissi  [ norasmiy manba? ]

 Ijtimoiy tarmoqlar va yangi texnologiyalarning taʼsiri 
Odamlarga koʻproq muloqot qilish imkonini beradigan texnologiyaning rivojlanishi BNYQ ning keng qoʻllanilishiga yordam berdi  . Bir tomondan, zamonaviy texnologiyalar (masalan, smartfonlar) va ijtimoiy tarmoqlar (masalan, Facebook) odamga kamroq kuch sarflab, ijtimoiy muloqotda qatnashish imkoniyatini beradi  . Boshqa tomondan, yangi ommaviy axborot vositalari orqali muloqot Internetga qaramlikning kuchayishiga olib keladi. Onlayn boʻlishga psixologik bogʻliqlik, odam oʻzini begona his qilganida tashvishlanish holatlariga olib kelishi mumkin.

Dyuk universiteti psixologiya professori Den Arielining soʻzlariga koʻra, BNYQ ning maʼnosi vaqtni behuda sarflashdan qoʻrqishdir  .

Ijtimoiy tarmoqlar va striming platformalari odatdagi yuzma-yuz suhbatlardan katta hajmdagi axborotni bir zumda uzatishi bilan farq qiladi  . Professor Arieli bu misolni keltiradi: agar odam samolyotga ikki daqiqa kechiksa, u odatda ikki soat kechikishdan koʻra koʻproq xafa boʻladi. Taxminlarga koʻra, birinchi holatda, samolyotni yoʻqotish koʻpchilik uchun koʻproq haqoratli, chunki odamlar hamma narsa boshqacha boʻlishi mumkin deb oʻylashadi. "Ijtimoiy tarmoqdagi sahifangizni varaqlash tushlik paytida do‘stlaringiz bilan suhbatlashish va ularning oxirgi dam olish kunlarini qanday o‘tkazganini tinglash bilan bir xil emas. Agar siz Facebook-ni ochsangiz va doʻstlaringiz barda sizsiz oʻtirganini koʻrsangiz — bu holatda- vaqtingizni butunlay boshqacha tarzda oʻtkazishingiz mumkinligini tasavvur qilishingiz mumkin ", — deb tushuntiradi professor  .

Biror kishi ushbu salbiy tuygʻuning oʻrnini qoplashga harakat qilganda, masalan, muvaffaqiyatli fotosuratlarini joylashtirish yoki dam olish kunlarini qanday oʻtkazganligi haqida post yozish orqali oʻz hayotini eng yaxshi nurda koʻrsatish uchun berk doiraga tushib qoladi . Aksariyat odamlar oʻzlarining ideallashtirilgan qiyofasini yaratadilar  . Shunday qilib, ijtimoiy media BNYQ manbasiga aylanmoqda. Flickr asoschisi Katerina Fake foydalanuvchilarni jalb qilish va saqlab qolish uchun BNYQ ning ushbu xususiyatidan foydalanganligini aytdi  .

 Effektlar 
Natijada, BNYQ odamlarning ruhiy salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatadi, yomon kayfiyat va baʼzi hollarda depressiyani keltirib chiqaradi  . BNYQ ning eng keng tarqalgan koʻrinishlari zerikish va yolgʻizlik hissidir  . Ijtimoiy tarmoqlardan oʻzini namoyon qilish, tarmoqdagi tasviri orqali oʻzini aniqlash uchun foydalangan holda, odamlar ongsiz ravishda „Men postlar joylashtiraman, shuning uchun men borman“  xabarini oʻrganadilar. Bu muloqotning mohiyatini, shu jumladan, reallikning buzilgan tushunchasiga olib keladi.

Odamlar doimiy ravishda ijtimoiy tarmoqlardagi akkauntlarini, hatto uchrashuv yoki dafn marosimi  paytida ham tekshiradilar (qarang phubbing), haqiqiy muloqotni almashtirish, onni ongsiz ravishda yangilash va yangiliklar lentasini aylantirish bilan yashash  . Oʻsmirlar va kattalar mashina boshqarishda SMS yozishadi, chunki ular uchun muhim xabarni oʻtkazib yuborish ehtimoli baxtsiz hodisada hayotini yoʻqotish xavfidan koʻra dahshatliroqdir  .

Bundan tashqari, BNYQ bilan ogʻrigan odamlar spirtli ichimliklarni isteʼmol qiladigan odamlarga qaraganda tez-tez va koʻproq miqdorda isteʼmol qilishlari, shuningdek, spirtli ichimliklar bilan zaharlanish paytida „uyatli“ xatti-harakatlar va istalmagan oqibatlarga olib kelishi isbotlangan  . Spirtli ichimliklarga boʻlgan ishtiyoq ijtimoiy faollik imkoniyatlarini boy bermaslik uchun koʻproq harakat qilish va xavf-xatarga boʻlgan ehtiyoj bilan bogʻliq degan takliflar mavjud (masalan, siz alkogolli oʻyinlarda qatnashishingiz yoki begonalar bilan ichishingiz mumkin)  .

 Manbalar 

 Adabiyot 


Turkum:Psixologiya