Oʻzbekiston Quruqlik Qoʻshinlari

Oʻzbekiston Quruqlik Qoʻshinlari Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining quruqlikdagi tarkibiy qismidir. 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan beri faoliyat yuritayotgan armiya sobiq Sovet Armiyasining Oʻzbekiston hududida boʻlgan qismlaridan iborat. 2006-yil holatiga koʻra, u taxminan 40,000 ga yaqin faol xodimlarga ega edi. Quruqlik qoʻshinlari foydalanadigan asbob-uskunalarning katta qismi ham eski sovet materiallari boʻlib, Oʻzbekiston hukumati uni zamonaviy asbob-uskunalar bilan almashtirish uchun unchalik harakat qilmagan.

 Tarixi 
Qurolli kuchlar 1992-yilda tashkil etilgan boʻlib, armiya bilan bir qatorda havo kuchlari va havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari, milliy gvardiya va xavfsizlik xizmati chegara qoʻshinlari ham tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov yangi tashkil etilgan quruqlikdagi qoʻshinlar safini toʻldirish uchun Sovet Qurolli Kuchlari safidagi mahalliy oʻzbeklarni Oʻzbekistonga chaqira boshlagan edi, biroq koʻpchilik qaytishdan bosh tortgan va fuqaroligidan voz kechgan. Ofitserlar korpusining asosiy qismini ruslar tashkil etgan, roʻyxatga olinganlar esa asosan oʻzbeklar edi.

Shundan soʻng, Oʻzbekiston Markaziy Osiyoda Rossiya Federatsiyasi fuqarolarining armiyada xizmat qilishiga yoʻl qoʻymagan yagona davlatga aylandi va slavyan zobitlarini oʻzbeklar bilan almashtira boshladi. Mustaqillik paytida armiya qoʻmondonligi asosan slavyan millati vakillaridan tashkil topgan edi. Shu sababli, oʻzbeklarga yuqoriroq lavozimlar berish, slavyan millatiga mansub harbiylarni esa pastroq unvonlarga tayinlash boʻyicha saʼy-harakatlar amalga oshirildi. Oʻzbekistonda qolishga qaror qilgan slavyanlar oʻzbek fuqaroligini qabul qilishdi.

Oʻzbekistonda uchta yirik Sovet harbiy akademiyalari: Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti, Chirchiq oliy tank komandir-muhandislik bilim yurti va Samarqand avtomobilchi komandir-muhandislar oliy harbiy bilim yurti joylashgan. Bu hukumatning oʻzbek zobitlarini Rossiyaga malaka oshirish uchun yubormasligiga sabab boʻldi. 1994-yilda barcha boʻlinmalarning ofitserlarini tayyorlash uchun Qurolli Kuchlar akademiyasi ham tashkil etildi. Armiyada oʻzbek tili tobora koʻproq qoʻllanila boshlagan boʻlsa-da, qoʻllanmalarning koʻpchiligi rus tilida boʻlgani va Oʻrta Osiyo turkiy tillarida tegishli harbiy lugʻat yoʻqligi sababli, ofitserlarni tayyorlashda asosiy til rus tili boʻlib qoldi.

1997-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlarining CENTRASBAT dasturi mamlakatda joylashtirilishi rejalashtirilgan Oʻzbekiston va Amerika harbiy qoʻshinlari oʻrtasidagi qoʻshma mashgʻulotlarni moliyalashtirish uchun 5 million dollardan ortiq mablagʻ ajratgan. Keyinchalik 1998-yilda AQSh generali oʻquv mashgʻulotlarida qatnashgan boʻlinma joylashgan Oʻzbekiston harbiy bazasiga tashrif buyurdi. U mashgʻulotlarda ishtirok etganlardan qoʻl koʻtarishni soʻraganida, faqat ikkita askar qoʻlini koʻtargan. Oʻzbek askarlarining aksariyati majburiy harbiy xizmat muddati tugagach, armiyani tark etadi. AQSh Kuchlari bu holatni Qirgʻiziston va Qozogʻistonda ham kuzatgan. Armiya qoʻmondonlik, xizmat koʻrsatish va jihozlash jihatidan Sovet armiyasiga oʻxshash edi. Yuqori lavozimdagi qoʻmondonlar qaror qabul qilish erkinligini cheklaydigan qatʼiy buyruqlar berishgan.

2003-yilda Mudofaa vazirligi chaqiruv muddati 18 oydan 12 oygacha qisqartirilganini, ofitserlar maktablarida oʻqiganlar esa atigi 9 oy xizmat qilishlari kerakligini eʼlon qildi. Bu qaror yuqori lavozimdagi harbiy xodimlarni uzoqroq xizmat qilishga ragʻbatlantirishga qaratilgan edi. Biroq, „dedovshina“ keng tarqalgani sababli, ularni armiyaga chaqirmaslik uchun yollash boʻlimi xodimlariga pora bergan.

 Tashkilot 

 Okruglar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Uzbekistani_soldiers_on_manuevers. JPG/230px-Uzbekistani_soldiers_on_manuevers. JPG|right|thumb|337x337px| Oʻzbek askarlari qoʻldan qoʻlga mashqlarini bajarmoqda
Armiya tarkibidagi beshta harbiy okrugga Nukus shahridagi Shimoli-gʻarbiy harbiy okrug, Qarshi shahridagi Janubi-gʻarbiy maxsus harbiy okrug, Jizzaxdagi Markaziy harbiy okrug va Fargʻonadagi Sharqiy harbiy okrug kiradi. 2001-yilda Toshkent garnizoni Toshkent harbiy okrugiga aylantirildiBakhtiyar Kamilov, Formation of Conceptual Approaches to the Problems of Ensuring National Security in Central Asian States – Uzbekistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan and Turkmenistan.
Okruglar Bosh qarorgohning joylashuvi Izohlar Shimoli-gʻarbiy harbiy okrugi Bosh qarorgoh Nukus Qoraqalpogʻiston, Xorazm viloyati Janubi-gʻarbiy maxsus harbiy okrugi Bosh qarorgoh Qarshi Qashqadaryo viloyati, Surxondaryo viloyati, Buxoro viloyati, Navoiy viloyati Markaziy harbiy okrugi Bosh qarorgoh Jizzax Jizzax viloyati, Samarqand viloyati, Sirdaryo viloyati Sharqiy harbiy okrugi Bosh qarorgoh Fargʻona Fargʻona viloyati, Andijon viloyati, Namangan viloyati Toshkent harbiy okrugi Bosh qarorgoh Toshkent Toshkent viloyati, 2001-yil tashkil topgan

 Mutaxassisliklar 

 Motooʻqchi qismlar
 Tank qoʻshinlari
 Maxsus operatsiyalar kuchlari
 Razvedka
 Muhandislik qoʻshinlari
 Kimyoviy himoya qoʻshinlari
 Signallar
 Elektron kurash qismlari
 Logistika
 Topogeodeziya

 Tuzilmalar roʻyxati 
Fargʻonada toʻrtta motooʻqchilar brigadasi va 17-Havo hujum brigadasi (Sovet Havo-desant Kuchlarining sobiq 387-Havo-desant oʻquv polki) mavjud. Motorlashtirilgan brigadalar Buxoro, Samarqand, Termiz, Nukus, Andijon shaharlari atrofida joylashgan. Quyida sanab oʻtilgan quyi darajadagi brigadalar, harbiy okrug shtab-kvartirasi bilan bir shaharda joylashganligi yoki aniq harbiy okruglar mas’uliyati hududida ekanligi sababli, turli harbiy okruglarga tegishli deb hisoblanadi.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Visit_of_the_Minister_of_Defense_of_the_Russian_Federation_09.jpg/220px-Visit_of_the_Minister_of_Defense_of_the_Russian_Federation_09.jpg|thumb| Mudofaa vazirligidagi Faxriy Qoʻriqlash Bataloni

 Armiya shtab-kvartirasi (Toshkent) 

 Toshkent harbiy okrugi Faxriy Qoʻriqlash Bataloni
 Muhandislik brigadasi
 Sharqiy harbiy okrug „Lynx“ Maxsus Kuchlari Bataloni

 Doimiy armiya 

 Oʻquv polki (Chirchiq)
 387-Havo desantlarini tayyorlash polki
 17-Havo hujumi brigadasi (Fargʻona), accessed late September 2007 and June 2010 – 5000 nafargacha askardan iborat boʻlib, ilgari Sovet Ittifoqining 105-Gvardiya Vena havo-desant diviziyasi boʻlgan.
 1-motooʻqchi brigadasi (Chirchiq)
 2-motooʻqchi brigadasi (Samarqand)
 3-motooʻqchi brigadasi (Termiz)
 25-motooʻqchi brigadasi (Qarshi; 08579-sonli harbiy qism)
 37-motooʻqchi brigadasi (Andijon)Press-service of the President of the Republic of Uzbekistan: Islam Karimov: no one can turn us from our chosen path 
 15-Mustaqil Maxsus Kuchlar Brigadasi
 Tank polki (Ohangaron)

 Obyektlari 

 Kattaqoʻrgʻon oʻquv maydonchasi
 Gʻurumsaroy oʻquv maydonchasi
 Forish togʻi oʻquv hududi
 Shoʻrsuv oʻquv maydonchasi
 Angren oʻquv maydonchasi
 Nuriston oʻquv maydonchasi
 Termiz poligoni
 Nukus oʻquv maydonchasi

 Mashqlar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Exercise_-_Cooperative_Osprey_%2798_-_09.jpg/250px-Exercise_-_Cooperative_Osprey_%2798_-_09.jpg|right|thumb|250x250px| Oʻzbek askarlari Osprey '98 mashqlar kooperativida
Oʻzbekiston qoʻshinlari Shimoliy Karolinadagi Lejeune lagerida AQSh dengiz piyodalari korpusi tomonidan oʻtkazilgan Tinchlik uchun hamkorlik mashqlari kooperativi Osprey ’96 da ishtirok etgan. Keyinroq ular Hamkorlik mashqlari Osprey ’98 da ham qatnashishgan.

2004-yil sentyabr oyida Britaniya armiyasining (oʻsha paytdagi) Qirollik Uels polki (hozirgi Qirollik Uels 3-batalyoni) Oʻzbekiston armiyasining Tinchlikparvar batalyoni bilan Forish togʻ oʻquv maydonida „Amir Temur ekspressi“ mashgʻulotida ishtirok etdi. Bu NATO homiyligidagi „Tinchlik yoʻlida hamkorlik“ dasturi doirasida oʻtkazilgan uch haftalik harbiy mashgʻulot edi. 

 Joriy uskunalari 
Maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbekiston qurolli kuchlarining oʻqotar qurollari orasida AK-47, AK-74, Dragunov snayper miltigʻi, Makarov PM toʻpponchasi va PK bor.
Joriy uskunalarNomTasvirKelib chiqishiTuriMiqdoriKichiq qurollarMakarov PM180x180pxSovet IttifoqiYarim avtomatik pistoletAK-47200x200pxSovet IttifoqiHujum miltigʻiAKM200x200pxSovet IttifoqiHujum miltigʻiAK-74200x200pxSovet IttifoqiHujum miltigʻiRPK200x200pxSovet IttifoqiOtryad avtomatik quroliPKM200x200pxSovet IttifoqiUmumiy maqsadli pulemyotSVD200x200pxSovet IttifoqiBelgilangan oʻq otuvchi miltiqGranata otuvchilarRPG-7200x200pxSovet IttifoqiRaketar granata otish moslamasiRPG-16Sovet IttifoqiRaketar granata otish moslamasiSPG-9200x200pxSovet IttifoqiOrqaga qaytmaydigan miltiqTanklarT-72200x200px
 Sovet IttifoqiAsosiy jangovor tank70[↑ The International Institute For Strategic Studies IISS The Military Balance 2010. – Nuffield Press, 2010. – S. 373. – .]T-64B200x200px
 Sovet IttifoqiAsosiy jangovor tank100T-62M/MV200x200px
 Sovet IttifoqiAsosiy jangovor tank170T-54200x200px
 Sovet IttifoqiAsosiy jangovor tank80Piyoda askarlarning jangovar mashinalariBMP-1200x200px
 Sovet IttifoqiPiyodalar jangovor mashinasi180BMP-2200x200px
 Sovet IttifoqiPiyodalar jangovor mashinasi270BMD-1200x200px
 Sovet IttifoqiPiyodalar jangovor mashinasi120BMD-2200x200px
 RossiyaPiyodalar jangovor mashinasi9Oshkosh M-ATV200x200px
 Qo'shma ShtatlarPiyodalar jangovor mashinasi308Nurol Ejder (4x4 versiyasi)TurkiyaPiyodalar jangovor mashinasi24 xizmatda (+1000 buyurtma qilingan)Xodimlarni tashuvchilarBTR-60200x200px
 Sovet IttifoqiZirhli transport vositasi24BTR-70200x200px
 Sovet IttifoqiZirhli transport vositasi25BTR-80200x200px
 Sovet IttifoqiZirhli transport vositasi210BTR-D200x200px
 Sovet IttifoqiZirhli transport vositasi50BRM-1K200x200px
 Sovet IttifoqiZirhli transport vositasi6BRDM-2200x200px
 Sovet IttifoqiZirhli transport vositasi13Raketa artilleriyasiBM-21 Grad200x200px
 Sovet Ittifoqi122 mm koʻp raketa tashuvchi50BM-27 Uragan200x200px
 Sovet Ittifoqi122 mm koʻp raketa tashuvchi48Taktik ballistik raketa tizimlariOTR-21 Tochka200x200px
 Sovet IttifoqiTaktik ballistik raketa5Havo hujumiga qarshiHQ-9200x200px
 XitoyUzoq masofali „yer-havo“ raketasi1 batareyasiOʻziyurar artilleriya2S1 Gvozdika200x200px
 Sovet Ittifoqi122 mm oʻziyurar gaubitsa182S9 Nona200x200px
 Sovet IttifoqiOʻziyurar 120 mm542S5 Giatsint-S200x200px
 Sovet Ittifoqi152 mm oʻziyurar gaubitsa172S7 Pion200x200px
 Sovet Ittifoqi203 mm oʻziyurar gaubitsa48Logistika va kommunal transport vositalariUAZ-469200x200px
 Sovet IttifoqiYengil foydalanish avtomobiliZIL-131200x200px
 Sovet IttifoqiUmumiy maqsadli yuk mashinasi

 Manbalar 

Turkum:Oʻzbekiston qurolli kuchlari