Ultimate Fighting Championship

Ultimate Fighting Championship (UFC) ( — Ultimate Fighting Championship) Amerika Qoʻshma Shtatlarining Las-Vegas shahrida joylashgan aralash yakkakurashlar (shuningdek, MMA nomi bilan ham tanilgan) bilan shugʻullanuvchi sport tashkiloti (). Bu tashkilot butun dunyo boʻylab eng sara sportchilarni raqobatlashishi uchun tashkil etilgan boʻlib, „Endeavour Group Holdings“ shoʻba korxonasi „Zuffa“ kompaniyasiga tegishli hisoblanadi va ular tomonidan boshqariladi.

1993-yilda Denverda oʻtkazilgan birinchi turnirning muvaffaqiyati yangi musobaqalarni oʻtkazishga turtki boʻlgan, ammo Nevada shtatining bosimi ostida kompaniya qoidalarni sezilarli darajada oʻzgartirishga majbur boʻldi va musobaqani tomoshadan sportga aylanishiga olib keldi.

2001-yilda Station Casinos egalari Lorenzo va Frank Fertittalar tomonidan sotib olinganidan va sobiq boks promouteri Dana Uayt tashkilot prezidenti etib tayinlanganidan soʻng, KFC AQSh va boshqa mamlakatlarda agressiv kengayishini boshladi.

2007-yilda Yaponiyaning Pride Fighting Championships tashkiloti asosiy raqibi sotib olinganidan soʻng, UFC aralash yakkakurash janglarining dunyodagi eng yirik targʻibotchilaridan biriga aylangan.

2012-yil holatiga koʻra, UFC dunyoning eng yaxshi MMA jangchilariga mezbonlik qilgan. Shuningdek, janglar 130 mamlakatda 20 xil tilda translyatsiya qilib efirga uzatiladi.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/UFC_74_Respect_Bout.jpg/200px-UFC_74_Respect_Bout.jpg|thumb|212x212px| Sakkizburchak (yoki oktagon) — janglar oʻtkaziladigan qafas UFC ramziga aylangan va birinchi turnirdan beri oʻzgarmagan.
Dastlabki UFC turnirlari ochiq vazn toifasida oʻtkazilgan va UFC 3 turnirida Keyt Xekni va Emmanuel Yarboro oʻrtasidagi jangda boʻlgani kabi, ikki jangchi oʻrtasidagi vazn farqi baʼzan 180 kilogrammga yetgan. Biroq, UFC janglari boʻy va vazn gʻalaba uchun hal qiluvchi omil emasligini tez-tez isbotlab turgan.

 Qarama-qarshilik va islohot 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/McCainInDenverMay29Of2008.jpg/220px-McCainInDenverMay29Of2008.jpg|thumb| Islohotlardan oldin senator Jon Makkeyn UFCga faol qarshilik qilgan|212x212px
UFC oʻzining yangiligi, realizmi va ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishi tufayli deyarli darhol ommaviy mashhurlikka erishgan. Janglarning shafqatsizligi va targʻib qilish usullari, xususan, turnirlarni „qoidalarsiz janglar“ deb reklama qilish orqali tezda tanqidiy eʼtiborni tortgan. Senator Jon Makkeynga birinchi UFC tadbirining lentasi yuborilganida, Makkeyn darhol bu turnirni jirkanch deb hisoblagan. Makkeyn shaxsan UFCni taqiqlash uchun faol qarshilik olib borgan va buni „odamlarning xoʻroz urishishi“ deb atagan. Makkeyn AQShning 50 ta shtatlarining hukumatlariga turnirni taqiqlashni soʻrab xatlar yuborgan.

UFC shuningdek, boshqa shtatlarda, jumladan Ayova, Missisipi, Luiziana, Vayoming va Alabamada raqobatni davom ettirib, davlat sport qoʻmitalari bilan ishlashda davom etgan.

 „Zuffa“ni sotib olish 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Dana_White_headshot.jpg/150px-Dana_White_headshot.jpg|right|thumb|222x222px| Dana Uayt 2001 yildan beri UFCning amaldagi prezidenti.
Janglar oʻtkazish uchun ruxsat olish bilan uzoq sinovlardan soʻng, SEG bankrotlik yoqasida qolgan. 2001-yilda kompaniya sobiq boks promouteri Dana Uayt va „Station Casinos“ rahbarlari Frank va Lorenzo Fertittadan UFCni sotib olish taklifini oldi. Bir oy oʻtgach, 2001-yil yanvar oyida Fertitta UFC tomonidan maxsus yaratilgan „Zuffa“ kompaniyasi orqali 2 million dollarga sotib olindi ( — kurash).
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/UFC_88_-_Time_Square.JPG/150px-UFC_88_-_Time_Square.JPG|right|thumb|150x150px| Nyu-Yorkdagi Tayms maydonida Chak Liddell va Rashad Evans ishtirokidagi UFC 88 posteri.
2007-yil mart oyida UFC va yaponiyalik raqib „Pride Fighting Championships“ kelishuvni eʼlon qildi, natijada aka-uka Fertitta va UFC Pride aktivlarini 70 million dollardan kamroqqa sotib olishganThe Hot List, ESPNews, data efira 27 marta, 2007.

 „Strikeforce“ sotib olinishi 
2011-yil mart oyida Dana Uayt „Strikeforce“ni sotib olganini eʼlon qilgan. Uaytning fikriga koʻra, „Strikeforce“ avvalgidek ishlashda davom etadi. Biroq, u hozirda ishlamasligini maʼlum qilgan.

EBITDA (foizlar, soliqlar va amortizatsiyadan oldingi daromad) 2005 va 2006-yillar orasida ikki baravardan koʻproq oʻsdi, bu 2006-yilda daromadning 40 % dan ortigʻini tashkil etdi. „Wrestling Observer Newsletter“ sharhlovchisi Deyv Meltzerning soʻzlariga koʻra, „Zuffa“ 2006-yilda 190 million dollar ishlab, 76 million dollar foyda koʻrgan (soliqlardan oldin) .

 Qoidalar 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/US_Navy_070713-N-7317W-006_Command_Master_Chief_Clarence_Frye_gives_Ultimate_Fighting_Championship_%28UFC%29_referee_Big_John_Mcarthy_a_flight_deck_jersey_to_thank_him_for_visiting_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Harry_S._Truman.jpg/150px-thumbnail.jpg|right|thumb|150x150px| Politsiya zobiti Jon Makkarti (chapda) oʻz faoliyati davomida 535 ta jangni nazorat qilgan oktagonda hakam sifatida mashhurlikka erishgan.
UFC uchun amaldagi qoidalar dastlab Nyu-Jersi sport boshqaruvi departamenti tomonidan oʻrnatilgan. Nyu-Jersida qabul qilingan „Aralash jang sanʼatining yagona qoidalari“ Nevada, Luiziana va Kaliforniyada ham tasdiqlangan. Ushbu qoidalar Qoʻshma Shtatlardagi boshqa promoshinlari tomonidan qoʻllanilib, ushbu shartlarni qabul qilgan shtatlar uchun majburiy boʻlib qolgan va shu bilan professional MMA sportchilari uchun „de-fakto“ standart qoidalar roʻyxati shakllantirilgan.

 Raundlar 
UFC musobaqasining har bir bosqichi besh daqiqa davom etadi. Chempionlik uchun o‘yinlar (chempionlik kamari uchun) yoki asosiy musobaqalar uchun jang davomiyligi besh raund, oddiy o‘yinlar uchun esa uch raund deb belgilangan. Davralar orasida bir daqiqalik tanaffus mavjud.

 Ogʻirlik toifalari 
2016-yil yanvar holatiga koʻra UFCda 9 ta vazn toifasi mavjud boʻlgan (nomdor boʻlmagan janglarda yarim kilogrammdan ortiq vaznga ruxsat berilgan):
Ogʻirligi (kg) Ogʻirligi (lbs) Oʻzbekcha turkum nomi Ingliz turkumi nomi Qavat 93 — 120 206 — 265 Ogʻir vazn Heavyweight Erkak 84 — 93 186 — 205 Quyi ogʻir vazn Light heavyweight Erkak 77 — 84 171 — 185 Oʻrta vazn Middleweight Erkak 70 — 77 156 — 170 Yarim oʻrta vazn Welterweight Erkak 66 — 70 146 — 155 Yengil vazn Lightweight Erkak 61 — 66 136 — 145 Yarim yengil vazn Featherweight Erkak Ayol 57 — 61 126 — 135 Yarim o'rta yengil vazn Bantamweight Erkak Ayol 53 — 57 116 — 125 Quyi yengil vazn Flyweight Erkak Ayol 48 — 52 106 — 115 Super yengil vazn Strawweight Ayol
Ogʻirligi (kg) Ogʻirligi (lbs) Ruscha turkum nomi Ingliz turkumi nomi 120 dan 266 dan Super ogʻir vaznli Super Heavyweight

 Qoidabuzarliklar 
Nevada shtati Atletika komissiyasi hozirda quyidagi qoidabuzarliklar roʻyxatini tuzgan:
Toʻliq roʻyxat Bosh zarbalari(orqa qismi)
 Har qanday yoʻl bilan koʻzlarga ziyon yetkazish
 Tishlash
 Soch tortish
 Barmoqlarni yonoqda ushlash
 Barmoqlarni tanadagi teshiklarga tiqiish (burun, quloq va boshqalar).)
 Raqibni kesish yoki jarohatlash
 Kichik boʻgʻinlar (barmoqlar) bilan manipulyatsiyalar
 Orqa miya yoki boshning orqa qismiga zarbalar
 Tirsakning yordamida beldan pastga zarba berish (shuningdek, „oʻn-ikki-olti“ yoki "muskomanda" deb ham ataladi)
 Tomoq qismiga har qanday yoʻl bilan urish, traxeyani ushlash
 Tana qismlarini choʻzish, chimchilash yoki burish
 Klavikula tutqichi
 Moyil raqibni boshiga tepish
 Engashib turgan raqibni tizzalari bilan boshiga urish
 Yiqilgan raqibni oyoq osti qilish
 Tovon qismi bilan raqibning buyragiga urish
 Raqibni boshi yoki boʻyni bilan teskari qilib yerga urish
 Raqibni ring yoki oʻralgan maydondan tashqariga uloqtirish
 Raqibning shorti yoki qoʻlqopini ushlab turish
 Raqib yokiga hakamga qarata tupurish
 Raqibga shikast yetkazishi mumkin boʻlgan sportchiga xos boʻlmagan xatti-harakatlar
 Himoya uchun oktagon qafasini ushlab olish
 Ringda yoki oʻralgan maydonda soʻkinish
 Tanaffus vaqtida raqibga hujum qilish
 Hakam nazoratidagi raqibga hujum qilish
 Raund tugashini eʼlon qilgan gongdan keyin raqibning hujumi
 Hakamning koʻrsatmalariga atayin eʼtibor qilmaslik
 Ikkilanish, raqib bilan aloqa qilmaslik, qasddan yoki qasddan ogʻiz qoʻriqchisini tupurish yoki yaralangandek tuyulish.
 Halqa burchagi yordamida shovqin
 Oʻyin davomida sochiqni tashlash.

 Moliyaviy mukofotlash 
Qoidaga koʻra, UFC jangchilari barqaror maosh olmaydilar va ularning daromadlari shartnoma shartlariga qarab oʻzgaradi. Taniqli boʻlmagan jangchilar 4000 dollardan daromad olishlari mumkin. Chempionlar va mashhur jangchilar esa har bir jang uchun bir necha million dollargacha daromad olishlari mumkin. Chempionlar uchun shartnomada belgilangan mablag'dan tashqari, har bir ko'rish uchun to'lovdan ulush ham beriladi. Bitta jang uchun 1 million dollarlik shartnoma qilgan birinchi jangchi Irlandiyalik Konor Makgregor  boʻlgan. Eng katta qiymatdagi shartnoma taklif qilingan jangchi esa Frensis Ngannou bo'lgan. Jangchilar qancha daromad ishlab topishidan qat'iy nazar oʻzi murabbiylari, menejerlari, burchaklar va boshqalar xizmatlarni ko'rsatuvchilarga o'zlari harajatlarni qoplash uchun javobgardir. Koʻpgina jangchilar homiylik orqali ham pul ishlashadi, bu koʻpincha asosiy toʻlovdan ancha ortadi.

Shuningdek, „Tunning ijrosi“ (2 ta mukofot) va „Tunning eng yaxshi jangi“ (ikkala ishtirokchi ham mukofotlanadi) uchun asosiy to‘lov ustiga 50 000 dollar bonus tizimi ham mavjud.

 Hozirgi chempionlar 
(2022-yil 23-avgust holatidagi maʼlumotlar)
+Boʻlim Chempion Gʻoliblik sanasi Himoya soni Erkaklar Ogʻir vazn Jon Jones 2023-yil 4-mart (UFC 285) 0 Yengil ogʻir vazn Aleks Pereyra 2023-yil 11-noyabr (UFC 295) 1 Oʻrta vaznDrikus dyu Plessi 2024-yil 20-yanvar (UFC 297) 0 Yarim oʻrta vazn Leon Edvards 2022-yil 20-avgust (UFC 278) 2 Yengil vazn  Islom Maxachev 2022-yil, 22-oktabr (UFC 280) 3 Yarim yengil vazn Ilya Topuriya 2024-yil 17-fevral (UFC 298) Yarim o'rta yengil vazn Shon O'melliy 2023-yil, 19-avgust (UFC 292) 1 Quyi yengil vazniAleksandr Pantoja 2023-yil 8-iyul (UFC 290) 2 Ayollar Yarim yengil vaznEgasiz Yarim o'rta yengil vazn Rakel Pennington 2024-yil 20-yanvar (UFC 297) 0 Quyi yengil vazni Aleksa Grasso 2023-yil 4-mart (UFC 285) 1 Super yengil vazn Zang Veili 2022-yil 12-noyabr (UFC 281) 2

 Manbalar