Entomofobiya

Entomofobiya – bu bir yoki bir nechta hasharotlar sinfidan haddan tashqari kuchli darajada qoʻrqish yoki haqiqiy boʻlmagan qoʻrquv bilan tavsiflangan va DSM-5 tomonidan fobiya sifatida taqdim etilgan oʻziga xos fobiya turi hisoblanadi. Aniqroq holatlarga katsaridafobiya (suvaraklardan qoʻrqish), melissofobiya (asalarilardan qoʻrqish), mirmekofobiya (chumolilardan qoʻrqish) va lepidofobiya (kuya va kapalaklardan qoʻrqish) kabi fobiya turlari kiradi. Psixologik tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, Amerika Qoʻshma Shtatlari aholisining 6 foizini bu fobiya bilan ogʻrigan insonlar tashkil etadi.

 Kelib chiqishi 
Entomofobiya yoshlikdagi yoki umuman hayoti davomidagi hasharot(lar) bilan sodir boʻlgan travmatik tajribadan keyin rivojlanishi mumkin. Bu fobiya tez yoki aksincha umuman rivojlanmay qolishi ham mumkin va hayvonlarga nisbatan boʻladigan fobiyalar orasida keng tarqalgani hisoblanadi. Odatda bir kishi hasharotlarning oʻziga xos turidangina qoʻrqadi, lekin baʼzi hollarda bu qoʻrquv barcha hasharotlar ehtimol, boʻgʻimoyoqlilarining hamma turlariga nisbatan boʻlgan qoʻrquvni oʻzida aks ettirishi ham mumkin.

 Alomatlari 
Entomofobiya bilan ogʻrigan odamda quyidagi alomatlar namoyon boʻlishi mumkin:

 Qoʻrquv hissi
 Xavotir
 Qaltirash
 Vahima
 Yurakning tez urishi
 Nafas qisilishi
 Puls tezligining keskin oshishi
 Koʻngil aynishi
 Yigʻlash

 Davolash usullari 
Entomofobiya bemordagi ayrim xatti-harakatlarning oʻzgarishiga olib keladi, jumladan, entomofobiya bilan ogʻrigan odam hasharotlarning oʻziga xos turiga duch kelishi mumkin boʻlgan holatlardan uzoqroq boʻlishga harakat qiladi. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi ushbu fobiya turini davolashning samarali usuli hisoblanadi.

Ongostiga taʼsir qilish terapiyasi hashorotlardan qoʻrqadigan odamlar uchun samarali davolash usuli ekanligi isbotlangan. Odamlar oʻzlarini qulay ochiq muhitda, masalan, park yoki bogʻda sayr qilishlari va uzoq vaqt davomida asta-sekinlik bilan hasharotlarga yaqinlashishi tavsiya etiladi.

Hashoratlarni kamera yoki smartfon orqali suratga olish ham samarli usullardan biri ekanligi isbotlangan. Chunki hasharotlarni masofadan turib (ekran orqali) koʻrish ishonchni mustahkamlashga yordam beradi. Vaqt oʻtishi bilan odamlar yaxshiroq suratga olish uchun hasharotlarga yaqinlashishlari mumkin. Bu jarayonda shoshmaslik kerak, odamlar oʻzlarini qulay his qilishlari, hasharotlarni yaqindan tomosha qilishni oʻrganishlari uchun koʻp vaqt ketishi ham mumkin.

Hashoratlar haqida oʻrganish, shuningdek, ularning ekologiyasini tushunishga yordam beradi, natijada qoʻrquvning nooʻrin ekanligini asoslaydi.

Bolaning hasharotlarga nisbatan boʻlgan qoʻrquvini yengishda tavsiya etilgan usullardan yana biri qoʻrquvga qarshi turishni oʻrgatishdir (oʻziga xos fobiyalarni davolashda umumiy yondashuv), biroq hasharot turiga koʻra davolash dasturlari turlicha boʻlishi ham mumkin.

 Manbalar 

Turkum:Fobiya