Mihail Çakir

Mihail Çakir (1861-yil 9-may, Chadir Lunga — 1938-yil 8-sentyabr, Kishinyov) — Gagauz ruhoniysi va pedagogi. Rossiya imperiyasida gagauz tilida chop etilgan kitoblarni ilk bor nashr qildirgan inson hisoblanadi.

 Hayoti 
Mihail Çakir 1861-yil 9-may kuni Chadir Lunga qishlog‘ida gagauzlik papaz oilasida tug‘ilgan. Çakir Kishinyovdagi ilohiyot fakultetida tahsil olgan. Oʻqishini tugatgach, erkaklar ilohiyot maktabida dars berib kelgan. U yerda uch yil ishlagach, Kishinyov maktab kengashining raisi etib saylanadi. 1896-yilda u Moldova tilida kitob chiqarishga ruxsat soʻrab Rossiya imperiyasining Taʼlim vazirligiga murojaat qiladi. Moldova matni rus tilidagi matnga parallel ilova qilinishi sharti bilan ushbu kitobning chiqarilishiga ruxsat beriladi.

1901-yildan beri Çakir Moldova grammatikasi, rus tili va grammatika darslari boʻyicha bir nechta kitoblarni nashr ettiradi. Moldovaliklarni rus tilini o‘rganishga yordam beradigan darsliklarning o‘n to‘rt yil ichida uchtasi nashr qilinadi. 1904-yilda Chaqir gagauz tilida diniy adabiyotlarni nashr qilish uchun ruxsat so‘rab Pravoslav cherkovining Sinodiga murojaat qiladi. Uch yil oʻtgach, Gagauz tilidagi tarjima Eski Ahd va Matto Injilidan tanlangan parchalar bilan nashr etiladi. Çakirga gagauz zamondoshlari bosma tilning havoriysi deb nom berishgan.

1918-yildan keyin, Bessarabiya Ruminiya qirolligi tarkibiga kirgach, Çakir gagauz yozuvini avvalgi kirill yozuvidan lotin yozuviga o‘tkazish tashabbusi bilan chiqadi. 1924-yilda u Bessarabiyani ruminlashtirishga qarshi kurashni muvofiqlashtirish uchun pravoslav cherkoviga qarashli „Aleksandr Nevskiy“ tashkilotiga kelib qoʻshiladi. Çakir 1933-1934-yillarda Ruminiyaning „Viata Basarabiei“ jurnalida ishlaydi. 1934-yilda u gagauz tilida „Bessarabiyalik gagauzlar tarixi“ va ikki yildan soʻng „Gagauzlarning toʻy marosimlari“ haqida kitob nashr ettiradi. 1938-yilda Çakir „Gagauzcha-rumincha lugʻat“ni nashrdan chiqaradi. „Bessarabiyalik gagauzlar tarixi“ asarining bir nusxasini Atatürkga sovgʻa sifatida joʻnatadi. Oʻz navbatida Atatürk gagavuz xalqining assimilyatsiyaga uchrashining oldini olish maqsadida koʻplab turkcha kitoblar va oʻqituvchilarni Bessarabiyaga joʻnatadi.

Çakir 1938-yilda qisqa muddatli kasallikdan soʻng vafot etadi va Kishinyovdagi Arman koʻchasidagi Markaziy qabristonga dafn qilinadi.

 Merosi 
Mihail Çakir professional darajada tayyorlangan manbalarning tadqiqotchisi boʻlmasa-da, uning tarix va gagauz anʼanalariga qoʻshgan hissasi buyuk. Zamonaviy gagauz olimlari qiyosiy tarixiy nuqtai nazardan olib borilgan tadqiqotlar uchun qimmatli manba sifatida oʻz ilmiy ishlarida unga murojaat qilishadi.

Çakirning adabiy va tarixiy taʼsiridan tashqari, Gagauz xalqini taʼriflashdagi yuksak oʻrni, ayniqsa, Gagauz xalqining maʼnaviy-axloqiy tomonlarini koʻrsatishda bir ramzga aylangani taʼkidlanadi. Gagauziya Prezidenti Mixail Formuzal 2011-yilni Mihail Çakir yili deb eʼlon qilgan.

 Tadqiqotlari 

 Bucoavna, 1900
 Rusesc şi Moldovenesc cuvantelnic, 1907
 Agiutorid moldovenilor în vremea învățăturii limbii rusească, 1911
 Dicśionar găgăuzo (turko) romani, 1938

 Manbalar 

Turkum:1938-yilda vafot etganlar
Turkum:1861-yilda tugʻilganlar