Nangar Khel qirgʻini

Nangar Khel qirgʻini, baʼzan Nangar Khel hodisasi deb ham ataladi, 2007-yil 16-avgustda Afgʻonistonning Nangar Khel qishlogʻida (Paktika viloyati) sodir boʻlgan. Polsha gʻildirakli zirhli mashinasiga (KTO Rosomak) zarar yetkazgan qoʻzgʻolonchilarning pistirmasidan bir necha soat oʻtgach, Xalqaro Xavfsizlik Kuchlarida qatnashgan elita 18-Havo-desant-hujum batalyonidan polshalik askarlarning patruli ogʻir pulemyot va 60 ta qurolni ishga solib hujumga oʻtdi. Hujum natijasida olti nafar tinch aholi, jumladan bir homilador ayol va uch bola halok bo‘ldi, yana uch nafar ayol og‘ir yaralandi.

 Voqea 
Afgʻon urushi kundaligining D9 161030z harbiy hisobotiga koʻra, patrul 26 marta minomyotdan oʻq uzgan, shundan uchtasi toʻy marosimi boʻlib oʻtayotgan majmuaga tushgan. Qishloq aholisi minomyotlardan oʻqqa tutilganda qishloqdan oʻq uzilmaganini taʼkidlagan, Polsha askarlari esa qishloq yaqinidagi toʻrt kishiga avtomatdan oʻq uzganliklarini, ular esa oʻz navbatida javob oʻq uzganini aytishgan. Qishloq aholisining taʼkidlashicha, polshalik askarlar Tolibon jangarilari qishloq yaqinidagi toliblarning amaliyotiga qarshi boʻlganligi sababli qishloqqa kelib, Tolibon jangarilari portlovchi qurol oʻrnatganligi haqida maʼlumotlarni qidirganlar.

Polsha harbiylari qishloq aholisi bilan „ishonch va munosabatlar“ oʻrnatish uchun xayrixohlik belgisi sifatida muntazam tashrif buyurish, qishloq aholisi bilan aloqa qilish, oziq-ovqat va kerakli materiallarni yetkazib berishni rejalashtirgan edilar. Keyinroq qurbonlarning oilalariga tovon puli to‘langan, jarohatlangan afg‘onlar esa jarohatlarini Polshadagi kasalxonaga davolash uchun olib ketilgan.

Hujum natijasida sakkiz nafar begunoh tinch aholi, jumladan, homilador ayollar va bolalar halok boʻldi. 2008-yilda mudofaa vaziri Aleksandr Shchiglo jurnalistdan voqea haqida soʻralganda javob berishdan qochishga urinib, ayblanayotgan askarlarni „tinch aholiga oʻq uzgan ahmoqlar guruhi“ deb atagan.

 Sinov 
2008-yil 6-iyulda prokurorlar tergovni yakunladilar va Charli jangovar guruhining yetti nafar askariga (ikki ofitser, ikkita unter-ofitser va uchta oddiy askar) qarshi Varshava Harbiy okrug sudiga ularni tinch aholini repressiya qilishda noqonuniy nishonga olish harbiy jinoyatini sodir etishda ayblab, ayblov xulosasini yubordilar Kapitan Olgierd C. va uning odamlari oʻzlarini aybsiz deb aytishdi. Ulardan olti nafari (tinch aholini o‘ldirishda ayblangan) aybdor deb topilsa, 12 yildan 25 yilgacha, hatto umrbod qamoq jazosiga mahkum etilishi kerak edi. Yana biri (qurolsiz insonga o‘t otganlikda ayblangan) 25 yilgacha qamoq jazosiga hukm qilingan. Sud matbuot kotibining soʻzlariga koʻra, „Bu nafaqat Polshada, balki Yevropada yoki hatto dunyoda ham kamyob sud jarayonidir“. Shunga qaramay, chet el ommaviy axborot vositalarida bu ishga unchalik eʼtibor berilmadi.

Sud jarayoni 2009-yilning fevralida boshlangan. May oyida Polsha mudofaa vaziri Bogdan Klich koʻrsatma berib, u hududdagi AQSh kuchlari qoʻmondoni fikriga asoslanib, voqeani „xatolik sodir bo‘lgan“ deb atadi. Aybdorlar askarlar, shuningdek, koʻplab harbiy ofitserlar va taniqli shaxslar, jumladan, Polsha maxsus kuchlari GROM asoschisi va birinchi qoʻmondoni general Slavomir Petelicki tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. 2011-yil 1-iyun kuni Varshava okrug sudi barcha yetti askarni qasddan o‘ldirish dalillari yo‘qligi uchun oqladi. Sud bu ishni Polsha harbiy va sud tizimi tarixida misli ko‘rilmagan voqea sifatida baholadi. Prokuror hukm ustidan shikoyat qilish huquqiga ega edi.

 Qayta sinov 
Polshaning oliy sudi 2012-yilda yetti nafar polshalik askarga nisbatan yangi sud jarayonini boshladi. Prokurorlar urush jinoyatlari sodir etilganiga amin ekanliklarini aytishdi. Birinchi hukm „amalga oshmasligi kerak“, dedi prokuror Yan Zak Ishni qayta ko‘rib chiqish natijasida haqiqiy harbiy buyruqni bergan sudlanuvchilar orasida eng yuqori darajali kapitan OC oqlandiICRC Casebook. https://casebook.icrc.org/case-study/poland-supreme-court-nangar-khel-incident-judgment-supreme-court-poland-17-february-2016. Oliy sud, shuningdek, hodisaga aloqador ikki nafar oddiy xodimga nisbatan oqlov hukmini o‘z kuchida qoldirdi.

Qolgan to‘rt askarning ishi Varshava harbiy okrug sudi tomonidan qayta ochilgan. 2015-yilda sud to‘rt polshalik askarni ham harbiy jinoyatlarda aybli deb topildi hamda ularning ishini tekshirish uchunICRC Casebook. https://casebook.icrc.org/case-study/poland-supreme-court-nangar-khel-incident-judgment-supreme-court-poland-17-february-2016 Tomaş Borysevicz va Ligocki Oliy sud tomonidan yuborilgan. Qayta sud jarayoni 2015-yil 19-martda yakunlandi.

2016-yil fevral oyida Varshava (Polsha) Oliy sudining Harbiy palatasi qolgan uch askar harbiy jinoyat sodir etmagani, ammo buyruqlarni ehtiyotsizlik bilan bajargani aniqlangan, bu Polsha qonunchiligiga muvofiq jinoyat hisoblanadi. Qarorda harbiy sudning 2015-yil martidan boshlab chiqarilgan qarori o‘z kuchida qoldirdi. Uch polshalik askar shartli qamoq jazosiga hukm qilindi, biri esa shartli ravishda ozod qilindi.

 Manbalar 

 Havolalar 

 Polsha qoʻshinlari Afgʻoniston tinch fuqarolarini oʻldirdi — Vazirlik, Reuters, 2007 yil 22 avgust
 Polsha NATO qoʻshinlari afgʻon fuqarolarini oʻldirishda ayblanmoqda, AFP, 14 noyabr, 2007 yil
 Afgʻonistondagi urush jinoyatlari boʻyicha ish Polshaning xorijiy missiyalarga sodiqligini sinovdan oʻtkazmoqda, The New York Times, 29 noyabr, 2007 yil
 NATO: Polsha urush jinoyatlari bilan shugʻullanadi, UPI, 2007 yil 5 dekabr
 Polsha qoʻshinlari urush jinoyatlari boʻyicha ayblovlarga duch kelishmoqda, Military.com, 2007 yil 28 dekabr
 Nangar Khel: Voqea joyini tekshirish, Gazeta Wyborcza, 2008-07-15
 Nangar Khel — qayta qurish, Gazeta Wyborcza, 2008-07-28
 Sud Nangar Khel tergovini tanqid qildi, Varshava ovozi, 2008 yil 22 oktyabr
 Nangar Khel paydo boʻldi, Gazeta Wyborcza, 2009-02-03
  , 2016-02-22
Turkum:Tolibon
Turkum:Afg'onistonga bosqinlar
Turkum:Afgʻoniston urushi
Turkum:Afgʻoniston
Turkum:Afgʻoniston tarixi
Turkum:Urushlar
Turkum:Janglar