Argʻandob daryosi

Argʻandab – Afgʻonistondagi daryo. Uzunligi 400 km (250 mi)ga yaqin. Gʻazna viloyatidan gʻarbda boshlanib, Qandahor shahri yaqinidan oʻtgach, janubi-gʻarbga qarab oqadi va Grishkka 30 km qolganda Hilmand daryosiga qoʻshiladi. Daryo suvining shoʻr ekanligi aytilsa-da, quyi oqimida Hilmand va Argʻandab vodiysi maʼmuriyati nazorati ostida vodiy dehqonlari va aholisi tomonidan sugʻorish ishlari uchun foydalaniladi. Daryoni tarixan qadimgi Araxot va Qandahordan 50 km janubi-gʻarbda joylashgan Tarnak bilan bogʻlash shubhali boʻlgan. Qandahor janubidan oqadigan Tarnak ancha qisqa (uzunligi taxminan 320 km yoki 200 milya) va suvi ham kamroq.

 Tarixi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Afghanistan_region_during_500_BC.jpg/220px-Afghanistan_region_during_500_BC.jpg|right|thumb| Miloddan avvalgi 500-yillarda Araxosiya
Daryo qadimgi eroniylarga Avesto tilida Haraxvaiti, qadimgi fors tilida esa Xaraxuvati nomi bilan maʼlum boʻlib, ular yagona Rigvedik Sarasvati nomi bilan birlashadi. Boyce va Parpola kabi olimlar yunon Araxoziyasini bu nomning tarixi, yaʼni Haraxvaiti yerini anglatishini taʼkidlashgan. Rigveda VI.61.2 madhiyasida u quyidagi soʻzlar bilan tasvirlangan:

Tarixchi Asko Parpola shunday maʼlumot bergan: „Argʻandab […] deyarli toʻrt kilometr balandlikdan taxminan 700 metrgacha pastga tushib, oxir-oqibat sayoz koʻllarni hosil qiluvchi Hilmand daryosiga qoʻshiladi“. Sarasvati - „koʻllarga toʻla“ degan maʼnoni anglatadi.

Biroq, baʼzi tarixchilarning taʼkidlashicha, Avesta Haraxvaiti va Rigvedik Sarasvati Helmand daryosiga tegishli. Argʻandabning Rigvedik nomi Drishadvati ekanligiga ishoniladi.

Araxosiya shahrini ifodalashi kerak boʻlgan Ulan Robatdagi xarobalar uning havzasida joylashgan; Araxot koʻlining taxminiy vakili boʻlgan Ab-i Istada nomi bilan mashhur boʻlgan koʻl Tarnak boshiga yaqin joylashgan. Tarnak vaqti-vaqti bilan sugʻorish uchun toʻsiladi va issiq mavsumda deyarli quriydi.

 Yuqori oqim 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Helmandrivermap.png/220px-Helmandrivermap.png|right|thumb| Helmand – Argʻandab havzasi relyefi xaritasi
Argʻandab daryosining yuqori oqimi nisbatan oʻrganilmagan. Afgʻoniston tarixiy va siyosiy gazetasida mayor G. Linchning 1841-yilgi tadqiqotlaridan iqtibos keltirilgan. Unga koʻra, Argʻandabning kelib chiqishi Sang-e-Mashadan 20-30 mil shimolda joylashgan. Bu hudud Navar havzasining janubi-gʻarbidagi togʻlarga toʻgʻri keladi. Linch, shuningdek, daryoning yuqori oqimini „katta granit qoyalar ustidan oqib oʻtadigan va oʻtish mumkin boʻlgan joydagi taxminan 3 fut chuqurlikda joylashgan tog 'toʻlqini“ deya taʼriflagan.

 Quyi oqimi 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Helmand_River_Basin_Sub.png/220px-Helmand_River_Basin_Sub.png|right|thumb| Hilmand-Argʻandab havzasi
Daryo boʻyida dehqonchilik rivojlangan, ammo qishloqlar kam. Kobul-Qandahor avtomobil yoʻli shu hududdan oʻtadi (Tarnakni Araxot deb taxmin qilishning yana bir sababi) va odamlar yoʻl boʻyidagi qiyinchiliklardan qochish uchun yoʻldan tashqarida yashaydilar.

 Dahla toʻgʻoni 
2008-yilda Dahla toʻgʻoni va u bilan bogʻliq sugʻorish tizimini qayta tiklash loyihasi boshlandi.

 Eslatmalar 

 Manbalar 

 Adabiyotlar 




Turkum:Gazni viloyati landshafti
Turkum:Helmand daryosi
Turkum:Afg‘oniston daryolari
Turkum:Pages with unreviewed translations