Qozogʻiston Milliy banki

Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki - Qozogʻiston Respublikasining markaziy banki boʻlib, Qozogʻiston Respublikasi bank tizimining yuqori (birinchi) darajasini ifodalaydi. Maxsus huquqiy maqomga ega boʻlgan Qozogʻiston taraqqiyot bankidan tashqari barcha boshqa banklar bank tizimining quyi (ikkinchi) darajasini ifodalaydi.

 Tarixi 
Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki 1925-yil 29-iyunda1 Қазақ КСР Memlekettіk mekemelerі. Qazaq KDSR xaliq sharuashiligʻin basqaru organi
(1920- 1936 jj.), Алматы, 1981,43-6. SSSR Membankining Qozogʻiston mintaqaviy boshqarmasi2 1992-2000 jj. kezeңdegі memlekettіk organdar turali mәlіmetter: qaraңiz-Qazaqstan Respublikasiniң memlekettіk bilіk organdari (1991 j. 16 jeltoqsan -2001 j. 1
qaңtar). Aniqtamaliq. QR PM. — Алматы: BҮ „Edelveys“, 2004. 428-432 b. (Qұrastiru-
shilardiң eskertpelerі). sifatida ochildi. Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2001-yil 18-apreldagi Farmon bilan3 „Qazaqstan Respublikasi Prezidentіnің 1999 j. 11 tamizdagʻi № 188 Jarligʻina
өzgertuler men toliqtirular engіzu turali“ QR Prezidentіnің 2001 j. 18 sәuіrdegі № 587
Jarligʻi (Agʻimdagʻi mұragʻat). Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki markaziy apparati tuzilmasiga quyidagi oʻzgartirishlar kiritildi:

 bank va prudensial nazorat boshqarmalari yagona bank va prudensial nazorat boshqarmasi etib qayta tashkil etildi;
 maʼmuriy boʻlim xoʻjalik boʻlimiga qayta tashkil etildi;
 hujjatlar bilan taʼminlash va nazorat qilish boʻlimi tashkil etildi;
 bank va sugʻurta (qayta sugʻurta) jamiyatining tugatilishini nazorat qilish boshqarmasi etib bank tugatish nazorati boshqarmasi tashkil etildi;
 Xavfsizlik xizmati boʻlimi Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2001-yildagi farmoyishi bilan xavfsizlik boshqarmasi deb oʻzgartirildi.

11-iyuldagi4 „Qarji narigʻin memlekettіk retteudің bіriңgʻay jүyesіn үyimdastiru jөnіndegі
sharalar turali“ QR Prezidentіnің 2001 j. 11 shіldedegі № 654 Jarligʻi (Agʻimdagʻi mұragʻat). Farmon bilan Qozogʻiston Respublikasining Qimmatli qogʻozlar milliy komissiyasi tugatilib, uning funksiya va vakolatlari Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankiga oʻtkazildi. Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2001-yil 21-avgustdagi Farmonga muvofiq5 „Qazaqstan Respublikasi Prezidentіnің 1999 j. 11 tamizdagʻi № 188 Jarligʻina
өzgertuler men toliqtirular engіzu turali“ QR Prezidentіnің 2001 j. 21 tamizdagʻi № 668 Jarligʻi (Agʻimdagʻi mұragʻat)., Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining asosiy vazifalari qimmatli qogʻozlar bozorini qoʻllab-quvvatlash va barqaror ishlashini taʼminlash, shuningdek, qimmatli qogʻozlar bozorini davlat tomonidan tartibga solish vazifasi etib belgilandi. Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2002-yil 17-maydagi6 „Qazaqstan Respublikasiniң qarji narigʻin retgeudің bіriңgʻay jүyesіn үyimdastiru mәselelerі“ QR Prezidentіnің 2002 j. 17 mamirdagʻi № 872 Jarligʻi (QR PҮAJ,
2002, № 14, 139-bap). farmoni bilan Qozogʻiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi qayta tashkil etildi va uning jamgʻarib boriladigan pensiya jamgʻarmalari faoliyatini tartibga solish boʻyicha funksiya va vakolatlari Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankiga oʻtkazildi.

Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki markaziy apparati tuzilmasiga quyidagi oʻzgartirishlar kiritildi:

 Toʻlov balansi va valyutani tartibga solish boshqarmasi, Jamgʻarma pensiya jamgʻarmalarini tartibga solish departamenti, Milliy bank boshqaruvini taʼminlash boshqarmasi tashkil etildi;
 Xalqaro aloqalar va jamoatchilik bilan aloqalar boʻlimi Xalqaro aloqalar boʻlimiga qayta tashkil etildi; Valyutani tartibga solish va nazorat qilish departamenti tuzilmadan chiqarildi.

Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2002-yil 15-avgustdagi Farmon bilan7 „Qazaqstan Respublikasi Prezidentіnің 1999 j. 11 tamizdagʻi № 188 Jarligʻina
өzgertuler men toliqtirular engіzu turali“ QR Prezidentіnің 2002 j. 15 tamizdagʻi № 924 Jarligʻi (Agimdagʻi mұragʻat)., Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining asosiy vazifalariga jamgʻarib boriladigan pensiya jamgʻarmalari faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish va nazorat qilish qoʻshildi.

Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki markaziy apparati tuzilmasiga quyidagi oʻzgartirishlar kiritildi:

 Bank va prudensial nazorat boshqarmasi Moliyaviy nazorat departamenti etib qayta tashkil etildi;
 Jamgʻaruvchi pensiya jamgʻarmalarini davlat tomonidan tartibga solish va nazorat qilish boshqarmasi hamda Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish departamentlari tuzilmadan chiqarildi.

Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining nizomlari va tuzilmasi 31-dekabrdagi Farmon bilan tasdiqlangan8 „Qazaqstan Respublikasi Ұlttiq Bankіnің erejesіn jәne qұrilimin bekіtu turali“ QR Prezidentіnің 2003 j. 31 jeltoqsandagʻi № 1271 Jarligʻi (Agʻimdagʻi mұragʻat).. Milliy bank Qozogʻiston Respublikasining markaziy banki boʻlib,Qozogʻiston Respublikasi bank tizimining eng yuqori (birinchi) darajasini ifodalaydi va Qozogʻiston Respublikasi Prezidentiga hisobot beradi. Milliy bank davlat muassasasining tashkiliy-huquqiy shaklidagi yuridik shaxs boʻlib, oʻz balansiga ega boʻlib, oʻzining filiallari, vakolatxonalari va birlashmalari bilan birgalikda bevosita boʻysunish sxemasi boʻyicha yagona markazlashgan tuzilmani tashkil etadi. Milliy bank Qozogʻiston Respublikasida va xorijda ular joylashgan davlatning urf-odatlarini hisobga olgan holda oʻz filiallari va vakolatxonalarini ochishi múmkin. Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining asosiy maqsadi Qozogʻiston Respublikasida narxlar barqarorligini taʼminlashdir. Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankiga quyidagi vazifalar yuklangan:

 davlatning pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va boshqarish;
 toʻlov tizimlarining ishlashini taʼminlash;
 valyutani tartibga solish va valyuta nazoratini amalga oshirish;
 moliya tizimining barqarorligini taʼminlashga koʻmaklashish.

Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki pastdan yuqoriga boʻysunadigan yagona markazlashtirilgan tuzilmani tashkil qiladi. Milliy bankning organlari—boshqaruv va direktorlar kengashi (direksiyasi). Milliy bank tuzilmasi boshqarmalar va boshqa boʻlinmalardan, filiallardan, vakolatxonalar va idoralardan iborat markaziy apparatni oʻz ichiga oladi. Milliy bankning oliy organi boshqaruv hisoblanadi. Milliy bankning operativ boshqaruv organi Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining direktorlar kengashi Milliy bankning tezkor boshqaruv organi hisoblanadi

 Asosiy funksiyalari 
Milliy bank oʻz vakolatlari doirasida boshqa mamlakatlarning markaziy banklari va banklari, xalqaro banklar va boshqa moliya-kredit tashkilotlari bilan munosabatlarda Qozogʻiston Respublikasining manfaatlarini ifodalaydi.

Milliy bank oʻz vazifalarini bajarishda foyda olish maqsadini boshqarmasligi kerak.

Milliy bank Qozogʻiston Respublikasi Prezidentiga boʻysunadi, lekin qonun hujjatlari bilan oʻziga berilgan vakolatlar doirasida oʻz faoliyatini amalga oshirishda mustaqildir.

Milliy bank oʻz faoliyatini Qozogʻiston Respublikasi Hukumati bilan muvofiqlashtiradi, oʻz faoliyatida hukumatning iqtisodiy siyosatini hisobga oladi va agar u oʻzining asosiy funksiyalarini bajarishga va pul-kredit siyosatini amalga oshirishga zid boʻlmasa, oʻz faoliyatini amalga oshirishda yordam beradi, uning amalga oshirilishi.

Milliy bank boʻysunish sxemasiga ega boʻlgan yagona markazlashtirilgan tuzilmadan iborat. Milliy bankning oliy organi—Boshqaruv, ijro etuvchi boshqaruv organi—Direktorlar Kengashi.

Milliy bankning asosiy maqsadi Qozogʻiston Respublikasida narxlar barqarorligini taʼminlashdan iborat. Oʻzining asosiy maqsadini amalga oshirish uchun Milliy bank oldiga quyidagi vazifalar yuklangan:

 davlatning pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish;
 toʻlov tizimining ishlashini taʼminlash;
 valyutani tartibga solish va valyuta nazoratini amalga oshirish;
 moliya tizimining barqarorligini taʼminlashga koʻmaklashish.

Milliy bank oʻziga yuklangan vazifalarga muvofiq quyidagi asosiy funksiyalarni amalga oshiradi:

 Qozogʻiston Respublikasida davlat pul-kredit siyosatini amalga oshiradi;
 Qozogʻiston Respublikasi hududida banknotlar va tangalarni muomalaga chiqaradi;
 banklarning bank funksiyalarini bajaradi;
 shartnomalar boʻyicha Qozogʻiston Respublikasi Hukumati va boshqa davlat organlari huzurida bank, moliyaviy maslahatchi va Hukumat agenti funksiyalarini bajaradi;
 toʻlov tizimining ishlashini tashkil qiladi;
 Qozogʻiston Respublikasida valyutani tartibga solish va valyuta nazoratini amalga oshiradi;
 Milliy bankning oltin-valyuta aktivlarini boshqaradi;
 moliya tashkilotlari faoliyatini nazorat qilish va nazorat qilishni, shuningdek, Milliy bank vakolatiga kiradigan masalalar yuzasidan ularning faoliyatini tartibga solishni va boshqalarni amalga oshiradi;
 U Qozogʻiston Respublikasi Milliy jamgʻarmasining ishonchli boshqaruvini amalga oshiradi.

Milliy bank tarkibiga quyidagilar kiradi:

 11 ta boʻlim (Ostona shahrida 1 boʻlim), 10 ta alohida boʻlim va 1 ta alohida boʻlimdan iborat markaziy apparat
 Olmaotada 16 ta hududiy filial va ikkita filial — Milliy bankning kassa operatsiyalari va qimmatliklarni saqlash markazi va xizmat koʻrsatish markazi
 Milliy bankning Rossiya Federatsiyasidagi vakolatxonasi
 4 ta hisobot beruvchi tashkilot:
 „Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining Qozogʻiston banklararo hisob-kitob markazi“ tadbirkorlik huquqiga ega boʻlgan respublika davlat korxonasi.
 „Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining Bank xizmatlari byurosi“ tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan respublika davlat korxonasi.
 „Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining Qozogʻiston zarbxonasi“ tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan respublika davlat korxonasi.
 „Qozogʻiston Respublikasi Milliy bankining banknot fabrikasi“ tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish huquqiga ega boʻlgan respublika davlat korxonasi.

Milliy bank:

 „Qozogʻiston depozitlarini kafolatlash jamgʻarmasi“
 „Sugʻurta toʻlovlarini kafolatlash jamgʻarmasi“
 „Qozogʻiston ipoteka kreditlarini kafolatlash jamgʻarmasi“
 „Qozogʻiston aktuar markazi“
 Qozogʻiston Milliy bankining „Q-BRO“ zaxira markazi" aksiyadorlik jamiyati asoschisi.

Milliy bank „BZZK jamgʻaruvchi pensiya jamgʻarmasi“ aksiyadorlik jamiyatining aktsiyadorlaridan biri hisoblanadi.

 Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki markaziy apparatining tuzilmasi: 

 tadqiqot va statistika boshqarmasi;
 toʻlov balansi va valyutani tartibga solish
 Boʻlim;
 yuridik boʻlim;
 pul operatsiyalari boʻlimi;
 buxgalteriya boʻlimi;
 axborot texnologiyalari boʻlimi;
 ichki audit boʻlimi;
 xodimlar bilan
 ish boʻlimi;
 pul mablagʻlarini boshqarish boʻlimi;
 Xalqaro aloqalar boʻlimi;
 Toʻlov tizimlarini boshqarish;
 Milliy bank boshqaruvi xizmati departamenti;
 operatsion boshqaruv;
 Pul operatsiyalarini hisobga olish boʻlimi;
 byudjetni rejalashtirish va nazorat qilish boʻlimi;
 avtomatlashtirilgan bank axborot tizimlarini joriy etish maʼmuriyati;
 xavfsizlik boʻlimi;
 hujjatlar bilan taʼminlash va nazorat qilish boʻlimi;
 iqtisodiy boshqaruv;
 Muvofiqlashtiruvchi idora (Ostona);
 birinchi qism.

Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 31-dekabrdagi9 „Qazaqstan Respublikasiniң memlekettіk basqaru jүyesіn odan әrі jetіldіru turali“ QR Prezidentіnің 2003 j. 31 jeltoqsandagʻi № 1270 Jarligʻi (Agʻimdagʻi mұragʻat). Farmon bilan Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki qayta tashkil etilib, uning tarkibidan Qozogʻiston Respublikasi Moliya bozori va moliya institutlarini tartibga solish va nazorat qilish agentligi ajratildi. Qozogʻiston Respublikasi Prezidentining 2004-yil 10-dekabrdagi Farmon bilan10 „Qazaqstan Respublikasi Prezidentіnің keybіr jarliqtarina өzgertuler men toliqtirular engіzu turali“ QR Prezidentіnің 2004 j. 10 jeltoqsandagʻi № 1495 Jarligʻi
(QR PҮAJ, 2004, № 50, 640-bap).,Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki markaziy apparati tuzilmasiga quyidagi oʻzgartirishlar kiritildi: naqd pul muomalasi va toʻlov tizimlari boʻlimlari boshqarmalarga aylantirildi; Pul operatsiyalarini hisobga olish boʻlimi tashkil etildi.Qazaqstan Respublikasiniң memlekettіk bilіk organdari (2001-2005 jj.) Aniqtamalamiq: Yekіnshі shigʻarilim./Qazaqstan Respublikasi Prezidentіnің Mұragʻati. — Jauapti redaktor: V. N. Shepel; Almati: „Edelveys“ Baspa үyі: 2007. ISBN 9965-602-37-9

 Manbalar 

Turkum:Markaziy banklar
Turkum:Qozogʻiston banklari