Turkiston laqqachasi

Turkiston laqqachasiЖизнь животных. Том 4. Ланцетники. Круглоротые. Хрящевые рыбы. Костные рыбы / под ред. Т. С. Расса, гл. ред. В. Е. Соколов. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1983. — С. 287. — 575 с. () — laqqasimonlar turkumiga mansub bakrasimonlar oilasiga kiruvchi chuchuk suvda yashovchi shu’laqanotlilar baliq turi. 

 Tavsif 
Urgʻochilarning tana uzunligi 15 sm, erkaklari 25 sm gacha boʻladi. Rangi toʻq jigarrang, ba’zan tanasi va qanotlarida kichik qora dogʻlar mavjud. Tumshugʻi  juda keng, shu bois boshi kesilgandek koʻrinadi. Koʻzlar juda kichik, ogʻzi quyida joylashgan. Boshning old tomonida 4 juft moʻylovi bor: biri yuqori jagʻda, ikkinchisi orqa tumshugʻi teshigida, yana 2 jufti pastki jagʻda. Orqa suzgichda 1 ta dagʻal va 6 ta mayin, anal suzgichda 2-3 ta dagʻal va 5 ta parraklari bor. Koʻkrak qanotlari uzunligi deyarli boshning uzunligiga teng va tos suzgichlariga yetib bormaydi, koʻkrak qafasining silliq tikonli nashtari katta teri burmasida yashiringan. Yogʻli suzgich uzun boʻlib, dum suzgichdan kichik boʻshliq bilan ajralib turadi.

 Tarqalishi va yashash joyi 
Turkiston laqqachalari Oʻrta Osiyoning janubida keng tarqalgan. Amudaryo, Sirdaryo, Ind va Tarim daryolarining yuqori oqimida yashaydi. Harorati +12…+24°C, pH  7,0 i qattiqligi dH do 20° gacha boʻlgan suvlarda yashaydi. Suv tubida yashovchi bunday baliqlar odatda toshlar ostida, daryo tubida juda kuchli oqimga ham chiday olishadi.

U bentoslar: may chivinlari, kadislar va boshqa suv umurtqasizlarining lichinkalari bilan bilan oziqlanadi.

 Yashash tarzi 
Suv tubida yashovchi tungi faol baliq. Aksariyat vaqtini harakatsizlikda oʻtkazadi. 3-4 yoshda jinsiy voyaga yetadi. Urchishi – iyun-iyul oylarida. Serpushtligi – 120-880 uvildiriq atrofida. Turkiston laqqachasining uvildirigʻi kattaroq, diametri 3 mm gacha. Uvildiriqni erkaklar himoya qiladi. Suv hasharotlarining lichinkalari, ba’zida mayda baliqlar bilan oziqlanadi.

 Soni 
Ilgari hamma yashash joylarida koʻp boʻlgan, keyingi oʻn yillar ichida keskin kamayib ketdi.

 Cheklovchi omillar 
Daryolar oqimining sun’iy tartiblanishi natijasida tabiiy suv rejimining oʻzgarishi, suvning ifloslanishi, sellar, rekreasion faoliyat, kelgindi baliqlarning raqobati tufayli keskin kamayib bormoqda. 

 Muhofaza etish 
Chotqol qoʻriqxonasi va Ugom-Chotqol milliy bogʻida muhofaza qilinadi. Turlarning yashash joylarida alohida muhofaza qilish rejimini joriy etish, aholi bilan tushuntirish ishlarini olib borish zarur. 

Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 

 Lebedev V. D., Spanovskaya V. D., Savvaitova K. A., Sokolov L. I., Tsepkin E. A. SSSR baliqlari. - M.: Fikr, 1969. - 448 b.
 Veselov E. A. SSSR chuchuk suv baliqlari faunasining kaliti. O'qituvchilar uchun qo'llanma. - M.: Ta'lim, 1977. - S. 168. - 238 b.
 Hayvonlarning hayoti. 4-jild. Lansletlar. Siklostomlar. Kıkırdaklı baliqlar. Suyakli baliq / ed. T. S. Rassa, ch. ed. V. E. Sokolov. - 2-nashr. - M.: Ta'lim, 1983. - S. 287-289. - 575 b.

 Havolalar 

 FishBase: Glyptosternon reticulatum
Turkum:Oʻzbekiston Qizil kitobi