Oqmoʻla tashqi okrugi

Oqmoʻla tashqi okrugi — Rossiya imperiyasi davridagi maʼmuriy-hududiy qism (22.8.1832).Aybin. Ensiklopediya. / Bas red. B.Ө.Jaqip. — Almati: „Qazaq ensiklopediyasi“, 2011. — 880 bet.ISBN 9965-893-73-X Arxiv hujjatida bu tumanning tashkil etilishi sababi „Bolaligimizda urugʻlarni bolaligimizga kirmagan qabilalarni garovga olishdan himoya qilish“ deb isbotlangan. Ombi viloyati maʼmuriyati vakili polkovnik S.B.Bronevskiy 1825-yilning kuzida Petropavl qalʼasidan Nuraga borib, Oqmoʻlani navbatdagi tashqi okrug duani deb belgiladi. 1830-yilning yozida u bu yerda duan qura boshlaydi. Ularning uylarini suv yuvib ketganligi sababli duan o‘rni Esildagi Qoraotkelga ko‘chirilib, hujjatda Oqmo‘la nomi saqlanib qolgan. Oqmo‘la tashqi okrugining katta sultoni Xudoymendiuli Qo‘ng‘irqulja, noibi Aristan Qo‘ng‘irquljauli, qozilik lavozimiga qarpoq urug‘idan Qabanbayuli Qo‘tirash va oltoy urug‘idan Bektasuli Matakboy saylangan. Quyidagi bolislar kiritildi: Toqa-Qarpiq (Qudaymendiuli Omirbek, toʻra), Tinali Qarpiq (Qudaymendiuli Aristan, Qudaimendiuli), Qareke Oltoy (Qudaymendiuli Bekali), Qirgʻiz Tortuul (Dayruli Baykara), Temesh (Toʻgʻoʻljayr), Temesh (Toʻgʻuliyayr), sudya), Saidali Oltoy (Bolekuli Toman qozisi), Aytqoʻja Qarpiq (Tanirbergenuli Sapan qozisi), Tama (Sengirbekuli Itemgen qozi), Jagʻalbayli (Baygululi Qabanbay qozi), Oltoy (Sarmantayuli Juman qozisi), Taraxti (Abitayuk) (Eskenuli Qulbek raqsi). A.s.o.ga tashrif buyurgan 5180 ta xonadon, 34740 kishi. Bu aholida 140 488 ta ot, 28 939 bosh sigir, 216 875 bosh qoʻy va 16 011 bosh tuya bor edi. 1838-yil, Rossiya imperatori Aleksandr I tomonidan imzolangan. 25 martdagi „Nizom“ asosida dala general-gubernatorligi (markaziy Ombi shahri) tarkibida Oqmo‘la viloyati tashkil etildi. 1869-yilda shu viloyat tarkibida Oqmo‘la okrugi ochildi.

 Maʼmuriy boʻlinish 
Arxiv hujjatida Oqmoʻla tashqi okrugi tarkibiga kiruvchi qozoq boʻyilarining roʻyxati, har bir boʻyida joylashgan qishloq va uylar soni, shuningdek, oʻlkaning yozgi yaylovlari va qishlogʻi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan. Hujjat 1841 -yil 2-oktyabrda boshlanib, 29-noyabrda tugaydi [2,20 kp.-23 p.]
voqea nomi Har tomondan qishloq uy Yozgi yaylovlar qayerda Qishki qishlashlar va koʻchish joylari qayerda Ogʻa Sulton, polkovnik Qoʻngʻir-Qulja Xudoymendinning ukasi, maoshi bilan 9 379 Shiderti, Moʻyildi, Oleng-ti, Esil, Koʻkbetti, Qundizdi daryolari boʻylab; Jamanshubar, Bobotoy, Qoʻngʻirdir, Qiziljar, Qargʻali, Jamantoʻbe, Sau-malkoʻl va qisman Nura daryosi boʻyida. Sultonning o‘z qishlog‘i Esil daryosi bo‘yidagi Bobotoy va Elto‘kda, aka-uka va qarindoshlari esa Nura daryosi bo‘yidagi Bug‘ilida qishlaydi. Mening qaynonam — Tungʻatar 8 436 Sherubay-Nura, Toʻpar, Esen, Qundiz, Koʻkpekti, Esil, Qoʻziqoʻsh daryolari boʻylab Semizqiz, Qosagʻash, Qoʻyandi, Tekturmas manzilgohlari bilan koʻchib oʻtadi, keyin qishga qaytadi. Oqtau, Oʻrtau, Alabas, Qoʻtir oba, Sari oba, Qozon-Chunqir, Eshkiolmes, Jilandi, Keregetas, Qiziltau, Aydaxarli, Oqshi togʻlari va Atasu, Manaka daryolari boʻylab. Qareke-Oltoy 7 352 Semizqiz va Qosagʻash aholi punktlari bilan Koʻkbekti daryosi boʻylab Narshoqkenarqli Nuraga chiqib, Esil boʻylab harakatlanadi. Kichik Nura daryosi boʻylab Tekturmas, Aytuadir, Qumadir, Apan, Qizil Shot va Topar daryosi Moʻyin-Oltoy 7 386 Bo‘tag‘ara, Sheshengara, Eltok Shot, Qiziljar aholi punktlarida; Nura, Esil, Qundizdi, Qaragʻanda, Qoʻyandi, Koʻkbek va qisman Kareke-Oltoy boʻyi yerlarida. Bu bolusning katta qismi Enem-Tungatar bolus bilan birga qishlaydi. Birgʻanaru — „Murat“ Sosiqkoʻpa, Soqir-Soʻrang, Baydaulet qishloqlarida joylashgan. Tinali-Qarpiq 8 416 Seleti, Shiderti, Olengti, Esil, Moʻyildi daryolari boʻylab; Qoʻngʻir, Qiziljar, Qizilagashmekens to Buyrek tal („Burk-tal“ — arxiv varianti). M. J.), Nuragacha, keyin qishga qaytadi. Oqqum, Birtaban, Kargaldi koʻllari va Kon daryosi boʻyida Aytqoʻja-Qarpiq 10 620 Esil, Ulengti, Shoʻrtandi daryolari, Saryoba, Shibindi koʻllari, Koʻkbekti, Nura, Qulanotpes daryolari soʻngra Ogʻa Sulton yerlari boʻylab harakatlanadi. Nura daryosi boʻylab Kobeteydan Baliki-Bayatargacha Sheyengi, Shoshqali va Amantau Alisay-Oltoy 6 322 Nura va Esil daryolari bo‘ylab Narshoqken, Qosag;ash, Semiz qiz aholi punktlari orqali Soqir daryosi bo‘ylab Jaur qishlog‘igacha, u yerdan Bo‘tag‘ara va Sheshengara, Borliqol, Shiderti daryolari bo‘ylab, Yaxshi Niyoz, Oqjar, Shortandi daryosi boʻylab va Baltagar tomon. Qoʻngʻirkoʻlja, Qarqarali, Serektos, Tungʻatar, Yaxshi Qulboʻldi, Sarytau, Dalba, Baymirza, Sarimirza, Sirimbet, Siyrlida. Taroqlarning yarmi 2 46 Yozgi yaylovlar ham, qishki qishlash joylari ham Enem-Tungatarbo‘li bilan - Temesh 2 22 Esil boʻylab, Maybaliq koʻlining Nuraboy boʻyi, Chinet, Koskop, Bortaskolderi qirgʻoqlari boʻylab harakatlanadi. Nura daryosi, Chinet, Koskopa, Oqqum koʻllarida Baydali-Oltoy 2 33 Tinali xotini bilan koʻchib oʻtadi. Bolysning harakatlanuvchi joylari bilan U oqadilar bilan qishlaydi Qirgʻiz-Tortaul 1 32 Maybaliq, Toldiqum koʻllari va Esil, Qoʻziqoʻsh daryolari boʻylab Toldikoʻl, Chinet, Qoskopa, Jalak, Oqqum koʻllari boʻylab Jataqlar 3 215 Oqmoʻla posyolkasi yaqinida barcha yoʻnalishlarda 10 kilometrlik hududda Ogʻa sulton (muhr) polkovnik Xudoymendin

 Manbalar 

 Tashqi havola 

 Qoraotkeldan Oqmolaga (yoʻqolgan havola)
Turkum:Akmola viloyati