SSSR ikkinchi futbol ligasi

Sovet Ikkinchi ligasi (rus . Chempionat SSSR po futbolu (vtoraya liga) , Sovet futbol chempionati (Ikkinchi liga)) Sovet futbolining uchinchi yuqori divizioni bo'lib, Sovet Ittifoqi Birinchi ligasidan pastroq edi 

SSSR futbol chempionati doirasidagi liga 1936-yilda paydo boʻlgan, Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin 1991-yilda tarqatib yuborilgan.

Avvalgi nomlari (xronologik tartibda): „B guruhi“, „3-guruh“, „B sinf“ va „A sinf (ikkinchi guruh)“. 1971-yildan - ikkinchi liga. 

Oxirgi nomi: (1990—1991-yilgi mavsumlarga nisbatan) - „ikkinchi bufer liga“ yoki „bufer zonali“ ikkinchi liga“, ya’ni birinchi va ikkinchi quyi („respublika zonalari“ bilan) ligalar oʻrtasidagi nazarda tutilgan.

 Tarixi 
Ikkinchi liganing uch mavsumi yakunida, bir qator sabablarga koʻra, shu jumladan harbiy sabablarga koʻra turnir 1946-yilgacha oʻtkazilmagan. 1990-yilgacha liga geografik zonalarga boʻlingan (turli songa, toʻqqiztagacha), mintaqaviy turnirlar gʻoliblari final mini-turnirda qatnashganlar. Mini-turnir gʻoliblari SSSR Birinchi ligasiga yoʻl olishgan. Turnir doirasida RSFSR va Ukraina SSR chempionatlari ham oʻtkazilgan.

1990-yilda turnir uchta zonaga boʻlingan - „Gʻarbiy“, „Markaziy“ va „Sharqiy“. Zonalarning gʻoliblari SSSR Birinchi ligasiga oʻtishgan. SSSR parchalanishi bilan bu turnir ham oʻz faoliyatini toʻxtatgan. Hozirda Rossiyada uning oʻrnini PFL chempionati egallaydi.

Sovet uchinchi darajali musobaqalari 1936-yilda ustalar jamoalari o'rtasida Sovet futbol chempionati tashkil etilganidan beri o'tkazilib kelindi. Dastlab ular Sovet futbol chempionatining V guruhi (kirillcha V harfi) deb nomlangan, ammo 1937-yildan keyin to'xtatilgan. Uchinchi darajali musobaqaning eksperimental nashri 1946-yilda Sovet futbol chempionatining uchinchi guruhi sifatida qayta kiritildi. Ammo 1963-yilda Sovet futbol chempionatining B toifasi uchinchi darajaga tushirilganda, izchil musobaqalar haqiqatan ham boshlandi.

Liganing eng ko'p unvonlari bugungi kunda mustaqil bo'lgan turli respublikalardan ikkitadan 11 ta jamoa bo'ldi. Liganing so'nggi g'oliblari "Karpaty Lvov " , "Asmaral Moskva " va "Okean Naxodka" klublari bo'ldi.

1963 va 1970 yillar oralig'ida B toifasidagi futbol musobaqalari respublika printsipiga ko'ra dastlab ikkinchi darajaga, keyin uchinchi darajaga bo'lingan va 1970-yil oxirida yordamchi to'rtinchi (yoki quyi uchinchi daraja) ga tushirilgan. Har bir hududiy B toifali musobaqada zonalar deb nomlanuvchi bir nechta kichik guruhlar mavjud edi. Har bir hududiy (respublika) “B” toifasi gʻoliblari “A” toifasi ikkinchi guruhiga (Birinchi liga) yoʻllanma oldi. Shuningdek, ba'zida jismoniy tarbiya jamoasi (KFK) uchun rotatsiyaga ruxsat berish uchun quyi ligaga chiqish pley-off o'yinlari bo'lib o'tdi.

 Rossiya SFSR B toifasi (1959-1970)
 Ukraina SSR B toifasi (1960-1970)
 Ittifoq respublikalarining B klassi (1960-1967)
 Markaziy Osiyoning B toifasi (1966-1970)
 Qozogʻiston SSR B toifasi (1968-1970)
 Kavkazning B toifasi (1969)

1970-1971 yillarda Sovet ligalari tizimi quyi ligalar uchun qayta tuzildi va B toifasidagi musobaqalar to'xtatildi. Respublika musobaqalari bir nechta guruhlardan (zonalardan) iborat Sovet Ikkinchi ligasi bilan o'tkazildi. Zonalarning aniq belgilanishi yo'q edi, chunki ular oddiygina raqamlangan. Dastlab liga oltita guruhdan iborat edi, biroq keyingi ikki mavsumda yana oltitaga qisqartirilgunga qadar ettitaga ko'tarildi. Odatda guruh gʻoliblari Birinchi ligaga chiqishardi.

1980-yilda liga 9 ta guruhga kengaytirildi, ularning g'oliblari uchta jamoadan iborat uchta guruhdan iborat mini-turnirga yo'llanma oldi. O'sha mini-turnirning uchta g'olibi Birinchi ligaga yo'llanma oldi. Ushbu format 1989-yilgacha saqlanib qoldi.

Jismoniy tarbiya jamoalari o'rtasida respublika musobaqalari o'tkazilishi davom ettirildi va ular havaskorlar sifatida e'tirof etildi.

1990-yilda liga yana bir o'zgarishni boshdan kechirdi va guruhlar sonini 9 tadan 3 taga qisqartirdi, g'oliblar Birinchi ligaga ko'tarilishlari mumkin edi. Jamoalarning chiqib ketishi tufayli ko'tarilish va quyi ligaga tushish buzildi va 1991-yil oxirgi mavsum bo'ldi.

 Uchinchi darajali musobaqa nomlari 

 1936-1937 yillar V guruh (rus alifbosining uchinchi harfi)
 1936–1937 yillar G guruhi
 1936–1937 yillar D guruhi va Uzoq Sharq shaharlari guruhi
 1946-1946 yillar Uchinchi guruh
 1963–1969 yillar B sinfi
 1970–1970 Ikkinchi guruh (A sinf)
 1970–1970 yillar B sinfi
 1971–1989 Ikkinchi liga
 1990–1991 yillar Bufer ligasi
 1990–1991 Ikkinchi liga B

 G'oliblar 

 V guruh 
MavsumG'olibIkkinchi oʻrinUchinchiIzohlar1936-yil (bahor)Dinamo Rostov/DonStroiteli BakuDinamo Odessa1936-yil (kuz)Dinamo QozonSpartak XarkovDinamo Dnepropetrovsk1937 yilDinamo OdessaLokomotiv KievStaxanovets Stalin

 Uchinchi guruh 
MavsumZonaG'olibIkkinchi oʻrinUchinchiIzohlar1946 yil1Spartak UjgorodKrilya Sovetov Tbilisibesh guruh gʻoliblari va ikkinchi oʻrin egalari ikkita final guruhiga yoʻllanma oldi2Dinamo RigaZenit Kaliningrad

 Gʻoliblar 
MavsumNomiChempionSovrindorlarIzohlar1936 (bahor)„B“ guruhDinamo (Rostov-na-Donu)Stroitel (Boku) Dinamo (Odessa)1936 (kuz)Dinamo (Qozon)Spartak (Xarkov) Dinamo (Dnepropetrovsk)1937Dinamo (Odessa)Lokomotiv (Kiyev)Staxanovets (Stalino)1938—1945Musobaqalar oʻtkazilmagan1946III-guruhSpartak (Ujgorod) Dinamo (Riga)Krylya Sovetov (Tbilisi) Zenit (Kaliningrad)5-guruhdan ikkita jamoadan ikkita final guruhida oʻynagan1947—1962Musobaqalar oʻtkazilmagan1963„B“ seriyasiVolga (Kalinin) (Rossiya) SKA Odessa (Ukraina) Lokomotiv (Tbilisi) (boshqa respublikalar)Dinamo (Kirov) (Rossiya) Lokomotiv (Vinnitsa) (Ukraina) Dinamo (Batumi) (boshqa respublikalar)Uch geografik zona1964Rostselmash (Rostov-na-Donu) (Rossiya) Lokomotiv (Vinnitsa) (Ukraina) Granit (Klaypeda) (boshqa respublikalar)Terek (Grozniy) (Rossiya) SKA (Kiyev) (Ukraina) Vostok (Ust-Kamenogorsk) (boshqa respublikalar)Uch geografik zona1965Spartak (Nalchik) (Rossiya) SKA (Lvov) (Ukraina) Dinamo (Kirovobod) (boshqa respublikalar)Rubin (Qozon) (Rossiya) SKA (Kiyev) (Ukraina) Dinamo (Boku) (boshqa respublikalar)Uch geografik zona1966Lokomotiv (Kaluga) (Rossiya) Avangard (Joltiye Vodi) (Ukraina) Pomir (Leninobod) (Yaqin Sharq) Meshaxte (Tkibuli) (boshqa respublikalar)Spartak (Orjonikidze) (Rossiya) Dinamo (Xmelnitskiy) (Ukraina) Metallurg (Chimkent) (Yaqin Sharq) Polad (Sumgayit) (boshqa respublikalar)Toʻrt geografik zona1967Dinamo (Maxachkala) (Rossiya) Avtomobilist (Jitomir) (Ukraina) Zarafshon (Navoiy viloyati) (Yaqin Sharq)Neman Grodno (boshqa respublikalar)Volga (Ulyanovsk) (Rossiya) Ximik (Severodonetsk) (Ukraina) Sverdlovets (Toshkent viloyati) (Yaqin Sharq)Polad (Sumgayit) (boshqa respublikalar)Toʻrt geografik zona1968Mashuk (Pyatigorsk) (Rossiya) Avangard (Ternopol) (Ukraina) Sverdlovets (Toshkent viloyati) (Yaqin Sharq) Enbek (Jezkazgan) (Qozogʻiston)Kalininets (Sverdlovsk) (Rossiya) Bukovina (Chernivtsi) (Ukraina) Oq Oltin (Andijon viloyati) (Yaqin Sharq))ADK (Olma-Ota) (Qozogʻiston)Toʻrt geografik zona1969Drujba (Maykop) (Rossiya) Spartak (Ivano-Frankovsk) (Ukraina) Tashavtomash (Toshkent) (O'zbekiston) Traktor (Pavlodar) (Qozogʻiston)Dila (Gori) (Kavkaz)Saturn (Ribinsk) (Rossiya) Shaxtyor (Gorlovka) (Ukraina) Dinamo (Samarqand) (O'zbekiston)Sementnik (Semipalatinsk) (Qozogʻiston) Guriya (Lanchxuti) (Kavkaz)Besh geografik zona1970„A“ sinf, ikkinchi guruhMetallurg (Zaporojye) Shinnik (Yaroslavl) Kuzbass (Kemerovo)Tavria (Simferopol) Avtomobilist (Nalchik) Spartak (Yoshkar-Ola)Uch geografik zona1971Ikkinchi ligaKrivbas (Krivoy Rog)Iskra (Smolensk)Oltita guruh1972Spartak (Ivano-Frankivsk)Dinamo (Riga)Ettita guruh1973Uralmash (Sverdlovsk)Tavriya (Simferopol) Kuban (Krasnodar)Final turnirida ettita guruh gʻoliblari1974Alga (Frunze)Rubin (Qozon) Metalist (Xarkov)Oltita guruh1975Terek (Grozniy))Dinamo (Riga) Stroitel (Ashxobod)Oltita guruh1976Dinamo (Leningrad)Krivbas (Krivoy Rog) Uralmash (Sverdlovsk)Oltita guruh1977Kuban (Krasnodar)Jalgiris (Vilnyus) СКА Одессаoltita guruh1978Zvezda (Perm)Spartak (Nalchik) Metalist (Xarkov)oltita guruh1979Iskra (Smolensk) Kolos (Nikopol) Dinamo (Stavropol) Guriya (Lanchxuti) Boʻston (Jizzax) SKA (Xabarovsk)Tekstilshik (Ivanovo) SKA Kiyev Rotor (Volgograd) Lokomotiv (Samtredia) Shahrixonchi (Shahrixon) Shaxtyor (Qaraganda)Oltita guruh gʻoliblari1980Spartak (Kostroma) Traktor (Pavlodar) SKA (Kiyev)Rotor (Volgograd) Dinamo (Samarqand) Ximik (Grodno)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1981Daugava (Riga) Dinamo (Kirov) Rotor (Volgograd)Kotayk (Abovyan) Krivbas (Krivoy Rog)Tekstilshik (Ivanovo)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1982Tekstilshik (Ivanovo) Dnepr (Mogilyov) Kuzbas (Kemerovo)Spartak (Orjonikidze)Dinamo (Samarqand)Konter (Qaraganda)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1983Irtish (Omsk) Spartak (Orjonikidze) Dinamo (Batumi)Metallurg (Lipetsk) Znamya Truda (Orexovo-Zuevo) Krylya Sovetov (Kuybishev)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1984Krylya Sovetov (Kuybishev)Kotayk (Abovyan)Dinamo (Stavropol)Niva (Vinnitsa)Geolog (Tyumen) Dinamo (Samarqand)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1985Rostselmash (Rostov-Donu)Atlantas (Klaypeda)Iskra (Smolensk)Tavriya (Simferopol)Zvezda (Perm) Meliorator (Chimkent)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1986Krylya Sovetov (Kuybishev) Geolog (Tyumen) Zarya (Voroshilovgrad)Kyapaz (Kirovobod) Geolog (Tyumen) Sohibkor (Xalqobod)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1987Tavriya (Simferopol) Zvezda (Perm) Kuban (Krasnodar)Iskra (Smolensk) Meliorator (Chimkent) Dnestr (Kishinyov)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1988Dnestr (Kishinyov) Torpedo (Kutaisi)Fakel (Voronej)Neftchi (Fargʻona) Sement (Novorossiysk) Bukovina (Chernovtsy)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1989Lokomotiv (Gorkiy) Tekstilshik (Tiraspol) Dinamo (Suxumi)Irtish (Omsk) Volyn (Lutsk) Neftchi (Fargʻona)Toʻqqizta saralash guruhi va uchta yakuniy guruh1990Bukovina (Chernivtsy) Uralmash (Sverdlovsk) Neftchi (Fargʻona)Daugava (Riga)Tekstilshik (Kamyshin) Navbahor (Namangan)Uchta bufer zonasi va oʻnta respublika guruhi *1991Karpaty (Lvov)Asmaral (Moskva)Okean (Naxodka)Zarys (Lugansk)Krylya Sovetov (Samara)Kopetdag (Ashxobod)Uchta bufer zonasi va oʻnta respublika guruhi *. Oxirgi turnir.
* Eslatma. Respublika guruhlari Ikkinchi kichik ligaga kiradi.

 Barcha vaqt jadvali (eng yaxshi 20) 
Uchinchi bosqich musobaqalarida 520 dan ortiq jamoa ishtirok etdi. 
JamoarespublikaFasllarBirinchi
mavsumO'tgan
mavsumO'ynadiYutuqChizilganYo'qotilganuchun gollarQarshi gollarBallar 11-chi23Bukovina ChernovtsyUkraina261963 yil1989 yil1175508318349146611151842 yilPolesie JitomirUkraina241963 yil1988 yil108645531032112949861675Drujba MaykopRossiya281963 yil1990 yil1085470243372137411231653Tselinnik TselinogradQozog'iston261964 yil1990 yil97447621528313609681643Neftchi Farg'onaO'zbekiston231963 yil1989 yil90847917825115068701615"Metallurg" LipetskRossiya241963 yil1990 yil94844824225812818551586Ximik JambulQozog'iston271963 yil1990 yil1013446242325143911271580Krivbass Krivoi RogUkraina221963 yil1988 yil100342829528012679671579Sudostroitel NikolaevUkraina231963 yil1989 yil1043425295323125710031570Zakarpati UjgorodUkraina261963 yil1989 yil1155426291438123512881569Niva VinnitsaUkraina221963 yil1990 yil100242728628912308851567Podoliya XmelnitskiyUkraina241963 yil1988 yil1084404286394119111671498Mashuk PiatigorskRossiya241936 (f)1989 yil91643120228312249531495Volin LutskUkraina271963 yil1990 yil1206386332488114814161490Avangard RovnoUkraina251963 yil1988 yil1113388309416109711521473Sokol SaratovRossiya241963 yil1990 yil923421209293141610651472Zenit IzhevskRossiya261963 yil1990 yil97240725131412799881472Spartak KostromaRossiya231963 yil1988 yil89139926023212258851457Chimkent melioratoriQozog'iston241963 yil1990 yil918418202298135210181456Kristall XersonUkraina241963 yil1988 yil1076387289400123312701450
1 G'alaba uchun uchta ochko. 1973-yilda durang uchun ochko faqat keyingi penaltilar seriyasida g'alaba qozongan jamoaga berildi. 1978–1988 yillarda ochkolar berilgan qur’alarning soni cheklangan edi.

 SSSR Ikkinchi ligasida ishtirk etgan o'zbek klublari 
JamoalarMamlakatMavsumBirinchi mavsumSo'nggi mavsumO'G'DMU'GO'GO1-o'rin2-o'rin3-o'rinNeftchi Farg'onaO'zbekiston231963 yil1989 yil90847917825115068701615143Yangiyer (Sirdaryo)O'zbekiston231967-yil1989 yil8543692022831133958130923Dinamo (Samarqand)O'zbekiston241963 yil1989 yil8163662042461121879130041Surxon (Surxondaryo)O'zbekiston241969-yil1991-yil8233381633221068992117711Zarafshon (Navoi)O'zbekiston201965-yil1990-yil7623171772681022905112811XonqaO'zbekiston161972-yil1988-yil586240150196708655870NavbahorO'zbekiston121978-yil1990-yil46521992154635477749So'g'diyonaO'zbekiston201973-yil1991-yil495215991816655907441Shahrixonchi (Andijon)O'zbekiston131967-yil1985-yil482210911816836207211Andijon (Andijon)O'zbekiston141964-yil1990-yil487167109211569654610Sohibkor (Yangiyo'l, Toshkent)O'zbekiston101980-yil1989-yil3741696414155148957111Xiva (Xorazm)O'zbekiston91978-yil1986-yil34715764126466433535Guliston (Sirdaryo)O'zbekiston81969-yil1981-yil32412059145369432419Kosonsoy (Namangan)O'zbekiston71984-yil1991-yil2591145095392352392Kimyogar (Chirchiq)O'zbekiston81963 yil1969-yil262967591300268363Traktor (oshkent)O'zbekiston71968-yil1989-yil2429662843153043501Qo'qon-1912 (Qo'qon)O'zbekiston61968-yil1991-yil2479351103280301330Start (Toshkent)O'zbekiston61978-yil1984-yil234944595295261327To'rtko'lchi (Qoraqolpag'iston)O'zbekiston61984-yil1989-yil217923887263298314Aral-samali (Qoraqolpag'iston)O'zbekiston91976-yil1984-yil3678456220323737308Yoshlik To'raqo'rg'on (Namangan)O'zbekiston51980-yil1984-yil190853768258226292Buxoro* (Buxoro-1960)O'zbekiston61966-yil1991-yil2436348132227362237Paxtaorol** (Ilyich, Atakent)Qozog'iston41966-yil1969-yil166634756186186236Metallurg OlmaliqO'zbekiston51966-yil1988-yil23758601192113182341Do'stlik (Toshkent Vil)O'zbekiston41963-yil1971-yil140593645169135204Hisor (Qashqadaryo)O'zbekiston41980-Yil1983-yil152582866219255202Qarshiqurilish (Qashqadaryo)O'zbekiston41978-yil1981-yil166502690186271176Oqqo'rg'on (Toshkent Vil)O'zbekiston31967-yil1968-yil832724329198105Beshkent (Qashqadaryo)O'zbekiston21983-yil1984-yil7829123710413299Sementchi (Bekobod)O'zbekiston21968-yil1969-yil881427477015069Chust (Namangan)O'zbekiston11969-yil1969-yil4221817495172Konchi (Angren)O'zbekiston21986-yil1987-yil721616407111064Nasaf (Qarshi)O'zbekiston21985-yil1986-yil671712386712463XorazmO'zbekiston21972-yil1989-yil4015817445853Chegarachi (Termiz)O'zbekiston11968-yil1968-yil4271025295931
Eslatma :

 * Buxoro klubining natijalari sobiq Buxoro-1960 jamoasining natijalari bilan birgalikda ko'rsatilmoqda
 **Paxtaorol klubi endi tashkil etilgan vaqtida O'zbekiston hudida edi, keyinchalik bu hudud Qozog'iston tarkibiga o'tgan. Klub O'zbekiston nomidan SSSR ikkinchi ligasida ishtirok etgan

 SSSR ikkinchi ligasida eng sovrinli o'zbek jamoalar 

 Yana qarang 

 Ukraina zonasi - faqat Sovet Ikkinchi Ligasining Ukraina Respublika musobaqalari, mintaqalararo turnirlarni hisobga olmaganda
SSSR Oliy Ligasi

SSSR Kubogi

SSSR Birinchi Ligasi

SSSR ikkinchi futbol ligasi

SSSRning ikkinchi ligasi - B liga

 Adabiyotlar 

 Havolalar 
Turkum: SSSR Futboli