Quyosh taqvimi

Quyosh taqvimi – sanalari faslni yoki Quyoshning yulduzlarga nisbatan yaqinlashadigan holatini koʻrsatuvchi taqvim. Dunyoda standart sifatida qabul qilingan Grigoriy taqvimi quyosh taqvimiga misoldir. Taqvimning asosiy boshqa turi bu oy taqvimi boʻlib, uning oylari Oy fazalarining davrlariga toʻgʻri keladi. Grigoriy taqvimidagi oylar Oy fazasi davrlariga mos kelmaydi.

Quyosh taqvimini birinchi boʻlib misliklar ishlab chiqishgan, bunda Nil daryosining yillik suv toshqini taqvim bilan bir vaqtga toʻgʻri kelgan, osmonning sharqida It yulduzi — Sirius yoki Sothisning har yili paydo boʻlishidan foydalanib, quyosh taqvimi ishlab chiqilgan. Ular 365 kunlik taqvim yaratishdi. Bu taqvim har biri 30 kundan iborat 12 oyni oʻz ichiga olib, yil oxirida 5 kun qoʻshilardi. Biroq misrliklar kunning qoʻshimcha qismini hisobga olmaganligi sabab ularning taqvimi asta-sekin notoʻgʻri boʻlib bordi„Quyosh taqvimi | xronologiya | Britannica“..

 Turlari 
Eng qadimgi quyosh taqvimlariga Yulian taqvimi va Kopt taqvimi kiradi. Ularning ikkalasi ham 365 kunlik yilga ega, bu istisnosiz har toʻrt yilda bir marta 366 ga uzaytiriladi, shuning uchun oʻrtacha yil 365,25 kun. Quyosh taqvimlari aniqroq boʻlishi uchun ular ikki turga boʻlingan.
 Tropik quyosh taqvimlari 
Agar Yerning Quyosh atrofidagi orbitasidagi oʻrni tengkunlikka, orbita osmon ekvatorini kesib oʻtadigan nuqtaga nisbatan hisoblansa, unda uning sanalari fasllarni aniq koʻrsatadi, yaʼni ular Quyoshning ogʻishi bilan sinxronlashadi. Bunday taqvim tropik quyosh taqvimi deb ataladi.

Bunday taqvimning oʻrtacha taqvim yilining davomiyligi tropik yilning qandaydir shakliga, odatda oʻrtacha tropik yilga yoki bahorgi tengkunlik yiliga yaqinlashadi.

Quyidagilar tropik quyosh taqvimlaridir:

 Qadimgi arman kalendari
 Grigoriy taqvimi
 Bengal taqvimi (Bangladeshdagi milliy va rasmiy kalendar)
 Eron taqvimi (Jaloliy taqvimi)
 Hindiston milliy taqvimi (Saka taqvimi)
 Fransiya Respublikasi taqvimi

Bu taqvimlarning har biri 365 kunlik yilga ega boʻlib, baʼzida kabisa yilini hosil qilish uchun qoʻshimcha kun qoʻshish orqali uzaytiriladi. Bu usul „interkalyatsiya“ deb atalib, qoʻshilgan kun esa „interkalyar“ kun hisoblanadi.

 Yulduzlarga asoslangan quyosh taqvimlari 
Agar Yerning joylashuvi qoʻzgʻalmas yulduzlarga nisbatan hisobga olinsa, sanalar Quyosh qaysi burj yulduz turkumida joylashganini koʻrsatadi. Bunday taqvim yulduzlarga asoslangan quyosh taqvimi deb ataladiHelen R. Yakobus. (2014). Oʻlik dengiz varaqlaridagi Zodiak taqvimlari va ularni qabul qilish: qadimgi yahudiylikda qadimgi astronomiya va astrologiya..

Bunday taqvimning oʻrtacha kalendar yili yulduz yiliga yaqin keladi.

Hind taqvimi, Tamil taqvimi, Bengal taqvimi (qayta koʻrib chiqilgan) va Malayalam taqvimi singari Hindiston taqvimlari yulduzlarga asoslangan quyosh taqvimlari hisoblanadi. Bu taqvimlar Yerning tropik harakatiga emas, balki Quyoshning oʻn ikki burj belgisi boʻylab koʻrinma harakatiga asoslanib hisoblanadi.

 Quyosh kalendarlari roʻyxati 
Quyida joriy, tarixiy va taklif qilingan quyosh taqvimlari roʻyxati keltirilgan:

 Assam taqvimi
 Ossuriya taqvimi
 Astronomik yilni raqamlash
 Badi taqvimi
 Basotho taqvimi
 Bengal taqvimi
 Berber taqvimi
 Bolgar taqvimi
 Vizantiya taqvimi
 Caesar taqvimiDenis Fini. (2007). Kaesar taqvimi: Qadimgi vaqt va tarixning boshlanishi. Kaliforniya universiteti matbuoti.
 Kopt taqvimi
 Discordian taqvimi
 Fashistlar davri
 Efiopiya taqvimi
 Florensiya taqvimi
 Fransiya Respublikasi taqvimi
 Grigoriy taqvimi
 Hanke-Henry doimiy taqvimi
 Holocene taqvimi
 Hindiston milliy taqvimi
 Xalqaro qatʼiy taqvim
 Oʻzgarmas taqvim
 Jaloliy taqvimi
 Yava taqvimi
 Juche davri taqvimi
 Yulian taqvimi
 Malayalam taqvimi
 Minguo taqvimi
 Nanakshahi taqvimi
 Odia taqvimi
 Qadimgi Islandiya taqvimi
 Pankronometr
 Patafizik taqvimi
 Pax taqvimi
 Pentecontad taqvimi
 Pisan taqvimi
 Pozitivist taqvimi
 Qayta koʻrib chiqilgan Yulian taqvimi
 Rim taqvimi
 Runic taqvimi
 Hijriy quyosh taqvimi
 Sovet taqvimi
 Shvetsiya taqvimi
 Simmetriya 454
 Tamil taqvimi
 Tailand quyosh taqvimi
 Tulu taqvimi
 Dunyo taqvimi
 Dunyoning fasl taqvimi

 Yana qarang 

 Taqvim
 Oy taqvimi
 Grigoriy taqvimi
 Astronomik soatlar
 Islomiy taqvim
 Kabisa yili
 Hijriy yil hisobi
 Manbalar 

Turkum:Taqvimlar