Italyan oshxonasi

Italyan oshxonasi () anʼanaviy italyan oshxonasi boʻlib, pitsa va spagetti kabi taomlar tufayli butun dunyoda keng tarqalgan va mashhurdir. Uning taomlari juda xilma-xil va mintaqaviy, har bir mintaqaning oʻziga xos anʼanaviy taomlari bor.

Italiya oshxonasi koʻp asrlik tarixiy anʼanalarga asoslangan boʻlib, rimliklar, yunonlar, lombardlar, arablar va Italiyada yashagan yoki uning madaniyatining shakllanishiga taʼsir koʻrsatgan boshqa xalqlarning madaniy taʼsiriga ega.

 Tanlangan mahsulotlar 
Italiya oshxonasi, xususan, Oʻrta Yer dengizi mintaqasidan yangi mahsulotlarning koʻpligi bilan ajralib turadi, bu asl italyan oshxonasini butun dunyoda unga taqlid qilishlariga urinishlardan ajratib turadi.

Mavjud doimiy mahsulotlarga quyidagilar kiradi:

 sabzavotlar (pomidor, baqlajon, zukkini qovoqgʻ, salat bargi, qalampir, artishok)
 bugʻdoy uni (xamir mahsulotlari, makaron)
 pishloq (parmezan, gorgonzola, mozzarella, pekorino, mascarpone, rikotta)
 zaytun va zaytun moyi
 ziravorlar (rayhon, kapari, sarimsoq, bibariya, pepperoni, qalampir, oregano)
 baliq va dengiz mahsulotlari
 guruch
 mol goʻshti
 qush
 dukkaklilar (loviya, yasmiq)
 mevalar (limon, apelsin, shaftoli) va rezavorlar
 oq qoʻziqorinlar
 bodom
 sharob, italyan likyorlari, grappa

 Ommabop taomlar va ichimliklar 

 spagetti, kanelloni va boshqa koʻplab makaron mahsulotlari. Ular, albatta, koʻplab anʼanaviy souslardan biri bilan dasturxonga tortiladii va bu italyan tilida oddiy „pasta“ soʻzi bilan birlashtiriladi. Eng mashhur va oddiy taomlar orasida: Spagetti Napoli (Neapol spagettiso) – pomidor sousi bilan, Spagetti Bolonese (Boloniya spagettisi) – pomidor sousi va qiyma bilan, Makaron alla carbonara (Carbonarali makaron) – mayda guanchale boʻlaklari bilan aralashtirilgan spagetti, tuxum sousi, parmezan pishloq va pecorino romano, tuz va yangi maydalangan qora qalampir, shuningdek Spaghetti Aglio e Olio (sarimsoq va sariyog 'bilan spagetti) – issiq zaytun moyi va juda oz qovurilgan sarimsoq bilan Capatti, Alberto and Montanari, Massimo. Italian Cuisine: a Cultural History – New York: Columbia University Press, 2003. ISBN 0-231-12232-2.
 Pitsaa – pomidor sousi, pishloq va turli xil ixtiyoriy ingredientlar bilan pishirilgan dunyoga mashhur ochiq pirog. Italiya pitsasining klassik navlari orasida Margherita (Italiya bayrogʻi ranglari mahsulotlari bilan: motsarella – oq, pomidor sousi – qizil, rayhan – yashil), Kaprichosa, Diabola, Quattro formadji („Toʻrt pishloq“) va Quattro stagione („Toʻrt fasl“) kabilarni ajratib koʻrsatish kerak).
 risotto – suvda pishirligan guruchli taom\bulyon (yuqori kraxmalli navlar ishlatiladi). Klassik risottolar orasida piyoz va zaʼfaron bilan risotto alla milanese („Milan risotto“si) ham bor<ref>Italyanskaya kuxnya // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. – 3-e izdanie. – Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993.—S.110.—540 s.—ISBN 5-85700-122-6</</ref>.
 lazanya – Xamirdan qilingan zapekanla
 gnocchi – manna yoki kartoshka unidan tayyorlangan qaynatilgan köfte
 ravioli va tortellini – köfte oʻxshash taomlar
 ciabatta – oq non
 polenta – makkajoʻxori yoki joʻxori unidan tayyorlangan taom
 minestrone sabzavotli shoʻrva
 trippa – qovurilgan sakatatdan tayyorlangan taom
 pancetta – tuzlangan choʻchqa goʻshti
 frittata – sabzavot va boshqa mahsulotlar bilan toʻldirilgan omlet
 bruschetta – anʼanaviy ovqatdan oldin tortiladigan ishtaha ochar, tost.

 Aperatiflar va gazaklar 
 antipasto – gazaklar, birinchi navbatda – yogʻda marinadlangan sabzavotlar, kapriz salati
 carpaccio – sirkalangan zaytun moyi va/yoki limon sharbati qoʻshilgan xom mol goʻshtining ingichka boʻlaklari
 pesto (rayhon, zaytun moyi va qaragʻay yongʻogʻi pastasi)
 grissini – non tayoqchalari
 caponata – baqlajon sabzavotli ragu turi

 Shirinliklar 
 tiramisu va sabayon shirinliklari
 Panna kotta (Panna kotta) – eng mashhur italyan shirinliklaridan biri, asli Piedmontdan ; qaymoq, uning asosi boʻlib xizmat qiladi ("qaynatilgan krem " italyancha), koʻplab rezavorlar, mevalar, yongʻoqlar bilan yaxshi ketadi, shuning uchun bu shirin taʼmning koʻp turlari mavjud Yevdokimova Yuliya. „Nejnaya magiya Toskani“ – 2019, Eksmo, Bombora. 978-5-04-095984-6 (na Google books ).
 Biscotto- ikki marta pishirilgan quruq pechene
 Zukotto – ricotta pishloq yoki ichida qaymoq bilan shimgichni keks
 Italiya muzqaymoq va jelato

 Ichimliklar 
 Italiya vinolari va spirtli ichimliklar (amaretto, grappa, campari, limoncello, sambuka)
 qahva (espresso, amerikano, latte, kapuchino)

 Hududiy anʼanaviy oshxonasining taomlari 

 Rim 
Rim oshxonasi mavsumiy ingredientlarga, asosan Rim Kampaniyada yetishtiriladigan va taomlar juda oddiy tayyorlash usullariga asoslangan. Shuning uchun, eng muhim ingredientlar sabzavotlar (asosan no'xat, artishok va loviya), goʻsht (qoʻzichoq va echki) va pishloqlar (Pecorino Romano va ricotta). Rim oshxonasida odatiy ziravorlar har qishda pishirilgan va konservalangan strutto va choʻchqa yogʻidir. Prosciutto yogʻi keng qoʻllanadi, zaytun moyi esa faqat xom sabzavotlar uchun va baʼzan qovurilganda ishlatiladiDickie, John, Delizia! The Epic History of Italians and Their Food – New York, 2008</ref>.

 Kampaniya 
Kampaniya mintaqasining poytaxti – Neapolda nafaqat butun dunyoda keng tarqalgan taom – pitsa, balki uning turli tomatlari ham oʻzi kabi mashxurdir. Baliq va dengiz mahsulotlaridan tayyorlangan taomlar taniqli, Neapol hududida koʻplab ziravorlar va sarimsoqli mazali pishiriqlar, shuningdek, shirinlik sifatida – mahalliy qandolat va mevali shirinliklar taqdim etiladi. Ushbu mintaqaning bir qismi boʻlgan Kapri oroli mashhur italyan shokolad torti Kapriz, shuningdek, pomidor, mozzarella va bazilikadan tayyorlangan xuddi shu nomdagi ishtahani yoki Kapriz salatining kelib chiqish joyidir.

 Emiliya-Romanya 
Emilia-Romagna mintaqasining oʻrta asrlardagi poytaxti Bolonya boʻlib, u Italiyaning eng yaxshi restoranlarida mezbonlik qiladi. Mintaqada parmezan, parm vetchinasi, balsamik sirka, mortadella va barcha turdagi makaronlar mavjud. Mashhur bolonya spagetti ham borligiga ishonish qiyin, chunki anʼanaviy retseptlarga koʻra spagettiga bolonyaning goʻshtli sousi pasta uchun ishlatilmaydi, balki tagliatelle (uzun tekis lagʻmon) yoki qisqa turdagi makaron, masalan, passatellidan foydalaniladi.

 Lazio 
Lazio va Italiyaning poytaxti Rim hisoblanib, u yerda muzqaymoq sotishga ixtisoslashgan eng yaxshi restoranlar va koʻplab mashhur kafelar joylashgan. Mintaqaning oshxonasi qoʻzichoq va yosh tana goʻshtidan keng foydalanadi. Lazioning odatiy taomlaridan biri bu suppli (suppli), bu issiq eritilgan motsarella pishloqi bilan toʻldirilgan qovurilgan risottodir.

 Lombardiya 
Shveysariya bilan chegaradosh Lombardiya nafaqat Italiyaning, balki butun Yevropaning eng boy mintaqalaridan biridir. Lombardiyaning janubi-gʻarbiy qismida tuproq juda unumdor, yirik sholi va makkajoʻxori plantatsiyalari mavjud. Milanga risotto va polenta kabi taomlar Lombardiyadan keltiriladi. Lombardiya, shuningdek, panettone, campari va amaretto likyorlari va mascarpone pishloqlari, grana padano va gorgonzolaning Vatani hisoblanadi. Sharobda pishirilgan mashhur goʻshtli taomlar, masalan, ossobuko va koʻplab makaron navlari: ravioli, tortelloni ham bor<ref>Faccioli, Emilio. L’Arte della Cucina in Italia – Milano: Einaudi, 1987 (in Italian)..

 Liguriya 
Liguriya dengiz boʻyidagi mintaqada joylashgan boʻlib, baliq va dengiz mahsulotlaridan tayyorlangan taomlari bilan maʼlum va mashhur. Genuya port shahri Osiyodan ziravorlar keltirila boshlangan birinchi shaharlardan biri boʻlib, u yerda hali ham mazali ziravorlar sevib isteʼmol qilinadi. Liguriyaliklar mamlakatdagi eng yaxshi bazilikani yetishtirishadi va mashhur pesto Liguriyadan keltiriladi. Pasxada, nafaqat Liguriyada, ayniqsa Genuyada, mashhur paskalina pirogi pishiriladiEvans, Matthew; Cossi, Gabriella; D’Onghia, Peter, World Food Italy – CA: Lonely Planet Publications Pty Ltd, 2000. ISBN 1-86450-022-0.

 Marke 
Marke oshxonasi dengiz mahsulotlari va togʻlardan keltiriladigan dichilarga boy. Makaron, choʻchqa goʻshti va zaytun kabilar Markening asosiy taomlari hisoblanadi. Ushbu viloyatda taom pishirishning koʻplab anʼanaviy usullari mavjud va maʼlum.

 Piemont 
Piemont Fransiya va Shveysariya bilan chegaradosh viloyat, shuning uchun, uning oshxonasi ushbu mamlakatlar oshxonalarining baʼzi anʼanalarini qabul qilgan. Piemont bir qarashda Lombardiya oshxonasiga oʻxshasasada, Piemont oshxonasi guruch, polenta va gnocchi kabi taomlari bilan ajralib turadi. Unumdor Padana vodiysida piemontliklar vinochilik bilan shugʻullanadi, masalan, bu yerda aynan Barbaresko ishlab chiqariladi. Piemontda eng yaxshi piyoz va sarimsoq, shuningdek, oq truffel yetishtiriladi, deb hisoblashadi. Mashhur taomlardan biri – vitello tonnatodir. Piemont – italyan shirinliklaridan biri – panna kottasi bilan nom qozongan.

 Apuliya 
Apugliada mashhur baliq va dengiz mahsulotlari bilan bir qatorda (ayniqsa ustritsa va midiya mashhur), mintaqada ajoyib zaytun, sabzavotlar, mevalar va koʻkatlar yetishtiriladi. Yopiq pitsa kalzoni Apuliya taomidir, orekkiette esa anʼanaviy makaron turlaridan biridir.

 Sardiniya 
Sardiniya oshxonasida orkinos, ilon baligʻi, omar va boshqa dengiz mahsulotlari asosiy rol oʻynaydi. Bayramlar uchun anʼanaviy taom – vertelda qovurilgan yosh choʻchqa goʻshtidir. Sardiniya oshxonasi oʻzining shirinliklari bilan mashhur boʻlib, ularning koʻpchiligi asal, yongʻoq va mevalardan tayyorlanadi. Pecorino sardo – pecorinoning yana bir navlaridan biridir.

 Sitsiliya 
Sitsiliya orolida asrlar davomida turli madaniy oʻchoqlar hukmronlik qilgan, shuning uchun, uning oshxonasi italyan, ispan, arab va yunon oshxonalarining elementlarini oʻzida bir butun qilib birlashtiradi. Ushbu oshxonalardan Sitsiliya oshxonasi ziravorlar (muskat yong'og'i, chinnigullar, dolchin), shuningdek, „ekzotik“ meva va sabzavotlardan (qovun, o'rik, sitrus mevalar, bulgar qalampiri) sevib foydalanib kelmoqda. Sitsiliya oshxonasini uchta soʻz bilan keng taʼriflash mumkin: makaron, pesce e pasticceria, yaʼni makaron, baliq va shirinliklarPiras, Claudia and Medagliani, Eugenio. Culinaria Italy – Cologne: Könemann Verlagsgesellschaft mbh, 2000. ISBN 3-8290-2901-2.

 Trentino-Alto-Adije 
Trentino-Alto Adije oshxonasiga qoʻshni davlat Avstriyaning oshxonasi katta taʼsir koʻrsatadi. Anʼanaviy taomlar dudlangan kolbasa va klyotsklardir. Viloyatda vinochilik bilan ham shugʻullaniladiKoplan, Steven; Smith, Brian H.; Weiss, Michael A.; Exploring Wine, New York: Van Nostrand Reinhold, 1996. ISBN 0-471-35295-0.

 Toskana 
Toskananing unumdor yerlari ajoyib sabzavot va mevalar, shuningdek, chorvachilikni rivojlantirish uchun yaylovlarga ham egadir. Choʻchqa goʻshti, mol goʻshti va dichilari bilan mashhur. Toskana taomlari orasida Florensiya bifshteksi, kachchusko, krostini, ribollita, pansanella va boshqalar mashhur boʻldi. Florensiyada Lampredottoning abomasumdan tayyorlangan (qatqorin) taomi mashhur.

 Havolalar 

 Migrant taomlaridan turmush tarzi pishirishgacha: Yevropadagi italyan oshxonasining faoliyati // EGO – Yevropa tarixi onlayn, Mayns: Yevropa tarixi instituti,  2011-yil may
 cucinaitaliana.ru – Rossiyada italyan oshxonasi

 Manbalar 

Turkum:Italiyaliklar
Turkum:Italiya oshxonasi
Turkum:Italiya madaniyati
Turkum:Gastronomiya