Qora metallar

Qora metallar (qora metallar) — temir va uning asosidagi qotishmalar (poʻlatlar, ferroqotishmalar, choʻyan). Qora metallarga koʻpincha marganets (92 % metallurgiyada ishlatiladi) va baʼzan xromNalogoviy Kodeks Rossiyskoy Federatsii. Statya 337: Dobitoe poleznoe iskopaemoe.Konsepsii sovremennogo estestvoznaniya. Uchebnik dlya vuzov. Pod red. L. A. Mixaylova (s. 173) // Izdatelskiy dom „Piter“, 2012— Science — 338 s. (65 % metallurgiyada ishlatiladi) va vanadiy (90 % poʻlat va choʻyanni legirlash uchun ishlatiladi) kabi metallar kiradi. Bu metallar asosan choʻyan va poʻlat ishlab chiqarishda qoʻllanadi. Qora metallar xalq xoʻjaligida ishlatiladigan metallarning umumiy hajmining 90 % dan ortigʻini tashkil qiladi, ularning asosiy qismini esa turli poʻlatlar tashkil etadi. Temir qotishmalariga turli xil xususiyatlarni beruvchi asosiy element ugleroddir.

 Choʻyanlar - temirning uglerodli qotishmalari boʻlib, uglerod miqdori 2,14 % dan ortiq (baʼzi choʻyanlarda 6 % gacha). Choʻyanlar oq, kulrang va egiluvchanlarga boʻlinadi.
 Poʻlatlar — temirning uglerodli qotishmalari, tarkibida 2,14 % dan kam uglerod boʻladi.
 kam uglerodli (0,25 % dan kam),
 uglerodli (0,25-0,6 %),
 yuqori uglerodli (0,6 % dan ortiq).

Uglerodga qoʻshimcha ravishda, choʻyan va poʻlatlarda boshqa komponentlar ham mavjud

 legirlovchi: kerakli xususiyatlarga ega boʻlgan choʻyan va poʻlatlarni olish uchun — korroziyaga chidamlilik, elastiklik, bolgʻalanuvchanlik, issiqlikka chidamlilik; legirlovchi komponentlarga kremniy, alyuminiy, marganets, molibden, mis, nikel, xrom, vanadiy, volfram va boshqalar kiradi;
 zararli aralashmalar: oltingugurt, fosfor, mishyak, kislorod, azot .

Metallga kerakli shakl va xususiyatlarni berish, bosim bilan, ishlov berish va soʻngra issiqlik bilan ishlov berish orqali erishiladi.

 Yana qarang Fe(lotincha: ferrum) uning massasi 56,valentligi koʻpincha,II,III boʻladi. 

 Rangli metallar

 Manbalar 

 Yana qarang 
Ferromagnetizm
 Havolalar 

 Qora metall — jiddiy va uzoq vaqt
 Rossiya qora metallurgiya sanoat portali 
Turkum:Qora metallar
Turkum:Quymachilik
Turkum:Metallar
Turkum:Sanoat
Turkum:Geografiya