Litva liti

Lit () — Litva Respublikasining 1922-yildan 1941-yilgacha va 1993-yildan 2014-yilgacha amalda boʻlgan pul birligi . 100 sentdan iborat ().

ISO 4217 tizimidagi xalqaro kod LTL hisoblanadi.

2015-yil 1-yanvarda Litva yevrozonaga kirdi, Litva milliy valyutasi litlar 1 yevro uchun 3,4528 lit kursida yevroni almashtirdi.

 Tarixi 
Birinchi jahon urushidan keyin mustaqil Litva Respublikasida boshqa davlatlarning toʻlov vositalari muomalada boʻlgan (masalan, Germaniya sharqiy rubli).

Oʻzining yuridik emitent banki yoʻqligi sababli, Germaniya Sharqiy kredit idorasi (Darlehnskasse Ost) bilan tuzilgan shartnomaga koʻra, auxinas () deb nomlangan ostmarkalardan foydalanish boshlandi. 1922-yil oʻrtalarida Litvada markaning giperinflyatsiyasi tufayli savdo, moliya va kreditning normal faoliyati buzildi. Litva Seymi (yuqori qonunchilik organi) shoshilinch ravishda litni joriy etish va Litva Bankini tashkil etish toʻgʻrisida qonun qabul qildi.

1922yil 10-sentyabrda chiqarilgan vaqtinchalik banknotalar 25-sentyabrda muomalaga chiqarilgan. Lit 1-oktyabrda muomalaga kiritilgan. Litlarning oltin miqdori 0,1504602 g sof oltin etib belgilandi, bu AQSh dollari oltin tarkibining 1/10 qismiga toʻgʻri keladi. Auksinlarni litga almashtirish har hafta moliya vaziri tomonidan belgi va dollar nisbati hisobga olingan holda belgilangan kurs bo‘yicha amalga oshirildi. Dastlabki nisbat 175 edi : 1. Unda temir yoʻl va pochta tariflari, soliqlar, obligatsiyalar, jamgʻarma kassalari depozitlari va boshqalar qayta hisoblab chiqilgan. Angliya, Chexoslovakiya va Germaniyada banknotalar chop etilgan. 1925-yildagi tangalar ham xorijda zarb qilingan. 1936- va 1938-yillardagi tangalar Kaunasda zarb qilingan. Urushdan oldingi Litva qonunchiligi emissiyaning kamida uchdan bir qismini qimmatbaho metallar zaxiralari, qolgan qismini esa likvid qimmatli qogʻozlar qoplaganligini belgilab qoʻydi.

Litva SSSRga qoʻshilgandan soʻng (1940), 1941-yil 25-martdan boshlab lit Sovet rubliga almashtirildi.

Mustaqillik tiklanganidan soʻng, 1991-yil 5-avgustdan boshlab toʻlov vositasi sifatida vaqtinchalik pul „umumiy kuponlar“ qoʻllanila boshlandi. 1992-yil 1-oktyabrda ular yagona qonuniy toʻlov vositasi deb eʼlon qilindi.

Lit 1993-yil 25-iyunda muomalaga kiritilgan. Vaqtinchalik kuponlar 100:1 nisbatda oʻzgartirildi. Vaqtinchalik kuponlar 1993-yil 20-iyulgacha muomalada boʻlgan.

2015-yil 1-yanvardan boshlab Litvada qonuniy toʻlov vositasi yevro hisoblanadiLitva prazdnuet vstuplenie v evrozonu // bbcrussian.com, 2015-yil 1-yanvar, lit almashinuvi quyidagi nisbatda amalga oshiriladi: 1 yevro = 3,4528 lit. Lit va yevroning parallel aylanish davri 2015-yil 1-yanvardan 15-yanvargacha. Lit yevroga almashtirildi: pochta boʻlimlari va barcha banklar tomonidan — 2015-yil 1-martgacha, barcha banklar tomonidan — 2015-yil 30-martgacha, ayrim banklar tomonidan — 2015-yil 30-dekabrgacha. Ushbu sanadan keyin litlar faqat Litva banki tomonidan almashtiriladi, almashinuvning amal qilish muddati belgilanmagan.

 Birinchi Respublika Liti 

 Tangalar 
Tasvir Qiymati Yil Tarkibi Diametri(mm) Ogʻirligi(g) Chetlari Tiraji 120px 1 sent 1925 bronza 15.5 1.6 silliq 5 000 000 120px 1936 15.5 1.0 9 955 000120px 2 sent 1936 18 2.3 4 951 107120px 5 sent 1925 19 2.1 12 000 000120px 1936 20 3.0 4 800 000120px 10 sent 1925 20 3.0 12 000 000120px 20 sent 23 4.0 8 000 000120px 50 sent 25 5.0 5 000 000120px 1 lit 1925 Ag-500 19.0 2.7 qovurgʻali 5 985 000120px 2 lit 23.0 5.4 3 000 000120px 5 lit 29.4 13.5 1 000 000120px 5 lit 1936 Ag-750 27.1 9.0 silliqTAVO GEROVETAUTOS GEROVEyozuvi bilan 2 750 000120px 10 lit 1936 32.2 18.0 silliqTAUTOS JĖGAVIENYBEJEyozuvi bilan 876 000120px 1938 180 000+

 Banknotalar 
1922-yil 10-sentabrdagi namunaTasvirQiymatiOʻlchami (mm)Asosiy rangiTavsifChiqqan yiliOld tarafOrqa tarafOld tarafOrqa tarafSuv belgisi80px80px1 sent80×52koʻkqiymatiqiymati va Litva gerbiyoʻq1922-yil 10-sentabr80px80px5 sentyashil80px80px20 sentjigarrang80px80px50 sentbinafsharang120px 120px1 lit120×65yashilhalqalar120px120px5 litjigarrangGS literi1922-yil 16-noyabrdagi namuna80px80px1 sent90×55yashilqiymati va Litva gerbiqiymatiyoʻq1922-yil 16-noyabr80px80px2 sentqaymoqrang5 sentmoviy10 sentqizil20 sent100×60jigarrang50 sentbinafsharang120px120px1 lit110×65qizilovallar120px120px2 litbinafsharangGedimin kolyumni120px120px5 lit120×70yashilfermercharx va ayol120px120px10 litbinafsharang, jigarrangqiymati va Litva gerbiayollar portreti120px120px50 lit150×78jigarrangbuyuk knyaz Gedimin portretiVilnyusdagi muqaddas Stanislav sobori120px120px100 lit170×87yashil, koʻkbuyuk knyaz Vitovt portretiayollar portreti1924-yilgi namuna 150px 150px500 lit198×92yashil, sabzirangqiymatiKlaypeda, Vilnyus, Kaunas shaharlarining gerblariGedimin kolyumni1924-yil 150px 150px1000 lit220×108yashil, koʻkqiymati va Litva gerbimilliy kiyimlardagi yoshlarbuyuk knyaz Vitovt portreti1927—1928-yilgi namuna 150px 150px10 lit130×75yashilqiymati va Litva gerbidala ishlariyoʻq1927-yil 150px 150px50 lit145×80koʻk, binafsharangIonas Basanavichyus portretibuyuk knyaz Gedimin portretibuyuk knyaz Gedimin portreti1928-yil 150px 150px100 lit155×85jigarrangKaunasdagi Litva Banki binosibuyuk knyaz Keystut portretibuyuk knyaz Keystut portreti1929—1930-yilgi namuna 150px 150px5 lit120×70jigarrangVitovt portretiGryunvald jangi sahnasiyoʻq1929-yil 150px 150px20 lit140×75yashil, jigarrangVitovt portreti, Kaunasdagi Buyuk Vitovt cherkovi,Vitovt davridagi tangalarda tasvirlangan xoch va nayza uchiKaunasdagi Ozodlik haykaliva yuk qayigʻi1930-yil1938-yilgi namuna150px150px10 lit130×75yashil, sabzirangPrezident Antanas Smetona portreti va Mustaqillik deklaratsiyasiMustaqillik Deklaratsiyasini imzolaganLitva Kengashi aʼzolarining jamoaviy portreti,Klaypeda, Vilnyus, Kaunas shaharlarining gerblariyoʻq1938-yil 16-fevral+

 Zamonaviy lit 

 1991-yil tangalari 
Tasvir Qiymati Tarkibi Diametri(mm) Qalinligi(mm) Ogʻirligi(g) Chetlari 120px 1 sent alyuminiy 18.75 1.30 0,83 silliq 120px 2 sent 21.75 1.30 1.12 120px 5 sent 24.40 1.35 1.40 120px 10 sent Cu + Zn + Sn 16.0 1 1.40 120px 20 sent 17.50 1.2 2.10 120px 50 sent 21.00 1.2 3.03 120px 1 lit Cu + Ni 16.75 1.5 2.35 yoʻlakchali 120px 2 lit 20.5 1.35 3.46 120px 5 lit 23 1.5 4.36+

 1997-2014-yillardagi tangalar 
Litva banki 1991, 2000, 2003 va 2008-2014 yillarda tangalarning rasmiy toʻplamlarini chiqargan. 1991, 2000 va 2003 yillar toʻplamlarida faqat tegishli chiqarilgan yil tangalari, 2008, 2009 va 2014 yillar toʻplamlarida 1991 yildagi 1, 2 va 5 sentlik tangalar, 2010-2014 yillardagi esdalik tangalari mavjud edi.
TasvirQiymatiTarkibi Diametri(mm) Qalinligi(mm) Ogʻirligi(g) Chetlari Chiqarish yillari 120px 10 sent Cu + Zn + Ni 17.00 1.70 2.60 yoʻlakchali 1997 1998 1999 2000 2003 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 120px 20 sent 20.50 2.10 4.80 1997 1998 1999 2000 2003 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 120px 50 sent 23.00 2.10 6.00 1997 19981999 20002003 2008 2009 2010 2011 20122013 2014 120px 1 lit Cu + Ni 22.30 2.20 6.25 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 120px 2 lit halqasi: Cu + Al + Nimarkazi: Cu + Ni 25.00 2.20 7.50 intervalgacha yoʻlakchali 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 120px 5 lit halqasi: Cu + Nimarkazi: Cu + Al + Ni 27.50 2.35 10.10 „PENKI LITAI“ (besh lit) yozuvi bilan silliq 1998 1999 2000 2003 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Eslatma: Qalin harf bu tangalar faqat toʻplamlarning bir qismi sifatida chiqarilgan yillarni koʻrsatadi.+

 Esdalik tangalari 
Litvaning birinchi esdalik tangasi 1938-yilda davlat mustaqilligining 20 yilligi sharafiga muomalaga chiqarilgan. Hozirgi vaqtda Litva Banki esdalik va yubiley tangalarni qimmatbaho (oltin — 1, 10, 50, 100, 500 lit, kumush — 5, 10, 50, 100 lit va 200 litlik bimetalik tangalar) va qimmatbaho boʻlmagan (melxior — nominal qiymati 1 va 10 lit, bimetalik nominal qiymati 2 lit va shimoliy oltindan nominal qiymati 25 lit boʻlgan) metallardan zarb qiladi. Litva mustaqilligi tiklanganidan soʻng chiqarilgan birinchi tangalar Doro va Girenaning transatlantik parvozining 60 yilligiga va Papa Ioann Pavel II ning Litvaga tashrifiga bagʻishlangan edi. Barcha tangalar Litva zarbxonasida zarb qilingan.

Hammasi boʻlib, litlar mavjud boʻlgan davrda 111 xil tangalar chiqarilgan, shu jumladan, 15 tasi melxiordan, 2 tasi shimoliy oltindan, 12 tasi bimetalik (melxior + mis), 69 tasi 925 probali kumush, 12 tasi 999 probali oltin va 1 — bimetalik (oltin + kumush) dan yasalgan.

 Banknotalar 
1991—2003-yilgi namunaTasvirQiymatiOʻlchami(mm)TavsifiChiqarilgan sanasiMuomaladan chiqqan sanaOld tarafiOrqa tarafi 150px 150px1 lit135×65Old tarafi: Litva yozuvchisi Yuliya Jemaite portreti (1845—1921)Orqa tarafi: Palushadagi muqaddas Iosafatning yogʻoch cherkoviSuv belgisi: „Waykimas“ gerbi19942007-yil
1-mart 150px 150px2 lit135×65Old tarafi: litvalik yozuvchi-pedagog Moteyus Valanchius portreti (1801—1875)Orqa tarafi: Trakay qal’asi koʻrinishiSuv belgisi: Litva gerbi19932007-yil1-mart 150px 150px5 lit135×65Old tarafi: Litva adabiy tilining „otasi“ Ionas Yablonskisning portreti (1860—1930)Orqa tarafi: Petras Rimshaning „Litva maktabi“ haykaliSuv belgisi: Litva gerbi19932007-yil1-mart 150px 150px10 lit135×65Old tarafi: Litva uchuvchilari Steponas Darius (1896—1933) va Stasis Girenasning (1893—1933) portretlariOrqa tarafi: Atlantika okeani ustidan uchayotgan „Lituanica“ samolyotiSuv belgisi: Litva gerbi19911996-yil1-yanvar 150px 150px19932007-yil 1-mart 150px 150px19972012-yil 1-iyun 150px 150px20012015-yil15-yanvar 150px2007 150px 150px20 lit135×65Old tarafi: Litva shoiri va dramaturgi Mayronis (Ionas Machiulis) ning portreti (1862—1932)Orqa tarafi: Buyuk Vitovt nomidagi harbiy muzey va Kaunasdagi Ozodlik haykaliSuv belgisi: Litva gerbi19911994-yil 1-iyun 150px 150px19932007-yil 1-mart 150px 150px19972012-yil 1-iyun 150px 150px20012015-yil15-yanvar 150px 150px2007 150px 150px50 lit135×65Old tarafi: Litva milliy tiklanishi otasi Ionas Basanavichiusning portreti (1851—1927)Orqa tarafi: muqaddas Stanislav sobori va Vilnyusdagi qoʻngʻiroq minorasining koʻrinishiSuv belgisi: Litva gerbi19911996-yil1-yanvar 150px 150px19932007-yil1-mart 150px 150px19982015-yil15-yanvar 150px 150px2003 150px 150px100 lit135×65Old tarafi: Litva tarixchisi Simonas Daukantas portreti (1793—1864)Orqa tarafi: Avliyo Ioann cherkovi va qoʻngʻiroq minorasi bilan Vilnyus universitetining koʻrinishiSuv belgisi: Litva gerbi19912001-yil1-iyul 150px 150px20002015-yil15-yanvar 150px 150px2007 150px 150px200 lit135×65Old tarafi: Litva dramaturgi Vidunas (Vilgelmas Storostas) portreti (1868—1953)Orqa tarafi: Klaypeda mayogʻi Suv belgisi: Vidunas portreti19972015-yil15-yanvar 150px 150px500 lit147×70Old tarafi: Litva yozuvchisi Vintsas Kudirkaning portreti (1858—1899)Orqa tarafi: Litva Ozodlik qoʻngʻirogʻi va daryo vodiysining koʻrinishiSuv belgisi: Kudirka portreti2000+

 Qiziqarli faktlar 

 1991 yilda Litva mustaqilligi tiklanganidan keyin birinchi banknotalar muomalaga chiqarildi. Shu bilan birga, 50 lit nominallari xato bilan chiqarildi — unda Vilnyus sobori tasvirlangan, markazda, Avliyo Yelena haykali joylashgan. 1991-yilgi banknotda muqaddas Yelena chap qoʻlida xochni ushlab turadi, lekin aslida u oʻng qoʻlida xochni ushlab turadi.
 1993-yildagi 10 litlik banknotda Shimoliy Amerika va Yevropa konturlari sezilarli darajada oʻzgargan.
 1000 litlik banknotalar 1991-yilda chop etilgan, ammo muomalaga kiritilmagan.

 Valyuta kursi rejimi 
1994-yil 1-apreldan 2002-yil 31-yanvargacha litlar dollarga nisbatan 4:1 nisbatda, 2002-yil 1-fevraldan boshlab yevroga nisbatan o‘sha davrda o‘rnatilgan 3,4528:1 nisbatda o‘zgarmagan holda bog‘landi. Litvada umumiy Yevropa valyutasi kiritilgunga qadar. Ushbu vazifani amalga oshirish uchun 2004-yil 28-iyundan boshlab litalar Yevropa valyuta kursi mexanizmiga kiritilgan. Rasmiy ravishda, ushbu mexanizmga kiritilgan valyuta kursi belgilangan kursdan 15 % dan ortiq chetga chiqa olmaydi; yevroga bogʻlangan paytdan boshlab, litning berilgandan haqiqiy ogʻishi 0 % ni tashkil etdi.
 Manbalar 

Turkum:Geografiya