Jalaytlar

Jalaytlar () — janubiy moʻgʻul etnik guruhlaridan biri. Ular oʻrta asr jalairlarining avlodlari. Ular Ichki Moʻgʻulistonda yashaydilar.

 Tarixi 
Jalaytlar — oʻrta asrlardagi jalayirlar avlodi. „Solnomalar toʻplami“ maʼlumotlariga koʻra jalairlar darlekin-moʻgʻullar qatorida boʻlgan. Rashid ad-Dinning yozishicha Jaloir qabilasi oʻnta yirik tarmoqdan iborat boʻlgan: Jat, Tukaraun, Kunksaut, Kumsaut, Uyat, Nilkan, Kurkin, Tulangit, Turi, Shankut.

Moʻgʻul istilolari davrida jaloirlarning bir qismi Chagʻatoy, Ilxonov va Oltin Oʻrda davlatlarida qolgan. XVI asr oʻrtalarida Chingiziylarning oltin oilasiga mansub jalairlarning aksariyati Geresenze oʻgʻillarining kattasi Ashixayning oldiga bordi. XVI asrning ikkinchi yarmida Xalxaning yetti shimoliy oqimining bir qismi sifatida Ashixay taqdirini ifodalovchi Jalairlar Xongay togʻlarida yashagan, u yerdan XVII asr boshlarida Oltoy togʻlariga koʻchib oʻtgan. Hozirda Moʻgʻuliston jalairlarining salmoqli qismi Govi-Oltoy viloyati hududida istiqomat qiladi.

XII asr oxiri — XIII asr boshlarida Jalairlar Chingizxonning kurenlaridan biri boʻlib, Moʻgʻullar imperiyasining tashkil topishida ishtirok etganlar. Jaloirlar yettita mingan tuzdilar, ulardan ikkitasi gʻarbiy qanotda, toʻrttasi sharqiy qanotda edi. Bir qismi Chingizxonning uchinchi oʻgʻli Ogedeyga berilgan.

Darhaqiqat, jalaytlar Habutu Hasar urugʻi avlodlari qoʻl ostida boʻlgan jaloirlarning avlodlaridir. Ular Ichki Moʻgʻuliston hududiga joylashdilar.

 Tili 
Jalaytlar va durbetlar moʻgʻul tilining xorchi shevasining jalayt-durbet shevasida soʻzlashadi.

 Zamonaviylik 
Moʻgʻulistondagi Jalaid qabila familiyasini tashuvchilar Ulan- Bator va Darxon-Uul viloyatida yashaydilar. Moʻgʻulistondagi Jalairlarning avlodlarining aksariyati Jalair familiyasining tashuvchilaridir. Ularning katta qismi Ulan-Batorda va Gov-Oltoy viloyati hududida istiqomat qiladi.

Jalaytlar Xingan viloyatining Jalayd-Tsi nomli bir xoshun aholisini tashkil qiladi. Xoshun shimolda Xulunbuyr tuzlari bilan, sharqda Durbetlar bilan, janubda Xeylunszyan provinsiyasining tomoqlari bilan, gʻarbda Xorchinlar bilan chegaradosh. Jalaytlar koʻp asrlar davomida gʻarbiy qanotdagi xorchinlar (Tushe-gun, Jasagtu-van) yaqinida yashagan.

 Manbalar 

Turkum: mo'g'ul xalqlari
Turkum:mo'g'ul tug'ilishi
Turkum:Mo'g'ullar
Turkum:Xitoy xalqlari
Turkum:Mongoliya Xalqlari