Karl Marks haykali (Trir)

Karl Marks haykali ― Germaniya Federativ Respublikasining Trir shahridagi Simeonstiftplatz maydonida 2018-yil 5-mayda — buyuk faylasuf tavalludining 200-yilligi kuni munosabati bilan oʻrnatilgan edi. Haykaltarosh U Veyshanning bronza haykali Xitoy Xalq Respublikasidan sovgʻa sifatida qabul qilindi.

Haykal Karl Marksning balogʻat yoshidagi toʻliq boʻyli boʻlib, chap qoʻlida kitob bilan oldinga intilmoqda. Faylasufning hal qiluvchi nigohi uzoqqa qaratilgan, iyagi bir oz choʻzilgan, peshonasi ajinlangan. Haykal bazalt plitalar bilan qoplangan pogʻonali poydevorga oʻrnatilgan, reja boʻyicha beshburchak. Shaklning balandligi 5,5 metrni tashkil etadi, bu Marksning tugʻilgan kuni — 5-mayni anglatadi.

Haykaltarosh U Veyshan oʻz asarining uslubini Marks davrida keng tarqalgan „Gʻarb realizmi“ bilan „Xitoy impressionizmi“ning uygʻunligi sifatida belgilagan. Uning soʻzlariga koʻra, u nafaqat kommunizm asoschisining qiyofasini toʻgʻri koʻrsatishga, balki uning ruhiy dunyosini ham tasvirlashga intilgan. Oldinga intilish Marks gʻoyalarining ahamiyatini va ularning kelajakka yoʻnaltirilganligini anglatadi. Faylasufning uzun koʻylagi va uzun sochlari donolikni ifodalaydi. Chap qoʻldagi kitob insoniyat tarbiyasini oʻzida mujassam etgan. Yodgorlik koʻtarilgan poydevorning beshta burchagi Karl Marks bilan alohida aloqada boʻlgan beshta shaharga — Trier, Berlin, Gamburg (uning noshiri Otto Meysner yashagan), Parij va Londonga qaratilganYu Zhang. Die Welt der Skulpturen von Wu Weishan. Hatje Cantz. Ostfildern 2018, s. 58.

Xitoy Xalq Respublikasidan bunday sovgʻani olishning joizligi haqidagi savol Trir shahar kengashida qizgʻin munozaralarga sabab boʻladi, 2017-yil mart oyida ijobiy qaror qabul qilingan. Xitoy tomonining istagi Karl Marks tugʻilgan uy oldida haykal oʻrnatish edi, ammo shahar kengashi Trirning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biri — Porta Nigraning qadimgi Rim darvozasi yaqinida sobiq avtoturargohni taklif qiladi. Jamoatchilik fikrini tinchlantirish uchun yodgorlik oʻrnatilishidan avval uning toʻliq oʻlchamli yogʻoch maketi xuddi shu joyga oʻrnatildi. Yodgorlik va poydevor yasash (92 500 yevro) va ularni Xitoydan Triergacha olib borish xarajatlarini Xitoy Xalq Respublikasi qoplagan. Trir shahri 39 evro miqdorida yer tuzish, poydevor qoʻyish, obodonlashtirish va yoritish uchun toʻlangan.

Yodgorlik yonidagi piyodalar oʻtish joyidagi svetoforda Karl Marksning surati va taniqli soqoli tasvirlangan Wolfgang Jung. Grünes Licht für Ampelmännchen. Wormser Zeitung, 1-oktabrya 2019, s. 6. .

 Manbalar 

Trier
Turkum: Trir binolari va inshootlari
Turkum: Germaniya Yodgorliklari Marks, Trier
Turkum: Xitoy Haykali