Paelya

Paelya (tagalog Tagalog: [paˈɛlja]) yoki paella (ispancha), Valensiya paellasidan olingan  Filippin guruchli  taomidir. Biroq, u mahalliy glyutinli guruchdan (malagkít) foydalanishda sezilarli darajada farq qiladi, ispan paellasida maʼqullangan al-dentedan  farqli oʻlaroq, yumshoq va yopishqoq tuzilishga ega. Bundan tashqari, doimo tuxum qoʻshiladi. Filippin paelyasidan farqli  zaʼfaron ishlatilmaydi, balki uning oʻrniga atsuete (anatto), luyang diláw, (zerdeçal) yoki kasubhadan foydalaniladi.

Paelya - Filippindagi shunga oʻxshash taomlar uchun umumiy atama, ishlatiladigan ingredientlardan qatʼi nazar. U arroz a la valenciana (odatda tovuq va chorizo de bilbao bilan tayyorlanadi), bringhe (kokos suti bilan tayyorlanadi) va paella negra (kalamar siyohidan tayyorlangan) oʻz ichiga oladi.

 Etimologiya 
Nomi ispan paellasidan olingan, lekin lleismo qoʻshimchasi bilan talaffuz qilinadi. Filippin tillarida ll digrafining koʻp uchraydigan holatlari singari, u ispancha [ʎ] emas, balki [lj] bilan talaffuz qilinadi. Shuning uchun "pae ly a " ning nativlashtirilgan imlosi.

 Tavsif 
Paelya oʻzining ajdodlari, Valensiya paellasi va Lotin Amerikasi arroz a la valenciana kabi tayyorlanadi, ammo u koʻproq mahalliy ingredientlardan foydalanadi. Arroz bomba oʻrniga Filippin paelya arroz bombasiga oʻxshash xususiyatlarga ega Ifugao tinawon guruch kabi yuqori sifatli mahalliy guruch navlarini afzal koʻradi. Import qilingan uzun donli guruch (yasemin guruch kabi) ham ishlatiladi. Bu oxirgi mahsulot qanchalik yopishqoq boʻlishi kerakligiga qarab, oddiy guruchning toʻrtdan bir qismidan teng qismlargacha boʻlgan turli nisbatlarda glyutinli guruch (malagkít) bilan aralashtiriladi.

Paelya zaʼfaron oʻrniga atsuete (anatto), luyang diláw, (zerdeçal) yoki kasubha (sapar) ishlatadi. Baʼzida pandan barglari tugunlari qoʻshiladi va idishga vanil oʻxshash hid qoʻshiladi. Baʼzi oʻzgarishlar, shuningdek, sofritoda (ginisa) tomat sousidan taomni rang va lazzatlanish uchun ishlatadi.

Goʻshtli paelya odatda tovuq, choʻchqa goʻshti, mol goʻshti va dudlangan baharatlı kolbasalardan foydalanadi. Paelyada ishlatiladigan kolbasa har qanday mahalliy dudlangan lóngganisa boʻlishi mumkin, lekin bu odatda chorizo de bilbao (nomiga qaramay, mahalliy filippinlik kolbasa).Dengiz mahsulotlari paelyasi odatda midiya (tahong), koʻk qisqichbaqa (alimasag), katta qisqichbaqalar (hipon), mollyuskalar (kabibì) va kalamar (pusít) oʻz ichiga oladi.Goʻsht va dengiz mahsulotlari versiyalari odatda aralashtiriladi. Odatda ishlatiladigan sabzavotlar va ziravorlar orasida bolgar qalampiri, piyoz, sarimsoq, pomidor, zanjabil, sabzi, yashil noʻxat, qora qalampir, piyoz, qizil qalampir va mayiz. Odatda kalamansi va dilimlenmiş qattiq qaynatilgan tuxum bilan bezatilgan. Tanglád (limongrass), patis (baliq sousi) va bagoóng alamang (qisqichbaqa pastasi) kabi boshqa mahalliy ziravorlar va ingredientlar ham qoʻshilishi mumkin.

Paelya odatda paellera, ikki tutqichli sayoz va keng panada pishiriladi. Garchi uni kavalida (vok) ham pishirish mumkin. Idishning va uning tarkibiy qismlarining murakkabligi tufayli paelya kamdan-kam hollarda kundalik ovqatlarda xizmat qiladi. U hashamatli hisoblanadi, maxsus holatlar uchun ajratilgan. Paelya odatda Rojdestvo arafasida Nochebuena (Rojdestvo kechki ovqati) paytida xizmat qiladi.

 Variantlar 
Taomni oʻzgartirish oson siz  qoʻlingizdagi bor mahsulotlarga  qarab paelyaning koʻplab variantlarini yaratishingiz mumkin. Ularga quyidagilar kiradi:

 Arroz a la valenciana 
Arroz a la valenciana yoki arroz valenciana baʼzan alohida taom sifatida qabul qilinadi. Bu paella turi  Lotin Amerikasidan kelib chiqqan. Ammo boshqa filippin paelyalari singari, u glyutinli guruchdan tayyorlanadi. Uni tayyorlashda  asosan tovuq va chorizo de bilbaodan foydalaniladi, lekin choʻchqa goʻshti yoki mol goʻshtini ham qoʻshish mumkin.

 Biringi 
Biringi (shuningdek, bringhi, beringhe, biringhe, biringye, biringyi yoki kalame manuc nomi bilan ham malum) Pampanga provinsiyasidan kelib chiqgan  paelya variantidir. Bu asl Valensiya taomiga oʻxshaydi, lekin gata (kokos suti) da safron yoki zerdeçal (Kapapangandagi ange) bilan pishirilgan guruch va yopishqoq guruch aralashmalaridan foydalanadi va bu unga oʻziga xos lazzat va rang beradi. Odatda tovuq, bulgʻor qalampiri, yashil noʻxat, sabzi, mayiz va chorizo de bilbao bilan birga tayyorlanadi. Biroq, uni dengiz mahsulotlari va boshqa goʻshtlardan ham tayyorlash mumkin. Bundan tashqari, xarakterli ravishda qaynatilgan tuxum bilan toʻldiriladi.  Baʼzan qoʻshimcha xushboʻy hid uchun banan barglarida pishiriladi.

Biringi  mustamlakadan oldingi davrda kelib chiqqan  va bu nom Janubiy Osiyo biryani taomlari uchun bir xil boʻlsa-da, u oʻshandan beri ispan paellasini anglatadi. Chorizo, tuxum yoki boshqa paelya ingredientlarisiz tayyorlangan asl nusxa nasing biringye yoki nasing biringye sifatida farqlanadi, bu Malayziya va Singapurning nasi briyaniga koʻproq oʻxshaydi.

 Paella al horno con queso 
Pishloq, tovuq toʻshi  va qovurilgan bulgʻor  qalampiri bilan  paelyaning pishirilgan varianti.

 Paella de adobo 
1954-yilda tashkil etilgan Maniladagi mashhur ispan-filipin restorani Alba Restaurante Español tomonidan ishlab chiqilgan nisbatan zamonaviy paelya turi. Bu ispan paellasini Filippin adobo bilan birlashtirgan ajoyib taomdir.

 Paella parillada 
"Gril" soʻzi uchun nomlangan bu variant panjara yoki mangalda pishirilgan goʻsht yoki dengiz mahsulotlaridan tayyorlanadi.

 Paella negra 
Paella negra, shuningdek, arroz negro deb ataladi, siyohli kalmar  va kalamardan tayyorlanafigan taom varianti. Idish qora rangga ega, shuning uchun nomiga Negra soʻzi qoʻshib aytiladi.

 Paella sotanghon 
Paelyaning xitoylar oʻylab topgan guruch oʻrniga shisha noodle (sótanghon) yordamida tayyorlanadigan turi.


 Manbalar 

Turkum:Pages with unreviewed translations