Alyata

Alyata ( dan agliata, „sarimsoq“; Ligurian: aggiadda) — italyan oshxonasida qo‘llaniladigan o‘tkir ta’mli, xushbo‘y sarimsoqli sous va ziravorDizionario di Italiano: il Sabatini Coletti. U qovurilgan yoki qaynatilgan go‘sht, baliq va sabzavotlarga ta’m berish va ularni bezash uchun ishlatiladi. Isteʼmol qilish birinchi marta Qadimgi Rimda tasdiqlangan. U hali ham italyan oshxonasida keng qoʻllanadi. Agliata GenuyaPesto Genovese: Emblema della Grande Cucina Italiana nel Mondo va Liguriya oshxonasida goʻsht va baliq uchun ishlatiladi va „Liguriya klassikasi“ sifatida tasvirlangan. Sardiniyadagi Oristano provinsiyasidagi Bosa shahrining anʼanaviy taomi ham hisoblanadi. Bu oʻtmishda keng qoʻllanadigan anʼanaviy sous, ayniqsa, uzoq vaqt davomida oziq-ovqat saqlashi kerak boʻlgan baliqchilar tomonidan.

 Tayyorlanishi 
Sous quyoshda quritilgan pomidordan mayda boʻlaklarga boʻlinib, yogʻ va sarimsoq hamda maydalangan maydanoz bilan qovurilgan, tozalangan pomidor, yogʻ,sirka qoʻshilgan holda tayyorlanadi. Bundan tashqari, baʼzida sous uchun non boʻlaklari sirka bilan namlanadi. Uni tayyorlash ajralishning oldini olish uchun ingredientlarni emulsiyalashni oʻz ichiga oladi, bu aralashmani doimo koʻpirtirishda asta-sekin zaytun moyini qoʻshish orqali erishiladi. Odatda qovurilgan yoki qaynatilgan goʻsht, baliq va sabzavotlar bilan birga keladi. Skat, akulalar, sakkizoyoqlar va qoʻy oyoqlari kabi baliqlarni marinadlash uchun ishlatiladi. Bugungi kunda sous mol goʻshti jigarini tayyorlash uchun ham qoʻllanadi: u chiziqsimon kesiladi va pishiriqning oxirida sous qoʻshilgan skovorodkada tayyorlanadi.

 Variantlar 
Yashil aliata — bu petrushka va mahalliy rikottaga asoslangan Piedmonte retsepti.

Porrata — sarimsoq oʻrniga pirasa () bilan tayyorlangan shunga oʻxshash sous.

 Tarixi 
Alyataning kelib chiqishi Qadimgi Rimga borib taqaladi. Sous oddiy dehqon taomi sifatida tasvirlangan, uni yuqori tabaqadagi odamlar ham isteʼmol qiladilar. XIV asrga oid Venetsiyalik oshpazlik kitobida aytilishicha, aliatani „hamma turdagi goʻsht bilan“ tayyorlash mumkin. Birinchi marta oʻn uchinchi asrda nashr etilgan Liber de Coquina, sousni „har qanday goʻshtga hamrohlik qilish“ uchun ishlatilishi mumkinligini taʼkidlaydi.

 Yana qarang 
 Aioli

 Manbalar 

 Havolalar 
 Italiya. Istoriya gastronomii ot Lukulla do nashix dney. Zadvorniy V., Lupandin I. — M.: EKSMO, 2014
 Chesnochniy sous po-liguriyski, ili „alyata“
Turkum: Italiya oshxonasi
Turkum:Souslar
Turkum:Sarimsoqli taomlar
Turkum:Alifbo boʻyicha taomlar