Anizositoz va poykilositoz

Qizil qon tanachalari (eritrotsitlar) oʻlchamining normadan oʻzgarishi - anizotsitoz deb nomlansa, ularning normal shakli (disksimon)ning oʻzgarishi - poykilotsitoz deb nomlanadi.Artur Guyton, John Hall: Textbook of

medical physiology; 14th edition, 2020.Linda Costanzo: Medical physiology; 6th

edition, 2018.Indu Khurana, Arushi Khurana: Textbook of medical physiology; 2nd edition, 2009.

 Eritrotsitlar 

Eritrotsitlar (inglizcha: RBC - red blood cells = qizil qon tanachalari) qon hujayralari boʻlib, kislorod tashish vazifasini bajaradi. Eritrotsitlar barcha hujayralardan yadrosi va asosiy organellalari yoʻqligi bilan farqlanadi va oʻzida quyidagi xususiyatlarni jamlaydi: diametri 7,2mkm (6,9-7,8mkm) qalinligi periferiyada 2mkm, markazda 1mkm yuzasi 120-140mkm2 hajmi 80mkm3 (78-95mkm3)       normal shakli – sirkular, ikki tomonlama disk koʻrinishida (kulchasimon)

 Ikki tomonlam disksimon (botiq) ligining afzalliklari 

Bu RBC larni yetarlicha egiluvchan boʻlishini taʼminlaydi. Egiluvchanlik esa minimal 3,5 mkmli kapillardan erkin harakatlanishni taʼminlaydi. Shuningdek, bu shakl sirt hajmini sezilarli oshiradi, shu sababli RBC lar osmotik bosim oʻzgarishiga chidamli boʻladi. (gipotonik eritmalarda nisbatan gemolizga chidamli boʻladi). Kattaroq yuza O2 va CO2 larning tezroq almashishini taʼminlaydi.

 Normal miqdori 
Chaqaloqlarda 6-7mln/mm3                                                                                                              

Erkaklarda 5,5mln/mm3. (5-6,5mln/mm3). Ayollarda 4,8mln (4,5-5,5mln/mm3)                                                        

Klinik jihatda 5mln/mm3 100% deb hisoblanadi

 Anizositoz 
Eritrotsitlar oʻlchamining oʻzgarishi anizositoz deb nomlanadi va uning ikki: mikrositoz va makrositoz turlari farqlanadi.

Mikrositoz – RBC lar oʻlchamining kichiklashi hisoblanadi. Fe tanqislik anemiyalarda, uzoq davom etuvchi majburiy nafas olishda hamda osmotik bosim oshishida kuzatiladi.

Makrositoz – RBC lar oʻlchamining oshishi hisoblanadi. Megaloblastik anemiya, jismoniy mashqlar paytida, osmotik bosim tushganda kuzatiladi.

 Poykilositoz 

Eritrotsitlar shaklining oʻzgarishi poyikilositoz deyiladi va quyidagi koʻrinishlarda boʻlishi mumkin:

Bujmayish – gipertonik eritmalarda kuzatiladi. (RBC suyuq qismi tashqariga chiqishi hisobidan)                       

Sferotsitlar – bu shar shaklidagi RBClar. Sferotsitoz deb nomlangan irsiy kasallikda aniqlanadi. Bu hujayralar nozik boʻladi, bunday shakl gipotonik eritmalarda ham kuzatiladi.           Elliptositlar baʼzi turdagi anemiyalarda kuzatiladi.                                                                                                        

Oʻroqsimon hujayralar yoki yarim oysimon hujayralar gʻayritabiiy gemoglobini bor oʻroqsimon anemiya kasalligida aniqlanadi.                                                                                         Poyikilositlar - kolba, bolgʻa yoki boshqa turdagi hujayralar hujayra membranalarining deformatsiyalari sabab yuzaga keladi.

 Manbalar