Shabiston

Shabiston yoki( ; Qadimgi forscha shabistana) - yer osti makonini odatda qadimgi Erondagi masjidlar, uylar va maktablarning an'anaviy me'morchiligida uchratish mumkin.

Ushbu bo'shliqli inshoot odatda yozda ishlatiladi va shamol oqimini uzatish va yondosh binoni sovutish vazifasini bajaradi.

Sosoniylar saltanati va undan keyingi islom davrlarida “ shabiston ” deganda shohlarning kanizaklari istiqomat qiladigan ichki ziyoratgohlari ham nazarda tutilgan. Keyinchalik bu tuzilmalar  (haram) deb atala boshlandi. Undan tashqari (ayollar turar joyi),  andaruniy (ichki xususiy zona) va  haram(arabcha haram) soʻzlari bilan atalgan.Dehkhoda Persian Dictionary Shabiston soʻzi qorongʻu tun maʼnosini ham anglatadi.

 Sovutish 
Shabistonni shamol tutqichi bilan birgalikda yordamchi binoni sovutish mumkin. Shamol tutqichi - uyning tepasida joylashgan boʻlib o'xshash shamolni pastkga tomon tortadi va shamol yo'nalishiga qarama-qarshi bo'lgan to'rtta teshiklaridan biri havoni uydan tashqariga chiqarish uchun ochiladi. Kiruvchi havo uy ostidagi qanotdan olinadi. Vertikal mil teshigi bo'ylab havo oqimi pastroq bosim hosil qiladi (Bernulli effektiga qarang) va uyning ostidagi  tunnelidan sovuq havoni tortib oladi. Tuynukdan havo tunnelga ma'lum masofadan tortilgan va tunnelning sovuq devorlari/suv bilan aloqa qilish orqali ham, suv havo oqimiga bug'langanda bug'lanishning yashirin issiqligidan voz kechish orqali sovutiladi. Quruq cho'l iqlimida bu 15 C°dan ortiq bo'lishi mumkin (27F°), tuynukdan keladigan havo haroratining pasayishi shu yoʻsinda boʻladi. Shamol ushlagichlar va sovutish tuynuklari 1000-yildan ortiq cho'l iqlimida qo'llanilgan.

 Yana qarang 

 Eron arxitekturasi
 Galareya 

 Manbalar 

 Havolalar  
 Books Google
Turkum:Arxitektura
Turkum:Arxitektura unsurlari