Baklahorani

Baklahorani (baʼzan Bakla Horani yoki Tataula karnavali, ) — har yili Istanbulda mahalliy yunon pravoslav jamoati aʼzolari tomonidan dushanba kuni kul chorshanba kuni, yaʼni oxirgi dushanba kuni oʻtkaziladigan karnaval. Bayramni nishonlash anʼanasi XIX asr yoki undan ham oldinroq boshlangan: 1943-yilda Turkiya hukumati tomonidan karnaval oʻtkazilishi taqiqlangan, ammo 2010-yildan boshlab u jamoa tomonidan qayta tiklangan. Bayramning xavfsizligi bilan bogʻliq xavotirlar tufayli 2010-yilgi parad nisbatan kichik miqyosda va oldindan eʼlonlarsiz oʻtkazildi; lekin allaqachon 2011-yil bayrami „toʻliq miqyosli“ ommaviy tadbirga aylangan edi.

 Karnaval 
Taxminan besh asr davomida butun Istanbul boʻylab mahalliy yunon jamoalari (Usmonlilar istilosidan oldin Konstantinopol nomi bilan atalgan) bino ichida va tashqarisida oʻtkaziladigan paradlar va ziyofatlarni oʻz ichiga olgan rang-barang tadbirlar bilan toʻldirilgan Lent bayramini nishonladilar. Ular 40 kunlik Lentgacha bir necha hafta davom etdilar. Maslenitsa dushanba kuni boʻlib oʻtgan Baklahoranining oʻzi, Lent oldidan karnaval mavsumining soʻnggi kuni edi va XIX asrning oʻrtalaridan beri eng yuqori voqea boʻldi.

Bu niqobli parad sifatida boshlandi, Istanbulning yunon kvartallaridan keyin — Pera elit tumanidan boshlab va yoʻlda odamlarni toʻpladi. Tatavluga (hozirgi Kurtulush) yetib borgan Baklahorani, Aziz Dimitriy cherkovi yonidagi maydonda bayramga aylandi. Tadbirning nomi tom maʼnoda „Men loviya isteʼmol qilaman“ deb tarjima qilinadi — bu roʻza tutishdagi parhez cheklovlariga ishora.

Tadbir mahalliy yunonlar tomonidan oʻtkazilgan boʻlsa-da, bayramning oʻzi shaharning yunon jamoatchiligi bilan chegaralanib qolmadi — u hamma uchun ochiq edi. Bu, shuningdek, Istanbulning turli hududlaridan, oʻsha paytda Kichik Afina deb atalgan Shishli hududida odamlarni toʻplash imkoniyati edi.

Niqobli yurish tsamiko sadolari va Anadolu xalq raqslari ohanglari ostida boʻlib oʻtdi; Paradga joʻr boʻlgan asosiy musiqa asboblari anʼanaviy yunon nogʻorasi, zurna, klarnet va mandolin edi. Bakirkey, Samatya, Fener va Balat tumanlari aholisi Galata va Unkapani koʻpriklarida Oltin Shox koʻrfazini kesib oʻtdi. Boshqa tomondan, Bosfor, Sisli va Kemerburgaz mintaqalari yaqinidagi yana bir guruh odamlar Pangalti katolik qabristoni oldida toʻplanishdi va asosiy koʻchadan oʻtib, Sankt-Demetrius cherkovi yonidagi maydonga oʻtishdi, u yerda bayramlar nishonlanadi va tugaydi. Yosh yunon yigitlari koʻpincha anʼanaviy fustanella kostyumini kiyib yurishgan, shuningdek, soxta soqol yoki moʻylov kiyib, yuzlarini un yoki kukunli koʻmir va kuyikish bilan boʻyashgan. Ayollar koʻpincha Baklahorani „past-kesilgan kiyim“ (dekolte) kiyib yurishgan. Karnavalning elementlari ham bir-biriga tashrif buyurish uchun tungi sayohatlar, bemaʼni hazillar — koʻpincha „kamar ostida“ — oʻzaro masxara va shunchaki qiziqarli janjal edi.

Mariya Iordanidou 1963-yilda „Loxandra“ romanida Bakalahorani tasvirlagan. Bu XX asrning boshida Konstantinopoldan kelgan yosh yunon ayolining hikoyasini hikoya qiladi. Iordanidouning taʼrifiga koʻra, parad davom etar ekan, Tatavlada „butun Istanbuldan“ odamlar yigʻilib, xalq qoʻshiqlarini kuylashdi. U, shuningdek, „yosh qizlar guruhlari qoʻshiqlar kuylashdi va bolalar quvnoq sayr qilishdi yoki lentalar va bayroqlar bilan bezatilgan gondollarga minishdi. Tatavllik yoshlar oʻzlarining betakror raqs va oʻyinlarini namoyish etdilar“.

Karnaval oʻzining mashhurlik choʻqqisiga Birinchi jahon urushidan keyin — Ittifoqchilar tomonidan 1918-yildan 1922-yilgacha boʻlgan shaharni bosib olish yillarida erishdi. Turkiya Respublikasi tuzilgandan keyin — Ikkinchi jahon urushigacha davom etdi.

 Taqiqlash va jonlanish 
Baklahorani 1941-yilda oxirgi nishonlanishigacha Istanbuldagi eng mashhur xristian bayramlaridan biri edi. Shundan soʻng yunonlar shahardagi boshqa musulmon boʻlmagan jamoalar qatori ijtimoiy va moliyaviy diskriminatsiyaga uchradilar. Odamlarga niqob kiyishni taqiqlovchi qonun 1943-yilda karnavalni tugatdi.

2010-yilda, soʻnggi bayramdan deyarli 70-yil oʻtib, tarixiy karnaval Shishli viloyati koʻchalari boʻylab qoʻshiq kuylagan, raqsga tushgan va liboslarda parad qilgan bir guruh yunonlar va turklar tomonidan qayta tiklandi. Festivalning „qayta tiklanishi“ning asosiy tashkilotchilari Kurtulus shahrida tugʻilgan tadqiqotchi Huseyin Irmak va Istanbulda yashovchi yunon Xaris Teodorelis Rigas boʻlib, „deyarli yoʻq boʻlib ketgan“ yunon va turk musiqasi aralashmasi uslubiga ixtisoslashgan tavernalarda ijro etdi. Irmak va Rigas karnavalning qayta tiklanishi odamlar uchun Turkiyaning koʻp madaniyatli oʻtmishini qayta kashf qilish va shahar hayotiga „yorqinlik“ olib kirish imkoniyati boʻlishiga ishonishdi. Bayramning xavfsizligi bilan bogʻliq xavotirlar tufayli 2010-yilgi parad nisbatan kichik miqyosda va oldindan eʼlonlarsiz oʻtkazildi; ammo 2011-yil bayrami allaqachon „toʻliq miqyosli“ ommaviy tadbirga aylangan edi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 



Turkum: Karnaval
Turkum:Istanbul Madaniyati
Turkum:Istanbul tarixi