B-2 Spirit

Northrop Grumman B — 2 Spirit — bu  Northrop Grumman tomonidan ishlab chiqilgan Amerikaning ogʻir yashirin strategik bombardimonchi samolyoti. "Uchuvchi qanot" sxemasiga ega birinchi zamonaviy ommaviy ishlab chiqarilgan ogʻir samolyot. Samolyot yadroviy qurollarni yetkazib berish uchun moʻljallangan. Parvozlar 1989-yilda boshlangan, ishlab chiqarish 1999-yilda toʻxtatilgan. B-2 uchun RCS ning aniq qiymati xabar qilinmaganB-2A Spirit Arxivnaya kopiya ot 24-fevralya 2013 na Wayback Machine, turli hisob-kitoblarga koʻra, bu qiymat 0,0014 m²  dan 0,1 m²  gachaPASSIVE MULTISTATIC RADARS IN ANTI-STEALTH AIR DEFENCE. By Lieutenant Colonel Paul E. Hudson, BSc, CD1 // Canadian Forces College .

B-2 Spirit 15 000 m gacha boʻlgan balandlikdagi hujum missiyalarini bajarishga qodir, ichki yoqilgʻida bitta yoqilgʻi quyish bilan 11 000 kmdan ortiq masofani bosib oʻtishga qodir. U 1997-yilda Lockheed F-117 Nighthawk hujum samolyotidan keyin ilgʻor yashirin texnologiyaga ega boʻlgan ikkinchi samolyot sifatida xizmatga kirgan"B-2 Spirit Fact Sheet." U.S. Air Force. Retrieved 8 January 2015.. Dastlab yadroviy bombardimonchi sifatida ishlab chiqilgan boʻlsa-da, B-2 Spirit birinchi marta 1999-yilda Kosovo urushida oddiy, yadroviy boʻlmagan oʻq-dorilarni tashlashda ishlatilgan. Keyinchalik u Iroq , Afgʻoniston va Liviyada xizmat qilganUSAF to Retire B-1, B-2 in Early 2030s as B-21 Comes On-Line. Air Force Magazine. 11 February 2018..

Bu aviatsiya tarixidagi eng qimmat samolyot hisoblanadi.

 Yaratilish tarixi 

"ATB" loyihasi
Ogʻir bombardimonchi samolyotni yaratish 1979-yilda Advanced Technology Bomber (ATB) dasturi doirasida boshlangan. Oʻsha vaqtda "Sovuq urush" yuqori darajaga chiqqandi va 1979-1980-yillardagi saylov kampaniyasi paytida prezidentlikka nomzod Ronald Reygan Amerika armiyasini qayta tiklashga vaʼda berdi. 1980-yil 22-avgustda AQSh Mudofaa vazirligi istiqbolli yashirin samolyotlar, shu jumladan ATB loyihasini yaratish boʻyicha ishlar olib borilayotganligini ochiq eʼlon qildiPace, Steve (1999), B-2 Spirit: The Most Capable War Machine on the Planet, New York: McGraw-Hill, .

Loyihalarni baholashdan soʻng, ATB tanlovi ikkita jamoaga qisqartirildi — Northrop / Boeing va Lockheed / Rockwell, har bir jamoa keyingi tadqiqotlar uchun buyurtma oldi. ATB loyihasi Aurora kod nomi ostida moliyalashtirildi. 1981-yil 20-oktabrda Northrop / Boeing jamoasi dizayn tanlovida gʻolib deb topildiGriffin, John; Kinnu, James (2007), B-2 Systems Engineering Case Study (PDF), Dayton, Ohio: Air Force Center for Systems Engineering, Air Force Institute of Technology, Wright Patterson Air Force Base, archived from the original (PDF) on 22 August 2009.

Northrop loyihasi „Sharpa“ nomi bilan B-2 belgisini oldi. Samolyotning dizayni 1980-yillarning oʻrtalarida oʻzgartirildi, birinchi parvozni ikki yilga kechiktirilishi dasturga yana bir milliard AQSh dollari sarflanishiga olib keldi. 1989-yilga kelib bombardimonchini ishlab chiqish uchun jami 23 milliard AQSh dollari sarflanganVan Voorst, Bruce. „The Stealth Takes Wing.“ Time, 31 July 1989. Retrieved 13 September 2009..

B-2 Spirit birinchi marta 1988 -yil 22-noyabrda AQSh harbiy-havo kuchlarining Palmylel shahridagi 42-sonli zavodida (Kaliforniya) yigʻilgan joyda namoyish etilgan. Birinchi ommaviy parvoz 1989-yil 17-iyulda boʻlib oʻtdi"Flight Control Actuation System Integrator for the B-2 Spirit." Archived 22 September 2012 at the Wayback Machine Moog. Retrieved 11 August 2012..

 Sotib olish 
Samolyotni sotib olishYilSamolyot
miqdoriBudjet (mlrd dollar)Samolyot narxiTadqiqot
(ITITKI)UskunalarJami19862$2,3484 mlrd$1,7157 mlrd0$4,1440 mlrdProgram Acquisition Costs by Weapon System. Department of Defense Budget for Fiscal Year 1993. — January 29, 1992. — P. 22 — 124 p.19871$2,7982 mlrd$1,5460 mlrd0$4,3693 mlrdProgram Acquisition Costs by Weapon System. Department of Defense Budget for Fiscal Year 1993. — January 29, 1992. — P. 22 — 124 p.19884$2,6866 mlrd$1,2614 mlrd0$4,0282 mlrdProgram Acquisition Costs by Weapon System. Department of Defense Budget for Fiscal Year 1993. — January 29, 1992. — P. 22 — 124 p.

 Ishlab chiqarish 
Jami 21 ta B-2 Spirit samolyoti ishlab chiqarilgan. Ularning deyarli barchasi Amerika shtatlari nomi bilan ataladi.
RaqamiNomiIshlab chiqarilgan yiliQoʻshimcha maʼlumot82-106614-iyul 1992-yilPrototip. U birinchi parvozini 1983-yil 17-iyulda amalga oshirgan.82-106711-dekabr 1991-yil82-106810-dekabr 1997-yil82-106922-may1999-yil82-107018-iyul 1997-yil82-107123-may1997-yil88-032821-avgust 1987-yil88-032931-mart1986-yilXizmatga topshirilgan birinchi B-2 Spirit88-033011-noyabr 1988-yil88-033130-dekabr 1989-yil88-033229-noyabr 1990-yilYongʻinda jiddiy shikastlangan. Qayta tiklangan.89-012717-fevral 1995-yil2008-yil 23-fevralda halokatga uchragan89-012828-iyun 1995-yil89-012914-noyabr 1995-yil90-004022-mart 1993-yil90-004110-yanvar 1996-yil92-07003-iyul 1996-yil93-108515-may 1996-yil93-108630-avgust 1996-yilAka-uka Raytlarning vatani nomi bilan atalgan Shimoliy Karolina shtatini anglatadi.93-10875-avgust 1997-yil93-108810-noyabr 1997-yil

 Modernizatsiyalar 

 2008-yilda AQSh Kongressi yerdagi harakatlanuvchi nishonlarniyoʻq qilish uchun qurollarni boshqarish tizimini modernizatsiya qilish dasturini moliyalashtirdi"Northrop Grumman Adding Mobile Targets to B-2 Bomber Capabilities." Arxivnaya kopiya ot 18-avgusta 2012 na Wayback Machine Northrop Grumman, 7 February 2008. Retrieved: 13 September 2009.thumb|336x336px|B-2 Spirit F-22 Raptorlar bilan birga parvoz qilmoqda
 2008-yil 29-dekabrda B-2 Spirit radar tizimlarini yangilash boʻyicha shartnoma imzolandi. Modernizatsiya jarayonida radar tizimlari boshqa chastota diapazoniga oʻtkazildi. Shartnoma AQShga taxminan 468 000 000 dollarga tushdi"B-2 radar modernization program contract awarded." US Air Force, 30 December 2008. Retrieved: 13 September 2009.. 2009-yil 22-iyunda barcha B-2 Spirit samolyotlari yaxshilangan radar imkoniyatlarini oʻz ichiga olgan „ikkinchi revizion“ ga koʻtarilganligi maʼlum boʻldi"USAF Awards B-2 Radar Upgrade Production."  (nedostupnaya ssilka s 14-08-2013 [3216 dney] — istoriya, kopiya) Aviation Week, 30 December 2008. Retrieved: 13 September 2009..
 2009-yil 28-aprelda yangilangan B-2 Spirit har biri 13500 kilogrammgacha yuk koʻtarishi mumkinligi eʼlon qilindiMayer, Daryl. Northrop Grumman and USAF Verify Proper Fit of 30,000lb Penetrator Weapon on B-2 Bomber Arxivirovano 21-avgusta 2009 goda. defpro.com, 22 July 2009. Retrieved: 13 September 2009..
 2010-yil boshida Northrop Grumman soʻnggi 20 yil davomida muntazam ravishda sodir boʻlgan B-2 Spirit muammosini bartaraf etadigan hisob-kitoblar yakunlanganini eʼlon qildi. Muammo dvigatellar oʻrtasida joylashgan metall panelning yorilishida ekanligi maʼlum qilindi. Northrop Grumman yangi materiallardan foydalanish, shuningdek, B-2 Spirit dumining dizayniga kichik oʻzgartirishlar kiritish orqali muammoni hal qilganBombardirovщik B-2 izbavyat ot 20-letney nepoladki. Data obraщeniya: 19 marta 2010. Arxivirovano 22-iyunya 2012 goda..
 2012-yil 4-aprelda B-2 Spiritning sinovlari yangilangan dasturiy taʼminot, navigatsiya va aloqa tizimlari bilan qayta rekonstruksiya qilingan. Sinovlar davomida B-2 samolyotlari Shimoliy qutbda bir qancha parvozlarni amalga oshirdi. Parvozlarning maqsadi takomillashtirilgan bombardimonchi samolyotni ogʻir iqlim sharoitida yuqori balandlikda ucha olish qobiliyatini sinab koʻrish edi. Shimoliy qutbga missiyasi paytida bombardimonchi toʻrtta BDU-38 oʻquv bombasini tashladi. Sinovlar muvaffaqiyatli deb topildiBombardirovщik B-2 zavershil ispitaniya nad Severnim polyusom. Data obraщeniya: 5-iyulya 2012. Arxivirovano 30-sentabrya 2012 goda..
 2012-yil 24-sentabrda Northrop Grumman B-2 Spirit bombardimonchi samolyotlarini modernizatsiya qilish tugaganligini eʼlon qildi, unda samolyotda AFAR bilan yangi AN / APQ- 181 radarlari oʻrnatildi. 2008-yilda AQSh Harbiy-havo kuchlari tomonidan buyurma qilingan yangilanish narxi taxminan 468 000 000 dollarni tashkil etdi. Modernizatsiya tufayli bombardimonchilar Pentagonning yagona jangovar axborot va boshqaruv tizimidan foydalanish imkoniyatiga ega boʻldilarBombardirovщiki B-2 poluchili novie radari. Data obraщeniya: 1-oktabrya 2012. Arxivirovano 28-sentabrya 2012 goda..

 Narxi 
B-2 Spirit dunyodagi eng qimmat samolyot (va ehtimol aviatsiya tarixidagi eng qimmat samolyot). 1998-yilda bitta B-2 narxi, ilmiy -tadqiqot ishlarini hisobga olmaganda, 1,157 milliard dollarni tashkil etgan. 1997-yil uchun butun B-2 Spirit dasturining qiymati qariyb 45 milliard dollarga baholandiB-2 SPIRIT (af.mil); Ilmiy-tadqiqot ishlarini hisobga olgan holda, oʻsha paytda bitta Samolyotning narxi 2,1 milliard dollarga yetganB-2 Bomber: Cost and Operational Issues (Letter Report, 08/14/97, GAO/NSIAD-97-181). Data obraщeniya: 4 marta 2009. Arxivirovano 21-iyulya 2014 goda..

AQSh Harbiy-havo kuchlari va ishlab chiqaruvchilarning fikricha, samolyotning qimmatligi asosan uni xarid qilishning qisqarishi bilan bogʻliq. SSSR parchalanishi munosabati bilan, dastlab rejalashtirilgan 132 ta bombardimonchi samolyotdan atigi 20 tasi sotib olindiGlobalSecurity.org — B-2 Production (angl.). Data obraщeniya: 19-dekabrya 2012. Arxivirovano 14-noyabrya 2012 goda..

 Jangovar foydalanish 

 Birinchi jangovar foydalanish holati 1999-yilda Yugoslaviyadagi NATO operatsiyasi paytida sodir boʻlgan. 600 dan ortiq aniq boshqariladigan bombalar (JDAM) nishonlarga tashlangan, bombalar ham birinchi marta ishlatilgan. Shu bilan birga, B-2 samolyotlari Missuri shtatidagi Uaytman havo kuchlari bazasidan Kosovoga va orqaga uzluksiz parvoz qildi. 7-may kuni B-2 bombardimoni Xitoy elchixonasini vayron qildi, bir nechta xitoylik jurnalist va bir xitoylik fuqaroni oʻldirdiMyers, Dominique (2002), Acquisition Reform-Inside The Silver Bullet, Acquisition Review Journal T. IX, no. 2 (Fall 2002): 312-322. Provereno 1-sentabrya 2007. Arxivnaya kopiya ot 26-sentabrya 2007 na Wayback Machine.thumb|328x328px|B-2 Spirit bombardimon qilishda
 Keyingi yillarda B-2 Spiritlar Iroq va Afgʻonistondagi urushlarda ishlatilgan. B-2 oʻzining eng uzun parvozlaridan birini (bu jahon tarixidagi eng uzun parvoz deb ataladi), 44 soatlik havoda yoqilgʻi quyish parvozini amalga oshirdi  — Missuri shtatidagi Uaytman havo kuchlari bazasidan havoga koʻtarilib, Afgʻonistondagi jangovar missiyani yakunladi va uyiga qaytdi  .
 2003-yilda "Iroq erkinligi" operatsiyasi paytida B-2 samolyotlari Diego Garsiya atolidan va nomi oshkor etilmagan yana bir bazadan jangovar parvozlarni amalga oshirdi. Ushbu ikki pozitsiyadan 22 ta parvoz amalga oshirildi. Uaytman havo kuchlari bazasidan 27 ta parvoz amalga oshirildi. 49 ta jangda 300 tonnadan ortiq oʻq-dorilar tashlandi. Parvozlarning davomiyligi 30 soatdan koʻproq edi. Parvozlarning birida B-2 Spirit 50 soat qoʻnmasdan havoda uchganAir Force Magazine — Bombers over Libia (angl.) (nedostupnaya ssilka). Arxivirovano 3-iyunya 2012 goda.
 2011-yil 19-mart "Odissey" harbiy operatsiyasi paytida AQSh Harbiy-havo kuchlarining uchta B-2 samolyoti Missuri shtatidagi Uaytman havo kuchlari bazasidan koʻtarildi. Janubiy Dakotadan ikkita B-1 bombardimonchi samolyoti bilan birga ular Liviyaga joʻnatildi. Butun operatsiya davomida B-2 samolyotlari 45 ta, B-1B esa 105 ta nishonni, shu jumladan qurol omborlari, havo hujumidan mudofaa ob’ektlari, qoʻmondonlik va boshqaruv postlari, aviatsiya va boshqa harbiy texnikaga texnik xizmat koʻrsatish inshootlarini yoʻq qildiWired Magazine — Two Bombers, 24 Hours, 100 Libyan Targets Destroyed (angl.) (nedostupnaya ssilka). Arxivirovano 3-iyunya 2012 goda..

 Baxtsiz hodisalar 
AQShning rasmiy maʼlumotlariga koʻra, 2010-yilga kelib, bitta B-2 Spirit bombardimonchi jangovar boʻlmagan avariya natijasida halokatga uchragan. 2008-yil 23-fevralda B-2 samolyoti (bort raqami 89-0127, Spirit of Kanzas) Tinch okeanidagi Guam orolida Amerikaning Andersen harbiy bazasida qulab tushdi. Bunday turdagi samolyot birinchi marta halokatga uchrashi ediLinch, Airman 1st Class Stephen. „B-2s return to flight after safety pause.“ US Air Force, 21 April 2008. Retrieved 1 December 2010.. Ushbu voqea sodir boʻlganidan keyin ushbu turdagi barcha samolyotlarning parvozlari toʻxtatildi. 2008-yil aprel oyining oxirida parvozlar qayta tiklandiLenta novostey — PDA.AVIA.RU — Aviatsionnie novosti. Data obraщeniya: 24-aprelya 2008. Arxivirovano 31-maya 2009 goda..

Tekshiruv komissiyasi avariyaga xodimlarining beparvoligi, unda toʻplangan kondensatni olib tashlash uchun havo bosimini qabul qiluvchining isitishini yoqmagani sabab boʻlgan degan xulosaga keldi. Shu sababli, samolyotni boshqarish tizimi haddan tashqari yuqori tezlikni olgan va muddatidan oldin yerdan koʻtarilish buyrugʻini olgan. Ekipajning harakatlari toʻgʻri deb tan olindi, bort tizimlarining ishlashida normal rejimdan boshqa ogʻishlar aniqlanmadi va simulyatorda vaziyatni simulyatsiya qilish samolyotni saqlab qolishning iloji yoʻqligini koʻrsatdiHennigan, W. J., „The $105M resurrection of a B-2 stealth bomber“, Los Angeles Times, 22 March 2014.

2010-yil fevral oyida yana bir B-2 Spirit (bort raqami 88-0332, nomi Spirit of Washington) xuddi shu Anderse
n aviabazasida dvigatellarni ishga tushirish vaqtida dvigatel boʻlinmasidagi yongʻin natijasida jiddiy zarar koʻrdiCandy Knight. "„Spirit of Washington“ rises from the ashes". Whiteman.af.mil. Archived from the original on 24 December 2013. Retrieved 21 December 2013.. Shikastlangan samolyot deyarli 4 yil davomida taʼmirda boʻlib, faqat 2013-yil 16-dekabrda yana fazoga koʻtarilgan. Qayta tiklash ishlarining umumiy qiymati 105 000 000 dollardan oshgan.

 Parvoz samaradorligi 

 Texnik xususiyatlari 

 Ekipaj: 2 kishi
 Uzunligi: 20,90 m
 Qanotlari kengligi: 52,12 m
 Balandligi: 5.10 m
 Qanot maydoni: 460 m²
 Ogʻirligi :
 boʻsh: 71 700 kg;
 normal uchish ogʻirligi: 152 600 kg;
 maksimal uchish ogʻirligi: 171 000 kg;
 yoqilgʻi massasi : 73 000 kg;
 foydali yuk massasi: 22 730 kg gacha (yangilashdan keyin 27 000 kg gacha);
 Qanot yuki:
 maksimal uchish ogʻirligida: 372 kg / m²;
 normal uchish ogʻirligida: 332 kg / m²;
 Dvigatel:
 dvigatel turi: turbojet bypass;
 Model: „ General Electric F118-GE-100“;
 sigʻimi:
 maksimal: 4 × 7700 kgf;
 dvigatelning ogʻirligi: 1452 kg;
 Bosimning vaznga nisbati:
 normal uchish ogʻirligida: 0,20 kgf / kg;
 maksimal uchish ogʻirligida: 0,18 kgf / kg;

 Parvoz 

 Maksimal tezlik: 1010 km/soat (M =0,95);
 Kruiz tezligi: 900 km/soat (M =0,85);
 Parvoz masofasi:
 maksimal: 11 100 km;
 jangovar radiusi: 5300 km;
 Uchish balandligi: 15240 m;
 RCS:(Radarlar aniqlay olishi) baʼzi manbalarga koʻra, ~0,0014 dan ~0,1 m² gacha;

 Qurollanish 

 Jangovar yuk: 22 730 kg gacha (modernizatsiya qilinganidan keyin 27 000 kg gacha);Mayer, Daryl. Northrop Grumman and USAF Verify Proper Fit of 30,000lb Penetrator Weapon on B-2 Bomber Arxivirovano 21-avgusta 2009 goda. defpro.com, 22 July 2009. Retrieved: 13 September 2009.
 Yadro qurollari: 16 x B61-11 yoki 16 x B83;
 Oddiy bombalar: 80 x Mk.82 yoki 16 x Mk.84 yoki 36 x CBU-87/CBU-89 GATOR kassetali bombalar;
 Aniq qurollar: 8 x GBU-27 yoki AGM-154 JSOW yoki 12 x JDAM;
 Kruiz raketalari: 16 x AGM-158 JASSM;Northrop Grumman — B-2 Spirit Weapons (angl.) (nedostupnaya ssilka). Arxivirovano 3-iyunya 2012 goda.

 B-2 Spiritni boshqa shu turdagi modellar bilan taqqoslash 
SSSR
Tu-160SSSR
Tu-95AQSH
XB-70 ValkiriyaAQSH
B-1AAQSH
B-1BAQSH
B-2AQSH
B-52Tashqi koʻrinishthumbthumb|183x183pxthumb|180x180pxthumb|180x180pxthumb|184x184pxthumbthumbMaksimal uchish ogʻirligi, tonnada275172,0246176,8216,4171229Ilin V. Ye., Levin M. A. Bombardirovщiki. — M.: Viktoriya, AST. 1996. — 272 s. Tom 1. S. 68 ISBN 5-89327-004-5Maksimal jangovar yuk, tonnada452029,43434
(+22,7 qoʻshimcha)2722,7Maksimal tezlik, km/soat223088233092300Natsionalniy muzey VVS SShA: B-1B LANCER — Stranitsa faktov.13281010957Jang radiusi, km7300„Tu-160 Blackjack (Tupolev).“  globalsecurity.org. Retrieved 3 August 2009.65006900554353007210Jangovar yuk bilan uchish masofasi, km10 50012 100nomaʼlum981712 000nomaʼlumnomaʼlumMaksimal masofa, km14 50015 000n/d13 50011 10016 090Eng baland parvoz, metrda21 76511 90023 60018 90018 29015 00016 765Yashirin texnologiyalarni qoʻllashyoʻqyoʻqyoʻqyoʻqQismanHayoʻqXizmat koʻrsatayotgan samolyotlar soni1768yoʻq4641958The Military Balance 2018. p.-46

 Xizmatda 
2021-yilgacha AQSh havo kuchlarida 20 ta bombardimonchi bor.

19 ta B-2 (dastlab 20, 1 tasi halokatga uchragan) Missuri shtatidagi Uaytman havo kuchlari bazasiga biri ktirilgan va AQSH Harbiy havo kuchlari global zarba qoʻmondonligi (AFGSC) tarkibida. Ushbu boʻlinma AQShdagi B-2 samolyotlarining yagona doimiy (faol) eskadroni hisoblanadi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 

 Crickmore, Paul and Alison J. Crickmore, „Nighthawk F-117 Stealth Fighter“. North Branch, Minnesota: Zenith Imprint, 2003. ISBN 0-76031-512-4.
 Croddy, Eric and James J. Wirtz. Weapons of Mass Destruction: An Encyclopedia of Worldwide Policy, Technology, and History, Volume 2. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2005. ISBN 1-85109-490-3.
 Dawson, T.W.G., G.F. Kitchen and G.B. Glider. Measurements of the Radar Echoing Area of the Vulcan by the Optical Simulation Method. Farnborough, Hants, UK: Royal Aircraft Establishment, September 1957 National Archive Catalogue file, AVIA 6/20895
 Eden, Paul. „Northrop Grumman B-2 Spirit“. Encyclopedia of Modern Military Aircraft. New York: Amber Books, 2004. ISBN 1-904687-84-9.
 Goodall, James C. „The Northrop B-2A Stealth Bomber.“ Americaʼs Stealth Fighters and Bombers: B-2, F-117, YF-22, and YF-23. St. Paul, Minnesota: MBI Publishing Company, 1992. ISBN 0-87938-609-6.
 Pelletier, Alain J. „Towards the Ideal Aircraft: The Life and Times of the Flying Wing, Part Two“. Air Enthusiast, No. 65, September-October 1996, pp. 8-19. ISSN 0143-5450.
 Sweetman, Bill. „Inside the stealth bomber“. Zenith Imprint, 1999. ISBN 1610606892.
Turkum:AQSH
Turkum:Samolyotlar
Turkum:Armiya
Turkum:Urush