Shklov buti

thumb
Shklov buti () — 1963-yilda Belarusiyaning Shklov shahri yaqinida topilgan butparast xudo tasvirlangan haykal. Minskdagi Belarus Respublikasi Milliy tarix muzeyida saqlanadi.

 Ochilishi 
 qishlogʻining oʻgʻil bolalari  daryosi boʻyida Kukushkin tabiiy chegarasida butni topishgan (). Kattalar haykalni qazib olib, unga hazilona „Olux“ nomini berishgan ()Duchis L., Rakіskі V. Іdali — bagі, іstukani, kumіri, yolupi… . Haykalni Minskka arxeolog Leonid Davydovich Pobol olib kelgan. Yuk mashinasining orqa qismida tashish paytida but shikastlangan: u juda eskirgan, uning yuzi biroz ishqalanib qirilgan boʻlib chiqdiKorbut V. „Kumir“ s beregov Serebryanki.

 Tavsifi 
Shklov butida silindrsimon ustun shaklida kesilgan erkak tanasining yuqori qismi tasvirlangan, uning pastki qismi poydevor shakliga ega. Shakl qumtoshdan oʻyilgan boʻlib, balandligi 1,2 metr va ogʻirligi 250 kilogrammga yaqinDuchis L. U. Zvestkі ab yazichnіskіx іdalax na teritoriі Belarusі. S. 88.. Butning yuzi bir qator individual xususiyatlarga ega: aniq koʻrinadigan koʻzlar, aftidan yopiq, ogʻiz va moʻylovi bor. Shaklning oʻzi, shubhasiz, fallos koʻrinishiga ega. But birinchi marta Georgiy Vasilyevich ShtyxovShtixov G. V. Interesnaya naxodka // Iskusstvo. 1964. № 4 nashrida ilmiy jamoatchilikka taqdim etilgan.

 Atributsiya masalalari 
Butga oid asosiy nazariyalarning umumiy koʻrinishi Zabashtaning hisobotida yaxshi aks ettirilganZabashta R. Do pitannya
atributsii Shklovskogo іdola // Gіstoriya Belarusі: jalezni і vek і syarednyavechcha. Mіnsk, 1977. S. 21-24.. Atributsiya bilan bogʻliq muammolar, yaʼni uning yaratilgan vaqtini va unga sigʻingan aholining etnik va madaniy mansubligini aniqlash, atributga mos keladigan xususiyatlarning yoʻqligi bilan bogʻliq. G. V. Shtyxov tomonidan ilgari surilgan keng tarqalgan versiyaga koʻra, but X asrga, boshqalarga koʻra — VI-X, VI-VII yoki VI-XIII asrlarga tegishli. Barcha versiyalar taxminiy va ishonchli asosga ega emas. Zabashta yana bir versiyani taklif qildi, u topilma va shunga oʻxshash majuziy butlar yaqinidagi arxeologik joylarni aniqlashga asoslanib, haykal XII-XIII asrlarga tegishli degan xulosaga keldiZabashta R. Do pitannya atributsii Shklovskogo іdola // Gіstoriya Belarusі: jalezni і vek і syarednyavechcha. Mіnsk, 1977. S. 22-23..

Zabashta slavyan aholisi butni tark etgan deganZabashta R. Do pitannya atributsii Shklovskogo idola // Gіstoriya Belarusі: jalezni і vek і syarednyavechcha. Mіnsk, 1977. S. 25. taxminga tayanadi, lekin shu bilan birga haykalning Rigadagi Boltiqboʻyi butlari va Smolenskda topilgan ziyoratgohlardagi ustunga oʻxshash butlar bilan oʻxshashligini qayd etadiZabashta R. Yazichnitska monumentalna skulptura Bіlorusiï (Kontekstualni paraleli y zblijennya). S. 34.

Butni maʼlum bir maʼbud bilan bogʻlash ham mumkin emas, lekin bilvosita maʼlumotlarga asoslanib, butning yopiq koʻzlari, u oʻlgan ajdodlarning xtonik dunyosiga tegishli deb taxmin qilish mumkin. Fallos shakli maʼbud funksiyasining serpushtlik va nasl bilan bogʻliqligini koʻrsatishi mumkin.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 
 Штыхов Г. Интересная находка. // Искусство. № 4. 1964.
 Шклоўскі ідал // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. Т. ХІ. Мінск. 1974. С. 330—331.
 Шклоўскі ідал // Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. Мінск. 1993. С. 653.
 Штыхаў Г. Шклоўскі ідал. // Энцыклапедыя Гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т.6. Кн. II. Мінск. 2003. С. 207.
 Штыхаў Г. В. Шклоўскі ідал. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 17. Мінск. 2003. С. 426.
 Герасімаў В. Шклоўскі ідал. // Герасімаў В. Выбраныя творы. Койданава. 2010. С. 5-6.
Turkum:arxeologik asarlar
Turkum:Belorussiyadagi arxeologik joylar
Turkum: tosh haykallar
Turkum: slavyan butparastlik
Turkum:Butparastlik
Turkum: Shklovskiy tumani