GRS 1915+105

GRS 1915+105, V1487 Orla ― rentgen qoʻshaloq yulduzi boʻlib, uning komponentlaridan biri oddiy yulduz, ikkinchisi esa qora tuynuk. Tizim 1992-yil 15-avgustda „Granat“ (GRANAT) kosmik observatoriyasining WATCH asbobida kuzatuvlar paytida topilgan. „GRS“ „GRANAT tomonidan kuzatilgan manba“ degan maʼnoni, „1915“ — toʻgʻri koʻtarilish (19 soat 15 daqiqa), „105“ — taxminiy moyillikni (10 daraja 56 daqiqa) anglatadi. Xuddi shu hududdagi infraqizil nurlanish spektroskopik kuzatishlar natijasida aniqlangan. Ikkilik tizim Quyoshdan taxminan 11 kpc masofada Orla yulduz turkumida joylashgan. GRS 1915+105 — Somon yoʻlida maʼlum boʻlgan eng katta yulduz massali qora tuynuk boʻlib, ob’ektning massasi quyosh massasidan 10 karradan 18 karragacha oshadi. Tizim shuningdek mikrokvazar; qora tuynuk sekundiga taxminan 1150 aylanish tezligida aylanadi, qora tuynukning aylanishi 0,82 dan 1,00 gacha (mumkin boʻlgan eng yuqori qiymat).

 Oʻta yorqin galaktik manba 
1994-yilda GRS 1915+105 materiyani yorugʻlik tezligidan tezroq kuzatilgan tezlikda chiqaradigan birinchi maʼlum galaktik manba boʻldi.

VLA, MERLIN, VLBI kabi yuqori aniqlikdagi radioteleskoplarda oʻtkazilgan kuzatishlar radiodiapazonda sinxrotron nurlanshini chiqaradigan zaryadlangan zarrachalarning bipolyar chiqishi mavjudligini koʻrsatdi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, kuzatilgan superyorugʻ harakat relyativistik aberratsiyaga bogʻliq boʻlib, bunda chiqarishning haqiqiy tezligi yorugʻlik tezligining taxminan 90 % ni tashkil qiladi.

 Ogʻirlik oʻsishini tartibga solish 
Oʻn yil oʻtgach, Chandra teleskopidagi takroriy kuzatishlar GRS 1915+105 oʻsish sur’atlarini oʻz-oʻzini tartibga solishning mumkin boʻlgan mexanizmini aniqladi. Chiqib ketayotgan materiyaning jeti vaqti-vaqti bilan akkretsion diskini esadigan issiq shamol taʼsirida zaiflashadi. Shamol pasayganda, jet yana kuchayadi.

 Manbalar 

 Havolalar 
 A Very Massive Stellar Black Hole in the Milky Way Galaxy 28 ноября 2001 года (ESO)
 Image V1487 Aquilae
 O maior buraco negro estelar da Via Láctea (The biggest stellar black hole of the Milky Way) - на португальском.
 MICRO-QUASAR WITHIN OUR GALAXY
 The micro quasar GRS 1915+105 INTEGRAL Science Data Centre
Turkum:x-ray ikki yulduz
Turkum: Burgut (yulduz turkumi)