Sharqiy Turkiston Jumhuriyati

Sharqiy Turkiston Jumhuriyati - tarixda Sharqiy Turkiston hududida tuzilgan davlat. 1944-yilning 12-noyabrida  Sharqiy Turkistondagi "Ozodlik jamiyati" yig'ilishida mustaqilligi e'lon qilingan. Davlat poytaxti etib G`ulja shahri tayinlandi.
 Hukumat hay’at aʼzolari 
12-noyabrdagi yegʻilishda Sharqiy Turkiston islom hukumati raisi etib Alixonto'ra Shokirxo'ja o'g'li, muovin raisi etib Hakimbekxoʻja saylandi.
Hukumat hay’at aʼzolari etib quyidagilar saylandi
 Muhammadjon Maxdum
 Abdurauf Maxdum
 Solihjonboy (Bobojon)
 Rahimjon Sobir hoji
 Joniy (Gʻaniy) Yoʻldosh
 Zunnun Tayib
 Nuriddinbek (Ilohun)
 Qosimjon Qambariy
 Abdukarim Abbos
 Abulhaytoʻra
 Muhiddin oxun Qanot
 Umarjon (Pirmuhammad)
 Habib Yunusiy
 Moskalev
 Karimjon dungan
 Hakimbekxoʻja

 Mustaqillik Bayonoti 

1942-yil, 12-noyabr sanasida Sharqiy Turkiston Jumhuriyatining 9 moddadan iborat boʻlgan Mustaqillik Bayonoti qabul qilingan.
9 moddaning har biri mustaqillikni toʻliq va oshkora ifodalovchi, inson huquqlarini toʻla himoyalovchi islomga asoslangan hujjat boʻlgan.

 Bayrogʻi 
Sharqiy Turkiston islom hukumati bayrogʻi yashil rangda boʻlib, qoʻshimcha sariq rang ishlatilgan. Shuningdek, bayroqda oy-yulduz, „La ilaha illaloh, Muhammadur Rasululloh“ yozuvi boʻlgan.

Bayroqning tuzilishi ham 9 moddalik bayonotda qabul qilingan.

 Sharqiy Turkiston milliy armiyasi 

1945-yil 8-aprelda Sharqiy Turkiston milliy armiyasi tashkil etildi.
Askarlikka qabul qilish va harbiy masalalar bilan shugʻullanuvchi Harbiy Shoʻro tuzilgan. Rahbarlikka Asilxon Alixonto'ra o'g'li tayinlangan.
Ushbu qoʻshin ichidan Gʻani botir (uygʻur), Usmon Botir (qozoq), Akbar botir (qozoq), Fotix botir (tatar), general Palinov (rus) kabi xalq qahramonlari yetishib chiqdi.

 Ijtimoiy tashkilot va jamiyatlar 

Sharqiy Turkiston Jumhuriyati davlat sifatida oz vaqt mavjud boʻlgan boʻlsada, unda turli tashkilot va jamiyatlar keng faoliyat yuritgan.Masalan, „Yoshlar tashkiloti“, „Xotin qizlar tashkiloti“ va „Majruhlar
jamiyati“ shular jumlasidan.

 Jumhuriyat gazetasi 

Hukumatning dastlabki kunlaridanoq „Ozod Sharqiy Turkiston“ gazetasi va yana rus tilidagi gazetalarni nashr qilish boshlangan.

 Hokimlar 

Sharqiy Tukiston Jumhuriyati viloyat va shaharlarining voliylari:

 Gʻulja shahri hokimi Tayyip oxun
 Suydun shahar hokimi Muhammadsharif oxun
 Chilpanzga hokimi Hoshimjon oxun
 Choʻchak viloyati hokimi Boshvoy qozoq
 Sovon hokimi Qalibek
 Kunas hokimi Joyirbek
 Toʻqqiztoro hokimi Jonboʻlat
 Tekas nohiya hokimi Madi oqoloqchi
 Moʻngʻul Ashin ombol

 Hukumatning tugatilishi 

Turkiston Jumhuriyati mustaqilligini saqlab qololmasligining asosiy sababi qurol-yaroq jihatdan sovetlarga qaramligi edi. 1946-yil 23-iyunda „Sharqiy Turkiston hukumati tarqatildi“ deb eʼlon qilindi.

 Manbalar 

 Havolalar 
 Sharqiy Turkiston, Tibet
 Ikki Turkiston gʻururi
 „Turkiston qaygʻusi“ asari haqida
 „Turkiston qaygʻusi“ audio Youtube
 Sharqiy Turkiston Youtube
 Uygʻurlar dardi Youtube
Turkum:Uygʻurlar
Turkum:Tarix