Soʻgʻd naʼmatagi

Soʻgʻd naʼmatagi - buta, Naʼmatak urugʻidan va Raʼnodoshlar oilasidanOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil. 

 Botanik tavsifi  
Mevasi shirali, shakli va rangi har xil, gul oʻrnidagi soxta meva ichida tukli, bir urugʻli yongʻoqchalar joylashgan. Naʼmatak turlari bir-biridan mevasining shakli, katta-kichikligi, rangi, novda poʻstlogʻining rangi hamda novdadagi tikanlarning oz-koʻpligi va joylanishiga qarab farqlanadi. Naʼmatak oʻrmonlarda ariq yoqalarida, butalar orasida, togʻ yon bagʻirlarida oʻsadi. Guli chiroyli turlari bogʻlarda, xiyobonlarda va koʻchalarda oʻstiriladi.

1-1,2 m balandlikdagi buta. Koʻp yillik koʻchishlari jigarrang, bir-ikki yillik - koʻk rangli gullash bilan qizil-jigarrang tusli. Tikanlar uzunligi 1 sm gacha tekis yoki biroz kavisli, konussimon, tagida bir oz tekislangan, och kulrang, katta barglardan qisqaroq. Kichik igna shaklidagi tekis yoki biroz kavisli tikanlar aralashmasi bilan bir ikki yillik koʻchillari ignalari bilan oʻsadi.

Barglari patsimon, uchta, kamdan-kam hollarda ikki juft barg va bitta apikal bargdan iborat boʻlib, kattaligi yuqori yon bargga teng. Bargchalar keng qiyshaygan, uzunligi 0,8–1,9 (2,2) sm, eni 0,6–1,3 (1,7) sm, pastda siyrak tukli, tepasida yaltiroq, cheti boʻylab siyrak tukli, tishsimon koʻrinishida, kamdan-kam ikki marta tishli tishsimon nurli bezlari bilan, pastki va kichik tishlari mavjud, yuqorida bezlarsiz. Bargning oʻqi siyrak uzun tuklar va tarqoq qisqa turuvchi bezlar bilan qoplangan. Barg yonglari tor, tepasida yalangʻoch holda, pastda tomirlari boʻylab uzun tuklar bilan qoplangan, chetida bezli.

Gullar yakkali, kamdan-kam hollarda ikkitali. Gultoji terri qizil-pushtli, diametri 7,5 sm gacha. Gul oyoqlari yalangʻoch, uzunligi 2 sm gacha. Gipantiya choʻzinchoq-tuxumsimon, tuksiz. Qadaq barglari  butun, uzunligi 1,7-1,9 sm, tashqi tomondan kamdan-kam bezli, siyrak uzun tuklardan, ichi zich, qisqa tukli, gullashdan keyin yuqoriga yoʻnalishni boshlaydi, hech qachon tushmaydi. Yetuk mevalar toʻq sariq-qizil rangga ega. Bir shoxsimonga ega, choʻzilgan-oval, tishsimoni tishli, chetida bezli, tepasida tuksiz, pastda bir bezli yoki bezsiz siyrak uzun tuklar bilan qoplangan, tagida barg stipulasiga oʻxshash ikkita tor tishliga ega.

May oyining ikkinchi yarmida - iyun oyining birinchi yarmida gullaydi. Avgust oxirida - sentabrda meva beradi.

 Tarqalishi va ekologiya 
Pomir-Oloyning endemiki. Tabiatda turning tarqalishi Gʻarbiy Pomirni qamrab oladi va, ehtimol, Afgʻoniston hududiga kirishi ham mumkin.

Yashash joyi, ehtimol, inson tufayli saqlanib qolgan: u bogʻlarda va dengiz sathidan 1600-2300 m balandlikdagi aholi punktlari yaqinida joylashgan.

 Manbalar 
Turkum:Oʻsimliklar
Turkum:Naʼmatak
Turkum:Markaziy Osiyo Florasi