Toubou

Tubu (tibbu, teda; arab tilidan tarjima qilingan — „tosh odam“) — Markaziy Sahroi Kabirda yashovchi xalq (asosan Chad Respublikasida, kichik guruhlar — Niger va Liviyada). Ularning soni 350 ming kishidan oshadi. Ular ikkita asosiy guruhga boʻlingan: Teda (shimolda) va Daza (janubda), Teda va Daza tillarida soʻzlashuvchi, Sahroi Kabir oilasiga (Nilo-Saxara makrofamiliyasi) tegishli. Ular Islomga diniga amal qiladilar.
Tubular chorvachilik (tuyalar ted, qoramollar daza) bilan dehqonchilikni (vodiylarda bugʻdoy, arpa, tariq, tamaki, paxta, anjir ekiladi, sugʻorish uchun vaqtinchalik oqimlardan foydalanadigan) yarim koʻchmanchilardir. Yovvoyi mevalarni yigʻish va ov qilish keng tarqalgan. Ular palma barglari bilan qoplangan yogʻoch kulbalarda (ferring) istiqomat qiladilar.

Tuareglar singari, tubuda ham qoʻshiqchilar va raqqosalar kabi alohida oʻrin egallagan temirchilar (assa) kastasi mavjud.

Chadning koʻplab siyosiy rahbarlari (masalan, sobiq prezidentlar Hisseni Xabre va Goukouni Oueddey) tubudan keladi. Tuba vakillari Habré armiyasining asosini tashkil etdi — Shimoliy Qurolli Kuchlar. DDS maxsus xizmatining birinchi direktori Solih Yunus ushbu millatga mansub edi.

Britaniyalik genetik Mark Xaber tubalarda neandertal genlari borligini aniqladi. Yevrosiyoliklar 2% neandertal genlariga ega boʻlsa, markaziy afrikaliklar 0,5% neandertal genlariga ega. Xaberning taʼkidlashicha, neandertal DNKsini tashuvchi afrikaliklar Yevroosiyoliklardan genlar oqimini koʻrsatadi, chunki afrikaliklarda topilgan neandertal DNK Y-xromosomali R1b gaplogrupiga ega boʻlgan afrikaliklar orasida topilgan. Xabar maʼlumotlariga koʻra, R1b haplogroup Markaziy Afrikaga ikkita migratsiya orqali kirgan — 6000-yil oldin va taxminan 3000-yil oldin. Afrikaliklar oʻrtasida Yevrosiyo „aralashmasi“ ning topilishi Mota (Efiopiya) dan kelgan odamning qoldiqlarini oʻrgangan maqola mualliflarining gʻarbiy va markaziy Afrika aholisining ajdodlarining 6-7% „yevroosiyolik“ degan asl fikrini tasdiqlaydi"The Widespread Appearance of Neanderthal DNA: Africans Have It Too, 28 AUGUST, 2017.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 
 Те́да (тибу) // Татары — Топрик. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — С. 99. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 42).
Turkum: Sudan xalqlari
Turkum:Chad Xalqlari
Turkum: Liviya Xalqlari
Turkum: Niger Xalqlari
Turkum: Sahro xalqlari