Aventino

Aventino daryosi (italyancha: Fiume Aventino) — Italiyaning markaziy qismida joylashgan Abrutso mintaqasidagi tog‘ daryosi. U Apennin tog‘lari tizmasiga mansub Maiella massivi etaklaridan boshlanib, Sangro daryosiga quyiladi. Aventino daryosi uzunligi taxminan 45 kilometr bo‘lib, Chieti provinsiyasi hududidan oqib o‘tadi. Mazkur daryo mintaqaning tabiiy muhitini shakllantirishda, shuningdek tarixiy, xo‘jalik va ekologik jarayonlarda muhim ahamiyat kasb etadi.

 Geografik joylashuvi 
Aventino daryosi Monte Porrara tog‘ining shimoliy-sharqiy yon bag‘irlarida, dengiz sathidan 860 metr balandlikda joylashgan buloqlardan boshlanadi. Daryoning yuqori oqimi tor daralar va qoyali vodiylardan iborat bo‘lib, quyi oqimga tomon kengroq vodiylar hosil qiladi. Tog‘li hududdan oqib o‘tishi sababli Aventino suvi tez oqimli va nisbatan sovuq bo‘ladi. Daryo Adriatika dengizi havzasiga mansub bo‘lib, Sangro daryosining eng muhim irmoqlaridan biri hisoblanadi.

 Nomi va etimologiyasi 
“Aventino” nomining kelib chiqishi bo‘yicha bir nechta ilmiy qarashlar mavjud. Ba’zi tadqiqotchilar bu nomni lotincha adventus (“kelish”, “kirib kelish”) so‘zi bilan bog‘laydi. Boshqa nazariyalarga ko‘ra, nom qadimgi rim davrida qo‘llanilgan Aquae Ventinae atamasidan kelib chiqqan bo‘lib, bu hududdagi suv manbalariga ishora qiladi. Abrutso toponimikasini o‘rgangan tilshunos Ernesto Giammarco nomni qadimgi suv madaniyati bilan bog‘laydi.

 Tarixiy ahamiyati 
Aventino vodiysi qadimdan aholi yashab kelgan hududlardan biridir. Arxeologik tadqiqotlar bu yerda Neolit davriga oid manzilgohlar mavjud bo‘lganini ko‘rsatadi. Rim imperiyasi davrida daryo atrofida qishloq xo‘jaligi va savdo faol rivojlangan. O‘rta asrlarda Aventino strategik ahamiyat kasb etgan. Daryo yaqinida qal’alar, monastirlar va qo‘rg‘onlar barpo etilgan. Xususan, San Martino in Valle abbatiyasi diniy va ijtimoiy markaz sifatida muhim rol o‘ynagan. Ikkinchi jahon urushi yillarida Aventino vodiysi Gustav liniyasiga yaqin joylashgani sababli harbiy harakatlarga guvoh bo‘lgan. 1943-yilda bu hududda qarshilik harakati faol bo‘lgan. Aventino daryosi quyidagi kommunalar hududidan oqib o‘tadi: Palena, Taranta Peligna, Lama dei Peligni, Gessopalena, Civitella Messer Raimondo, Casoli va Altino.

 Gidrologik xususiyatlari 
Aventino asosan qor va yomg‘ir suvlari bilan to‘yinadi. Bahor faslida suv sathi sezilarli darajada ko‘tariladi, yoz oylarida esa nisbatan pasayadi. Daryo suvining bir qismi inson faoliyati ta’sirida tartibga solingan. 1950-yillarda daryo oqimi asosida sun’iy Sant’Anjelo ko‘li barpo etilgan bo‘lib, u gidroenergetika va sug‘orish ehtiyojlariga xizmat qiladi. Tarixan Aventino suvlari suv tegirmonlari, to‘qimachilik ustaxonalari va qishloq xo‘jaligi sug‘orish tizimlarida keng foydalanilgan. XIX–XX asrlarda daryo suvi yordamida un va makaron ishlab chiqaruvchi korxonalar faoliyat yuritgan. Hozirgi kunda daryo hududi ekologik turizm, sport baliqchiligi va rafting uchun qulay hisoblanadi.Aventino vodiysi boy biologik xilma-xillikka ega. Daryo atrofida tog‘ o‘rmonlari, suv o‘simliklari va yovvoyi hayvonlar yashaydi. Hududning bir qismi Maiella milliy bog‘i tarkibiga kiradi va davlat muhofazasiga olingan.

 Shuningdek qarang 
 Sangro daryosi
 Abrutso
 Apennin tog‘lari
 Italiya daryolari

 Manbalar 

 Turkumlar 
Turkum:Italiya daryolari
Turkum:Abrutso geografiyasi
Turkum:Apennin tog‘lari
Turkum:Chieti provinsiyasi
Turkum:Italiya tog‘ daryolari
Turkum:Adriatika dengizi havzasi
Turkum:Maiella milliy bog‘i
Turkum:Sangro daryosi havzasi