Nish deklaratsiyasi

Nish deklaratsiyasi ― 1914-yil 7-dekabrda Nish shahrida Serbiya Milliy Birlashmasi tomonidan qabul qilingan, Janubiy slavyanlarni bir davlatga birlashtirishni oʻz faoliyatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri sifatida eʼlon qilgan kelishuv. Hujjat Serb qoʻshinlari Avstriya-Vengriya ustidan gʻalaba qozongan Kolubara jangi tugashidan bir necha kun oldin eʼlon qilingan. Nish deklaratsiyasi ham Serbiya hukumatining yagona Yugoslaviya davlatini yaratishga intilishdan iborat boʻlgan mafkuraviy kayfiyatini aks ettirdi va Avstriya-Vengriya hukmronligi ostidagi Xorvatiya, Sloveniya va boshqa slavyan mintaqalari aholisidan ittifoqchilarni jalb qilishni maqsad qilgan.

 Oldingi davr 
1903-yilgi May toʻntarishidan keyin yagona Yugoslaviya davlati gʻoyalari Serbiyada siyosatchilar, xususan, Radikal partiya doiralarida juda mashhur edi. Birinchi jahon urushining boshlanishi bilan Serbiya rahbariyati Avstriya-Vengriyaning hududida milliy tartibsizliklarni keltirib chiqarish bilan uni zaiflashtirish va oʻzini janubiy serb yerlarining bir qismini Bolgariyaga oʻtkazishni talab qilayotgan Antanta ittifoqchilarining bosimidan himoya qilish uchun birlashish konsepsiyasini faol ravishda ishlab chiqa boshladi. 1914-yil 3-oktabrda Serbiya qirollik missiyasi Petrogradda Rossiya TIVga Yugoslaviyani birlashtirish dasturini eʼlon qilgan xatni taqdim etdi. Frontdagi qiyin vaziyat Serbiya hukumatini vaqtincha poytaxtni Nishga koʻchirishga majbur qildi. Noyabr oyida dushman mamlakatning ichiga kirishini toʻxtatgan Kolubara jangi boshlandi.

 Deklaratsiyani imzolash 
1914-yil 3-dekabrda ittifoqchilardan bir partiya oʻq-dorilarni qabul qilib olgan Serb qoʻshinlari qarshi hujumni boshladilar. 7-dekabr kuni Nishda Milliy Birlashma Serbiya hukumatining deklaratsiyasini qabul qildi, unda Avstriya-Vengriya bilan qurolli toʻqnashuv, boshqalari bilan bir qatorda, „barcha ozod boʻlmagan serb, xorvat va sloven birodarlarimizni ozod qilish va birlashtirish uchun kurash“ deb eʼlon qilindi. Bosh vazir Nikola Pashich Avstriya-Vengriyadagi vaziyatni beqarorlashtirishda unga katta ahamiyat bergan. Shuningdek, hujjatda „Buyuk Serbiya“ haqida hech qanday eslatma boʻlmagan, aksincha, barcha slavyan xalqlarining tengligi eʼlon qilingan.

 Keyingi voqealar 
Nish deklaratsiyasida taqdim etilgan dastur kelajakda Serblar, Xorvatlar va Slovenlar Qirolligini yaratish uchun boshlangʻich nuqtalardan biriga aylandi. 1917-yil iyun oyining oʻrtalarida Korfu orolida Serbiya Bosh vaziri Nikola Pashichning Yugoslaviya qoʻmitasi rahbarlari bilan uchrashuvi boʻlib oʻtdi. Ularning muzokaralari "Korfu deklaratsiyasi"ni imzolash bilan yakunlandi. Birlashish esa 1918-yil oxirida, Avstriya-Vengriya parchalanganidan keyin yuz berdi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 


 Havolalar 

Turkum:Serbiya 1910
Turkum:Sloveniyada 1910-lar
Turkum:Xorvatiya XX asr
Turkum: 1914-yil qonun
Turkum: Yugoslaviya Yaratish
Turkum: alifbo tartibida shartnomalar
Turkum: dekabr 1914-yil