Chinuklar

Chinuk, Chinuki (shinuk) — Amerika Qoʻshma Shtatlarining shimoli-gʻarbiy qismidagi hind xalqlari guruhi.

 Tillari va tarqalishi 
Chinuk Kolumbiya daryosining quyi oqimida yashagan.

Chinuklar shinuk (chinuk): katlamet, Quyi Shinuk (Chinuk) va Yuqori Shinuk (Multnomah, Kiksht va boshqa) tillarda gaplashganlar. Hozirda ular deyarli butunlay yoʻqoldi va chinuk xalqi ingliz tilida gapirishga oʻtdilar. Faqat vasko-vishramning yuqori shinuk shevasida 4 kishi gapiradi.

Qabilalar: pastki — chinuk, clatsop, yuqori — katlamet, vakaykam, katlapatl, maltnomax, klakamas.

Yevropaliklar bilan toʻqnashuvdan oldin, chinuk xalqi klamat bilan savdo aloqalarini qoʻllab-quvvatlaganlar.

18-asrda koʻpchilik chinuk aholisi turli kasalliklar tufayli vafot etishgan. Qolganlari yevropaliklar yoki salish kabi boshqa hindlar bilan qoʻshilib ketgan. Hozirda chinuk vakillari 900 kishini tashkil etadi. Ular tarqoq yashaydilar.

 Xoʻjalik faoliyati 
Baʼzi qabilalar shimoliy-gʻarbiy Amerika qirgʻoqlari hindlarga, bir qismi — plato hindulariga mansub. Asosiy mashgʻulotlarni baliq ovlash, ovchilik, yigʻish (rezavorlar, suv osti valato ildizlari, kamas piyozlari, qirqquloq va tuproqli pechda pishiriladigan turli ildizlar) tashkil qiladi. Yogʻochdan oʻyib idishlar yasash, savat toʻqish, savdo kabi hunarlar rivojlangan. Dentalium chigʻanoqlari yoki marjonlar ekvivalent sifatida hizmat qiladi. Eng ommabop transport turi — baland kamonli va forshtevenli toʻlqinqaytargichli oʻyib ishlangan kanoe hisoblanadi.

Turar joyi — sadr taxtasidan yasalgan toʻrtburchak uylar (qishki doimiy). Yozda vaqtinchaliklari ham quriladi — oʻt toʻshaklari bilan qoplangan karkasli uylar. Vishramlar xalqida yarim yertoʻla uylar ham kuzatiladi.

 Ijtimoiy tashkilot 
Aholiga qabila boshliq rahbarlik qiladi. Jamoa katta oilalardan iborat. Potlatch instituti mavjud. Tabaqalar: zodagonlar (ilkanaximet), oddiy jamoa aʼzolari va qullar.

Nikoh virilokal. Er-xotinlar alohida mulkka ega boʻlishlari mumkin.

 Ibodatlari 
Chinuklar ajdodlar ruhlarini hurmat qilishadi va ular orasida shamanizm rivojlangan. Pastki chinuklarda yashirin marosim jamoalari mavjud. Ayrim qabilalar XVIII-XIX asrlarda bosh suyagining sunʼiy deformatsiyasini amaliyotda qoʻllashgan.

 Yana qarang 

 Simshian

 Manbalar 

 Adabiyotlar 

 " Dunyo xalqlari va dinlari " entsiklopediyasi, M.-1989.
 Dunyo tillari va dialektlari, prospekt va lugʻat, M.-1982.


 Havolalar 

 Chinook hind veb-sayti )
 Chinook Nation rasmiy veb-sayti )

Turkum: Yaylalar Hindulari
Turkum:AQSh xalqlari
Turkum: shimoli-g'arbiy Sohil hindulari
Turkum: Vashington shtati hindulari