Agach qoʻmuz

Agach qoʻmuz (,  yoki ) — qoʻmiqlarning tirnab chalinadigan cholgʻu asbobi boʻlib, koʻproq ashulachilarga joʻrnavoz sifatida qoʻllanadi. Takomillashtirilgan turlaridan esa xalq cholgʻulari orkestrida foydalaniladi. Agach qoʻmiq tilidan rus tiliga tarjima qilinganda daraxt degan maʼnoni anglatadi.

 Tavsifi 
Olimlar qirgʻiz komuzining nomiga oʻxshashligini payqashgan, ammo kumuz Kavkazning boshqa musiqiy cholgʻu asboblari bilan bogʻliqligini taʼkidlashgan. Yozilishiga koʻra, xomus turi ham mavjud. Kumiqlar orasida Agach-kumuz, boshqa turklar singari, eng qadimgi musiqa asbobi hisoblanadi. Uning pastki qismida uchburchakli tor yogʻochdan yasalgan dugba shaklidagi tanasi va tekis yogʻoch ovozli taxtasiga ega, 5-7 ta qirrali kichik boʻyni va biroz egilgan boshi bor. Agach-kumuzning umumiy uzunligi 90-100 sm. Torlari metall, tomir yoki ipakdan. 1930-yillarda Agach-kumuz K.Mamedov tomonidan takomillashtirilgan. Agach-kumuz 14-18 lada bilan jihozlangan, xromatik tovush qatori 2 oktavaga ega, tovush chiqarish uchun charm plektr ishlatiladi. } U koʻpincha yongʻoq yoki tut daraxtidan tayyorlanadi.https://stringedinstrumentdatabase.aornis.com/datumbazo/a.htm Stringed Instrument Database: A Yongʻoqdan yasalgan Agach-kumuz lipadan yasalgan turidan balandroq oʻynaydi.https://atlasofpluckedinstruments.com/middle_east.htm#dagestan Atlas of Plucked Instruments: Dagestan Odatda u uch torli boʻlib, baʼzida ikki torli turi ham mavjud boʻladi. Agach-kumuzdagi kuy burdonli ikki ovozli boʻlib eshitiladi. Kumiqlar orasida agach-kumuzni yakka hamda joʻr cholgʻu sifatida ishlatiladi. Qoida tariqasida, u erkak yakkaxon va ansambl qoʻshigʻiga hamrohlik qiladi. Kamdan-kam hollarda ayollar kuylaydi. Hozirgi davrga kelib, kumiqlar orasida agach-kumuzni ijro etish sanʼati kamayib bormoqda.

 Taniqli ijrochilar 

 Irchi Qozoq
 Magomedov, Dadav
 Manbalar 

 Adabiyotlar 

 Kumiq xalqining musiqiy cholgʻu asbobi haqida baʼzi maʼlumotlar 
Turkum:Torli musiqa asboblari