1630-yildagi Pereyaslav bitimi

1630-yildagi Pereyaslav bitimi — bu Rossiyaning janubi-gʻarbiy qismida boʻlib oʻtgan dehqon-kazaklar qoʻzgʻolonidan keyin 1630-yil may oyida polshalik getman Stanislav Konetspolskiy va Zaporijjya kazak boshligʻi oʻrtasida tuzilgan kelishuv Переяславское соглашение 1630 // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978..

Rossiya tomon yoʻnaltirish tarafdori Getman Taras Fedorovich boshchiligidagi qoʻzgʻolonInstitut istorii AN SSSR, A. I. Baranovich. Vossoedinenie Ukraini s Rossiey, 1654-1954, Izd-vo Akademii nauk SSSR, 1954 1630-yilning aprel-may oylarida Poltava va Kiev viloyatlarida boshlandi. Taras Fedorovich Ukraina xalqiga qoʻzgʻolonchilar armiyasiga qoʻshilishga, „kazak erkinliklarini olishga“ va „pravoslav dinini himoya qilishga“ chaqirdi.

1630-yil 4-aprelda Korsun yaqinidagi jangda toj getmani Stanislav Konetspolskiyning Polsha armiyasi kazak armiyasi tomonidan magʻlubiyatga uchradi va karvon va ogʻir qurollardan mahrum boʻldi. Keyinchalik Pereyaslavl qoʻzgʻolon markaziga aylandi. Bu yerda jang 3 haftadan koʻproq davom etdi. Polyaklarning shaharga bostirib kirishga boʻlgan muvaffaqiyatsiz urinishidan soʻng (1630-yil 25-may) kelishuv tuzildi va qoʻzgʻolon Zaporojye kazak oqsoqollari va Rech Pospolita hukumati oʻrtasidagi murosa bilan tugadi. Ushbu shartnomani tuzish, ayniqsa, oʻsha paytda getmanga aylangan va Polshaga moyil boʻlgan Anton Konashevich-But tomonidan talab qilingan.

1630-yildagi Pereyaslav bitimiga koʻra, kazaklar reestri 6 mingdan 8 ming kishiga koʻpaydi, u boy kazaklar — „ulamolar“ ning bir qismini oʻz ichiga oldi. Kazaklar oʻzlarining getmanini tanlash huquqini oldilar. Roʻyxatga kiritilmagan („yozilmagan“) kazaklar uylariga borishlari kerak edi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 
 Гуслистный К. Г. «Крестьянско-казацкие восстания на Украине в 30-х годах XVII века», в кн."Воссоединение Украины с Россией. Сборник статей", Москва 1954
 «История Украинской ССР», т.1 Киев 1956.
Turkum: alifbo tartibida shartnomalar
Turkum: Pereyaslav Tarixi