Zaxchinlar

Zaxchinlar (oʻz nomini zaxchin [dzaxchin] — „chetdagilar“)Перепись 2010 — hozir gʻarbiy Moʻgʻulistonda (Kobdo viloyati) istiqomat qiluvchi oyratlar tarkibidagi guruhlardan biri hisoblanadi. 32 845 nafar kishidan iboratKhovd Aimak Statistical Office. 1983-2008 Dynamics Data Sheet  (mamlakat umumiy aholisining 1,2 %, 2010-yilgi roʻyxatga koʻra), Moʻgʻulistondagi yettinchi yirik etnik guruhdir. Ular oyrat (oyrat-qalmiq) tilining zaxchi lahjasida, shuningdek, moʻgʻul (xalxa) tilida gaplashishadi. Iymoni — buddistlar, baʼzilari anʼanaviy eʼtiqodlarga amal qilishadi.

 Tarixi 
XVII asrning oxirida djungar hukmdorlari tomonidan chegaralarni himoya qilish uchun ajratilgan torgutlar, derbetlar va xalxalar orasidan bir necha oʻnlab oilalar kirganda „Zaxchinlar“ etnonimi (shundan „chetdagi“ nom). paydo boʻlgan. 1758-yilda Djungar xonligi magʻlubiyatga uchragach, manchjurlar tomoniga oʻtgan zaxchinlardan alohida xoshun, soʻngra zaysang boshchiligida mustaqil „bayroq“ tuzilgan edi, qolganlari esa Xitoyning Kobdo maʼmuriyatiga boʻysunar edi.

Zamonaviy zaxchinlar anʼanaviy madaniyatning ayrim xususiyatlarini saqlab qolgan.

2009-yilda Moʻgʻuliston prezidenti etib saylangan Tsaxiagiyn Elbegdorj zaxchin xalqiga mansub boʻlgan. Shuningdek, Moʻgʻuliston Davlat Buyuk Xuralisining sobiq raisi (2008-2012) Damdina Demberel ham zaxchin millatifan boʻlgan.

 Avlod tarkibi 
Zaxchinlar tarkibida quyidagi etnik boʻlinmalar (elken) mavjud: xereed, bugunud, xarchin, xarnuud, xirgis, xar xuuxniy, shangasinxan, bagshiynxan, xar azarginxan, utaanxan, taxianxan, donjaaxanxan, togonbaanxan, xavzaanxan, emchiynxan, danjinaaxan, xurdiyn, shuurdaanxan, turd taraachin, muxlaynxan, tsog-yondogiyn, altan shargaldaaginxan, janavangiynxan, guulin, jujiynxen, zeeegiyn, tavag zaanixan, tarvagtaynxan, shaaxlinxan, galun tavaginxan, ungshaanxan, aatiiynxan, argalchiynxan, booronxuugiyn, tsanxarinxan, xuu noyodaanxanm ulaadaynxan, shambiynxan, mangdaynxan, absaabxan, bayaranxan, darxan, buuch, zargachin, anchin, aajuudaynxan, adagsinxan, chaamgiynxan, xurmashtinxan, box zaysanginxan, turdaanxan, xulgaych, tostinxon, ondogiynxon.Ochir A., Menes G. Etnicheskaya istoriya narodov Tsentralnoy Azii i Yujnoy Sibiri. — Novosibirsk, 1993. — S. 269-292.

 Adabiyotlar 

 Jukovskaya N. L. Zaxchins // Dunyo xalqlari va dinlari / boblar. ed. V. A. Tishkov. — M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999-yil. — ISBN 5-85270-155-6
 [hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2008_r.htm Hoyt S. TO. 18-19-asr tadqiqotchilarining fikricha, qalmoqlarning antropologik xususiyatlari. // Kaspiy axborotnomasi: arxeologiya, tarix, etnografiya. № 1. Elista: KDU nashriyoti, 2008. p. 220-243. ]
 [hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2012_r.htm Hoyt S. TO. 20-asrning birinchi yarmi antropologlari asarlarida qalmoqlar. // Kaspiy axborotnomasi: arxeologiya, tarix, etnografiya. № 3, 2012. bet. 215-245. ]

 Havolalar 

 Rus sayohatchisi P. TO. Kozlov zaxchinlar haqida

 Manbalar