Chiroq

Chiroq () — koʻchma yoki statsionar sunʼiy yorugʻlik manbai. Zulmatda fazoning maʼlum qismini yoritish uchun qurilma. Chiroq atamasining etimologiyasi yunoncha chiroq soʻzining kelib chiqishiga borib taqaladiProisxojdenie slova fonar.

 Tarixi 
Qoʻl chiroqlariga haqidagi ilk eslatmalar antik davrga toʻgʻri keladi. Aristotel fonari hayvon organining prototipiga aylangan.Qadimgi Rimda tunda yoʻlni yoritishi kerak boʻlgan chiroqchi (lanternarius) kasbi mavjud ediPriglashenie na pir. Muqaddas Kitobda chiroqlar haqida faqat Rim askarlari Masihni hibsga olish uchun kelganlarida eslatib oʻtiladi (In. 18:3). Maʼlumki, Sinoplik Diogen fonar bilan koʻchalarda yurib, „Men odam izlayapman“ iborasini aytgan. Taxminan bir vaqtning oʻzida (miloddan avvalgi III asr) Sharqda Xitoy chiroqlari paydo boʻldi va keyinchalik chiroqlar festivali tashkil etildiVsya pravda ob udivitelnix kitayskix fonarikax.

Oʻrta asrlarning oxirida Angliyada koʻcha chiroqlari paydo boʻldi. Ular birinchi marta 1417-yilda Londonda mer Genri BartonISTORIYa ULIChNOGO FONARYa buyrugʻi asosida yoqilgan. Oʻsha paytda chiroqlarda shamlar ishlatilgan.Oʻrta asrlarda Germaniyada Avliyo Martin kunini nishonlash odati (11-noyab) chiroqlar bilan sayr qilish anʼanasi asosida paydo boʻlganDen fonarikov — Laterne. Kenevir yogʻi yoqilgʻi sifatida ishlatilgan va chiroqlarga xizmat koʻrsatish moʻynachilar tomonidan amalga oshirilgan. Uzoq Sharqda yapon chiroqlari keng tarqalgan.

Amsterdamdagi qizil chiroqli tuman fohishaxonalar bilan bogʻlanib qoldi. XVII asrda sehrli fonar deb nomlangan proyektor paydo boʻldi. 1669-yilda gollandiyalik Yan van der Xeyden paxta chirogʻi bilan moy chiroqqa asoslangan koʻcha chiroqlari dizaynini ixtiro qildi. 1720-yilda Sankt-Peterburgda shishali yog 'lampalar paydo boʻldiMaslyanie fonari XVIII—XIX vv..

1807-yilda Londonda Uilyam MerdokLondon otmetil 200-letie gazovix fonarey na ulitsax gaz lampalari paydo boʻldi va 1839-yilda ular Sankt-Peterburgda ham yoqildiGazovie fonari.

1879-yilda Liteiny koʻprigida Yablochkovning elektr lampalari yoqildi. 1883-yilda ular Nevskiy prospektini ham qamrab olishni boshladilarElektricheskie fonari.

 Sanʼatda 
 1847-yilda Xans Kristian Andersen „Eski koʻcha chirogʻi“ (Gadelygte) ertagini yozadi.
 1912-yilda Aleksandr Blok „Tun, koʻcha, chiroq, dorixona“ asarini yozdi.
 1923-yilda Korney Chukovskiy Muxa-Tsokotuha sheʼrini yozdi, unda Chivinning qoʻlidagi „kichik chiroq“ haqida soʻz boradi.

 Manbalar