Andijon qirgʻizlari

Fayl:万国来朝图 Andijan (安集延) delegates in Peking in 1761.jpg Andijon qirgʻizlari Pekinda 1761-yil

Andijon qirgʻizlari — Andijon viloyatidagi etnik guruh. Qirgʻizlarning Oʻzbekiston hududidagi eng yirik subetnosi. Viloyatning sharqiy tumanlari aholisi (210 ming kishi rasmiy), 400 ming kishi (norasmiy). Qoʻrgʻontepa, Jalaquduq, Xo'jaobod, Marhamat, Buloqboshi va Asaka tumanlarida yashashadi. Qirgʻiz tilida soʻzlashadiKyrgyz in Uzbekistan.

 Andijonda qirgʻiz millatining shakllanishi 
Qo'qon xonligi davrida Fargʻona vodiyisida Qirgʻizlar 3 guruhga bo'lingan.
Oloy qirgʻizlari (Алай кыргыздары)
Aqsi qirgʻizlari (Аксы кыргыздары)
Andijon qirgʻizlari (Анжиян кыргыздары, Булгачы кыргыздары, Себей кыргыздары).
Markaziy Osiyo xalqlarining XIX asr 2-yarmi — XX asr boshlaridagi tarixiy taqdiri va taraqqiyot bosqichlari chor Rossiyasining mustamlakachiligi davri bilan bogʻliq. 

Tarixchi M.Vaxobovning taʼkidlashicha, Andijon Qirgʻizlari millat sifatida 19-asr oxiri - 20-asr boshlarida, yaʻni kapitalistik munosabatlarning mintaqaga kirib borishi bilan shakllana boshlaganVakhabov M. G. Formirovaniye kirgizskoy sotsialisticheskoy natsii. T.,1961.

 Qoʻrgʻontepa tumani 
Qoʻrgʻontepa tumanida O'zbekiston Respublikasida eng ko'p qirgʻizlar istiqomad qiladi. Tumanda 175 ming (norasmiy), 150ming (rasmiy) istiqomad qiladi. Dardoq, Azad,Bo'riliq, Manas (muqur), Ashqaltepa, Madaniyat, Chimyon, Eshonobod, Sutqon, Oltinsoy, Namuna, Tashloq, Dardoqtepa, Boshtut, Yortibosh, Dehqonchek, Chiroqtamga, Qizil bayroq, Beshqaltaq, Bo'ston, Ishtimayat va Savayning barcha hududlarida yashab kelmoqdalar. Tumanda 8ta qirgʻiz maktab va Respublikasida yagona litsey faoliyat koʻrsatadi.
Tumanda qirgʻizlar urf odatlarni juda yaxshi saqlanib qolgan. To'y va marosimlarda milliy qalpog' va kiyimlarini qiyishadi. Sunnat to'ylarda qo'noq (Конок) boqishadi. O'limlarda esa pul mablag'lari to'plashadi.

Milliy bayroq 
File:Андижанские киргизы флаги .jpg
Bayroq rasmiy hisoblanmaydi ushbu Bayroq etnik bayroq hisoblanadi. 
Ushbu bayroq Andijon qirgʻizlarining bayrog'i hisoblanadi. 
 Qizil rang tomirimizdagi qon,Yarim oy Andijon qirgʻizlari musulmon ekanligini bildiradi. Uch yulduz esa Ichkilik, O'ng qanot, So'l qanot tarmoqlari hisoblanadi. Oq rang esa Ena suti Ena tili hisoblanadi.

 Xonobod shahri 
Xonobod shahrining Xidirsha, Qorabogish va Pozilmon qishlogʻida joylashgan. 2 ta Qirgʻiz tilida o'rta taʼlim maktabi bor.

 Jalaquduq tumani 
 Xo'jaobod tumani 

Asosan Orday, Qorabuloq, Uchkoʻcha, Mustahkam hududlarida yashashadi

 Marhamat tumani 
 Shahrixon tumani 
Shahrixon tumanida Bo'ston, Xidirsha, Quruqsoy, Nayman, 
Toyit, Qalmoq va Qo'rg'oncha qishlog'idagi tub aholi qirgʻizlar hisoblanadi.
Bo'ston qishlog'ida Bo'ston urugi,
Naymanda Nayman va Munduz urugi,
Xidirshada Xidirsha, Qesaq va Qipchoq urugi,
Qalmoq qishlog'ida Teyit urugi,
Toyit va Qo'rg'oncha qishlog'ida Teyit urugilar istiqomad qiladi. 
Shahrixon tumani Qirgʻiz maktab yo'q  shuning uchun yoshlar o'zbek tilida muloqot qilishadi. Oqsoqollar esa Qirgʻiz tilini bemalol muloqot qilishadi.
To'y va marosimlar O'zbeklashib ketgan. Sunnat to'ylar bir oz saqlanib qolgan.

 Asaka tumani 
 Buloqboshi tumani 
Asosan Sharq Yulduz, Novvoq, Paxtaobod, Bo’ston va boshqa joylarda yashaydi.

Manbalar