Tripuri (xalq)

Tripura (tippera) — Bangladesh va Tripura shtati (Hindiston)ning tub aholisidan biri. Umumiy soni qariyb 950 ming kishini tashkil etadi.

 Etnik tarix va siyosiy tashkilot 
Tripura xalqi Tibet-Birma etnik guruhiga mansub boʻlib, kelib chiqishini Yangtszi va Sariq daryoning yuqori oqimidan izlaydi. Tripura ajdodlari Xitoyni Sui sulolasidan ancha oldin tark etishgan. Migratsiya vaqtida ular animistlar edi va bu migratsiya milodiy 65-yildan oldin sodir boʻlgan deb taxmin qilish imkonini beradi, yaʼni buddizmning Xitoyga kirib kelishidan oldin. Shimoli-sharqdan kelgan muhojirlar oqimi bilan Tripuraning ajdodlari asta-sekin hozirgi Tripura shtati hududiga joylashib, oʻz taʼsirini hamma joyda tarqatdilar. Bu zaminda mustahkamlanib, Tripura XVI-asr boshlarida gullab-yashnagan oʻz davlatini yaratdi. Ikki ming yildan koʻproq vaqt davomida, 1949-yilda Hindiston Ittifoqiga qoʻshilgunga qadar, Tripura knyazligini mahalliy Debbarma sulolasi boshqargan. 1960-yillarda xalq muxtoriyatni tan olish uchun faol kurash olib bordi, natijada 1972-yilda Tripura davlati tashkil topdiSingh, R. G., Barma, Arun Deb, eds. History of Tripura / Tripura: Tripura State Tribal Cultural Research Institute & Museum, 1915. — 269 p..

 Til 
Xitoy-Tibet oilasining markaziy guruhining Bodo kichik guruhining koʻkborok tilining (Tripura shtatining ikkita rasmiy tillaridan biri) turli lahjalarida soʻzlashadi. Soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, uning soʻzlashuvchilari soni 1 million kishini tashkil etardi, ular Hindistonning Assam va Mizoram shtatlarida, Bangladeshda ham yashaydilar. Yozuv Bengal yozuviga asoslangan Народы и религии мира: Энциклопедия / Гл. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998, — 928 с.: ил. — ISBN 5-85270-155-6;.

 Hayot va madaniyat 
Tripura qabilalarining boy madaniy merosi xalq oʻyinlari, musiqa va bayramlarda oʻz aksini topgan. Bu xalqning tili va urf-odatlari juda oʻziga xos va qoʻshni qabilalarning sheva va urf-odatlaridan farq qiladi.

 Joylashuvi 
Tripura qishloqlari adirlar yonbagʻirlarida, daryolar qirgʻoqlarida joylashgan. Beshdan elliktagacha oila mavjud. Uylar yovvoyi hayvonlarning kirib kelishidan himoya qilish uchun ustunlarga qurilgan, asosiy qurilish materiali bambukdirSaigal Omesh. Tripura / New Delhi: Concept Publishing Company, 1978. — 168 p..

 Kasb kori 
Parrandalar, mayda chorva mollari, buyvollar ortib haydash kuchi sifatida boqiladi. Asosiy mashgʻuloti sugʻoriladigan dehqonchilikdir.

 Taom 
Anʼanaviy Tripura taomlari qoʻshnilarning taomlaridan ancha farq qiladi. Tripura vegetarianizmga rioya qilmaydi, ularning parxezi asosini choʻchqa goʻshti, qoʻzichoq, dana, tovuq, baliq, toshbaqa, qisqichbaqalar, qurbaqalardan tayyorlangan goʻshtli taomlar tashkil etadiTripuri Culture.

 Kiyim 
Erkaklar oq yoki qora koʻylagi, lungi va oq salla kiyadilar, ayollar koʻkragiga bir parcha mato oʻrab, paxta yoki shoyi matodan yubka kiyib, yelkalarini yopadilar.

 Ijtimoiy tashkilot 
Qabila munosabatlari deyarli butunlay buzilgan. Patrilineal qarindoshlik hisobi mavjud, meros birinchilik printsipi boʻyicha amalga oshiriladi. Nikoh turar-joylari patrilokaldir, chunki qalin sifatida kelin uchun ikki yillik ish odatiy holdirSocio-Political Movements in India : A Historical Study of Tripura/Ranjit Kumar De. 1998, p. 108—113.

 Manbalar 

 Havolalar 
 Tripura
 TwiPra 
 Tripura Society’s Website
 Tippera на Ethnologue
Turkum: Bangladesh Xalqlari
Turkum: Hindiston Xalqlari
Turkum:Tripura