Oqsuv jangi

Oqsuv jangi — 717-yilda Umaviylar sulolasi va ularning iitifoqchilari Turkash xoqonligi qoʻshinlari hamda Tibet imperiyasi bilan Tan sulolasi (Xitoy) qoʻshini oʻrtasida sodir boʻlgan jang. Turkashlar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan arablar Sharqiy Turkiston (hozirgi Shinjon) hududidagi Oqsuv va Uchturfon shaharlarini qamal qilishadi. Tan sulolasi qoʻshini jangda arablarni magʻlub qilib, ularni chekinishga majbur qilishgan.

 Jang boshlanish sababi 
715-yilda arablar yordamida Fargʻona vodiysi ixshidi taxtdan agʻdarilib, oʻrniga Alutar oʻtiradi. Taxtdan agʻdarilgan ixshid Kuchar (Sharqiy Turkiston)ga qochib keladi. Ixshidga yordam berish uchun xitoyliklar sarkarda Chjan Syaosun boshchiligida 10 minglik qoʻshinni Fargʻonaga yuboradilar. Namanganda boʻlib oʻtgan jangda xitoylik harbiy sarkarda Alutar hamda arablarning birlashgan qoʻshinlarini magʻlub etib, ixshidning hokimiyatini qayta tiklab beradilar.

 Jang 
717-yilda arablar ittifoqchilari turkashliklar va tibetliklar bilan birga Xitoy tarkibidagi Oqsuv va Uchturfon shaharlarini qamal qilishadi. Oʻrta Osiyodagi Xitoy qoʻshinlari qoʻmondoni Tan Szyaxuy ularga qarshi ikkita qoʻshin yuboradi: biri Tan Szyaxuyning oʻzi boshliq piyoda qoʻshinlar, ikkinchisi esa Arslonxon (xitoycha Arsila Xian) boshliq qarluq otliqlari edi. Jangda arab qoʻshini magʻlubiyatga uchradi va chekinishga majbur boʻldi. Koʻplab arab jangchilari asirga olinadi. Arab xalifaligi ularning ozod boʻlishlari uchun gʻolib tomonga oltinda oʻlpon toʻlashga majbur boʻladi.

 Jang natijasi 
Jang natijasida arablar Movarounnahrning shimolidan quvib chiqariladi. Turkash xoqonligi Xitoy vassaligiga oʻtadilar va keyinchalik Fargʻonada arablarga qarshi harbiy yurish qiladilar. Bunday sadoqatliligi uchun Xitoy imperatori turkashlar xoqoni Sulukga imperator unvonini berib, Suyob shahri bilan mukofotlaydiZongzheng, Xue (1992), s.596—597,669. Xitoy yordamida turkashlar arablar joylashgan yerlarga muntazam harbiy yurishlar uyushtirib, oxir-oqibatda bir necha qalʼalardan tashqari, butun Fargʻonani oʻzlariga boʻysundirishga erishadilar.

 Manbalar 

Turkum:Tojikiston tarixi
Turkum:Qirgʻiziston tarixi
Turkum:Qozogʻiston tarixi
Turkum:Urushlar
Turkum:Oʻzbekiston tarixi
Turkum:Arablar istilosi
Turkum:Oʻrta Osiyo tarixi
Turkum:Umaviylar xalifaligi ishtirokidagi janglar