Yetti qorilar

Yetti qorilar( القراء السبعة ) Qiroat ilmini mukammal darajada o'zlashtirgan va Qur'on qiroatini tasdiqlangan va ma'qullangan tartibda uzatib kelgan qorilar bo'lishgan.

 Taqdimot 
Yetti qori Qur'onni keyingi avlodga uzatgan eng mashhur qorilar bo'lib, ularda ba'zi Qur'on oyatlardagi manbalarda so'zlarning o'qilishi turlicha bo'lgan.

Ularning nomlari Qur'on fanlari bo'yicha kitoblariga muhrlanib qolgan bo'lib, ularning qiroati uchinchi sinfga tegishli qiroat hisoblanadi (طَبَقَاتُ الْقُرَّاءِ ).

 Tarix 
Turli qiroat maktablariga asoslangan o'nta qiroat mavjud bo'lib, ularning har biri taniqli qorining nomi ila atalgan.

Bu o'n qiroat tasdiqlangan asl yetti (mutavotir) qiroatdan kelib chiqqan bo'lib ularning hofizlari ikkinchi va uchinchi asrlarida yashagan.

Islom dinining to'rtinchi asrida yashagan olim Abu Bakr Ibn Mujohid birinchi bo'lib ushbu yetti qiroatni ma'qullagan. Shunday qilib Qur'on o'qishlarining asl usullari bizga qiroatlar tizimi sinflanishi ko'rinishida qorilardan roviylarga, roviylardan toriqlarga, toriqlardan vojihlarga uzatilgan

Qiroatning yettita o'qilishininf dastlabki cheklanishi milodning VIII asrida Abu Bakr Ibn Mujohid tomonidan amalga oshirilgani uning "Kitob as-Sab 'fil-qiroat" nomli kitobida qayd etilgan.

Ibn Mujohiddan oldin Abu Ubayd al-Qosim bin Salom bo'lib, u birinchi bo'lib yetti mutavotir qorilarning qiroatlarini yig'gan olim hisoblanadi.kf1sDwAAQBAJ

1173 misrali she'rida, olim Al-Shatibiy, yetti qorining har biridan ikkita eng mashhur uzatuv yo'llarini ko'rsatib bergan. Bu asarning nomi Ash-Shatibiyyah bo'lib, unda u yetti qorining har birining qiroat usullari qoidalarini yozib qoldirgan.

Bundan tashqari, olim Ibn al-Jazariy, boshqa ikki she'r Al-Durra Al-Maa'nia va Tayyibat Al-Nashrni  yozgan bo'lib, ular ushbu yetti qiroatni batafsil bayon etadi.

 Qorilar 
Qiroatlari tasdiqlangan yetti qorilar quyidagilar

 Ibn Amir ad-Damashqiy (milodiy 640 - 736).
 Ibn Kasir al-Makkiy (665 - 737 milodiy).
 Nafius al-Madaniy (689 - 785 milodiy).
 Basralik Abu Amr (milodiy 689 - 771).
 Hamza az-Zaiyat (milodiy 699 - 772).
 Osim ibn Abi an-Najud (milodiy 700 - 745).
 Al-Kisoiy (milodiy 737 - 805).

 Roviylar 
Yetti qorining har biri roviy deb atalgan shogirdlari bo'lgan. Ular qorilarning ilmlarini rivoyatlar ko'rinishida keyingi avlodga uzatib borishgan

Roviy yoki uzatuvchi o'z navbatida "toriq" deb atalgan shogirdlari bo'lib ular qiroatning ikkilamchi uzatmalari yoki yo'llarini yozib borishgan

Dinshunoslar tasdiqlangan va ma'qullangan Quron qiroati toriqlarining soni 850 ga yetishini aytishadi.

 Manbalar