Janubiy Afrika Respublikasi avtomobilsozlik sanoati

Janubiy Afrika anʼanaviy ravishda Afrikaning avtomobilsozlik sanoatida yetakchi hisoblanadi va hozirda har-yili barcha turdagi yarim milliondan ortiq avtomobil ishlab chiqaradi. Yuk mashinalari va harbiy transport vositalarining ichki rivojlanishi mavjud boʻlsa-da, xorijiy brendlar litsenziyasi asosida ishlab chiqarilgan mashinalar asosiy oʻrinni egallaydi.

 Hozirgi holat 
Janubiy Afrikadagi zamonaviy avtomobilsozlik sanoati 1995-yilda ishga tushirilgan va shu vaqtdan beri koʻplab eksportni taʼminlagan. Bu global avtomobil ishlab chiqaruvchilarini Janubiy Afrika zavodlariga ishlab chiqarish un jalb qilishga undadi. Janubiy Afrikada ishlab chiqaruvchi kompaniyalar Yevropa Ittifoqi va Janubiy Afrika taraqqiyot hamjamiyati bilan savdo bitimlari natijasida ishlab chiqarish xarajatlarining pastligi va yangi bozorlarga chiqishidan foydalanishlari mumkin.

Janubiy Afrika zavodlari 1920-yillardan boshlab avtomobillar va yengil yuk mashinalari modellarini ishlab chiqardilar. Shu vaqt ichida mamlakatning asosiy global mijozlari:

 Honda
 Chrysler
 General Motors (endi Janubiy Afrikada ishlamaydi)
 Fiat
 Ford
 Nissan
 Toyota
 Volkswagen
 BMW

Ushbu ishlab chiqaruvchilar tarixan Sharqiy Keyp, Gauteng va KvaZulu-Natal provinsiyalarida joylashgan.

Arvin Exhaust, Bloxwitch, Corning va Senior Flexonics kompaniyalari yirik komponent ishlab chiqaruvchilardir. Shuningdek, Janubiy Afrikada 200 ga yaqin avtomobil qismlarini ishlab chiqaruvchi va 150 dan ortiq boshqa tarmoqlarni eksklyuziv boʻlmagan mahsulotlar bilan taʼminlaydi.

1995-yildan 2012-yilgacha davom etgan Savdo va sanoat Departamentining motorsozlik sanoatini rivojlantirish dasturi (MIDP) Janubiy Afrikada avtomobillarni ishlab chiqarishga katta yordam berdi.

2020-yilga kelib, uning davomchisi har-yili 1,2 million dona avtomobil ishlab chiqarishni maqsad qilgan Avtomobil ishlab chiqarish va Rivojlanish Dasturi   (APDP) hisoblanadi.

Volkswagen 1950-yillarning boshlaridan beri Sharqiy Keypda zavodiga ega. Hozirda u 6000 ga yaqin kishini ish bilan taʼminlaydi va-yiliga 120 mingta avtomobil ishlab chiqaradi, shundan 40 mingtasi boshqa Afrika mamlakatlariga eksport qilinadi. Volkswagen guruhi Janubiy Afrikada bozor ulushini 22,1 % tashkil qiladi.

BMW Janubiy Afrikada 5000 ishchini qabul qiladi va-yiliga 55000 ta avtomobil ishlab chiqaradi. Gauteng shahridagi BMW Rosslyn zavodi 1968-yilda tashkil etilgan va transport vositalarida ishlatiladigan uskunalar ishlab chiqarishda muhim rol oʻynaydi. 

Mersedes-Benz ishlab chiqarish zavodi Sharqiy Keypda 1954-yilda tashkil etilgan. U 2010-yilda 55,9 mingta avtomobil ishlab chiqargan va shu-yili mahalliy bozorda Mercedes-Benz 25,4 mingta yengil va 6100 yuk mashinalarini sotgan.

MAN Afrikada 1968-yildan beri mavjud. Bu Janubiy Afrikada juda yaxshi ishlaydi, ikkita zavod va „zaxira“ depoga ega boʻlib,-yiliga 2500 ga yaqin avtoulov ishlab chiqaradigan 393 fuqaroga ega, ular deyarli butun Afrika bozorlarida sotiladi.

Nissanning ham Rosslyn shahrida pikap ishlab chiqarishga moslashgan zavodi mavjud. 

 Tarix 

 Erta kunlar 

Janubiy Afrikaning avtomobilsozlik sanoatining dastlabki kunlari ingliz ishlab chiqaruvchilariga va kamroq darajada amerikalik ishlab chiqaruvchilarga qaratildi. Volkswagen, shuningdek, uzoq vaqt davomida mavjud edi, ayniqsa Britaniya avtomobilini sotib olishni istamagan afrikaliklar orasida mashhur edi. 70-yillarning oxiriga kelib, yaponiyalik ishlab chiqaruvchilar tayanchga ega boʻlishdi va britaniyalik ishlab chiqaruvchilarni quvib chiqarishdi. Yetmishinchi-yillarning oxirida Sigma Motors mahalliy Leykor nomi bilan tanilgan Britaniyaning Leyland kompaniyasi bilan birlashishni rejalashtirdi — bu birlashuv muvaffaqiyatsiz tugaganida, Leyland bir oy ichida butunlay yangi dilerlar tarmogʻini yaratish uchun kurashishga majbur boʻldi. Leylandning Janubiy Afrikadagi mavjudligi hech qachon tiklanmadi.

Yoqilgʻi inqirozidan soʻng, juda mashhur boʻlgan Amerika avtomobillari savdosi keskin pasayib ketdi. 70-yillarning oxiriga kelib, Mazda 323 va Volkswagen Golf eng katta sotuvchilar edi va Amerikada ishlab chiqarilgan avtomobillar endi doimiy ravishda mavjud boʻlmaydilar. Bir muncha vaqt ichida katta salonlarga boʻlgan talab biroz ixcham Avstraliyaning Fords va Holdens avtomobillarini yigʻish orqali qondirildi, ammo ular ixcham Yevropa dizaynlari uchun toʻxtatildi. 1976-yil,1972-yildan beri eng yomon savdo raqamlarini koʻrsatdi. Chrysler oltmishinchi-yillarning oxirlarida juda muvaffaqiyatli boʻldi, Valiant rusumidagi avtomobillar 1966, 1967 va 1968-yillarda eng koʻp sotilgan avtomobillar edi, ammo shundan keyin jiddiy siljish boshlandi. Mitsubishi-ni sotib olish Chryslerga qatl qilinishini taʼminladi, ammo 70-yillarning ikkinchi yarmidagi ogʻir iqtisodiy iqlim juda koʻp narsani tasdiqladi.

 Oʻsish 
Avtomobilsozlik sanoati 2003-yilda Janubiy Afrikada 303 000 ishchiga xizmat koʻrsatdi va 2004-yilda mamlakat toʻliq yigʻilgan avtomobillarni 53 mamlakatga, shu jumladan Yaponiya, AQSh, Buyuk Britaniya, Avstraliya va Germaniya kabi koʻplab rivojlangan mamlakatlarga eksport qildi. Janubiy Afrikada joylashgan ishlab chiqaruvchilar endi uni asosiy ishlab chiqarish bazasiga aylantirmoqdalar. 2004-yilda Janubiy Afrika, Afrikada ishlab chiqarilgan barcha transport vositalarining 84 foizini ishlab chiqarish uchun javobgar edi. Shuningdek, 2004-yilda ushbu sanoat Janubiy Afrikaning yalpi ichki mahsulotiga 6,7 % ulushni qoʻshgan va barcha Janubiy Afrikadagi ishlab chiqaruvchilarning 29 foizi mamlakatning avtomobilsozlik sanoatiga toʻgʻri keladi. 2004-yilda, shuningdek, Janubiy Afrikadan 110 mingta transport vositasi eksport qilingan, ulardan 100 mingtasi yengil avtomobillardir.

2007-yilda va keyingi-yillarda avtomobilsozlik sanoati yana rivojlanib, har-yili 500 mingdan ortiq transport vositalarini ishlab chiqaradi, 2015-yilda esa 616 mingga yetadi. 100 millionga yaqin global avtomobil ishlab chiqarishning kichik bir qismi va 22-oʻriniga teng boʻlsa-da, bu Afrikada birinchi boʻlib, mahalliy miqyosda katta hissa qoʻshdi va mamlakat YaIMning 7.5 % ni va Janubiy Afrikaning ishlab chiqarish eksportining 10 % ni tashkil etdi. 2010-yilda Janubiy Afrika avtomobil ishlab chiqaruvchilar milliy assotsiatsiyasi (NAAMSA) yangi avtomobillar savdosi avvalgi taxminlaridan 7 % ga oshganini, mahalliy oʻsishni 24 % ga yetkazish bilan 2008/09-yilgi tanazzuldan keyin katta oʻsishni taʼminladi. Bu 2010-yilda yaqqol koʻzga tashlanib, 271 mingta transport vositasi eksport qilindi, bu oʻtgan-yillardagidan ikki baravar koʻp. 

 Hozirgi holati 
Janubiy Afrikada zamonaviy avtomobilsozlik sanoati 1995 yilda ishga tushirilgan va shu vaqtdan boshlab ko'plab eksportni ta'minlab kelmoqda.  Bu jahon avtomobil ishlab chiqaruvchilarini Janubiy Afrika zavodlariga ishlab chiqarish shartnomalari berishga undadi. Janubiy Afrikada ishlab chiqaruvchi kompaniyalar Yevropa Ittifoqi va Janubiy Afrika Rivojlanish Hamjamiyati bilan tuzilgan savdo kelishuvlari natijasida past ishlab chiqarish xarajatlari va yangi bozorlarga kirish imkoniyatidan foydalanishlari mumkin . 

Janubiy Afrika zavodlari 1920-yillardan beri motorli transport vositalari va engil yuk mashinalari modellarini ishlab chiqaradilar.  Ishlab chiqaruvchilar tarixan Sharqiy Keyp, Gauteng va KvaZulu-Natal provinsiyalarida to'plangan.

Mamlakatda bazalari bo'lgan yirik komponentlar ishlab chiqaruvchilari Arvin Exhaust, Bloxwitch, Corning va Senior Flexoniclar hisoblanadi. Shuningdek, Janubiy Afrikada 200 ga yaqin avtomobil qismlari ishlab chiqaruvchilari va 150 dan ortiq boshqa kompaniyalar sanoatni eksklyuziv asosda yetkazib beradi.

Savdo va sanoat departamentining 1995 yildan 2012 yilgacha davom etgan avtomobil sanoatini rivojlantirish dasturi (MIDP) Janubiy Afrikada avtomobil ishlab chiqarishga katta turtki berdi . 

Uning vorisi Avtomobil ishlab chiqarish va rivojlantirish dasturi  (APDP) boʻlib, u 2020-yilgacha har yili 1,2 million avtomobil  ishlab chiqarishga erishishni maqsad qilgan.  

2021-yil dekabr oyida u yangi Ford Ranger tomonidan foydalaniladigan dvigatellarni qurish uchun R600 million rand sarmoya kiritilishini eʼlon qildi, bundan tashqari Tshvandagi Silverton yigʻish zavodi uchun oldindan eʼlon qilingan R15.8 milliard sarmoya mavjud . 

1954 yildan boshlab Car Distributors Assembly Ltd kompaniyasi CKD Mercedes avtomobillarini  yig'ishni boshladi. 

MAN Afrikada 1968 yildan beri mavjud kompaniya. Bu Janubiy Afrikada juda yaxshi ishlaydi, ikkita zavod va "zaxira" omborga xizmat ko'rsatadi, har yili 2500 ga yaqin avtomobil ishlab chiqaradigan 393 fuqaro ishlaydi, ular deyarli butunlay Janubiy Afrika bozorlarida sotiladi. 

Nissanning Rosslyn shahrida asosan bak ishlab chiqaradigan zavodi ham bor.  

 Volksvagen 
1950-yillarning boshidan beri Volksvagen Sharqiy Keypda zavodiga ega. Volksvagen guruhi Janubiy Afrikada taxminan 22,1% bozor ulushiga ega.
 Davlat dasturlari 
Mahalliylashtirish talablari toʻgʻrisidagi nizom birinchi marta 60-yillarda paydo boʻlgan va juda qattiq tartibda boʻlgan. 60-yillarning oxiridan boshlab, mahalliy mahsulot deb hisoblanishi uchun dvigatellar mahalliy ravishda ishlab chiqarilishi kerak edi. Masalan, talablarning III bosqichi 1970-yillarda joriy etilishi rejalashtirilgan edi va mahalliylashtirish darajasi 70 foizni tashkil qilishi kerak edi. Shuningdek, ishlab chiqaruvchilar qoʻshimcha mahalliylashtirish uchun soliq imtiyozlarini oldilar. Dastur boshida modellar koʻpincha „eʼlon qilingan“ deb sotilgan, ammo hukumat asta-sekin standartlarni bajarishni va jazo choralarini koʻrishni boshladi.

Janubiy Afrika hukumati soʻnggi 20-yil ichida avtomobilsozlik sanoatiga katta yordam koʻrsatdi va hanuzgacha uni asosiy oʻsish sektori sifatida belgilamoqda. Savdo va sanoat vazirligi 2014-yil iyul oyida taqdim etilgan Byudjyet boʻyicha ovoz berish toʻgʻrisidagi murojaatida Savdo vaziri Rob Devies „agar avtomobilsozlik va butlovchi qismlar ishlab chiqarish sanoatimizning 30 foizini tashkil etsa, boshqa ishlab chiqarish sub-sektorlari bilan kuchli aloqalar oʻrnatilishiga olib keladi va bunday investitsiyalarning ichki iqtisodiyotimizga taʼsiri juda katta“ deb aytdi. 

Savdo va sanoat departamenti ushbu sohaga yordam berish uchun bir qator dasturlarni taqdim etdi. Dasturlarning birinchisi — Avtomobilsozlik sanoatini rivojlantirish dasturi (MIDP) 1995-yilda joriy etilgan. Dastur quyidagi asosiy maqsadlarga ega edi:

 Janubiy Afrika avtomobilsozlik sanoatining xalqaro raqobatbardoshligini oshirish
 Ichki bozorda transport vositalarining arzonligini taʼminlash
 Asosan eksport orqali transport vositalari va butlovchi qismlar ishlab chiqarishni oʻsishini ragʻbatlantirish
 Sohada bandlik darajasini barqarorlashtirish
 Sanoatda eng yaxshi valyuta balansini yaratish

Dastur katta muvaffaqiyat deb hisoblanadi. MIDP davrida sektor sezilarli darajada oʻsdi — 1994-yildan beri u deyarli ikki baravar koʻpaydi.

Uning davomchisi 2013-yil 1 yanvarda amalga oshirilgan Avtomobilsozlik ishlab chiqarish va rivojlantirish dasturi (APDP). APDPning asosiy maqsadi — bir vaqtning oʻzida 2020-yilga kelib mahalliy ishlab chiqarishni-yiliga 1,2 million dona avtotransport vositalariga kengaytirishni ragʻbatlantirish va mahalliylashtirish darajasini sezilarli darajada oshirish. Eksportga tayanadigan MIDPdan farqli oʻlaroq, bunga investitsiyalar orqali erishish niyatidadir. Avtomobil komponentlari va ittifoqdosh ishlab chiqaruvchilar milliy assotsiatsiyasining (NAACAM) maʼlumotlariga koʻra, dastur toʻrtta ustunga ega:

 Import boji
 Avtomobillarni yigʻishga ruxsat berish (VAA) BP
 Ishlab chiqarishni ragʻbatlantirish (PI)
 Avtomobillarni investitsiyalash sxemasi (AIS)  

Toʻrtinchi ustun yangi tashabbus emas, balki qayta koʻrib chiqilgan ragʻbatdir. Avtomobillarni investitsiyalash sxemasi (AIS) birinchi marta 2010/2011-yillarda joriy qilingan va shu vaqtdan beri davlat sektoridagi imtiyozlar 6,3 milliard rendni tashkil qildi va avtomobilsozlik sanoatidagi asl uskunalar ishlab chiqaruvchilari tomonidan 23 milliard rendga teng boʻlgan sarmoyani qoʻllab-quvvatladi.

 Sifat va samaradorlik 

 Sifat 
Sifat ishlab chiqarishda katta omildir. Sifat kabi omil sanoatning muvaffaqiyatida hal qiluvchi omil boʻlishi mumkin. Janubiy Afrikadagi iqtisodiy mahsulotning qariyb 7 foizi avtomobilsozlik sanoatiga toʻgʻri kelganligi sababli, hukumat va Janubiy Afrikadagi kompaniyalar yuqori sifatli va yuqori mahsuldorlikni ragʻbatlantirishga harakat qilayotganlari tushunarli.

Hukumat sifatni yaxshilash uchun qattiq nazorat vositalaridan foydalanmoqda. Koʻrinishidan, bu sifat sohasida katta yutuqlarga erishilgandek va umuman sanoat chet ellarga koʻproq sarmoyaviy jalb qilinmoqda. Maqsad avtomobilsozlik sanoatida eng yuqori standartlarga ega boʻlgan ishlab chiqaruvchilarning ishlab chiqarish darajasiga teng ishlab chiqarish sifatiga erishish. Avtomobillarning sifati Gʻarbiy Yevropada ishlab chiqarilgan mashinalar bilan taqqoslanadigan darajaga yetganda, eksport oʻsmoqda. Ishlab chiqarish pasayib ketdi, ammo sifat oʻsdi va koʻproq foyda keltirmoqda.

Volkswagen 118 TSI Golf Mark 6 kabi Janubiy Afrikadan kelgan mashinalarning sifati pastligi haqida baʼzi misollar mavjud.

 Samaradorlik 
Janubiy Afrikadagi avtomobil kompaniyalarining aksariyati ishlab chiqarish samaradorligi bilan bogʻliq tashvishlari haqida gapirishgan. 1993-yildan 2001-yilgacha ushbu sohadagi mehnat unumdorligi 37 foizga oshgan boʻlsa ham, kompaniyalar mamlakatda erishilishi mumkin boʻlgan samaradorlik darajasi bilan bogʻliq xavotirlarga ega. Yaqinda samaradorlikning past darajasi menejment bilan bogʻliq. Muvaffaqiyatsiz boshqarish va menejmentga nisbatan past ishonch samaradorlikning pasayishiga va pasayishiga olib keldi.  Sanoatning ikkita eng katta muammosi boʻlgan mehnat unumdorligi va transport muammosi hal qilinishi kerak boʻlgan muhim masalaga aylandi.

Janubiy Afrika muhim avtomobil sanoatini rivojlantirish va tartibga solish yoki avtomatlashtirishga sarmoya kiritish yoki boshqa ijodiy gʻoyalar orqali samaradorlikni oshirish uchun bir nechta variantlarga ega.

 Fuqarolik avtomobillari

 Sport mashinalari

 Manbalar 

 Haavolalar 

 http://www.bmw.co.za/en/index.html 
 http://www.gov.za/
 http://www.chrysler.co.za/ 
 https://web.archive.org/web/20151222110423/https://www.gmsa.co.za/

Turkum:Avtomobil transporti