Muhammad masjidi

Muhammad masjidi () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahridagi bizning davrimizga qadar saqlanib qolingan eng qadimiy masjid. Ikki: yer osti va yer usti qavatlaridan iborat masjid binosi X-XI asrlarda qurilgan. Masjidning quruvchi ustasi Muhammad ibn Abu BakrdirZiya Bünyadov, Azərbaycan Atabəylər dövləti.
 Tarixi 
Masjidning ikki asosiy nomi mavjud. 1723-yilda ruslar Bokuni bosib olganlaridan keyin masjidga Siniqqalʼa nomi berilgan. Shaharning eng qadimgi masjidining minorasi, oʻsha yilning 26-iyun kuni Kaspiy qirgʻogʻi boʻylab yurgan Pyotr I artilleriyasi Bokuga qarata oʻq uzganda ham zarar koʻrgan. Artilleriya snaryadlari minoraning yarmini buzib yuborgan va shundan keyin „Siniqqalʼa“ deb nomlangan. Yodgorlikning asl nomi nomaʼlum. Masjidning shimoliy qismida kufiy xatidagi yozuvda shunday deyilgan:

Koʻplab mutaxassislar Muhammad Abu Bakr oʻgʻlini masjid meʼmori deb bilishadi. Taniqli olim Jafar Qiyasi kotibning matnidan Muhammad Abu Bakr oʻgʻli masjidning buyurtmachisi boʻlganligi va u shahar meri boʻlganligi aniq koʻrinib turibdiC. Qiyasi, Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1991, səh 43..

Muhammad masjidi - Bokudagi saqlanib qolgan eng qadimiy masjid va uning minorasi Shimoliy Ozarbayjon minoralaridan eng qadimiyidir. XX asrning boshlariga qadar Sinigqalʼa bir qavatli masjid edi va uning balandligi minora bilan taqqoslaganda kichik edi. Ikkala tomondan unga biriktirilgan binolardan xolos qilinganidan soʻng, yodgorlikning pastki qismi ochiq boʻldi. Minora va masjid binosining asl holati tiklandi.

 Arxitektura tuzilishi 
 Inshoot xususiyatlari 
Arxitektor masjid qurilgan qiya relyefdan foydalanib, noyob fazoviy tuzilishga ega boʻlgan ikki qavatli, bitta minora masjidni mohirlik bilan yaratgan. Yuqori qavatdagi namozgoh (maydoni 40 kv. m) reja va muhandislik yechimiga binoan pastki qavatni takrorlaydi. Yashash xonasining shimolga qaragan eshigi oldida kichik joy - ostona, har bir qisqa tomonida ichkariga kengayib boradigan kichik deraza bor. Janubiy devorning oʻrtasida mehrob yonida katta derazalar mavjud. Shu sababli, Muhammad masjidining namozxonasi yaxshi yoritilgan.
 Minorasi 
Muhammad masjidi - minoraning kompozitsion ustunligi  namozxonaning sigʻimi bilan bogʻliq emas. Shunga asoslanib, shuningdek, namozxonaning kichikligi kabi, baʼzi tadqiqotchilar masjid minoradan keyin qurilgan deb daʼvo qilmoqdalarC. Qiyasi – Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakı, İşıq nəşriyyatı, 1991, səh 44..

Masjid minorasi silindr shaklida boʻlib, asta-sekin yuqoriga qarab torayib boradi. Mutaxassislarning fikriga koʻra, minora kuzatuv punkti sifatida ishlatilgan. Minoraning yuqori qismini oʻrab turgan yirik stalaktitlar nafaqat dekorativ element rolini oʻynaydi, balki konstruktiv xarakterga. Balkon toshlarida chiroyli geometrik bezaklar oʻyilgan. Minora XI asrda qurilgan deb taxmin qilinadiBakı və Abşeronda İslam mədəniyyəti abidələri: məscidlər.

 Manbalar 

Turkum:Bokudagi masjidlar