Havo massasi (astronomiya)

Astronomiyada havo massasi - bu Yer atmosferasi ostidan yulduzni yoki boshqa samoviy manbani ko'rganda "ko`rayotgan havo miqdori" (Grin1992). Bu yorug'lik nurlari bo'ylab havo zichligining ajralmas qismi sifatida shakllangan.

Atmosferaga kirib borishi bilan yorug'lik tarqalishi va so'rilishi tufayli yorug'likning intensivligi kamayadi ya'ni yorug'lik quvvatsizlanadi; yorug'lik o'tadigan atmosfera qanchalik qalin bo'lsa, uning quvvatsizlanishi shunchalik katta bo'ladi. Shunday qilib, ufqqa yaqinroq bo'lgan samoviy jismlar zenitga yaqinroq bo'lganiga nisbatan kamroq yorqinroq ko'rinadi. Atmosfera yo'q bo'lib ketishi deb nomlanuvchi bu quvvatsizlanish, Piv-Lambert qonunida miqdoriy tavsiflangan.

"Havo massasi" odatda nisbiy havo massasi, havo massalarining absalyut  ob-havoning mutanosib havo massasi (zenitga nisbatan) nisbiy havosini bildiradi. Shunday qilib, zenitdagi nisbiy havo massasi 1 ga teng. Havo massasi manba va zenit orasidagi burchak ortib, ufqda taxminan 38 ga etadi. Havo massasi dengiz sathidan yuqori balandlikda unchalik katta bo'lmasligi mumkin; ammo, havo massasi uchun aksariyat yopiq iboralar kuzatuvchining balandligi ta'sirini o'z ichiga olmaydi, shuning uchun sozlash odatda boshqa usullar bilan amalga oshirilishi kerak.

 Ta'rif 
Mutlaq havo massasi quyidagicha aniqlanadi:



 - havoning hajmiy zichligi. - oblik(qiya) ustunlar zichligi.

Vertikal yo'nalishda zenitdagi mutlaq havo massasi quyidagicha:



 - Vertikal ustunlar zichligi

Nihoyat, havoning nisbiy massasi quyidagicha:



Havo zichligini bir xil deb hisoblasak, uni integrallardan olib tashlashga imkon beradi. Mutlaq havo massasi keyin mahsulotni soddalashtiradi:

 Hisoblash 

 Kelib chiqishi 

 Samolyot-parallel atmosfera 

 Interpolativ formulalar 

 Atmosfera modellari 

 Nurni sindirmaydigan sferik atmosfera 

 O'zgaruvchan zichlikdagi atmosfera 

 Izotermik atmosfera 

 Politropik atmosfera 

 Qatlamli atmosfera 

 Yorituvchi nurli simmetrik atmosfera 

 Yuqori kuzatuvchi bilan bir hil sferik atmosfera 
Maksimal zenit burchagi

 Quvvatsizlanuvchi nur turlarning noniform tarqalishi 

 Ishtiroki 

 Havo massasi va astronomiya 

 Havo massasi va quyosh energiyasi 

Turkum:Pages with unreviewed translations