Shamxor jangi

Shamxor jangi — general V.G.Madatov boshchiligidagi rus qoʻshinlari va Abbos Mirzoning oʻgʻli Shahzoda Muhammad va Erivan sardori Amirxon boshchiligidagi 60 minginchi Eron qoʻshinlarining avangardlari bilan 1826-yil 3 (15)-sentabrda 1826-1828-yillardagi rus-fors urushi paytida Shamxor qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan jang.
 Jangdan oldin 
1826-yil iyul oyining oʻrtalarida Qorabogʻga bostirib kirgandan soʻng, Abbos Mirzoning 40 ming kishilik Eron qoʻshini Shusha qalʼasi qamalida hibsga olingan. 22-avgustda (3-sentabr) Madatovning otryadi Yermolovning buyrugʻi bilan Taus daryosi irmoqlaridan birida joylashgan Zurabxon qoʻmondonligi ostida 3000 kishilik fors otryadini pistirma bilan kutib olishga kirishdi. Biroq, fors otryadi oldindan chekinib, togʻ choʻqqilarining birida oʻz pozitsiyasini egalladi. Kichik jang paytida forslar Yelisavetpolga chekinishdi va Shamshadil tatarlari (ozarbayjonliklar) oʻz qishloqlariga tarqalib ketishdi. Bundan xabar topgan Yermolov Madatovga Xerson Grenadier polkining batalyonini yuborib, Yelisavetpolni egallashga buyruq berdi. 25-avgustda (6-sentabr) Madatov Yelisavetpol tomon yoʻl oldi. Uning otryadi Gruziya polkining beshta rota, Xerson grenader polkining batalyoni, 41-polk qoʻriqchilarining uchta rotasi, kazaklar va politsiyadan iborat edi, bundan tashqari 12 ta quroli ham bor edi. Forslar Yelisabetpolga oldinroq yetib borishgan edi. Abbos Mirzo oʻgʻli Muhammad 10 ming kishilik otryad bilan Shamxor qishlogʻida rus qoʻshinlariga duch keldi. 1 (13)-sentabrda unga 4000 kishilik otryad va 2 ta qurol bilan Erivan sardori Amirxon qoʻshilgan. 3 (15)-sentabrda kazaklar va Kavkaz tatarlari (ozarbayjonlar) fors otryadining avangardiga hujum qilib, ularni Shamxordan ortga chekinishga majbur qilganlar.

 Jang 
Eron qoʻshinlarining jangovar shakllanishi hilol shaklida boʻlgan boʻlib, dushman tomonga egilgan holda tashkil etilgan, uning markazida oddiy piyoda askarlar (sarboz), yonboshlarida esa tartibsiz otliqlar (gulyamlar) boʻlganКгчах (в русской транскрипции также Хочах, Кочах, Гочах; ). Orqa tomonda qurol va zambaraklar bor edi. Madatov, dushmanning kuchlardagi katta ustunligiga qaramay, jang vaqtida oʻz pozitsiyasini toʻgʻri tanlay oldi. Artilleriya koʻmagi bilan otliqlar qanotlarda jang boshladilar va piyoda askarlar kuchli zarba bilan Eron qoʻshinlarining markazini yorib oʻtdilar. Oʻz chizigʻidan ajralgan dushmanni magʻlub etish Gruziya va Tatar (Ozarbayjon) militsiyalari tomonidan uyushtirilgan ot hujumi bilan yakunlandi. Eronliklar 2 ming talofat koʻrgan, Madatov otryadida esa atigi 27 kishi boʻlganПотто В.А. Кавказская война: В 5 тт:, т.3. Персидская война 1826—1828 гг., I. Предвестники персидской войны.
 Manbalar