Urush va tinchlik

"Urush va tinchlik"  - Lev Tolstoyning epopeya romani 1805 - 1812 yillarda Napoleonga qarshi urushlar davridagi rus jamiyatini tasvirlaydi. Doston epilogidagi voqealar 1820-yillarda bo'lib o'tgan voqealarni o'z ichiga oladi.

Roman g'oyasi "Urush va tinchlik" nomi bilan mashhur boʻlgan asar ustida ishlash boshlanishidan ancha oldin shakllangan. "Urush va tinchlik"ning muqaddimasida Tolstoy 1856-yilda u roman yozishni boshlaganini yozgan edi, "uning qahramoni oilasi bilan Rossiyaga qaytib kelayotgan dekabrist bo'lishi kerak edi. O'zim bilmagan holda, hozirgi zamondan 1825-yilga o'tdim...  Ammo 1825-yilda ham mening qahramonim yetuk, oilaviy odam edi. Uni tushunish uchun men uning yoshligiga qaytishim kerak edi va uning yoshligi 1812-yilga to'g'ri keldi... Agar bizning bayramimizning sababi tasodifiy bo'lmasa-da, rus xalqi va qo'shinlarining tabiatiga asos solgan bo'lsa, unda bu mohiyat qobiliyatsizlik va mag'lubiyat davrida yanada yorqinroq bo'lishi kerak edi» Shunday qilib Lev Nikolaevichda asta-sekin voqeani 1805-yildan boshlash zarurati tug'ildi.

Asosiy mavzu - 1812-yildagi Vatan urushidagi rus xalqining tarixiy taqdiri mujassam boʻlgan. Romanda xayoliy va tarixiy 550 dan ortiq asar qahramonlarining obrazi mavjud.  Tolstoy eng yaxshi qahramonlarini butun ma'naviy murakkabligida, haqiqatni uzluksiz izlashda, o'z-o'zini rivojlantirishga intilishda tasvirlaydi. Ular shahzoda Endryu, graf Nikolay, graf Per, malika Natasha va Marya. Helen, Anatol kabi salbiy qahramonlar ruhning rivojlanishi, dinamikasi, harakatlaridan mahrum.

Romanda yozuvchining falsafiy qarashlari eng katta ahamiyatga ega. Jurnalistik boblarda voqea-hodisalarning badiiy tavsifi muqaddima qilinadi va tushuntiriladi. Tolstoyning fatalizmi uning tarixning o'z-o'zidan paydo bo'lishini "insoniyatning ongsiz, umumiy, to'da hayoti" deb tushunishi bilan bog'liq. Romanning asosiy g'oyasi, Tolstoyning so'zlari bilan aytganda, "odamlar fikri" dir. Tolstoy tushunchasida, Xalq - tarixning asosiy harakatlantiruvchi kuchi, eng yaxshi insoniy fazilatlarning tashuvchisi. Asosiy qahramonlar odamlarga borishadi (Pier Borodino maydonida; "bizning knyazimiz" - Bolkonskiy deb nomlangan askarlar deyishardi). Tolstoy g'oyasi Platon Karataev obrazida mujassam. Ideal ayol - Natasha Rostova obrazida. Kutuzov va Napoleon romanning axloqiy qutblari: "Oddiylik, ezgulik va haqiqat bo'lmagan joyda buyuklik bo'lmaydi". “Baxtli bo'lish uchun nima kerak? Tinch oilaviy hayot... odamlarga yaxshilik qilish qobiliyati bilan "(L. N. Tolstoy).
Lev Tolstoy hikoya ustida ishlashga sakkiz marta qaytdi. 1861-yil boshida u 1860-yil noyabr - 1861-yil boshlari oralig'ida Turgenevga yozilgan " Dekabristlar " romanining boblarini o'qidi va Aleksandr Gertsenga roman ustida ishlash to'g'risida ma'lumot berdi Толстой Л. Н. Письмо Герцену А. И., [14 (26) марта 1861 г. Брюссель] // Л. Н. Толстой: К 120-летию со дня рождения. (1828—1948) / Коммент. и ред. Н. Н. Гусева. — М.: Гос. лит. музей, 1948. — Т. II. — С. 4—6. — (Летописи Государственного литературного музея; Кн. 12). . Biroq, ish bir necha bor 1863-1869-yillarga qoldirilgan "Urush va tinchlik" romani yozilmadi. Bir muncha vaqt epik janridagi roman Tolstoy tomonidan Pyer va Natashaning Sibir surgunidan 1856-yilda qaytishi bilan tugashi kerak boʻlgan rivoyatning bir qismi sifatida qabul qilingan (bu "Dekabristlar" romanidan omon qolgan 3 bobida muhokama qilingan). Ushbu g'oya ustida ishlashga urinishlar Tolstoy tomonidan oxirgi marta 1870- yillarning oxirlarida, Anna Karenina tugaganidan so'ng boshlangan.

Tolstoy romanni 6 yilБогдан Иванович Кандиев. Роман-эпопея Л. Н. Толстого «Война и мир»: комментарий. Просвещение, 1967. С. 8., 1863-yildan 1869-yilgacha yozgan. Tarixiy ma'lumotlarga ko'ra, u uni qo'lda sakkiz marta,  alohida epizodlarni esa yozuvchi 26-martadan ko'proq yozgan. Tadqiqotchi E.E.Zaydenshnurning ma'lumot berishicha roman boshlanmasining 15 ta varianti mavjud. Asarda 559 ta obraz mavjud.

 Asosiy qahramonlar 

 Graf Pier (Pyotr Kirillovich) Bezuxov .
 Graf Nikolay Ilyich Rostov - Ilya Andreevich Rostovning to'ng'ich o'g'li.
 Natasha (Natalya Ilinichna) Rostova - Rostovlarning kenja qizi, Pierning ikkinchi rafiqasi, turmushdan so'ng grafinya Bezuxova.
 Sonya (Sofya Aleksandrovna) - Rostovlar oilasida yashovchi graf Ilya Andreevichning jiyani.

 Manbalar 

Turkum:Lev Tolstoy
Turkum:Rus jamiyati