Oʻrinboy Rahmonov

Oʻrinboy Rahmonberdiyevich Rahmonov (1910—1980) – Bobur nomli Oʻsh Davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatrining asoschisi, badiiy rahbari, artist va shoir, Qirgʻiziston madaniyati va sanʼati rivojiga katta hissa qoʻshgan.

 Hayot yoʻli 
Oʻrinboy Rahmonberdiyevich Rahmonov 1910-yili Oʻsh shahrining Shayxlar mahallasida tugʻilgan. Otasi Qirgʻizistonda teatr harakatining asoschisi, Bobur nomli Oʻsh Davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatrining asoschisi va birinchi direktori, badiiy rahbari, rejissori Oʻshda taniqli arbob Rahmonberdi Madazimov boʻlgan. Oʻrinboy Rahmonov 17 yoshga toʻlganda, dadasi tashkil etgan Oʻsh oʻzbek drama teatrida ijodiy faoliyatini 1927-yildan boshladi. Teatrni tashkil etish va tuzish birinchi yillarida qoʻshimcha oʻnta vazifalarini bajargan: artist, rejissor yordamchisi, xonanda, sozanda, dramaturg, grimchi, rassom, suflyor, shoir, kichkina pesalar va qoʻshiqlar uchun sheʼrlar yozgan. Ushbu qoʻshiqlarga oʻsha paytlarda birinchi ayol raqqosa Roziya Moʻminova lapar aytib raqsga tushgan.
1934-yil avgust oyida yetmish kishidan iborat teatr jamoasi safida Oʻrinboy Rahmonov Leningrad shahriga gastrolga bordi. Teatr repertuari „Farhod va Shirin“, „Layli va Majnun“ kabi oʻzbek asarlaridan iborat edi. Ammo leningradlik sanʼat shinavandalari ularni shu qadar qizgʻin, shu qadar samimiy kutib oldilarki, ozgina muddatga moʻljallangan gastrol salkam bir oy davom etdi. Ijodiy jamoa korxonalarda, oʻquv yurtlarida, afsonaviy „Avrora“ kreyserida ijodiy uchrashuvlar oʻtkazishdi, 22 ta konsert berishdi. Gastrol soʻnggida artistlarni Leningrad viloyati partiya qoʻmitasining birinchi kotibi Sergey Kirov qabul qildi va oʻynalgan spektakllar, konsertlar leningradliklarda chuqur taassurot qoldirganini alohida taʼkidladi. Qabul marosimida Oʻrinboy Rahmonov ham ishtirok etdi va suhbat tugagach, teatr jamoasi bilan birga S. M. Kirov bilan rasmga tushdi. 1937-yili S. M. Kirov vafot etgandan soʻng, teatr uning nomi bilan ataldi.

1934-yili Toshkentda ilgʻor paxtakorlarning slyoti oʻtkazildi. Slyotda konsert berish uchun Oʻzbekiston Markaziy ijroiya qoʻmitasining raisi Yoʻldosh Oxunboboyevning taklifi bilan teatri Toshkentga ijodiy safarga ketdi. Slyot qatnashchilari hofiz Abdulla taroq Fayzullayev, artistlar Oʻrinboy Rahmonov, Tojixon Hasanova, Roziyaxon Moʻminova, Laylixon Moidova, Qodirjon Hamidov, Gʻulomjon Isroilovlarning chiqishlarini zoʻr olqishlar bilan kutib oldilar. 1934-yili teatr Moskvaga ham gastrolga borib keldi. 26-may-4-iyun 1939-yili Moskvadagi qirgʻiz sanʼati birinchi dekadasida qatnashib keldi va M. I. Kalinin bilan uchrashdi. 1939 va 1940-yillari Oʻrinboy RahmonovLyudi, kotorie menyali mir teatr jamoasi bilan birga Bishkekka (Frunzega) gastrolga bordi. teatr jamoasi bilan birga Bishkekka (Frunzega) gastrolga bordi.

Ikkinchi jahon urushi boshlanganidan soʻng, koʻplab teatr aktyorlari oʻz ixtiyori bilan frontga ketishdi. Oʻrinboy Rahmonov urush maydonida jiddiy yaradorlanib, Oʻshga yuborildi va 1942 yili teatrning badiiy rahbari etib tayinlandi va u 1949-yilgacha teatrga rahbarlik qildi.
Ikkinchi jahon urushi davrida teatr sanʼatkorlari oʻzlarining Vatan oldidagi burchlarini chuqur his etib, frontda boʻlib, soldatlarga madaniy xizmat koʻrsatdilar. Oʻrinboy Rahmonov, Tojixon Hasanova, E.Boʻtayeva, M.Otaboyevlar jangchilarni mardlikka, qaxramonlikka undadilar. Shu yillarda Oʻrinboy Rahmonov tomonidan Komil Yashinning „Boʻron“, „Oʻlim bosqinchilarga!“, Sobir Abdullaning „Qurbon Umarov“, Uygʻunning „Hayot qoʻshigʻi“, Bil-Belotserkovskiyning „Chegarachilar“, Korneychukning „Front“ asarlarini sahnaga qoʻyib, teatr jamoasi mehnatkashlarni harbiy vatanparvarlik ruhida tarbiyalashga munosib hissa qoʻshdilar.

Ijodiy jamoaning kamolotga erishuvida Oʻrinboy Rahmonov tomonidan Hamzaning „Boy ila xizmatchi“, „Maysaraning ishi“, K.Trenyovning „Lyubov Yarovaya“, Shillerning „Makr va muhabbat“, Sobir Abdullaning „Tohir va Zuhra“, Oʻrdubodiyning „Besh soʻmlik kelin“, Hurshidning „Farhod va Shirin“, Komil Yashinning „Gulsara“, Uygʻunning „Navbahor“, „Oltinkoʻl“ asarlarini sahnalashtirilishi alohida bosqich boʻldi.

Oʻriboy Rahmonov Oʻsh oʻzbek drama teatrida 1927-1949-yillari, 1949-1954-yillari Qizilqishloq qishloq Kengashi raisi, 1954-1965-yillari Qizilqishloqning „Eshonguzar“ masjidi oldidagi eski pochtasida boshliq, 1965-yildan savdo sohasida ishladi.
1953 yilda uning taklifi bilan uchta qishloq kengashi – Qizil-Qishloq, Shoʻro va Ishkavon yagona Qizil-Qishloq qishloq kengashiga birlashtirilib, birlashgan Qizil-Qishloq kengashining raisi etib Oʻrinboy Rahmonov saylangan. Uning rahbarligida Yangi-Turmush, Suratosh, Beshkapa, Kommunist, Kerme-Too , Qizil-Bayroq, Ishkavon qishloqlarida yangi yerlar oʻzlashtirildi. Hozir u yerda oʻn minglab odamlar yashaydi. 29 dekabr 2024 yildagi Prezident Farmoni bilan bu yerlar Oʻsh shahri hududiga qoʻshib olingan.

Oʻrinboy Rahmonov 1949-yili teatrdan ketib, boshqa ishga oʻtsada, lekin shtatdan tashqari, ishdan keyin 1958-yilgacha rollar ijro etdi. Tomoshabinlarga va tanqidchilarga nemis ofitseri, „5 soʻmlik kelin“dagi ota va boshqa dramalardagi oʻynagan bosh rollari yoqqan. Abdugʻani Abdugʻofurovning fevral 2010-yilda nashr etilgan „Oʻshning akademik teatri“ kitobining 1 va 3 betlarida Oʻrinboy Rahmonovning Bobur nomli Oʻsh oʻzbek akademik musiqali-drama teatrining tashkil etishda va faoliyat koʻrsatishdagi xizmatlari aks ettirilgan va 1940-yildagi teatr afishasidagi ismi-sharifi aktyorlar roʻyxatida № 19 (42 betda) aks ettirilgan.
Oʻrinboy Rahmonov boʻsh vaqtlarida Oʻsh va Sulaymon togʻi goʻzalligi xaqida koʻplab sheʼrlar yozgan, toʻrttasi roʻznomalardan chiqqanOʻrinboy Rahmonovning sheʼrlari. Oʻrinboy Rahmonovning koʻp urugʻlari sanʼatkor, shoir boʻlishiga asosiy sabab shoir Xoʻjanazar Huvaydo (1704-1780-yillar) qarindoshi boʻlgan. Qariganda Sulaymon togʻidagi Bobur hujrasini qarab yurgan va obod etgan, toqqa har chiqqanida ikki paqir suv olib chiqib, ekkan koʻchatlarini sugʻorgan. Oʻn ikkita farzandni tarbiyalagan. Toʻngʻich farzandi Dildorbek hoji Rahmonov ham Bobur nomli teatrda artist boʻlib ishlagan, uchta kinofilmda epizodik rollar oʻynagan. Yana bir oʻgʻli Darvishbek polvon Rahmonov otasiga oʻxshab oʻzini umrini sanʼatga bagʻishladi. Toshkent viloyati, Yangiyoʻl tumanidagi "Qaldirgʻoch" namunali sirk truppasi asoschisi va badiiy rahbari lavozimida ishlaydi.
Oʻrinboy Rahmonov 5-oktabr 1980-yili vafot etgan, qabri Oʻsh shahrining Sulaymon togʻida joylashgan „Goʻdak mozor“ qabristonida.

Oʻrinboy Rahmonov Oʻsh viloyati, Oʻsh shahar, Qorasuv tumani kengashlari deputati, Qizilqishloq qishloq kengashi deputati boʻlib bir necha marta saylangan.

 Oʻrinboy Rahmonovning Oʻsh shahar Bobur nomli teatr sahnasida rollar ijro etgan asarlar roʻyxati 

 God Nazvaniye Originalnoye nazvaniye  Avtor 1927  Druzya  Oʻrtoqlar  K.Yashin 1928  Vnutri  Ichkarida  K.Yashin 1929  Xalima  Halima  Gulom Zafariy 1929  Aji-aji  Aji-aji  K.Yashin 1930  Istorii na xlopkovom pole  Paxta shumgʻiyalari  Umarjon Ismoilov 1931  Jenitba  Uylanish  N. V. Gogol 1932  Perevodchik  Tilmoch  Mannon Uygʻur 1933  :ru:Аршин мал алан  Arshin mol olon  Uzeir Hojibekov 1934  Revizor  Revizor  N. V. Gogol 1935  Istoriya zagovorila  Tarix tilga kirdi  Nazir Safarov, Ziyo Said 1935  Sojjyom  Yondiramiz  K.Yashin 1936  Vmesto smerti  Oʻlim oʻrniga  J. Turusbekov 1936  Lyubov Yarovaya  Lyubov Yarovaya  K. Trenyov 1936  Komsomolskiy vzvod  Komsomol vzvodi  Tojizoda 1937  Obman i lyubov  Makr va muhabbat  Friedrich Schiller 1937  Farhod va Shirin  Farhod va Shirin  Sh. Xurshid 1938  Sluga dvux gospod  Ikki xoʻjayinga bir qul  K.Goldoni 1938  Sablya Uzbekistana  Oʻzbekiston qilichi  Sobir Abdulla 1939  Pogranichniki  Chegarachilar  Bill-Belotserkovskiy 1939  Bay i batrak  Boy ila xizmatchi  Hamza 1939  Taxir i Zuxra  Tohir va Zuhra  Sobir Abdulla 1940  Xolisxon  Xolisxon  Hamza 1940  Buran  Boʻron  K.Yashin 1941  Gulsara  Gulsara  K.Yashin va M.Muhamedov  1941  Leyla i Madjnun  Layli va Majnun  Xurshid 1941  Kurban Umarov  Qurbon Umarov  Sobir Abdulla 1942  Smert zaxvatchikam!  Oʻlim bosqinchilarga!  K.Yashin 1942  Prodelki Maysari  Maysaraning ishi  Hamza 1942  Front  Front  Aleksandr Korneychuk 1943  Davron ata  Davron ota  Sobir Abdulla 1943  Zafar  Zafar  Umarjon Ismoilov 1944  Nurxon  Nurxon  K.Yashin 1944  Nevesta za 5 som  Besh soʻmlik kelin  Oʻrdubodiy 1945  Pesnya jizni  Hayot qoʻshigʻi  Uygʻun 1946  Chest jenщini  Ayol nomusi  Muxtarov 1947  Vesna  Navbahor  Uygʻun 1947  Farhod va Shirin  Farhod va Shirin  Sh. Xurshid 1948  Krasniy galstuk  Qizil galstuk  K. Trenyov 1948  Pesnya jizni  Hayot qoʻshigʻi  Uygʻun 1948  Altinkul  Oltinkoʻl  Uygʻun 1949  Lepestki  Gʻunchalar  Zinnat Fatxullin 1949  Semurgʻ  Semurgʻ  Hamid Olimjon 1950  Adolat  Adolat  Ismoil Akram 1950  Alpomish  Alpomish  Sobir Abdulla 1951  Toktogul  Toʻqtagʻul  J. Bokonbayev 1951  Layli va Majnun  Layli va Majnun  Sh. Xurshid 1952  Yoriltosh  Yoriltosh  Shukur Saʼdulla 1952  Radost  Shodlik  Mahmud Rahmon 1952  Shyolkovoe syuzane  Shohi soʻzana  Abdulla Qahhor 1953  Alisher Navoiy  Alisher Navoiy  Izzat Sulton 1953  Natalka Poltavka  Natalka Poltavka  Nikolay Lisenko 1953  Nurxon  Nurxon  Komil Yashin 1954  Prazdnik na pole  Dalada bayram  Shukur Saʼdulla 1954  Serdechnie sekreti  Yurak sirlari  Baxrom Rahmonov 1955  Oftobxon  Oftobxon  Komil Yashin 1955  Devushka reki Gang  Gang daryosining qizi  Rabindranath Tagore 1956  Ravshan i Zulxumor  Ravshan va Zulhumor  Komil Yashin 1956  Lyubov k Rodine  Vatan ishqi  Zinnat Fatxullin 1956  Sunduk sekretov  Sirli sandiq  I. Axmedov 1957  Alpomish  Alpomish  Sobir Abdulla 1957  Yulduz  Yulduz  Samad Vurgʻun 1958  Oygul i Baxtiyar  Oygul va Baxtiyor  Hamid Olimjon 1958  Imenem revolyutsii  Revolyutsiya nomi bilan  M. Shatrov

 1927-yil-K.Yashin „Oʻrtoqlar“.
 1928-yil-K.Yashin „Ichkarida“.
 1929-yil-Gʻulom Zafariy „Halima“, K.Yashin „Aji-aji“.
 1930-yil-Umarjon Ismoilov „Paxta shumgʻiyalari“.
 1931-yil-Nikolay Gogol „Uylanish“.
 1932-yil-Mannon Uygʻur „Tilmoch“.
 1933-yil-Uzeir Hojibekov „Arshin mol olon“.
 1934-yil-Nikolay Gogol „Revizor“.
 1935-yil-Nazir Safarov, Ziyo Said „Tarix tilga kirdi“, K.Yashin „Yondiramiz“.
 1936-yil-J. Turusbekov „Oʻlim oʻrniga“, K. Trenyov „Lyubov Yarovaya“, Tojizoda „Komsomol vzvodi“.
 1937-yil-Friedrich Schiller „Makr va muhabbat“, Sh. Xurshid „Farhod va Shirin“.
 1938-yil-K.Goldoni „Ikki xoʻjayinga bir qul“, Sobir Abdulla „Oʻzbekiston qilichi“
 1939-yil-Bill-Belotserkovskiy „Chegarachilar“, Hamza „Boy ila xizmatchi“, Sobir Abdulla „Tohir va Zuhra“.
 1940-yil-Hamza „Xolisxon“, K.Yashin „Boʻron“.
 1941-yil-K.Yashin va M.Muhamedov  „Gulsara“, Xurshid „Layli va Majnun“, Sobir Abdulla „Qurbon Umarov“.
 1942-yil-K.Yashin „Oʻlim bosqinchilarga!“, Hamza „Maysaraning ishi“, Aleksandr Korneychuk „Front“.
 1943-yil-Sobir Abdulla „Davron ota“, Umarjon Ismoilov „Zafar“.
 1944-yil-K.Yashin „Nurxon“, Oʻrdubodiy „Besh soʻmlik kelin“.
 1945-yil-Uygʻun „Hayot qoʻshigʻi“.
 1946-yil-Muxtorov „Ayol nomusi“.
 1947-yil-Uygʻun „Navbahor“, Sh. Xurshid „Farhod va Shirin“.
 1948-yil-K. Trenyov „Qizil galstuk“, M.Uygʻun „Hayot qoʻshigʻi“, Uygʻun „Oltinkoʻl“.
 1949-yil-Zinnat Fatxullin „Gʻunchalar“, Hamid Olimjon „Semurgʻ“.
 1950-yil-Ismoil Akram „Adolat“, Sobir Abdulla „Alpomish“.
 1951-yil-Bokonbayev „Toʻqtagʻul“, Sh. Xurshid „Layli va Majnun“.
 1952-yil-Shukur Saʼdulla „Yoriltosh“, Mahmud Rahmon „Shodlik“, Abdulla Qahhor „Shohi soʻzana“.
 1953-yil-Izzat Sulton „Alisher Navoiy“, Lisenko „Natalka Poltavka“, K. Yashin „Nurxon“.
 1954-yil-Shukur Saʼdulla „Dalada bayram“, Bahrom Rahmonov „Yurak sirlari“.
 1955-yil-K. Yashin „Oftobxon“, Rabindranath Tagore „Gang daryosining qizi“.
 1956-yil-K. Yashin „Ravshan va Zulxumor“, Zinnat Fatxullin „Vatan ishqi“, I.Ahmedov „Sirli sandiq“.
 1957-yil-Sobir Abdulla „Alpomish“, Samad Vurgʻun „Yulduz“.
 1958-yil-Hamid Olimjon „Oygul bilan Baxtiyor“, Shatrov „Revolyutsiya nomi bilan“.
Shuningdek koʻplab konsert dasturlarida ishtirok etgan.

 Yozgan kitobi 
 „Oʻsh va Oʻratepa shaharlarini boshqargan mingboshilar avlodidan Rahmonovlarning tarixi“, 420 b, Oʻsh shahri, 2016-yil.

 Teatr sanʼatkorining xotirasi 
Oʻrinboy Rahmonovning nomini abadiylashtirish maqsadida uning nomi Oʻsh viloyati, Qorasuv tumani, Qizilqishloq qishlogʻining Beshkapa mavzesi yangi cheklardagi uchta koʻchaga qoʻyildiUvekovechena pamyat vidayuщegosya deyatelya kulturi Kirgizstana Urinboya Raxmonova.

 Oilasi 
 Otasi – Rahmonberdi Madazimov (1875-1933) din arbobi.
 Onasi – Bibixon (1884-1922) Oʻratepa shahrida tugʻilgan.
 Birinchi rafiqasi: Tursunxon Toʻychiboyeva (1918-1954), Andijon shahrida tugʻilgan.
 Farzandlari: Dildorbek (1941)Dildorbek Urinboyevich Rahmonov, Diloromxon (1943), Davlatbek (1949—2006)Davlatbek Urinboyevich Rahmonov, Darvishbek (1952), Baxridilxon (1954), Donishbek (1957), Dilfuzaxon (1960), Stalin (1962), Mahfuzaxon (1964), Dilrabo (1971).
 Jiyanlari: Azizullo Izzatullayev, Anvar Qosimov, xonanda Muhammadkarim Soipov
 Oʻriboy Rahmonovning qarindoshlari: Xoʻjanazar Huvaydo, Habib Abdullayev
 Qudalari tomonidan qarindoshlari: Sulton va Qudrat ToirboyevlarToirboyev Sulton mingboshi, Boltixoji Sultonov, Izzat Sulton, Muxtor Sultonov, Mamadali Qurbonov, Mahmud Qosimov, Alisher Otaboyev, Qodir Raxmatovich Parpiyev, Ziroathon (Oyxon) Hoshimova, Erkin Komilov, Murod Zaynobiddinovich Salohiddinov – „Oʻzikkilamchiranglimetall“ OHJ sobiq raisi, Ahmadjon Davidov – Oʻsh shahar ijroiya qoʻmitasi raisi.

 Adabiyotlar 
  21 sm, BBK 85.4. ,  i 

   UDK 351/354. BBK 66,3 (2Ki). ,  i 


 Manbalar 

 Havolalar 
 Centrasia Persons 
 Celebrity Biographies
 History of theater
 Verses Urinboy Rakhmonov Uzbek language 
 Verses Urinboy Rakhmonov Uzbek language
 Essay

Turkum:1910-yilda tugʻilganlar
Turkum:4-martda tugʻilganlar
Turkum:1980-yilda vafot etganlar
Turkum:5-oktyabrda vafot etganlar
Turkum:Oʻsh (shahar)da vafot etganlar
Turkum:Shaxsiyatlar
Turkum:Oʻzbeklar
Turkum:Qirgʻizistonlik oʻzbeklar
Turkum:Qirgʻiziston kishilari
Turkum:Qirgʻiziston teatr harakatining asoschilari
Turkum:Qirgʻizistonlik erkak aktyorlar
Turkum:Oʻzbekistonlik erkak aktyorlar
Turkum:Oʻshlik yozuvchilar
Turkum:Oʻzbekzabon shoirlar
Turkum:Qirgʻiziston shoirlari
Turkum:Oʻzbekistonlik erkak shoirlar
Turkum:Qirgʻiziston aktyorlari
Turkum:Qirgʻiziston rejissorlari
Turkum:Qirgʻizistonlik yozuvchilar
Turkum:Qirgʻiziston teatr arboblari
Turkum:Oʻshda dafn etilganlar
Turkum:Oʻsh oʻzbek akademik teatri kishilari
Turkum:Qirgʻiziston musiqachilari
Turkum:Oʻshdagi Bobur nomli teatr
Turkum:Qirgʻiziston SSR Kompartiyasi Oʻsh viloyat qoʻmitasi aʼzolari
Turkum:Qirgʻiziston SSR qishloq kengashlari raislari
Turkum:Oʻsh viloyat Kengashi deputatlari
Turkum:Oʻsh shahar Kengashi deputatlari
Turkum:Qirgʻiziston SSR tuman kengashlari deputatlari