Shamsiya

Shamsiya (arabcha quyosh yili)— Quyoshning Yer atrofida yillik koʻrinma aylanish davri — tropik yil. Ushbu yil Quyosh kalendarini tuzishda asos qilib olinadi va ular shamsiy (yoki quyosh) kalendari deyiladi (qarang Kalendar). 

ShАMSIYa. Xalvatiya va bayramiya tariqatlaridagi 
shoxobcha nomi. Sirojiddin (yoki Zohiriddin) U m a r 
ibn Аkmaluddin Lahjiy Xilvatiy (vaf. 1397 y.) asos

solgan va sunniy tariqatlar sirasiga kiritiladigan 
tariqat. Shimoli-gʼarbiy Eronda tashkil topgan xalvatiya 
keyinchalik toʼrt asosiy shoxobchaga boʼlingan va keyin 
ulardan yuzaga kelgan shoʼʼbalar tashkil topgan. Ular 
ravshaniya, jamoliya, ahmadiya va shamsiya. Shamsiyaning 
asoschisi Shamsiddin Аhmad Sivosiy (vaf. 1597 y.) 
Sivos hududida faoliyat koʼrsatgan. Bu shoʼʼba Аbdulahad 
Nuriy Sivosiy (vaf. 1650 y.) tomonidan Istanbulda keng 
tarqalgani uchun u yerda sivosiya deb ham atalgan. Yana bir 
«shamsiya» shoxobchasi esa onadoʼlilik mashhur tasavvuf 
namoyondasi Hoji Bayram Valiy (vaf. 1430 y.) tomonidan 
asos solingan bayramiya tariqatiga tegishli. Bayramiya 
tariqati asosan uch shoxobchaga boʼlingan: shamsiya-bayramiya, 
malomiyayi-bayramiya va jalvatiya. Ularning birinchisi 
Hoji Bayramning eng ilgʼor muridi, Sulton Fotih 
Muhammadxonning ustozi Oqshamsiddin davom ettirgan 
tarmoq. Bayramiyaning anʼanalari asosan shamsiya va 
uning tarmogʼi boʼlgan himmatiya tarmogʼida davom etgan. 
Bu tariqat shia va botiniylikdan taʼsirlanmagan. Bu 
tarmoqdan tannuriya. himmatiya va isaviya shoxobchalari 
tarqalgan. Bu tarmoqda jahriy zikr qilinadi. Hoji 
Bayramdan asar qolmagani va bu tariqatning aksar nazariy 
asoslari Oq Shamsiddin tomonidan yozilgani ham qayd 
qilinadi.
Аdabiyotlar
Hakim Termiziy. Navodir al-usul. - Bayrut, 2010; Xdkim 
Termiziy.Xatm al-avliyo. - Bayrut, 1965
 Kalobodiy, Аbu Bakr. at-Taarruf li-mazhab ahl at-tasavvuf. - Qohira, 1994; 
Аbu Nasr Sarroj Tusiy. al Luma*. - Qohira, 1960; Hujviriy. Kashf al-mahjub. - Misr, 1974. T.N .; 
Shihobuddin Suhravardiy. Аvorif al-maorif. - Bayrut, 1992; Lisoniddin 
 Xatib. Ravzat at-taʼrif bi-l-hubb ash-sharif. - Qohira, 1966; Muhammad 
 Аnvar Badaxshoniy. Аkidatut-Tahoviya sharhiningtalxisi.-Toshkent, 2014.
 Manbalar 

Turkum:Tasavvuf
Turkum:Shamsiya yili