Tur hosil boʻlishi

Tur hosil boʻlishi – ajdod turning bir necha yangi guruh, par (liniyalar)ga ajralishi orqali yangi turlar hosil boʻlishi jarayoni. Tur hosil boʻlishib. muammosini Ch. Darvin (1859) oʻzining divergensiya konsepsiyasida uzilkesil hal qilib bergan. Uning koʻrsatishicha, divergensiya tur ichida boradigan kurash sharoitida tabiiy tanlanish tufayli dastlabki formadan eng koʻp farq qiladigan belgiga ega boʻlgan individlarning saqlanib qolishi orqali sodir boʻladi. Zamonaviy tasavvurlarga qaraganda, Tur hosil boʻlishib. dizruptiv tanlanish nazorati ostida boradi; buning uchun tur ichida keskin raqobat boʻlishi shart emas. Tur hosil boʻlishib.ning allopatrik va simpatrik yoʻllari bor. Allopatrik Tur hosil boʻlishib. muayyan tur populyatsiyalarining hududiy alohidalanishi bilan bogʻliq. Tur arealining har xil qismida tarqalgan populyatsiyalar turli yoʻnalishlardagi tabiiy tanlanish taʼsiriga uchraydi; geografik izolyatsiya esa bunday alohidalangan populyatsiyalar oʻrtasidagi genetik informatsiya almashinuviga toʻsqinlik qiladi. Astasekin bunday populyatsiyalarda mikroevolyutsiya jarayoniga olib keluvchi genetik divergensiya sodir boʻladi va populyatsiya individlari dastlabki tur individlaridan aniq farq qiladigan belgilarga ega boʻlib qoladi. Agar bu belgilar ajdod turning boshqa populyatsiyalari bilan chatishmasligiga olib keladigan boʻlsa, u holda hosil boʻlgan forma yangi turga aylanadi. Tur oʻz arealidan tashqarida tarqaladigan boʻlsa, yangi hududda hali tabiiy tanlanish taʼsirida muvozanat holatiga kelmagan populyatsiyaning yashab krlishiga olib kelishi mumkin. Bunday populyatsiya tasodifan tanlangan individlar yigʻindisidan iborat boʻladigan yangi sharoitga moslanishga imkon beradigan tabiiy tanlanish taʼsirida genotipik jihatdan juda tez qayta qurilish („genetik revolyutsiya“)ga sabab boʻlishi mumkin. Kam sonli populyatsiyalarning hududiy alohidalanishida mikroevolyutsion jarayonlarda genlar dreyfi asosiy ahamiyatga ega.

Simpatrik Tur hosil boʻlishib. populyatsiyada birbiridan farq qiladigan bir necha formalarning boʻlishi va ularning bitta umumiy hududda tarqalishi (polimorfizm) asosida sodir boʻladi. Poliploidizatsiya orqali oʻsimliklarda (baʼzan hayvonlarda) yangi turlar paydo boʻlishi simpatrik Tur hosil boʻlishib. ning oʻziga xos usuli hisoblanadi. Bunda vujudga kelgan yangi turlar avval boshdan otaona populyatsiyadan genetik alohidalangan boʻladi. Agar ular jinssiz koʻpayish yoki partenogenez xususiyatiga ega boʻlib, ajdod forma bilan chatishmaydigan boʻlsa, yangi tur sifatida saqlanib qoladi.

Baʼzan „Tur hosil boʻlishib.“ terminidan keng maʼnoda bir turning astasekin ikkinchi turga aylanishi (turlar sonining oshmasdan filetik Tur hosil boʻlishib.), shuningdek, duragaylash orkali yangi tur hosil boʻlishi (toʻrsimon evolyutsiya) jarayonlarini tushuntirishda ham foydalaniladi. Tur hosil boʻlishib. ning bir qancha muammolari uzilkesil hal etilmagan.