Sun (sulola)

Sun, Sung xonligi – Xitoy tarixida mavjud boʻlgan 2 sulola va davlat. Ilk Sun (420—479). Poytaxti – Szyankang (hozirgi Nankin). Asoschisi – Sharqiy Szin xonligi (317—420), harbiy qoʻmondoni Lyu Yuy (363—422).

Lyu Yuy mamlakatda yuz bergan qoʻzgolonlarni bostirishda va bir qator mayda xonliklarga qarshi kurashda gʻolib chiqqanligi tufayli Sungvan (Sung viloyati hokimi) unvoni bilan taqdirlangan. 420-yil u fursatdan foydalanib Sharqiy Szin sulolasidan taxtni tortib olgan. Lyu Yuy sulolaga Sun (xalq orasida Lyu Sung deb ham nomlanadi), oʻziga esa Ud i (Jangovar xoqon) deb nom bergan. U davlatni mustahkamlashga qaratilgan bir qancha siyosiyiqtisodiy islohotlar oʻtkazgan. Ushbu xonliqda jami 8 hukmdor oʻtgan. Saroydagi fitnalar, dehqonlar qoʻzgʻolonlari natijasida 479-yil xonlik barham topgan.

Soʻnggi Sun (960—1279). Poytaxti – Kayfin (Kayfen). Asoschisi – Soʻnggi Chjou xonligi (951—960) sarkardasi Chjao Kuanin (Kuangying) (927—976). Soʻnggi Chjou xonligida hokimiyat almashinishi tufayli yuzaga kelgan siyosiy vaziyatdan foydalangan Chjao Kuanin harbiy toʻntarish uyushtirib, poytaxt Kayfinni egallab, taxtni oʻz qoʻliga olgan. U yangi davlat tashkil qilib, unga Sun (Sung), oʻziga esa Sung Tayszu (Sun sulolasi asoschisi) deb nom bergan. Tarixda uning davri Szyanlung deb ham ataladi. Chjao Kuanin davlat hududini kengaytirish, markaziy hokimiyatni mustahkamlash, xazinani boyitishga qaratilgan bir qator siyosiy, harbiy va iqtisodiy chora-tadbirlarni amalga oshirgan. Sun hududi Markaziy va Janubiy Xitoy bilan cheklangan.

Tashqi siyosatda Sun asosiy eʼtiborini Shimoliy Xitoyda kidanlar tomonidan barpo etilgan Lyao davlati (916—1124)dan himoyalanishga qaratgan. Sun xonligi 979-yil hozirgi Pekinni egallab, kidanlarga kuchli zarba berishni rejalashtirgan. Ammo jangda magʻlubiyatga uchragan, kidanlar xonlik poytaxti Kayfinni bosib olishgan. Sun xoni Tayszun saroy amaldorlari bilan poytaxtni tashlab jan.ga qochgan. Sun Lyao davlati bilan sulh tuzishga, unga oʻlpon toʻlab turishga va qoʻshin sonini keskin qisqartirishga rozi boʻlgan. Keyingi davrlarda Sun sulolasi Lyao davlati taʼsiridan chiqishga koʻp harakat qilsada, uddasidan chiqa olmagan. 1127-yil poytaxt Linʼan (hozirgi Xangchjou) shahriga koʻchirilgan. Shundan keyin Sun xonligi Janubiy Sun deb ataldi. 1279-yil u moʻgʻullar tomonidan tugatilgan.Bu sulola davrida Xitoyliklar Mo'g'ullarga juda katta qarshilik ko'rsatishgan 40 yildan ortiq vaqt davomida bu sulola jang olib bordi Mo'g'ullar esa juda katta kuch bilan yurish qilib juda katta talofat ko'rgan.Xitoylik generallar so'ngi nafasigacha jang qilishgan.Mo'g'ullar tarixida bu jang eng murakkab  va eng qiyin jang  hisoblanadi.Bu jangda Mo'g'ul xoni Munkexonning o'zi ham Xitoyliklar bilan  jangda bafot etadi va juda katta yo'qotishlar yuz beradi.

Abdulahad Xoʻjayev.

Turkum:Sulolalar