Tanzimot

Tanzimot (usman. تنظیمات — tartibga solish) — Usmonli turk sultonligida oʻtkazilgan ijtimoiysiyosiy islohotlar va shu islohotlar oʻtkazilgan davr (1839—70). T. 2 davrga boʻlinadi. Uning 1davri "Gulxona xatti sharifi" deb atalib, 1839—50y.larni oʻz ichiga oladi. 1839-yil 3 noyabrda Turkiya tashqi ishlar vaziri Rashid Posho Gulxona bogʻida Usmonli turk sultoni Abdulmajid (hukmronlik davri: 1839—61) dan barcha davlat zodagonlari ishtirokida islohotga ruxsat ("xatti sharif") oldi. Unda hamma fuqarolarning hayoti, vijdon erki va mulk daxlsizligi, qonunsizliklarga barham berilishi, soliqlarning kamaytirilishi va boshqa masalalar eʼlon qilingan. Shunga binoan, 10-yil davomida huquq va maʼmuriy, moliya, harbiy ish va maorif sohalariga oid bir nechta qonunlar qabul qilindi. Islohotlar natijasida Turkiya hayotida bir muncha yangiliklar yuz berdi. Birok, Turkiyadagi yirik zodagonlar unga qattiq qarshilik koʻrsatishgan.

T.ning 2davri Qrim urushida Turkiya qozongan gʻalabadan keyin boshlandi. 1856-yil 18 fevralda sulton Abdulmajid yangi T. toʻgʻrisida "xatti humoyun" eʼlon qilib, Turkiya sanoati va qishloq xoʻjaligi.ni Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari uchun ochiqligini bildirdi. Musulmon boʻlmagan xorijiy sarmoyadorlarga maʼlum huquqlar berildi. Bu qonunlar, bir tomondan, sultonlikda davlat boshqaruvi, sud va maʼmuriy ishlarni tartibga keltirdi. Turkiyada yangi adabiyot, sanʼat, ilmfan. maorif taraqqiy topa boshladi, milliy ziyolilar paydo boʻddi. Ular orasidan keyinchalik yangi usmonlilar deb ataluvchi konstitutsion monarxiya tarafdorlari va yosh turklar oʻsib chiqdi. 2tomondan, Turkiyada xorij kapitali taʼsirining oshishiga, uning gʻarb davlatlariga astasekin qaram boʻlib qolishiga zamin tayyorladi. T. yangi sulton Abdulhamid II (hukmronlik davri: 1876—1909) tomonidan bekor qilindi va Turkiyada istibdod ("zulm") davri boshlandi.

 Adabiyot 
 Miller A. F., Kratkaya istoriya Tursii, M., 1948; Novichev A. D., Tursiya. Kratkaya istoriya, M., 1965.

Qahramon Rajabov.

Turkum:Usmonlilar imperiyasida siyosat
Turkum:Abdulmajid I
Turkum:Mahmud II