Koʻz kasalliklari

Koʻz kasalliklari – ko'z soqqasi, qovoq, konyuktiv, koʻz yoshi aʼzolari va koʻz kosasi kasalliklari. Yaqindan va uzoqdan koʻrolmaslik, koʻz astigmatizm ham koʻz kasalliklariga kiradi. Koʻz kasalliklari tugʻma va hayotda orttirilgan, yuqumli va yuqumsiz, oʻtkir va surunkali, bitta yoki ikkala koʻzda boʻladi. Organizmning umumiy kasalliklari: infeksion (sil, zaxm, revmatizm, gripp, difteriya, tiflar va boshqalar), parazitlar (har xil gelmintlar, mas, exinokokklar qoʻzgʻatadigan), endokrin (qandli diabet va hokazo), qon tomir (gipertoniya kasalligi va boshqa) kasalliklar, qon kasalliklari (leykoz), oʻsmalar (rak, sarkoma va boshqalar), markaziy nerv sistemasi kasalliklari (meningit, miya oʻsmasi), shuningdek, burun boʻshligidagi patologik jarayonning atrofga tarqalishi koʻz kasalliklariga sabab boʻladi. Koʻzga infeksiya tushishi, mexanik, kimyoviy (kislota va ishqorlar) va fizik omillar (issiqlik, yorugʻlik, radioaktiv nur)dan shikast yetishi ham koʻz kasalliklariga olib keladi. Glaukoma, traxoma kabi kasalliklarda, koʻz ogʻir shikastlangan va kuyganda kishi vaqtida davolanmasa koʻr boʻlib qolishi mumkin. Koʻz kasalliklarining paydo boʻlish sabablari, davosi va oldini olish masalalarini oftalmologiya oʻrganadiOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Koʻz kasalliklari  – inson vizual analizatorining organik va funktsional shikastlanishi, uning koʻrish qobiliyatini cheklash, shuningdek, appendaj apparati ko'zlar shikastlanishi.
Koʻz kasalliklari qadim zamonlardan beri maʼlum. Koʻz kasalliklarini davolagan birinchi tabiblardan biri miloddan avvalgi 2-ming yillik oʻrtalarida Misrda yashagan Pepi Ankh Iri deb ataladi. XVIII asrning oʻrtalarida fransuz shifokori Jak Daviel birinchi marta katarakta tufayli xiralashgan linzalarni olib tashlaganidan keyin koʻrish qobiliyatini tiklash imkoniyatini isbotlaydi. Koʻz kasalliklarini davolashga ixtisoslashgan dunyodagi birinchi shifoxona 1805 yilda Moskvada professor Fyodor Andreevich Giltebrandt tomonidan ochilgan. 1886-yilda gollandiyalik oftalmolog Hermann Snellen jadvallar yordamida koʻrish keskinligini aniqlashni taklif qildi. Koʻz kasalliklari boʻyicha birinchi qoʻllanma Gustav Ivanovich Braun tomonidan 1862-yilda yozilgan. 2010 yil holatiga koʻra, 285 million odam koʻrish qobiliyatidan aziyat chekdi, ulardan 39 millioniga koʻrlik tashxisi qoʻyilgan{{Kitob|author=|title=Ko'z salomatligiga universal kirish. Global harakatlar rejasi 2014–2019|joy=|nashriyot=Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti|yil=2013|sahifalar=|sahifalar=32|isbn=978-92-4-450656-1|link=https://www. int/blindness/AP2014_19_Russian.pdf|archivedate=2022-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121102202/https://www.who.int/blindness/AP1}<pdfRus.. Bu raqamning qariyb yarmi oldini olish yoki davolashning etishmasligi bilan bog'liq. Sahroi Kabirdan janubiy Afrika va Janubiy Osiyodagi rivojlanayotgan mamlakatlarda koʻrlik barcha rivojlangan mamlakatlarga qaraganda sakkiz baravar koʻp uchraydi. Vizual analizatorning kasalliklari xilma-xil boʻlib, xalqaro kasalliklar tasnifi (ICD-10) boʻyicha koʻz kasalliklarining quyidagi 11 guruhi ajratiladi.
 Koʻz kasalliklari roʻyxati 
Kasallik nomiTavsifSuratHavolalarKoʻz qovoqlari, koʻz yoshi yoʻllari va orbita kasalliklariAsr xoʻppozikoʻz qovoqlarining yiringli yalligʻlanishiAnkiloblefaronkoʻz qovoqlari qirralarining qisman yoki toʻliq birlashishiBlefaritkoʻz qovoqlari chetlarining yalligʻlanishi200pxBlefaroklazBlefaroxalaz−ko'z qovogʻining yallig'lanishi boʻlib, u koʻz qovoqlarining shish kuchayishi va remissiyasi bilan tavsiflanadi, bu esa choʻzilish va keyinchalik koʻz toʻqimasi asrining atrofiyasi, bu esa chekka qopqogʻida ortiqcha burmalar hosil boʻlishiga olib keladi. Odatda faqat yuqori koʻz qovoqlariga taʼsir qiladi va bir tomonlama yoki ikki tomonlama boʻlishi mumkin. Jeyms, Uilyam; Berger, Timoti; Elston, Dirk (2005). „Endryusning teri kasalliklari: klinik dermatologiya“. (10-nashr). Sonders. 515-bet. ISBN 0-7216-2921-0.Blefarospazm Koʻz qovogʻi mushaklarining beixtiyor qisqarishi200pxKoʻz qovoqlarining burilishi yoki ektropionkonyunktiva taʼsirida koʻz qovogʻining koʻzdan ketishi200pxDakrioadenitKoʻz yoshi bezlari yalligʻlanishiEntropionyoki enrapionKoʻz qovogʻining cheti koʻz olmasiga qarab buriladiKriptoftalmosKoʻz qovogʻining farqlanishini toʻliq yoʻqotishAsrning Kolobomasitoʻliq qalinlikdagi segmentar koʻz qovogʻi nuqsoni 200pxLagoftalmospalpebral yoriqning toʻliq yopilmasligiKsantelazmaKsantelazma (ksantelazma) yassi ksantoma boʻlib, diabet, giperkolesterolemiya va boshqalar bilan ogʻrigan ayollarda tez-tez kuzatiladi. Ular guruhlarda joylashgan boʻlishi mumkin, oʻz-oʻzidan yoʻq boʻlib ketish sodir boʻlmaydi. Ksantelazma – bu koʻz qovoqlari va koʻz atrofidagi xarakterli sargʻish plitalarga berilgan nom. Gistologik jihatdan bu lezyonlar ksantomalarga oʻxshaydi. Biroq, ksantelazma, ikkinchisidan farqli oʻlaroq, kamdan-kam hollarda triglitseridlar darajasining oshishi bilan birga keladi. Koʻpincha qonda lipidlarning normal darajalari topiladi, undan keyin xolesterin konsentratsiyasining biroz oshishi kuzatiladi.200pxKoʻz qovoqlarining shishishikoʻz qovoqlari toʻqimalarida anomal suyuqlik miqdoriPreseptal selülitkoʻz qovoqlarining yoyilgan shishishiYuqori qovoqning ptozisi yoki blefaroptoziyuqori koʻz qovogʻining gʻayritabiiy past holati200pxTrixiazKoʻz olmasining tirnash xususiyati bilan kirpiklarning notoʻgʻri oʻsishiKeratokonjunktivit shox parda va konyunktivning yalligʻlanishiChalazionmeybom bezining chiqarish kanalining tiqilib qolishi natijasida kelib chiqqan yalligʻlanish200pxEkzoftalmosKoʻz olmasining oldinga siljishi (koʻzlarning boʻrtib ketishi), ayrim hollarda yon tomonga siljishi />Arpa yoki hordeolumKoʻz qovogʻi chetidagi meibom bezlarining yalligʻlanishi200px<ref name=":EnoftalmosKoʻz olmasining orbitada odatdagidan chuqurroq joylashishi200pxEpifora (tibbiyot)Koʻz yoshi suyuqligining konʼyunktiva qopchasidan koʻz qovoqlari chetlari orqali yuz terisiga chiqishi.200pxKonyunktivitkonyunktivaning yalligʻlanishi200px<ref name="}Pingveculakonyunktivaning distrofik shakllanishiPterygiumkonyunktivaning burmasiTraxomaXlamidiya konyunktivitining turiQuruq koʻz sindromibu koʻzning normal ishlashiga zarur boʻlgan koʻz yoshi miqdori yoki sifatining etishmasligi sababli yuzaga keladigan holat. Bu sindrom koʻzning qurishi, qichishishi, qizarishi va koʻzda noqulaylik keltiradi. Quruq koʻz sindromi koʻpincha koʻzning uzoq vaqt davomida quruqlashishi yoki koʻz yoshi sifatining pasayishi bilan bogʻliq. Koʻz yoshlari koʻzning sirtini tozalaydi, namlaydi va himoya qiladi, shuning uchun ularning etishmasligi koʻzni himoyasiz qoldiradiKonyunktivaning filarial invaziyasibu koʻzning ichki qavatini (konyunktiva) filariyalarning invaziyasi tufayli yuzaga keladigan yalligʻlanish holati. Filarial invaziyalar odatda parazitlar tomonidan keltiriladi va bu holat, ayniqsa, tropik va subtropik mintaqalarda keng tarqalgan. Filarial kasalliklarining sababchisi boʻlgan parazitlar koʻzga zarar yetkazishlari mumkin, bu esa turli xil simptomlar va asoratlarni keltirib chiqaradi.Sklera, shox parda, ìrísí va siliyer tanasi kasalliklariAniridia Bu koʻzning iris (qorachiq) qismining tugʻma yoʻqligi yoki toʻliq yoʻqolishi bilan tavsiflanadigan holatBulloz keratopatiyashox parda endoteliyasining disfunktsiyasi, xarakterli pufakchalar paydo boʻlishi bilan koʻzning oldingi kamerasidan suyuqlik bilan stromaning oʻtishiga olib keladi.Shox parda distrofiyasishox pardaning shaffofligini kamaytiradigan yalligʻlanishsiz irsiy kasalliklar guruhi.Sklerokeratitskleraning yalligʻlanishi, shox pardaga tarqalishiIridotsiklitiris va siliyer tanasining yalligʻlanishiPolycoriaBu koʻzda bir nechta qorachiqning mavjud boʻlishi bilan tavsiflanadigan, juda noyob va kam uchraydigan kasallik200pxEpiskleritSkleraning yuzaki qavatining yalligʻlanishiLinza kasalliklariAfakiyaLinzalarning yetishmasligiMyotrakiyaLinzalar hajmining kichrayishiObyektiv lyuksatsiyasiObyektivning normal holatidan toʻliq (dislokatsiya) yoki qisman (subluksatsiya) siljishiKataraktaLinzalarning bulutlanishiObyektiv kolobomasiXoroid va retinaning kasalliklariRetinal angiopatiyaToʻr parda distrofiyasiToʻr parda tomirlarining tiqilib qolishiToʻr parda dekolmanıtayoqchalar va konuslar qatlamining, yaʼni neyroepiteliyning toʻr pardasi pigment epiteliysidan ajralishi, ular orasida suyuqlik toʻplanishiRetinopatiyahar qanday kelib chiqishi koʻz olmasining toʻr pardasining shikastlanishi200pxRetinitkoʻr pardaning epiteliy qatlamining shikastlanishi200pxXorioretinal yalligʻlanishChorioidea va retinaning yalligʻlanishiGlaukomaGlaukomakoʻz ichi bosimi ortishi (individual tolerantlik darajasidan yuqori) bilan bogʻliq boʻlgan kasalliklar guruhi, bu toʻr parda nerv tolalarining oʻlimiga olib keladi.200pxVtreus tanasi va koʻz olmasining kasalliklariVtreus tanasining yoʻq qilinishikoʻz harakatlanayotganda harakatlanuvchi, shishasimon tanadagi xiralashganlik tufayli turli oʻlcham va shakldagi tuzilmalarning koʻrish sohasida paydo boʻlishi.200pxVitreus dekolmanıVitreus prolapsasi shishasimon prolapsEnoftalmitshishasimon tanada ekssudat hosil boʻlishi.Koʻzning gipotoniyasiKoʻrish nervi va koʻrish yoʻllari kasalliklariOptik nevritkoʻrish nervining yalligʻlanishiOptik atrofiyakoʻrish nervini tashkil etuvchi nerv tolalarining qisman yoki toʻliq nobud boʻlishiKoʻz mushaklari kasalliklari, koʻzning bir vaqtda harakatlanishi, akkomodatsiya va sinishi buzilishiStrabismusKoʻrish oʻqlarining koʻrilayotgan obyekt yoʻnalishidan ogʻishi, bunda koʻzlarning muvofiqlashtirilgan ishi buziladi va ikkala koʻzni koʻrish obyektiga mahkamlash qiyinlashadi.200pxYaqinni koʻra olmaslik yoki miyopikoʻrish nuqsoni, bunda odam yaqinni yaxshi koʻradi, uzoqni esa yomon koʻradiUzoqni koʻra olmaslik yoki gipermetropiyauzoqdagi obyektlar yaxshi koʻrinadigan, lekin yaqin obyektlar yomon koʻrinadigan koʻrish nuqsoniAstigmatizm (tibbiyot)Linzalar, shox parda yoki koʻz shaklining buzilishi bilan bogʻliq koʻrish nuqsoni, buning natijasida odam aniq koʻrish qobiliyatini yoʻqotadi.PresbiyopiyaKoʻz akkomodatsiyasining yoshga bogʻliq zaiflashishiAnizometropiyaBir-biridan sezilarli farq boʻlishi chap va oʻng ko'zAniseikoniaKoʻzning idrok qilinadigan tasvirlar hajmida sezilarli farq boʻlgan holatiOftalmoplegiyaOkulomotor nervlarning shikastlanishi natijasida koʻz mushaklarining falajlanishiKoʻrish buzilishi va koʻrlikAmbliyopiya, anopsiya tufayliturli kelib chiqadigan koʻrishning pasayishi shakllari, ularning sababi asosan vizual analizatorning funktsional buzilishlari.Subyektiv vizual buzilishlarDiplopiaGorizontal, vertikal, diagonal (yaʼni bir vaqtning oʻzida vertikal va gorizontal) siljishi yoki bir-biriga nisbatan aylantirilishi mumkin boʻlgan bir ob’ektning ikkita tasvirini bir vaqtning oʻzida taqdim etish.Rangni koʻrish anomaliyalari yoki rang koʻrligiirsiy, kamroq orttirilgan, koʻrish qobiliyatining pasayishi yoki butunlay yoki baʼzi ranglarni koʻrish yoki ajrata olmaslikda ifodalangan koʻrish xususiyatiVizual maydon nuqsonlariTungi koʻrlikqorongʻida koʻrish qobiliyati qiyin boʻlgan yoki yoʻqolgan buzilishKoʻzning boshqa kasalliklari va uning qoʻshimchalariNistagmus Koʻz qaltiraydi

 Manbalar 

{{Shilnikov L.V. Klinik ko'z kasalliklari entsiklopediyasi. Voronej, nashriyotchi: Nauchnaya kniga, 2013. - 255 b. 

Puchkovskaya N. A. (ed.) Koʻz kasalliklari atlasi. M.: Tibbiyot, 1981. – 368 pp.
Ko'z
Turkum:OftalmologiyaTurkum:Odam kasalliklari