Moturidiylik

Moturidiylik ( — al-maturidiyya) — sunniy kalamning asosiy yo'nalishlaridan biri bo‘lib, 10-asr boshlarida Abu Mansur al-Moturidi tomonidan asos solingan. Ushbu aqida maktabi Hanafiya mazhabiga e'tiqod qiluvchilar orasida keng tarqalgan.

 Tarixi 
Moturidiylik 10-asrda Samarqandda (hozirgi O'zbekiston) mu'taziliylar va jahmiylar ta’siriga qarshi shakllangan. Abu Mansur al-Moturidi "Kitab at-Tawhid" asarida aqidaviy masalalarni aql va vahiy asosida izohlab berdi. Keyinchalik bu ta'limotni Abu al-Muin an-Nasafiy va Najmiddin Umar an-Nasafiy kabi olimlar rivojlantirdilar.

Moturidiylik Usmonlilar imperiyasi davrida davlat aqidasi sifatida keng yoyildi.

 Qur'on va hadis asoslari 
Moturidiy aqidasi Qur’on va sahih hadislarga tayanadi:

 Qur’on, Sho‘ro surasi, 11-oyat: "Unga o‘xshash hech narsa yo‘q. U eshituvchi va ko‘ruvchidir."
 Qur’on, Baqara surasi, 256-oyat: "Dinda majburlik yo‘q."
 Hadis (Sahih Muslim, №8): "Imon — Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg‘ambarlariga, oxirat kuniga va taqdirga, yaxshisi ham, yomoni ham Allohdandir, deb e’tiqod qilishdir."

 Asosiy g‘oyalar 

 Allohning sifatlari 
Moturidiylar Allohning sifatlarini inkor qilmaydilar, lekin antropomorfizm (inson shakliga o‘xshatish)dan pok deb biladilar.

 Ixtiyor va taqdir 
"Kasb" nazariyasiga ko‘ra, inson erkin harakat qiladi, biroq Allohning irodasi ustun turadi.

 Aqlning o‘rni 
Aql aqidaviy masalalarda muhim vosita bo‘lsa-da, g‘ayb (yashirin) masalalarni to‘liq anglay olmaydi.

 Mashhur vakillari 
 Abu al-Muin an-Nasafiy (vafoti 1115)
 Najmiddin Umar an-Nasafiy (vafoti 1142)
 Muhammad Zohid al-Kavsarī (vafoti 1952)
 Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf (vafoti 2015)

 Hozirgi holati 
Bugungi kunda Moturidiylik Markaziy Osiyo, Turkiya, Pokiston, Hindiston va Rossiyada keng yoyilgan. Ko‘plab diniy maktab va oliygohlarda bu ta’limot o‘qitiladi.

 Manbalar 
 Abu Mansur al-Moturidi. "Kitab at-Tawhid". Qohira: Dar as-Salam, 2005. ISBN 9789773422404.
 Abu al-Muin an-Nasafiy. "Tabsirat al-Adilla". Qohira: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyya, 2011. ISBN 9782745149464.
 Najmiddin Umar an-Nasafiy. "al-Aqida an-Nasafiyya". Qohira: Dar as-Salam, 2008. ISBN 9773771555.
 Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. "Aqida at-Tahawiyya sharhi". Toshkent: Hilol Nashriyoti, 2011. ISBN 9789943250623.

Turkum:Moturidiylik
Turkum:Islom falsafasi
Turkum:Sunniylik
Turkum:Islom tarixi