Malayyalar

Malayyalar - 1) Jan.-Sharqiy Osiyoda yashaydigan, indonez til lahjasida soʻzlashadigan xalqlarning qadimdan keng tarqalgan nomi; 2) Malayziya (12,8 mln. kishidan ortiq), Indoneziya (10,8 mln. kishi, asosan, Kalimantan va Sumatra o.larida), Tailand, Singapur va Bruneydagi etnik birlik. Umumiy soni 21,3 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Malayya tilida soʻzlashadilar. Dindorlari — sunniy musulmonlar.

Malay aholisi ko'p bo'lgan mintaqalar qatoriga Bruney, Timor, Indoneziya, Madagaskar, Malayziya, Filippin, Singapur va Pattani (Tailandda) kiradi. Malaylar yashaydigan boshqa mintaqalar qatoriga Avstraliya, Kanada, Komor orollari, Germaniya, Yaponiya, Myanma, Niderlandiya, Palau, Saudiya Arabistoni, Janubiy Afrika, Xaynan, Gonkong, Mayotte, Yangi Kaledoniya, Shimoliy Mariana orollari, Reyunion va Amerika Qo'shma Shtatlari kiradi.

Kamroq hollarda "Malaylar" atamasi Malay-Polineziya tillari tarmog'ining idiomalarida so'zlashadigan malaylarning qarindosh xalqlarini anglatadi: malay, Indoneziya, Tagalog, Yava, Tetum va boshqalar. Bunga shuningdek, Cham, Jarai, Tayvanlik aborigenlar, Polineziyaliklar, Mikroneziyaliklar va avstroneziya tillari oilasiga mansub boshqa xalqlar kabi etnik guruhlar kiradi..

Dinlar: Islom, Xristianlik, Hinduizm, Buddizm, an'anaviy e'tiqodlar.

Bu xalqlar birgalikda Malayziya arxipelagi deb nomlangan katta orollar guruhida va boshqa qo'shni hududlarda yashaydi. Ular qadimgi davrlarda bir qator islom sultonliklariga, jumladan, Vetnamdagi Pattani qirolligiga va Champa qirolligiga asos solishgan. Malayziyaliklar Tinch okeani orollarida yashovchi polineziyaliklar va mikroneziyaliklar bilan qarindoshdirlar. Malayziyaliklarning teri rangi och bronzadan to'q jigar ranggacha.

 Etimologiya 
Jambi tarixiga ko'ra, "Malay" so'zi Sumatra shtatining Jambi provinsiyasida joylashgan Hari daryosi bo'ylab oqadigan Melayu daryosi|Batang Hari yoki hozirgi Muara Jambi nomidan kelib chiqqan. Malakkaning asoschisi Paramesvara Malayu xalqining xalqi bo'lgan Palembang shahzodasi edi. I Ching (635–713) oʻz kundaligida oʻsha paytda Ma-la-yu deb nomlangan xalq allaqachon mavjud boʻlganligini taʼkidlaydi. Jambidagi arxeologik tadqiqotlar Malayadan koʻplab qadimiy buyumlar va meʼmorchilikni aniqladi.

“Malay” soʻzi ingliz va golland tillariga portugal tili orqali “Malayo” shaklida kirib kelgan va mahalliy “Melayu” soʻzidan kelib chiqqan.

 Tillar 
Malayziyaliklarning tili Malayziyaning rasmiy tili bo'lgan malay tilidir. Shuningdek, u Indoneziyaning rasmiy tili sifatida qabul qilingan va 1945-yilda u Indoneziya deb o'zgartirilgan. Indoneziya xalqlarining o'z tillari bo'lgani uchun u lingua franca sifatida ishlatiladi.

Malay tiliga oid boshqa tillar avstroneziya tillari oilasiga kiruvchi Malay-Polineziya tillari tarmog'ining bir qismi sifatida tasniflanadi. Bunga indonez, malay, tagalog, Filippinning boshqa tillari, tetum (Sharqiy Timor) va Madagaskarning Malagasi tillari kiradi. Bunga shuningdek, Polineziya tillari|Polineziya tarmog'i, unga Samoa tili|Samoa, Gavayi tili|Gavayi, Rapanu tili|Rapanu tillari va Maori (til)|Yangi Zelandiyadagi Maori|Yangi Zelandiyadagi Maori kiradi.
 Aholi punkti hududi 
Keng ma'noda "Malay" atamasi Malay arxipelagida yashovchi barcha xalqlarni anglatadi. Bularga Sumatraning acehnese, minangkabau, batak va mandailing xalqlari, Javaning yava va sunda xalqlari, Kalimantan/Borneoning banjar, iban, adazan va melanau xalqlari, Sulawesining bugi va torajan xalqlari, Filippindagi etnik guruhlar, masalan, Luzonning tagalog, ilokano va ifugao xalqlari, markaziy Filippinning visayanlari, Mindanaoning maguindanao, tausug va bajau xalqlari, shuningdek, Sulu arxipelagi va Sharqiy Timor xalqlari kiradi. Tor ma'noda, bu nom sharqiy Sumatradan Malay yarim oroliga yoki Riau arxipelagiga ko'chib o'tgan odamlarni anglatadi; ular "Riau malaylari" deb ataladi. Tor ma'noda, Malay aholi punkti Malayziya va Indoneziyadir.

Malayziyada malaylar ajdodlari malay bo'lgan, malay tilida so'zlashadigan, islom diniga amal qiladigan va malay madaniyatiga mansub bo'lganlar hisoblanadi. Malay arxipelagidan tashqarida yashovchi malaylar deb tasniflangan boshqa guruhlarga Cham (Kambodja va Vetnamda) va Xaynan orolida yashovchi Ugsul xalqi kiradi. Malaylarning avlodlari bugungi kunda Shri-Lanka, Janubiy Afrika, Avstraliya va Madagaskarda ham yashaydi.

 Bayramlar 

Asosiy diniy bayramlar: Aidilfitri yoki Hari Raya Puasa (musulmon ro'zasining oxiri), Aidiladaha yoki Qurbon (qurbonlik kuni), Maulud Nabi (Muhammad payg'ambarning tug'ilgan kuni), Awal Muharram (ziyoratchilar kuni)Viktor Pogadaev. Butun Osiyo ranglari. — "Sharqiy to'plam", 2006, 3-son..

 Kiyim-kechak 

Erkaklar uchun an'anaviy kiyim uzun ko'ylak va shimlardan (baju Melayu), shuningdek, belga o'ralgan va shim ustiga osilgan sarongdan iborat. Bosh kiyimi songkok qalpoqchasi bo'lib, maxsus holatlarda thanjak yoki tengkolok deb nomlangan maxsus buklangan bosh sharfi kiyiladi.

Ayollar sarong va uzun, keng bluzka (baju kurung) yoki sarong bilan kalta, o'ralgan bluzka (baju kebaya) kiyishadi.

 Hayot sikli marosimlari 
Hayot sikli marosimlariga tug'ilish marosimlari, 5-10 yoshli qizlar uchun quloq teshish va o'g'il bolalar uchun Xitan (sunnat), unashtirish marosimlari va to'y marosimlari kiradi, ular ichimliklar va arab tilida duolar o'qish bilan birga keladi. To'y musulmon qonunlariga muvofiq o'tkaziladi, ammo to'y marosimining o'zida islomgacha bo'lgan e'tiqodlarning ko'plab elementlari mavjud.Pogadayev, V. "Sevgi to'ydan keyin keladi" - Asia and Africa Today (jurnal)|Asia and Africa Today, № 4, 1999, 79-80-betlar.. Dafn marosimi ham islom amaliyotiga mos keladi: jasad oq kafanga o'raladi va boshi Makka|Makkaga qaratib dafn etiladi.
 San'at va madaniyat 
Joget an'anaviy Malay raqsi.
Qadimgi davrlarda malaylar Janubiy Hindiston alifbosidan foydalanganlar va 14-15 asrlardan boshlab ular arab alifbosidan foydalanganlar. Bugungi kunda malay tili lotin yozuvida yozilgan, garchi Bruney hali ham arab va boshqa yozuvlardan foydalanadi.

Adabiyotning eng qadimgi namunalari orasida pantunlar (to'rtliklar), sejarlar (nasabnoma yilnomalari), hikayatlar (ritsarlik romanslari) va ertaklar, masalan, mitti kiyik Kansil haqidagi ertak bor. Abdulloh bin Abdulqodir Munshi (1796-1854) zamonaviy adabiyot asoschilaridan biri edi. 1961 yilda Kuala-Lumpurda Malayziya yozuvchilari milliy uyushmasi tashkil etildi.

Musiqada keronchong deb nomlangan o'ziga xos qo'shiq uslubi mavjud. Nobat deb nomlangan milliy orkestr uchta baraban, ikkita fleyta va gonglardan iborat. Bosh partiyani serunai fleytasi ijro etadi.

Milliy teatr - wayang kulit (charm qo'g'irchoq teatri). Solomonik. I.N. Malayziya. Charm qo'g'irchoq spektakli // Osiyo va Afrika bugun (jurnal)|Osiyo va Afrika bugun, 1996, № 1, 66-68-betlar.. Milliy raqslar yaxshi rivojlangan. Teatrning yana bir shakli - qishloqlar bo'ylab sayohat qiladigan va yig'ilish uylarida spektakllar o'tkazadigan Malay operasi bangsawan. 20-asrda u kino bilan almashtirildi, ammo keyinchalik qayta tiklandi.

Ko'ngilochar tadbirlar orasida eng mashhurlari xo'roz jangi|xo'roz jangi va buqa jangi|buyvol jangi (hozir taqiqlangan), varrak uchirish (voy)Viktor Pogadaev. Yorqin oy varrak aylanmoqda. - "Sharqiy to'plam", 2009, № 4., sepak takraw (Malay voleyboli) o'ynashViktor Pogadaev. Keling, voleybol o'ynaymiz... Oyoqlarimiz bilan. - "Sharqiy to'plam", 2008, № 3., spinning tops (gazing), qayiq poygasi, karate kabi milliy kurash turlari (silat)Viktor Pogadaev. Sehrgarning shogirdi yoki men silatni qanday o'zlashtirdim. - "Sharqiy to'plam", 2010, № 4..

 Malayziya oshxonasi 

Achchiq taom bubur-pedas.
Ovqatning asosini turli xil masalliqlar: go'sht, sabzavotlar, baliq qo'shilgan guruch tashkil etadi. Ko'pgina taomlarning muhim elementi kokos suti (santan) va turli xil ziravorlardir. Cho'chqa go'shti, yirtqich hayvonlar va qushlar, kemiruvchilar, sudralib yuruvchilar, qurtlar, o'lik yoki qurbon qilingan hayvonlarning go'shti iste'mol qilish taqiqlanadi. Viktor Pogadayev. Durian esa umuman yomon emas. Malayziya oshxonasining sirlari. - "Sharqiy to'plam", 2001, № 4.Pogadayev, V. Malayziya arxipelagi oshxonasi // Osiyo va Afrika bugungi kun. № 11, 1999, 77-79-betlar..thumb|Nasi Himpit is a common food that are eaten by majority of Malays in Malaysia during Hari Raya festival.

Galereya



OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Manbalar