Muborak tumani

Muborak tumani – Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyatidagi tuman. 1978-yil 13-sentabrda tashkil etilgan. Gʻarbda Buxoro viloyati, shimolida Navoiy va Samarqand viloyatlari, sharqda viloyatning Koson tumani, janubida Kasbi va Mirishkor tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 3,07 ming km². Aholisi 95.4 ming kishi (2025). Tumanda 4 qishloq fuqarolar yigʻini (Muborak, Sariq, Qarliq, Qoraqum), 1 shahar (Muborak) bor. Tuman markazi – Muborak shahri.

 Tabiati 
Tuman Qashqadaryoning quyi qismida, Qarshi choʻli zonasida joylashgan. Yer usti tekislik, adir va qirlardan iborat. Balandligi 450– 550 m. Yozi uzun va issiq, iyulda harorat 42° gacha koʻtariladi. Yanvarda eng past harorat —27°. Noyabr oʻrtalaridan havo soviydi va namgarchilik boshlanadi. Yillik yogʻin 190–200 mm. Vegetatsiya davri 270—280 kun. Tuman hududidan Qashqadaryo oqib oʻtadi.
 Aholisi 
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, rus, turkman, tatar, arman, ukrain, ozarbayjon va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km² ga 29,4 kishi (2022). Shaharliklar 71,7 ming kishi, qishloq aholisi 18,6 ming kishi (2022-yil).

 Iqtisodiyoti 
Tuman hududidan neft va gaz konlari topilgan. Janubiy Muborak, Shimoliy Muborak va boshqa konlardan neft va gaz chiqarilmoqda. Muborak— Zirabuloq, Muborak—Kogon, Muborak—Navoiy gaz uzatish quvurlari ishlab turibdi. Muborak tumani hududida tabiiy gazni qayta ishlash zavodi bor. Tumanda „Muborakneftgaz“ korxonasi va unga qarashli Zevardi, Koʻkdumaloq, Alan, Oʻrtabuloq, Kultoq, Pomuq, Shimoliy Oʻrtabuloq, Kurik kabi gaz konlari ishlab turibdi. Tumanda 1 qoʻshma korxona, 850 dan ziyod kichik va xususiy korxona, 16 aksiyadorlik jamiyati mavjud. Qishloq xoʻjaligida paxtachilik, gʻallachilik va chorvachilik yetakchi oʻrinda. 4 shirkat xoʻjaligi, 6 fermerlar uyushmasi hamda naslchilik va qorakoʻlchilikka ixtisoslashgan xoʻjalik bor. Jami 23,7 ming ga ekin maydonining 22,9 ming ga si sugʻoriladi, 11 ming ga maydonga paxta, 10,5 ming ga maydonga gʻalla, 100 ga maydonga sabzavot va poliz, 108 ga maydonga yem-xashak ekinlari ekiladi, 142 ga maydonni bogʻlar egallagan. Tuman jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida 12,5 ming qoramol, 137 ming qoʻy va echki, 20 ming parranda bor. Tuman markazini qishloqlar va qoʻshni tumanlar bilan bogʻlaydigan yoʻllar asfaltlangan. Muborak—Koson (50 km), Muborak—Qarshi (78 km), Muborak—Buxoro (90 km) va boshqa yoʻnalishlarda avtobuslar qatnaydi. Muborak tumani hududidan temir yoʻl oʻtgan. Tumanda 2001-yildan „Yangi asr“ telestudiyasi faoliyat koʻrsatadi.

 Ijtimoiy soha 
Muborak tumanida umumiy hisobda 25 ta mahalla, 35 ta umumiy taʼlim maktabi, sanoat kasb-hunar, tibbiyot texnikumi va kasb-hunar maktabi, 9 kutubxona, 3 klub, 2 yoshlar klubi, yoshlar sport majmuasi, tennis korti, markaziy stadion va futbol maydonlari bor. „Mashʼal“ futbol jamoasi respublikaning Superligasida qatnashadi. Tuman markaziy kasalxonasining 12 boʻlimi va qishloq vrachlik, feldsher-akusherlik punktlari hamda b. tibbiy muassasalarda 95 vrach va 217 oʻrta tibbiy xodim ishlaydi. 1978-yildan „Muborak hayoti“ tuman gazetasi chiqadi (adadi 1500).OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Moddiy madaniy meros obyektlari 
Muborak tumanida 8 ta obyekt Oʻzbekiston Respublikasining Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

 Arxeologiya yodgorliklari 
Tumanda jami 2 ta arxeologiya yodgorligi davlat muhofazasiga olingan.
  Obyekt toʻliq nomi  Obyekt davri  Obyekt manzili  Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq 1  Zanjirsaroytepa  XIII asr  Koʻhnashahar MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 2  Ishonbogʻtepa  XVIII asr  Muborak MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida

 Arxitektura yodgorliklari 
Tumanda jami 3 ta arxitektura yodgorligi davlat muhofazasiga olingan.
  Obyekt toʻliq nomi  Obyekt davri  Obyekt manzili  Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq 1  Bekcha Sardobasihttps://uzheritage.org/uz/objects/19112  XVI asr  Sariq MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 2  Maymana Sardobasi  XIV asr  Maymanoq MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 3  Soʻfi eshon maqbarasi  XIV asr  Sariq MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida

 Monumental sanʼat yodgorliklari 
Tumanda jami 2 ta monumental sanʼat yodgorligi milliy roʻyxatga kiritilgan.
  Obyekt toʻliq nomi  Obyekt davri  Obyekt manzili  Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq 1  Alisher Navoiy haykalihttps://uzheritage.org/uz/objects/19952  1990-yil  Alisher Navoiy MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 2  Ikkinchi jahon urushi qatnashchilariga oʻrnatilgan yodgorlik  2000-yil  Yoshlik MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida

 Diqqatga sazovor joylar 
Muborak Mervaziy maqbarasi XIV asrda barpo etilgan. Muborak tumani Sariq MFYda joylashgan.

Turkiston diyorining shuhratini dunyoga taratgan buyuk allomalardan biri Abdulloh ibn al-Muborak al-Marvaziydir. Tarixiy manbalarda qayd etilishicha u 736 yil Turkistonning qadimiy shaharlardan biri  Marvda (hozirgi Turkmanistonning Mari shahrida) tugʻilgan va 798 yilda 63 yoshida  Iroqdagi Furot daryosi boʻyida joylashgan Xish shahrida vafot etib oʻsha joyda dafn etilgan. Diyorimizdan etishib chiqqan mashhur olim, iymon – eʼtiqodi, axloq-odobi, sahovatpeshaligi bilan nom qozongan ajoyib inson Abdulloh ibn al-Muborak al-Marvaziyning Sohibqiron Amir Temur hazratlari xokidan keltirib Qashqadaryoning Xoʻja Muborak qishlogʻida ramziy maqbara barpo etgan. Mustaqillik yillarida taʼmirlanib, tabarruk qadamjoga aylantirilgan.

 Manbalar 



Turkum:Oʻzbekiston tumanlari
Turkum:Qashqadaryo viloyati tumanlari