Koʻchmanchilik

Koʻchmanchilik — jamiyatning ijtimoiy guruh hayoti va nasl-nasabini saqlash va tirik qolish uchun tinimsiz koʻchib yurishidir. Odatda koʻchmanchi turmush tarzini olib boradigan urugʻ va qabila rishtalari asosida shakllangan ijtimoiy guruhlarning bunday turmush tarzi koʻchmanchilik deb ataladi.

Koʻchmanchilikda iqlim va geografik sharoitga qarab odamlar va hayvonlarning tekislikka tushib togʻlarga koʻtarilishi, toʻgʻrirogʻi, hayvonlarning shu tarzdagi tabiiy hayotga moslashishi (boshqacha aytganda, hayvoniy instinkti) nazarda tutiladi. Ushbu mavsumiy koʻchish yoki geografik sharoitga moslashishga intilish koʻp jihatdan tirikchilik manbai boʻlgan chorvachilik bilan bogʻliq. Xalqlar hayotida dehqonchilikka asoslangan hayotga oʻtishdan oldin chorvachilik bilan shugʻullaniladi va buning tabiiy natijasi oʻlaroq hayvonlarni parvarish qilish va oziqlantirish kerakligi tufayli koʻchmanchilar tabiiy hayotga moslashishga majbur boʻladilar.

 Turkiy xalqlarda koʻchmanchilik 
Turkiy xalqlar dastlab askar va maʼmurlar sifatida oʻrnatilayotgan yangi tartibni uzoq vaqt yoqlamadilar. Chunki koʻchmanchilikdan oʻtroq hayotga oʻtilishi ularning siyosiy hukmronligi va hattoki mavjudligini tugashiga olib keladi degan qarashga ishonishar edi. Ular, shuningdek, urbanizatsiyani dangasalik sifatida qabul qilgan edilar. XI asrda koʻchmanchi oʻgʻuzlar shahar aholisini Yatuk yaʼni dangasa deb taʼriflashgan.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Juniperus_osteosperma_1.jpg/200px-Juniperus_osteosperma_1.jpg|thumb|301x301px| Archa togʻli hududlarda tez oʻsadi va koʻpayadi. Shu boisdan ham togʻ hayotida oʻzlashtirgan koʻchmanchi madaniyatlarda archa muhim oʻrin tutgan. Bundan tashqari, baʼzi koʻchmanchi xalqlar, shoman turkmanlari va alaviy-bektoshiylarga mansub madaniyatlarga xos diniy marosimlar odatda archa tutuni bilan oʻtkazilgan.
Turkiy xalqlarning koʻchmanchiligi faqat yashash uchun emas, balki mavsumiy tabiiy hayotga moslashishdir. Darhaqiqat, tabiatga maʼno berish jarayoni yashash, anʼanalar va eʼtiqodlar bilan bogʻliq dunyoqarashlariga katta taʼsir koʻrsatgan. Masalan, erkak echkilar yoʻruklarda taka deb ataladi. Shu sababli, Gʻarbiy Oʻrta yer dengizi va Janubiy Egey yoʻruklarining xalq raqslari Taka mintaqasining milliy raqslari deb ataladi. Bu raqs xalq orasida „Teke Zortlatması“ deb nom olgan.

 Dunyo boʻylab tarqalgan koʻchmanchi xalqlar 

 Ababdeh
 Afarlar
 Bedevi
 Beja
 Chukchi
 Fulalar
 Himba
 Hmong
 Hint-Oriylar
 Mitanni
 German qabilalari
 Slavyanlar
 Dangarlar
 Rigvedij qabilalari
 Eron xalqlari
 Alanlar
 Dahae
 Baxtiyoriylar, Eronda
 Baseri, Eronda
 Eftaliylar
 Kuchilar
 Parniler
 Partlar
 Sarmatlar
 Shihler
 Qalmoqlar
 Kurumbar
 Kurtler
 Maasailer
 Mojar
 Moken
 Mo'gullar
 Mrazig, Tunis
 Nenetler
 Nuer
 Nukaklar
 Sarakatsani
 Somali xalqlari
 Tibetliler
 Toubou
 Tuareg
 Turkiy xalqlar
 Avarlar
 Bulgarlar
 Tatarlar
 Kumanlar
 Xunlar
 Qipchoqlar
 Hazarlar
 Bijanaklar
 Saljuqiylar
 Wu Hu
 Qazoqlar
 Qirg'izlar
 No'g'aylar
 Qashg'aylar
 Turkmanlar
 Yo'ruk
 Somiylar

 Manbalar 

Turkum:Qabilalar