Matniyoz Devonbegi madrasasi

Matniyoz (Muhammad Niyoz) Devonbegi madrasasi – Xorazm viloyatining Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Madrasa 1871-yilda qurilgan boʻlib, bugungi kunda Xiva shahridagi „Ichan qalʼa“ mahallasining Pahlavon Mahmud koʻchasida, 19-uyga joylashgan. Tarixiy obyekt „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishlidir.

Madrasa binosini dastlab 1871-yilda oʻzbek hukmdori Muhammad Rahimxon II davrida uning oliy martabali mulozimi, moliya vaziri – Muhammad Niyoz (shevada Matniyoz) devonbegi oʻzining mablagʻi hisobidan barpo ettirgan. U Muhammad Rahimxon II madrasasining sharqiy devori oldida joylashgan.

Madrasa Ichan qalʼaning bir qismi sifatida 1990-yilda UNESCOning Butunjahon merosi obyektlari roʻyxatiga kiritilgan. Hozirda turistlarga xizmat koʻrsatish va koʻrgazma obyekti boʻlib, unda Xiva turistik majmuasi restorani joylashgan. Obyekt 1979-yildan Muhammad Aminxon madrasasi bilan birgalikda mahalliy va xorijiy sayyohlarga xizmat koʻrsatishga moslashtirilgan.

 Tuzilishi 
Matniyoz Devonbegi madrasasi xon devonbegisi Matniyoz (Muhammad Niyoz) qurdirgan. Bosh tarzi Muhammad Aminxon madrasasiga qaragan. Madrasa bir qavatli, toʻgʻri toʻrtburchak tarxli (36,45x31,8 m). U dastlab darsxona zallari, qishki masjid va hovlidan iborat boʻlib, atrofi hujralar bilan oʻralgan. Ularning umumiy soni 19 tani (qolgan 2 ta hujra ikkinchi qavatda joylashgan) tashkil etadi. Hujralar hovli (21X17 m) atrofida joylashgan. Bosh tarzi ulkan peshtoqli, uning yonlariga 3 tadan yoysimon ravoqlar ishlangan. Burchaklaridagi minoralar tepasi gumbazli mezanalar bilan yakunlangan. Kiraverishdagi yogʻoch oʻymakorligida bezatilgan eshik orqali miyonsaroyga kiriladi. Miyonsaroy gumbazi qalqonsimon bagʻallarga tayangan. Miyonsaroy yonlarida hovli bilan oʻzaro bogʻlangan darsxonalar joylashgan. Hovli atrofidagi hujralar oldi ravoqli. Janub tomonidagi peshtoq gumbazli masjiddan ayvon sifatida foydalanilgan. Darsxona va masjid gumbazlari oʻzaro kesishgan toqilar ustiga oʻrnatilgan, hujralar balxi gumbazli. Bosh tarzi Xorazm meʼmorligiga xos uslubda (koʻk, oq va havo rangli koshinlar bilan) bezatilganOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Madrasaga kiraverish eshigi tepasida nastaʼliq yozuvida bagʻishlov misralari bitilgan. Ular xorazmlik tarixchi va shoir Ogahiy qalamiga mansubdir.

Boshqa bir manbada esa eshik tepasidagi marmar toshga arab yozuvida matn bitilganligi va bu matnni 1871-yil (hijriy 1288-yil)da Devoniy dastxati ostida Xudaybergan Devon bitganligi keltiriladi:

 Yana qarang 

 Poyanda maqbarasi
 Matrasulboy Mirzaboshi madrasasi
 Shayx Mavlon bobo majmuasi

 Manbalar 

Turkum:Xorazm madrasalari
Turkum:Xorazm
Turkum:Xiva
Turkum:Xorazm meʼmoriy yodgorliklari