Kapital qoʻyilmalar

Kapital qoʻyilmalar, kapital mablagʻlar — ishlab chiqarish va noishlab chiqarishga tegishli asosiy fondlarni yaratishga, ularni yangilashga va harakatdagi fondlarni koʻpaytirishga, obʼyektlarni qurishga sarf qilinadigan, ishlab chiqarishga qoʻyilgan mablagʻ. Kapital qoʻyilmalar davlat byudjetidan ajratilgan mablagʻlar, banklarning kreditlari, korxona, firma, kompaniyalarning foydasi va amortizatsiya fondlari, aholi jamgʻarmalari hisobidan amalga oshiriladi. Kapital qoʻyilmalar ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish, ularni zamonaviylashtirish va iqtisodiy rivojlanishni taʼminlovchi muhim omil hisoblanadi. Kapital qoʻyilmalar dastlab pul shaklida boʻlib, pulga resurslar sotib olinadi va bu resurslar ishlab chiqarishning moddiy omiliga aylanadi, natijada iqtisodiy oʻsish yuz beradi.

Kapital qoʻyilmalar tarkibiga qurilish-montaj ishlariga, mashina-uskunalar, jihozlar, transport vositalari sotib olishga va b.ga yoʻnaltirilgan mablagʻlar kiradi. Kapital qoʻyilmalarning asosiy qismi kapital qurilishga — yangi obʼyektlarni barpo etish, ishlab turgan korxonalarni rekonstruksiyalash, ishlab chiqarish uskunalarini modernizatsiyalash, ishlab chiqarishni kengaytirish, montaj ishlariga safarbar etiladi. Kapital qoʻyilmalar sarfida alohida tarmoq — qurilishning ahamiyati katta. Kapital qoʻyilmalar ichki va tashqi turlarga boʻlinadi. Mamlakat daromadi (davlat byudjeti, asosiy fondlar amortizatsiyasi, aholi jamgʻarmalari) ichki kapital qoʻyilmalar manbai boʻladi. Tashqi kapital qoʻyilmalar — chetdan — chet davlatlar, xorijiy banklar, yakka investorlar hisobidan amalga oshiriladi va bevosita va bilvosita shakllarga ega. Bevosita Kapital qoʻyilmalar chet el firmalari, korxonalari va banklari, tadbirkorlar tomonidan aniq xoʻjalik subʼyektlarini barpo etish, rivojlantirish uchun bevosita sarflanadigan mablagʻlardir. Bilvosita kapital qoʻyilmalar chet el firmalari, banklarining kapital qoʻyilmalar qabul qilayotgan mamlakat hukumati tomonidan kafolatlangan loyihalarni amalga oshirishga yoʻnaltiriladi. 2001—2002-yillarda Oʻzbekistonda yalpi kapital qoʻyilmalarning 30% dan ortigʻi xorijiy investitsiyalar hissasiga toʻgʻri keldi. Xorijiy investitsiyalar ishtirokida Oʻzbekistonda Qarshiteks, Buxoroteks, Kabul-Toʻytepa, Kabul-Koʻkcha, Shoʻrtan gaz-kimyo majmui, Asakadagi "General Motors" avtomobili zavodi, Buxoro neftni qayta ishlash zavodi va boshqa yirik sanoat korxonalari qurildi (qarang Investitsiyalar).

Sadir Salimov, Ergash Akromov.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tahrirchi: Murodov Jamoliddin

 Manbalar