Dehqonobod tumani

Dehqonobod tumani — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyatida joylashgan boʻlib, 1926-yil 29-sentyabrda tashkil etilgan (1962-yil 24-dekabrda Gʻuzor tumani bilan birlashtirilgan. 1971-yil 31-avgustda qayta tuzilgan). Dehqonobod tumani viloyatning janubi-sharqida joylashgan. Shimoli-gʻarbda Gʻuzor tumani, shimoli-sharqda Qamashi tumani, janubi-sharqda Surxondaryo viloyatining Boysun va Sariosiyo tumanlari, gʻarbda Turkmanistonning Lebap viloyati bilan chegaradosh. Maydoni 4,0 ming km. Aholisi 162,7 ming kishi (2025). Dehqonobod tumanida 1 ta shaharcha (Qorashina), 14 qishloq fuqarolari yigʻini (Beshqoʻton, Bibiqorasoch, Bozortepa, Boshchorboq, Duob, Obiravon, Oqirtma, Oqmachit Oqrabot, Oqtosh, Qizilcha, Qirqquloch, Qorashina, Qoʻrgʻontosh) bor. Markazi — Qorashina shaharchasi"" OʻzME. D-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Tabiati
Relyefi oʻrtacha balandlikdagi togʻlar (Hisor tizmasining gʻarbiy tarmoqlari — Bobosurxok, Qora sirt), past togʻlar (Oqtosh, Sayfi, Kesik, Usmontov, Tepaqoʻrgʻon) va togʻ oldi qiya tekisliklaridan iborat. Tumanda neft, gaz, osh tuzi (Boybichakon, Govxona), kaliy tuzi (Odamtosh, Tepaqoʻton) va qurilish materiallari (ohaktosh, shagʻal, gips) mavjud. Iqlimi kontinental iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 0,6°, iyulniki 28,4°. Yiliga oʻrtacha 277 mm yogʻin tushadi. Tuman hududidan Gʻuzordaryoning irmoqlari: Katta Oʻradaryo va Kichik Oʻradaryo oqib oʻtadi. Tumanning janubi-gʻarbiy qismida yozda qurib qoladigan Qizilcha va Gajaksoy kabi soylar bor. Pachkamar, Dehqonobod suv omborlari qurilgan. Dehqonobod tumanining togʻli qismida yupqa togʻ-qoʻngʻir tuproq, togʻ oldi va tekislik qismida och boʻz tuproq (baʼzan shoʻrxok va qumoq tuproqlar) uchraydi. Tuman hududida archa, zarang, uchqat oʻsadi. Past togʻ etaklarida pistazorlar bor. Shuvoq, shoʻra, yantoq, efemerlar oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan tuman togʻli qismida qoplon, ayiq, qobon, togʻ echkisi, boʻri, tulki, jayra, sugʻur va boshqalar uchraydi. Kemiruvchilardan kalamush, sichqon, qushlardan kaklik va boshqalar yashaydi.

 Aholisi 
Aholisi, asosan oʻzbek va tojiklardan iborat. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km ga 40,7 kishi. Shaharliklar 30,9 ming kishi, qishloq aholisi 131,8 ming kishi (2025-yil).

 Iqtisodiyoti
Tumandagi eng yirik korxona Dehqonobod kaliy zavodi hisoblanadi. Zavod 2011-yil 6-iyuldan buyon kaliyli tuzlar ishlab chiqarmoqda. Mahsulotlarning 80 foizi chet elga eksport qilinmoqda. DKZ 2021-yil 1-dekabr holatida 447,85 mlrd. soʻm jami tushum, 7,90 mln. soʻm sof foyda olgan. Tumanda bir qator kichik xususiy sexlar ham mavjud.
Dehqonobod tumani xoʻjaligining asosini chorvachilik va dehqonchilik tashkil qiladi. Ekin maydon 47,4 ming ga, koʻp yillik daraxtzorlar 2,1 ming ga, yaylovlar 237,4 ming ga. Yaylovlarda qorakoʻl qoʻylari, hisori qoʻylar, angor zotli echkilar, qoramol, yilqi boqiladi. Dehqonobod tosh kesish karyeri, junni qayta ishlash zavodi, konserva tayyorlash sexi mavjud. Tuman hududidan Katta Oʻzbekiston trakti, Gʻuzor — Qumqoʻrgʻon temir yoʻli oʻtgan.

 Ijtimoiy soha 
2000/01-oʻquv yilida 88 umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar kolleji, internat litseyi faoliyat koʻrsatdi. Tumanda „Togʻ goʻzali“ ashula va raqs ansambli, „Qoʻngʻirot“ folklor etnografik ansambli, 27 kutubxona, 11 qishloq klubi bor. Markaziy kasalxona, 6 qishloq uchastka shifoxonasi, 56 qishloq feldsher-akusherlik shoxobchasi, 7 qishloq vrachlik punkti, 7 dorixona mavjud boʻlib, 650 ga yaqin oliy va oʻrta maʼlumotli tibbiy xodim ishlaydi. 1972-yildan „Dehqonobod ovozi“ tuman gazetasi chiqadi (adadi 2000).

 Moddiy madaniy meros obyektlari 
Dehqonobod tumanida 40 ta obyekt Oʻzbekiston Respublikasining Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

 Arxeologiya yodgorliklari 
Tumanda jami 33 ta arxeologiya yodgorligi davlat muhofazasiga olingan.
  Obyekt toʻliq nomi  Obyekt davri  Obyekt manzili  Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq  1  Dunyotepa  XVI asr  Bogʻchorbogʻ MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 2  Minortepa  XIII asr  Bogʻchorbogʻ MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 3  Tillatepa  XVI asr  Beliboyli MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 4  Xumdontepa  XI—XIII asrlar  Paxtachi MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 5  Chashtepa  XI—XII asrlar  Obirobon MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 6  Gaburdentepa XII—XV asrlar  Duob MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 7  Qoʻrgʻontepa  XI—XIV asrlar  Bogʻchorbogʻ MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 8  Qoʻrgʻontepa  XI—XVI asrlar  Beliboyli MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 9  Qoʻrgʻon Toshgʻuzortepa  XIV—XVIII asrlar  Beliboyli MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 10  Eshonshayittepa  XI—XIV asrlar  Beliboyli MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 11  Qizlarxon otatepa  XII—XVII asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 12  Munchoqtepa  XIII—XIX asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 13  Qoʻrgʻontepa  XVI—XVII asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 14  Munchoqtepa  IX—XII asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 15  Nomsiztepa  IX—XII asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 16  Eskiqoʻrgʻontepa  X—XI asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 17  Boʻztepa  XII—XVII asrlar  Torqapchiq MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 18  Xoʻjaipoktepa IX—XII asrlar  Qoʻrgʻontosh MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 19  Qoʻrgʻontepa  IX—XII asrlar  Qoʻrgʻontosh MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 20  Qoʻrgʻonsoyatepa  IX—XIII asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 21  Eski-uy qurilish qoldiqlari  XI—XII asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 22  Qarashina yodgorligi  IX—XV asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 23  Nomsiztepa I  IX—XV asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 24  Nomsiztepa II  IX—XIV asrlar  Oʻzbekiston MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 25  Katta oʻra yodgorligi  XII—XVII asrlar  Koʻkabuloq QFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 26  Qoʻrgʻontepa  X—XIII asrlar  Koʻkabuloq QFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 27  Koʻkabuloq otatepa  XII—XIV asrlar  Koʻkabuloq QFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 28  Dunyotepa  IX—XIII asrlar  Koʻkabuloq QFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 29  Qoʻrgʻontepa  X—XVI asrlar  Koʻkabuloq QFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 30  Choygultepa  XV—XVII asrlar  Obirobon MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 31  Boyqoʻrgʻontepa  XII—XVII asrlar  Obirobon MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 32  Sochtepa  XVI—XVIII asrlar  Obirobon MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 33  Bozortepa  XII—XVII asrlar  Obirobon MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida

 Arxitektura yodgorliklari  
Tumanda jami 4 ta arxitektura yodgorligi davlat muhofazasiga olingan.
  Obyekt toʻliq nomi  Obyekt davri  Obyekt manzili  Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq  1  Oqsaroy qalʼasi  1890-yil  Oqrabod QFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 2  Sari qoya togʻ  XVIII asr  Dehqonobod MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 3  Rabot  1910-yil  Dehqonobod MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 4  Kalta minor masjidi  XVIII asr  Obod MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida

 Monumental sanʼat yodgorliklari  
Tumanda jami 2 ta monumental sanʼat yodgorligi milliy roʻyxatga kiritilgan.
  Obyekt toʻliq nomi  Obyekt davri  Obyekt manzili  Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq  1  Mirzo Ulugʻbek haykali  1980-yil  Dehqonobod MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida 2  Ikkinchi jahon urushi qatnashchilariga oʻrnatilgan yodgorlik  1980-yil  Dehqonobod MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida

 Diqqatga sazovor joylari  

Tumanda jami 1 ta diqqatga sazovor joy milliy roʻyxatga kiritilgan.
  Obyekt toʻliq nomi  Obyekt davri  Obyekt manzili  Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq  1  Xoʻjai pok ota maqbarasi  XVII asr  Qoʻrgʻontosh MFY  Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida

 Manbalar 



Turkum:Oʻzbekiston tumanlari
Turkum:Qashqadaryo viloyati tumanlari