Gulli oʻsimliklar

Gulli oʻsimliklar ( yoki ), yopiq urugʻli oʻsimliklar, yopiq urugʻlilar — gul chiqaradigan yuksak oʻsimliklar guruhi. Urug'chi organining mavjudligi va qoʻsh urugʻlanish  xos xususiyatdir. Urugʻ kurtagi bir yoki bir nechta boʻrtgan meva barglaridan iborat berk tuguncha boʻshligʻida boʻladi. Urugʻlari meva ichida joylashgan (yopiq urugʻlilar degan nom shundan kelib chiqqan). Bunday oʻsimliklar ikki sinf (bir pallali oʻsimliklar va ikki pallali oʻsimliklar)ga boʻlinadi. Oʻz navbatida bular ham kenja sinflar, tartib, oilalar, turkumlar va ularning barcha oraliq kategoriyalari bilan turlarga boʻlinadi.

Guruhda 400 oila, 12 mingdan ortiq turkum va 250 mingga yaqin tur mavjud. Yer yuzidagi yuksak oʻsimliklarning yarmidan koʻprogʻini yopiq urugʻli oʻsimlik turlari tashkil etadi. Odamlar uchun kerakli oʻsimliklar, jumladan oziq-ovqat oʻsimliklari (bugʻdoy, javdar, sholi, kartoshka, dukkaklilar va b.), tolali oʻsimliklar (gʻoʻza, zigʻir, kanop va hokazo), efir moyli va dorivor oʻsimliklar, mevalilar va kauchukli oʻsimliklarning koʻpchiligi  kiradi.

 Taksonomik xilma-xillik 
Gulli o'simliklar turlarining soni 250 000 dan 400 000 gacha baholanadi. Taqqoslash uchun, taxminan 12 000 turdagi mohlar va 11 000 turdagi peteridofitlar mavjud. APG tizimi asosan molekulyar filogenetika yordamida oilalar sonini aniqlashga intiladi. 2009 yilda APG III tizimida 415 oila sanalgan. 2016 yilgi APG IV tizimi besh yangi tartibni (Boraginales, Dilleniales, Icacinales, Metteniusales va Vahliales) qo'shdi, shuningdek ba'zi yangi oilalarni ham qo'shib, jami 64 tartibli yopiq urug'li va 416 oila sanalgan. Yopiq urug'li o'simliklar hayvonlar tasnif tizimlaridagi tip darajasiga o'xshash bo'linish darajasidagi guruh sifatida ko'rib chiqila boshlandi, Anthophyta deb nomlandi, garchi APG tizimi buyurtma darajasidan yuqori rasmiy bo'lmagan guruhlarni tan olsa ham.

 Evolutsiya 
Botanik termin "Yopiq urug'li", yunoncha angeíon (ἀγγεῖον "butylka, idish") va spérma (σπέρμα "urug'") so'zlaridan kelib chiqqan bo'lib, "Yopiq urug'li" sifatida Pol Herman tomonidan 1690 yilda, faqat kapsulalarga o'ralgan urug'lari bo'lgan gulli o'simliklarni o'z ichiga olgan holda kiritilgan. Yopiq urug'li terminining ma'nosi 1827 yilda Robert Braun tomonidan tubdan o'zgargan, yopiq urug'li endi yopiq urug' pochkalarga ega urug'li o'simlikni anglatadi. 1851- yilda, Vilgelm Hofmaysterning embrional keselari haqidagi ishlari tufayli yopiq urug'li barcha gulli o'simliklar uchun, shu jumladan ikki pallali va bir pallali o'simliklar uchun zamonaviy ma'noni oldi.

 Manbalar 

 Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Oʻsimliklar