Amaliy sanʼat

Amaliy sanʼat, amaliy bezak sanʼati – bezak sanʼati sohasi; ijtimoiy va shaxsiy turmushda amaliy ahamiyatga ega boʻlgan badiiy buyumlar tayyorlash va kundalik turmush ashyolari (asbob-anjomlar, mebel, mato, mehnat qurollari, kiyim-kechaklar, taqinchoqlar, oʻyinchoqlar va boshqalar)ni badiiy ishlash bilan bogʻliq ijodiy meh-nat sohalarini oʻz ichiga oladi. Amaliy sanʼat asarlari koʻz bilan koʻrish, his etish va anglashga moʻljallangan. Amaliy sanʼat asarlari va bu-yumlari insonning moddiy muhitini goʻzallashtirishga, estetik boyitishga xizmat qiladi, ayni paytda oʻzining koʻrinishi, tuzilishi, xususiyatlari bilan insonning ruhiy holati, kayfiyatiga taʼsir etadi, bezatilgan narsalar hayotda foydalanilishidan tashqari badiiy qimmati boʻlgani uchun ham qadrlanadi. Shuning uchun xom ashyoning goʻzalligi va nafis xususiyatlarini namoyish etish, unga ishlov berish mahorati va usullarining koʻpligi Amaliy sanʼat da estetik taʼsirni oshiruvchi ahamiyatga ega faol vositalar-dir. Amaliy sanʼat da narsalarning nafisliligiga ikki usul bilan erishiladi: 1) shakli od-diy, joʻn buyumlarga bezak ishlab badiiy qimmati oshiriladi; 2) shakli chiroyli qilib ishlanadi. Narsalarning tuzili-shi badiiy buyumlarning mujassamotida muhim rol oʻynaydi. Xom ashyoning goʻzalligi, qismlarning mutanosibligi, tuzilishining ma-romi buyumning taʼ-sirchan umumlashma qiyofasini ifoda-lovchi yagona vositalardir. Taʼsirchan mazmunli shakllar koʻpincha taqlidan yaratilganda mazmuni ortadi. Buyumda hosil boʻlayotgan bezak uning obraz tuzi-lishiga ham sezilarli taʼsir etadi. Bez-agi tufayli buyum Amaliy sanʼat asariga aylanadi. Amaliy sanʼat da bezak yaratishda naqsh bilan tasvi-riy sanʼat (haykaltaroshlik, rangtas-vir, ayrim hollarda grafika) qismlari (alohida yoki turlicha birikuvlari) keng qoʻllanadi. Baʼzan naqsh yoki tasvir bu-yumlarni shakllantiruvchi asosga aylanadi (panjara guli, toʻr; gilam, mato gullari va hokazo). Amaliy sanʼat asarining uygʻunligi av-valo badiiy buyumning badiiy va amaliy vazifasining yagonaligida, shakl va bez-akning oʻzaro birikuvida, tasvir va buyum tuzilishida namoyon boʻladi. Bezakning shakl, tasvirning buyum koʻlami va xusu-siyati, uning amaliy va badiiy vazifasi bilan uygʻunlashtirishning zarurligi tas-viriy boʻlaklarni oʻzgarishiga, talqinda shartlilikka va narsa qismlarini oʻxshatib yaratishga olib keladi.19-asr 2- yarmidan ilmiy adabiyotlarda Amaliy sanʼat asarlari foydalanilgan xom ashyosi (yogʻoch, sopol, ganch, tosh, metall, suyak va boshqalar) va ijro usuli (boʻyash, oʻyib-kesib ishlash, quyish, kash-ta tikish, toʻqish va boshqalar)ga qarab farqlana boshlandi. Bu esa oʻz navbatida buyumlarga ishlov be-rishni loyihalash (dizayn) va uni ishlab chiqarish bilan bogʻlanishi (badiiy sanoat)ga zamin yaratdi. Amaliy sanʼat asarlari yaratilgan davrining maishiy qatlamiga mos mahalliy va mil-liy xususiyatlarni, ijtimoiy guruhlar bilan yaqin munosabatda boʻlgan uning mod-diy madaniyatini ifoda etadi. Asrlar mobaynida xalq, ijodiyotining sohasi sifatida amaliy bezak sanʼati. yuzaga kelgan. Uning rivojida xalq yashagan joyning jugʻrofiy sha-roiti, xalqining mashgʻuloti, etnik va milliy jihatlari, turmush tarzi, madaniy darajasi, qoʻshni xalqlar bilan aloqalari va boshqa muhim rol oʻynagan. Kulollikka yaraydigan tuproq mavjud joylarda kulollik, chorvachilik rivoj topgan yerlarda jundan mato toʻqish, moʻynadoʻzlik, kigiz bosish, gi-lamchilik va sh.k. rivojlangan, Amaliy sanʼat asarlarining maʼlum joyga xos uslublari shakllangan. Oʻzbekiston hududidan mezolit dav-riga oid qadimgi sanʼat yodgorliklari to-pilgan. Neolit davri sopol idishlari qoʻlda yasalib, chiziqcha, nuqta va ilonizi tasvirlar (tirnoq, qoʻl bilan chizib) tu-shirib bezatilgan. Fargʻona vodiysidan miloddan avvalgi 3-ming yillik oxiri – 2-ming yillikka oid jez davri quyma badiiy buyumlari (jez va kumush buyumlar xazinasi) topilgan. Sopol idishlarga keyinchalik handasiy bezaklar ishlana boshlangan. Fargʻona vodiysi, Surxonda-ryo viloyati oʻtroq dehqon aholisi idishlari shu davrda uchburchak, rombsimon yoki kataqsimon qizil-qora chiziqchalar bilan bezalgan; Amudaryo boʻyi vohasidan topilgan buyumlarda ham shunday tas-virlar jigarrang, oq za-minga chizil-gan. Jez davri dasht qabilalari foy-dalangan sopol idishlardagi uchburchak, ilonizi, archasimon yoki yoʻl-yoʻl tas-virlar qolip bilan bosilgan (Xorazmdagi Tozabogʻyop madaniyati, Buxoro vohasidagi Qizilqir qabristoni). Mil. av. 4 – 2-asrlar yodgorliklariga oid sopol idish va haykalchalarga hayvonlar shakli ishlan-gan (Qovunchi madaniyati idish dastasi-dagi hayvon shakli; Afrosiyob va Xolcha-yondan topilgan taqinchoqlardagi boʻrtma tasvirlar). Ilk oʻrta asr (5 – 8-asrlar) amaliy bezak sanʼati Sugʻd, Tohari-ston, Xorazm va Fargʻonadagi davlatlar madaniyati bilan bogʻliq ravishda rivoj-langan. Ganch oʻymakorligi (Samarqand, Varaxsha) va yogʻoch oʻymakorligi (Sur-xondaryo viloyati)da naqshga mavzuli mu-jassamotlar aralashtirib berilgan, yassi boʻrtma bezaklar oʻrnini hajmli shakllar egallagan. Handasiy va us-lublashtirilgan oʻsimliksimon naqsh asoslari yanada mukammallashtiril-gan. Afrosiyob, Bolaliktepa va Va-raxsha rasmlarida tasvirlangan rang-barang kiyimlar shu davrda badiiy toʻqimachilik taraqqiy etganidan darak beradi. Surxondaryo viloyatining Termiz sh. yaqinida joylashgan qabristondan, Pop tumani Munchoqtepa manzilgohidan 4 – 6-alarga ovd qadimgi ajoyib kiyimlarning oʻziga xos namunalari topil-gan, bundan qadimgi fargʻonaliklar kiyi-mi ancha murakkab qilib tiqilganligi maʼlum boʻladi. Samarqand viloyatidan qadimgi mahsi, Fargʻona vodiysidan qolip va charm kesadigan maxsus pichoq topili-shi Oʻzbekistonda, umuman butun Turki-stonda deyarli bir vaqtda, yaʼni 5 – 6-asrlarda bu oyoq kiyimning urf boʻlganini koʻrsatadi. Fargʻona vodiysi, Buxoro, Samarqand, Xorazm, Toshkent, Surxon-daryo va Qashqadaryoda pichoqchilikning qadimgi markazlari boʻlgan. Pichoqlar faqat uy-roʻzgʻor buyumi emas, balki harbiy qurol, hunarmandlik asbobi sifatida qoʻllanilib kelingan. 6 – 12-asrlarga oid pichoq namunalari metall tarkibining, pichoq yasash usuli va bezaklarining oʻzgarib, taraqqiy eta borganini tasdiqlaydi. Navoiy, Bobur asarlariga ishlangan miniatyuralarda (15 – 17-asrlar) yonga osib yuriladigan pi-choklarning turli xil namunalari tas-virlangan. 7 – 9-asrlarda toʻqimachilik taraqqiy etgan, ip, ipak matolardan tashqari qimmatbaho parchalar ham ish-lab chiqarilgan. Oʻsimlik va handasiy naqsh-bezaklariga boy, jonzodlar tas-viri tushirilgan „zandonachi“ matosi bizgacha saqlanib kelingan. Zandonachi matosining mujassamoti taqsim usulida tushirilgan; bir meʼyorda almashinib turgan turunj bezaklari ichiga bir juft qarama-qarshi turgan arslon, fil va boshqa hayvonlar tasviri joylashtirilgan.5 – 10-asrlarda sopol buyumlarning maxsus turi – ostadonlar tayyorlash rivoj topdi. Ostadonlarni bezashda tasviriy mavzulardan keng foydala-nilgan: ajdodlar, homiylar va xudolar, parrandalar, shuningdek daraxt va boshqa oʻsimliklar oʻyma, boʻrtma va boshqa usullarda ishlangan. 6 – 10-asrlardan shisha idishlar koʻplab ishlandi; koʻzacha, qadaxlar, siyoxdon, turli idishlar rangli (qizil, olcha rang, sariq, koʻk, yashil), rangsiz shishalardan tayyorlanib, boʻrtma, bos-391ma, chizma, qadama usullarda bezatilgan. Koʻplab rang-barang shisha munchoqlar ishlab chiqarilgan. Marmar qabr toshlari usti girih naqshlar bilan bezatilgan, yogʻoch va marmardan panjaralar ishlan-gan. Meʼmorlikda anʼanaviy ganch, yogʻoch oʻymakorligi bilan bir qatorda gʻisht qalab naqsh hosil qilish sanʼati rivoj topdi. 12-asrda meʼmorlikda oʻyma terrakota-dan, sirlangan gʻishtdan foydalanildi, mahobatli binolarning devor, gumbazlari koshin bilan qoplab, bino ichi ganch oʻymakorligi, boʻyama naqshlar bilan bez-atilgan. Islom dini qaror topishi bilan Amaliy sanʼat ning turli sohalarida badiiy bezak asarlari, mavhum naqsh-bezaklar yaratishga intilish kuchaydi. 9 – 10-asrlar meʼ-moriy naqqoshlikda handasiy (yulduzsi-mon shakllarning turli koʻrinishlari) va arab yozuvlari ishlash yetakchi oʻrinda turgan. Girih sanʼati yuksaldi. Rang-li sirning ixtiro qilinishi (8-asr) bilan badiiy kulollik taraqqiy etdi. Samarqand, Toshkent, Buxoro, Termiz va boshqa shaharlarda sopol idishlarga naqsh-bezaklar ishlab, boʻyab, ustidan sirlash usuli oʻzlashtirildi. Dastlab sodda yashil bezak ustidan xira sir qoplangan yoki 2-3 xil rangda sir dogʻlari oqizilgan idishlar ishlangan boʻlsa, 10-11-asrlarda idishning oq yoki gʻisht rang kizil za-miniga rangli angob bilan aniq naqsh mu-jassamoti tushirilib, ustidan tiniq (shaffof) qoʻrgoshin sir qoplangan. Shu davr kulolligi (ayniqsa Afrosiyob idishlari)ga bezak bilan badiiy shaklning bir-biriga mos ravishda ishlanishi xos-dir, keskin rangli bezakning aniq ish-lanishi va tasvirlarning mahalliyligi („kufiy“ yozuvlari, novda, lola, anor, tok barglari tasvirlanishi) bilan ajralib turadi. Keyingi davr idishlariga uslu-blashtirilgan oʻsimliksimon naqshlar, yozuvlar va baʼzi hayvonlar shakli tu-shirilgan: yashil, yorqin havorang sirli idishlar, sirsiz bosma usulda tasvir tushirilgan, naqshli sopol idishlar ham koʻp ishlangan. 12-asrdan koshindan noziq yupqa idishlar koʻplab ishlana boshlandi. Badiiy metall buyumlar oʻrta asr uslu-bida yaratilgan. Idishlar (koʻza, qozoncha, shamdon va boshqalar) bronzadan yasalib, hoshiya va turunj naqshlar bilan bezatilgan, yozuvlar uslublashtirilgan oʻsimliksimon naqshlar bilan, baʼzan kush va hayvonlar tasvirlari ham aralashtirilgan, chizma, kandakori va boshqa usullarda ishlov beril-gan. Xoʻja Ahmad Yassaviy maqbarasida saqlangan ulkan qozon (1390) bezaklari, oʻyib naqshlangan eshik (1397), ku-mush qadab nafis ishlangan shamdonlar oʻsha davr Ax.ning nodir namunalari-dir. Shishasozlik (turli-tuman rangli qadah, piyola, likobcha va koʻzachalar) va badiiy toʻqimachilik rivojlangan. 13 – 14-asrlarda moʻgʻullar istilosi va undan keyingi davrlarda badiiy sopol idishlar mayda oʻsimlik va chizma naqshlar bilan bezalgan; yashil-qora va feruza-havorang boʻyokdar oq angob ustiga tushirilgan, ustidan rangsiz yoki shaffof sir bilan qoplangan. Amir Temur va Temuriylar davrida badiiy xunarmandlik yanada ravnaq topdi; nafis matolar, gulli kashtalar, zeb-ziynat buyumlari, badiiy bezatilgan qurollar, ot abzallari, idishlar ish-lab chikarilgan. Registon, Shogʻizinda, Oqsaroy kabi yirik meʼmoriy ansam-bllar yaratilib, bino tarzi rang-barang koshin va parchinlar bilan bezatilgan, bino ichi halli naqsh va boʻyama naqshlar bilan, 15-asr 2- yarmidan tilla halli boʻrtma „kundal“ naqshi bilan bezatilgan. Yozma manbalarda Amir Temur saroylariga mavzuli tasvirlar, boʻyama naqshlar ish-langanligi qayd qilingan. Shayboniylar hukmronligi (1500- 1601) va Ashtarxoniylar (1601 – 1753) davrida Oʻzbekiston hududida tinim-siz urushlar boʻlib turgan. Shuning uchun ham badiiy hunarmandlik poy-taxt – Buxoro va qisman boshqa yirik shaharlarda – Samarqand, Toshkent, Xi-vada toʻplangan, xattotlik, kitobat sanʼ-ati, muqovasozlik, kitob miniatyurasi, qoʻlyozmalar yaratish sanʼati rivojlangan. 392Ustalar qoʻlyozma kitob sahifalarini zarhal berib, noziq oʻsimlik va handasiy naqshlar bilan toʻldirib bezashgan. Oʻzbekistonning barcha markazlarida ip, ipak, jun matolar (atlas, zandonachi, bax-mal, boʻz, shohi, olacha, parcha) va tayyor bu-yumlar (roʻmol, dasturxon, salla, belbogʻ, qiyiq va boshqalar) ishlab chiqarilgan. 18-asrlarda toʻqimachilik markazlari Buxoro, Margʻilon, Andijon, Samarqand, Xiva, Toshkentda joylashgan. Shahrisabzda popur (popop) chokli soʻzanalar, Buxoro, Samarqand, Toshkentda xon va ulamolar uchun zardoʻzi buyumlar tayyorlangan. 18 −19-asrlarda mahobatli binolarni ayniqsa ichki qismini koshin, tosh, ganch, yogʻoch oʻymakorligi bilan bezatish davom etdi. Kulollik va kandakorlik sanʼati yuksak darajaga koʻtarildi. Kandakorlikning Buxoro, Qarshi, Xiva, Shahrisabz uslublari vujudga keldi (qarang Qoʻqon kan-dakorlik maktabi, Buxoro kandakorlik maktabi). Amaliy bezak sanʼatining boshqa turlarining mahalliy uslublari shakllandi. Yozma manbalardan 18-asrda iroqi doʻppilar koʻplab tiqilgani maʼlum. 19-asr 1- yarmi va oʻrtalariga oid kashtalarda (Buxoro, Samarqand, Nurota) chaman-zorlar tasvirlangan. Shaxrisabzda „abr“ bezakli matolar toʻqila boshlangan. Toshkent, Samarqand, Buxoro kabi shaharlarda, Xorazm, Fargʻona vodiysida koʻnchilik qadimdan rivojlangan. Tur-li xil koʻn mahsulotlari: charm, xrom, amirkon va boshqalardan poyabzal, telpak, ustki kiyim. ot-ulov abzallari, Kayish, qin kabi buyumlar tayyorlangan. Teriga badiiy ishlov berish rivojlangan; dastlab oshlangan, ustidan pardozlangan, baʼ-zilari boʻyalgan. Buyumlar usti muraqqa usulida rangli charm, baxmal parchalari qoʻyib, popuklar, qoʻngʻiroqchalar qoʻshib tikilib buyumning badiiyligi oshi-rilgan. Ayniqsa qogʻoz-hujjatlar so-lib yuriladigan juzdon (juzgirlar)ga turunj naqshlari bosma usulda tushi-rilib, hoshiyasiga noziq oʻsimliksimon naqshlar berib bezatilgan.18-19-asrlar zargarlari qadimgi zargarlik sanʼati anʼanalarini davom etti-rishdi. Yozma manbalarga koʻra 18-asr zar-garlari oltin va kumushga qimmatbaho toshlar qadab toj va kamarlar, Kurollar, ot abzallari, zeb-ziynat buyumlari ishlagan. 19-asr zargarlari zumrad, durru marvarid, yoqut, feruza, aqiq, sadaf kabi qimmatbaho toshlarni oltin va kumushga qadab serjilo, jozibali zeb-ziynat buyumlari yaratishgan. Ularga bolgʻalab (zarb berib), hallab oʻyib, boʻrttirib naqsh yasab, bosib (siqib), qoliplash usullarida ishlov berilgan.19-asr oʻrtalarida Rishton qishlogʻi qu-lollari elga mashhur boʻldi. Shu davrda Abdujalil, Toʻxta, Abdulla kabi ustalar ishlab oʻziga xos Rishton kulollik uslubini yaratishdi. Rishton sopol idishlarining oq zaminiga koʻk boʻyoq bilan bezak chizilgan. Bezak mujassamoti do-ira shaklida tushirilib, idishning tubi va chetlari ajratilgan. Asosiy bezagi yirik serbarg gullardan iborat boʻlib, orasi noziq pechak singari novdalar bilan toʻldirilgan. Toʻrsimon hoshiya naqshlar orasiga anʼanaviy koʻzchalar qoʻyilgan. Rishton buyumlari qatori Vardonze, Gʻijduvon, Kattaqoʻrgʻon, Shahrisabz, Toshkent kulollarining buyumlari oʻziga xos shakli, bezak mujassamotlari, naqshlari bilan ajralib turgan.20-asr boshlarida Oʻzbekiston amaliy bezak sanʼati qadimgi anʼanalarga asoslan-gan holda, yangi zamonaviy mavzular bilan boyitib rivojlantirildi. Aksariyat badiiy qunarmandlik sohalari tiklandi. Fargʻona anʼanaviy toʻqimachilik sanʼati oʻrganilib, abr gulli kiyimli ipak matolar (A. Axmedov), Buxoro yi-rik gulli matolaridan bino ichini bez-aydigan badiiy buyumlar: deraza-eshik pardalar, choyshablar, dasturxonlar ish-lab chiqarildi. Anʼanaviy chitgarlik (A. Abdugʻafurov, K. Qoʻziyev, Gʻ. Qoʻziyev), gi-lamchilik va palos toʻqish (G. Abdullayev)da mavzuli tasvirlar berishga, kishilar siymosini yaratishga harakat kuchaydi. Kandakori buyumlarga ham tasviriy bez-393aklar berish rasm boʻldi. 19-asr anʼanalarini kashtachi K. Musajonov, opasin-gil Rajabovalar (Chust „tus“ doʻppilari, Shahrisabz „iroqi“larini yaratishgan), kulol T. Miraliyev, U. Shermatov, M. Is-moilov va boshqa davom ettirdi. Zargarlik buyumlari shakl jihatdan ancha soddalash-tirilsa ham qadimgi anʼanaviy usullarda ishlandi. 30- yillar oʻrtalaridan sanoatda badiiy matolar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Toshkent toʻqimachilik kombinati satin, chit, urushdan keyingi yillarda Margʻilon shoyi toʻqish kombinati sunʼiy va ipak matolari ishlab chiqara boshladi. 60-70- yillarda Margʻilon „Atlas“ birlashmasi, Naman-gan shoyi toʻqish fabrikasi abr gulli ipak matolar chiqardi. Taqsim usulida yirik gulli kilib ishlangan „arabi“ xilidagi, sidirgʻa va mayda gulli „terma“ paloslar (T. Joʻrayev, B. Mirzayeva, O. Xolmatova), zardoʻzi doʻppi, nimcha, yirik namoyonlar (A. Aminov, M. Ahmedova, V. P. Stolya-rov), soʻzana, palak, gulkoʻrpa va turli qiyiqlar, mayda haykaltaroshlikda anʼ-anaviy sopol ushpulaklar (U. Joʻraqulov, H. Rahimova) qatori begʻubor hazil ruhi aks etgan haykalchalar (A. Muxtorov) yara-tildi. Ac. soʻnggi 80 – 90- yillar ichida quyidagi asosiy yoʻnalishlarda rivojlandi: 20 dan ortiq xalq hunarmandligini oʻz ichiga olgan xalq As; yengil (chinni buyumlar, badiiy ma-tolar) va mahalliy (sopol, yogʻoch buyumlar, gilamchilik, kashtachilik, zardoʻzlik va boshqalar) sanoatni oʻz ichiga olgan badiiy sanoat; koʻrgazma, interer va manzara-li kulollik buyumlari, gobelen, shisha, chinni va zargarlik sanʼatida anʼanaviy boʻlmagan buyumlar yaratuvchi rassomlik ijodi bilan bogʻliq malakali yakka tartib-dagi mualliflik bezak sanʼati. Xalq A. S.ini rivojlantirish, uning unutilgan turlarini qayta ti-klash va taraqkiy ettirishda „Us to“ birlashmasi (1978) muhim rol oʻynadi. Kulollik, kandakorlik, tosh, yogʻoch va ganch oʻymakorligi, naqqoshlik, zargarlik sanʼati, zardoʻzlik, gilamchilik va kigizchilik, lok miniatyurasi, badiiy toʻqimachilik, nosqovoq, toʻqima roʻzgʻor buyumlari, chinni, shisha buyumlar tay-yorlash va boshqa Amaliy sanʼat turlari rivojlanmoqda. Ganch oʻymakorligini meʼmoriy bez-aklarda qoʻllash bu toʻrning barcha makta-blari anʼanalarini rivojlantirishga eʼtiborni oshirdi. Ustalar turli mak-tab anʼanalarini uygʻunlashtirib, oʻta ehtiyotkorlik bilan meʼmoriy bezaklar mu-jassamotiga kiritmoqda. Badiiy hayotda roʻy berayotgan jarayonning taʼsiri hamda mahalliy badiiy anʼanalarning boyligi badiiy tajribada anʼanaviy boʻlmagan yakka tartibdagi mualliflik bezak sanʼatini rivojlantirmoqda. Badiiy toʻqimachilik, chinni, shisha, kulollik bu-yumlari koʻrgazmalarda tez-tez namoyish ztilmoqda, ayni paytda shahar maishiy, meʼmoriy va boshqa muhitini boyitish vosi-tasiga aylanmoqda. Jumladan anʼanaviy boʻlmagan kulollik, gobelen tayyorlash rivojlanmoqda, ustalarning ishlari koʻrgazmalarda namoyish etilmoqda. 70-yillardan kulollik asarlari Toshkent va boshqa shaharlardagi jamoat binolarini bezamoqda: Xalqlar doʻstligi saroyi, „Chorsu“ mehmonxonasi, Toshkent metro-politeni bekatlari va boshqa Oʻzbekiston respublikasi mustaqilligi As.ning barcha shakllarini rivojiga mus-tahkam zamin yaratdi. Shuningdek, Oʻzbekiston hududida qadimdan shakllangan, jahonga mashhur nafis sanʼatlar maktablarining noyob anʼanalarini avaylab asrash, oʻrganish, boyitib borish, millim tasviriy, ama-liy, miniatyura sanʼatining nodir dur-donalarini dunyoga olib chiqish va targʻib qilish, nafis sanʼatlar sohasidagi il-miy izlanishlarni ishlab chiqarishga tatbiq etish, zamon talablariga mos badiiy taʼlim tizimini barpo etish, yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash, akademik ilmiy tadqiqot ishlarini takomillashtirish maqsadida Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi tashkil etildi (1997-yil 23-yanvar qarori). „Xalq badiiy hunarmandchiliklarini va amaliy sanʼatini yanada rivojlantirishni dav-lat yoʻli bilan qoʻllab-quvvatlash chora-tad-394birlari toʻgʻrisida“gi (1997-yil 31-mart) qarori milliy madaniyatni rivojlanti-rishda xalq badiiy hunarmandchiliklari va Amaliy sanʼatning ahamiyatini oshirish, qoʻlda ishlanadigan yuksak badiiy buyumlarni tayyorlash asriy anʼanalarini va oʻziga xos turlarini qayta tiklash hamda xalq hunarmandlariga davlat tomonidan ma-dad koʻrsatishda muhim ahamiyat kasb etadi. Xalq anʼanaviy Amaliy sanʼatning yangidan tiklanishi va rivojlanishi har yili Navroʻzda oʻtkaziladigan Amaliy sanʼat asarlari koʻrgazmasida namoyon boʻlmoqda. Amaliy sanʼatning hamma sohalarida professional rassom, haykaltaroshlar oʻrtasida hamkorlik mavjud. Amaliy sanʼatning shakllanishi, taraqqiyoti jarayonida badiiy us-lublar almashinuvi sanʼatning boshqa turlari bilan bogʻliq ravishda davom etadi. Akbar Hakimov. Ismoilov Muhammadqodir

 Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkum:Sanʼat