Dyuym

thumb
Dyuym ( — bosh barmoq soʻzidan) — ayrim metrik boʻlmagan Yevropa oʻlchov tizimlarida masofani oʻlchash birligi. Odatda tegishli mamlakat futining 1/12 yoki 1/10 ("oʻnlik dyuym") qismiga teng. Bugungi kunda dyuym nomi ostida 2,54 smga teng ingliz dyuymi tushuniladi.

Dyuym (gollandcha duim — bosh barmoq) — 1) ingliz oʻlchovlar birligi da ulushiy uzunlik birligi. 1D.= 1/12 fut = 0,0254 m. 2) metrik birliklar tizimi qabul qilingunga qadar rus uzunlik birligi. 1 D.= 1/12 fut = 2,54 sm.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Turli xil dyuymlar 
 Avstro-Vengriya 
Vena dyuymi = 2,63402 sm.
 Birlashgan Qirollik 
Ingliz dyuymi yoki imperiya dyuymi (dan   — 1/12 qism) 1958-yildan boshlab к 2,54 smga tenglashtiriladi. Avval metrik tizimga boshqacha oʻtkazilar edi:
 1819 — 1000000/393694 sm ≈ 2,5400438 sm; 
 1895 — 2,5399978 sm;
 1922 — 2,5399956 sm;
 1932 — 2,5399950 sm; 
 1947 — 2,5399931 sm. 
Ingliz oʻlchov tizimida 1 dyuym = 12 chiziq = 72 nuqta = 1/12 fut = 1/36 yard.
 Olmoniya 
 Bavariya: 2,43216 sm yoki 2,918592 sm ("oʻnlik dyuym").
 Baden: 3 sm (1810).
 Prussiya: 2,61545 sm (1755), 3,76625 sm ("oʻnlik dyuym", 1816).
 Reyn ittifoqi: 2,61541 sm.
 Saksoniya: 2,36 sm.
 Ispaniya 
1 pulgada = 2,32166 sm.
 Kvebek 
Fransuz dyuymi ishlatilar edi, ammo 1985-yildan oʻlchami oʻzgartirilgan: 2,707005 sm.
 Xitoy 
1 tsun = 1/30 m ≈ 3,3333 sm.

 Meksika 
1 pulgada = 2,3278 sm.
 Ostzey guberniyalari 
Reyn dyuymlari bilan bir qatorda quyidagilar qoʻllanardi:
 kurlyand dyuymi ≈ 3,36 sm;
 riga dyuymi ≈ 2,24 sm;
 revel dyuymi ≈ 2,6715 sm.

 Polsha 
 staropol yoki qirollik dyuymi (1819-yilgacha) ≈ 2,48 sm;
 novopol dyuymi (1819—1849) = 2,4 sm;
 vraslav (breslav, silez) dyuymi = 2,742 sm;
 eski litva dyuymi ≈ 2,7076 sm.

 Rio-de-La-Plata 
1 pulgada ≈ 2,547 sm.

 AQSh 
Birlashgan Qirollikdagi kabi 1958-yildan Amerika dyuymi 2,54 smga tenglashtiriladi. Avval (1866-yildan) 2,540000508 smga teng edi (yanada aniqroq, 10000/3937 sm); ayrim hollarda bu eski belgilanish geodezik dyuym nomi ostida ishlatiladi. 

 Fransiya 
Fransiya dyuymi  ( — bosh barmoq), boshqa nomlari Parij dyuymi va qirol dyuymi, 75000/27706 smga teng edi, ya'ni tahminan 2,706995 sm. Eski Parij oʻlchovlar tizimida 1 dyuym = 12 chiziq = 144 nuqta = 1/12 fut = 72/3161 lokot.

 Yaponiya 
1 sun = 1/33 m ≈ 3,0303 sm.  

 Manbalar 

Turkum:Fizika
Turkum:Oʻlchov birliklari
Turkum:Imperial oʻlchov birliklari