SSSR Oliy Ligasi

SSSR Oliy Ligasi — 1970-yildan keyin Oliy Liga nomi bilan tanilgan. Sovet Oliy Ligasi 1936-yildan 1991-yilgacha  Ittifoqi futbolining yuqori divizioni boʻlib xizmat qilgan.

Klublar oʻrtasidagi professional futbol musobaqasining yuqori darajasi 1936-yilda Nikolay Starostinning taklifiga binoan tashkil etilgan va Butunittifoq jismoniy tarbiya kengashi tomonidan tasdiqlangan. Dastlab u A guruhi deb nomlangan. Ikkinchi jahon urushidan keyin u Birinchi guruh sifatida tanilgan. 1950-yilda Sovet Ittifoqida futboldagi navbatdagi islohotdan soʻng, Birinchi guruh A klassi bilan almashtirildi. 1970-yilga kelib, A klassi uchta darajaga koʻtarildi va 1971-yilda Oliy guruh deb nomlandi.

Bu Yevropadagi eng yaxshi futbol ligalaridan biri boʻlib, 1988-89-yilgi mavsumlarda UEFA aʼzolari orasida reytingda ikkinchi oʻrinni egallagan. Uning uchta vakili toʻrt marta Yevropa klublari turnirlarining finaliga chiqdi: „Dinamo Kiev“, „Dinamo Tbilisi“ va „Dinamo Moskva“. Xalqaro hamjamiyat Rossiyani Sovet Ittifoqining siyosiy vorisi deb hisoblaganidek, UEFA ham Rossiya Premer-ligasini Sovet Oliy Ligasidan keyin muvaffaqiyatli oʻtgan deb hisoblaydi.

 Umumiy tarix 
Shuningdek qarang: Red Sport International

 Kirish va ommalashtirish 
Dastlab Liga „Spartak“ sport jamiyati rahbari Nikolay Starostin tashabbusi bilan tashkil etilgan. Starostin oltita Sovet shahrida sakkizta professional klub jamoasini yaratishni va kalendar yilida ikkita chempionat turnirini oʻtkazishni taklif qildi. Kichik tuzatishlar bilan Sovet Jismoniy tarbiya kengashi Starostinning sport jamiyatlari va fabrikalari tomonidan homiylik qilinadigan „ustozlarning koʻrgazmali jamoalari“ ligasini yaratish taklifini qabul qildi. Nikolay Starostin de-fakto Sovet chempionatlarining choʻqintirgan otasiga aylandi. Yangi tashkil etilgan musobaqani targʻib qilish uchun koʻplab ommaviy tadbirlar boʻlib oʻtdi, ular orasida Moskva jismoniy tarbiya kuni paradi doirasida futbol koʻrgazmasi oʻyini, Sovet Ittifoqi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Bask viloyati futbol jamoasining taklifi boʻldi. Ispaniya fuqarolar urushi va boshqalar.

1936-yilda komsomolning birinchi kotibi Kosarev Qizil maydonda jismoniy tarbiya kuni paradi doirasida haqiqiy futbol oʻyinini oʻtkazish gʻoyasini ilgari surdi. Stalin hech qachon sport musobaqalarida qatnashmagan, ammo Jismoniy tarbiya kuni qoidadan istisno edi. 1936-yil Jismoniy madaniyat kuni paradini rus teatr rejissyori Valentin Pluchek boshqargan. Futbol oʻyini uchun „Spartak“ sportchilari tomonidan bahaybat yashil namat gilam tikilgan va Qizil maydondagi tosh toshlarga yotqizilgan. Paraddan bir kecha oldin gilam qismlarga boʻlinib tikilgan, oʻralgan va keyin maydonda joylashgan GUM universal doʻkonining vestibyulida saqlangan. 1936-yilgi Qizil maydon oʻyinidan soʻng, bu Ikkinchi jahon urushi oldidan anʼanaga aylandiva Jismoniy tarbiya kunidagi parad tadbirining bir qismiga aylandi.

30-yillarning oxirida „Spartak“ Butunittifoq Kommunistik partiyasi (bolsheviklar) Markaziy Qoʻmitasi aʼzolariga har bir oʻyin uchun minglab chiptalar tarqatdi . Jiddiy futbol ishqibozlari qatorida Lavrentiy Beriya ham ligada har bir ittifoq respublikasidan bittadan jamoa boʻlishini taklif qilgan edi. 1937-yil iyul oyida Bask viloyatidan kelgan futbol jamoasining Sovet Ittifoqiga muvaffaqiyatli gastrol safari ortidan mojaro kelib chiqdi, bu vaqtda mamlakatdagi sportning asosiy boshqaruv organi – Butunittifoq jismoniy tarbiya kengashi partiya tomonidan ayblandi. va komsomol sport siyosatini buzgani uchun. „Spartak“ rahbariyati va ayniqsa Starostin korruptsiyada va sovet sportida „burjuaziya usullarini“ qoʻllashda ayblangan.

Liganing eng koʻzga koʻringan klublari: „Dinamo Kiev“, „Spartak“ va „Dinamo Moskva“ . Yuqorida aytib oʻtilganlardan tashqari, eng mashhur klublar PFK CSKA Moskva , FK Ararat Yerevan , FK Dinamo Tbilisi. „Dinamo Tbilisi“ uchinchi oʻrinni egallashi bilan mashhur boʻldi, lekin unvonni hech qachon qoʻlga kirita olmagan, birinchi unvon 1964-yilda qoʻlga kiritilgan.

 Rivojlanish 
1960-yillargacha chempionlik uchun asosiy daʼvogarlar Moskvaning „Spartak“ va „Dinamo“ klublari edi, ularning hukmronligi „Leytenantlar jamoasi“ laqabli TsSKA Moskva tomonidan Ikkinchi jahon urushidan keyin qisqa vaqt ichida buzildi. 10 marta chempionlikni qoʻlga kiritgan birinchi jamoa 1963-yilda Moskvaning „Dinamo“si, 1979-yilda „Spartak“ boʻlgan.

11 klub 30 dan ortiq mavsumni ligada oʻtkazdi, ulardan beshtasi Moskvadan. „Dinamo Moskva“ va „Dinamo Kiev“ liganing barcha mavsumlarida qatnashgan yagona klub edi. Rossiyaning boshqa mashhur klublari orasida SKA Rostov/Donu (Armiya jamoasi), Zenit Leningrad (Zenit) va Krylia Sovetov Kuybishev (Sovetlar qanotlari) bor edi.

Yillar davomida liga oʻzgardi, ammo 1970-yillardan boshlab uning raqobat tuzilmasi 16 ishtirokchi bilan mustahkamlandi, 1979-yildan 1985-yilgacha ishtirokchilar soni 18 tagacha kengaytirilgandan tashqari.

Oʻsha paytdagi oʻziga xos sovet yangiliklaridan biri „qur’a chegarasi“ boʻlib, unga koʻra jamoa belgilangan raqamdan oshib ketgan har qanday durang uchun nol ochko oladi, avvaliga 8, keyin 10. Bu qoida chempionlik poygasi uchun ham, quyi ligaga tushish uchun ham oqibatlarga olib keldi. joyida edi. 1973-yilda durang oʻyinlarini penaltilar seriyasi orqali hal qilish boʻyicha oʻtkazilgan tajriba atigi bir mavsum davom etdi.

„Dinamo Kiev“ning Ukraina klubi sifatidagi muvaffaqiyati 1980-yillarda hujumchi Oleg Protasov boshchiligidagi „Dnepr“ ning paydo boʻlishi bilan toʻldirilib, bir mavsumda gol urish boʻyicha yangi rekord oʻrnatdi. 1984-yilda "Zenit Leningrad " birinchi marta Sovet chempioni boʻldi.

1980-yillarning oxirida Sovet Ittifoqining parchalanishi bilan liganing tuzilishi ham beqaror boʻlib qoldi, chunki tobora koʻproq klublar ligada ishtirok etishni davom ettirishga qiziqishlarini yoʻqotib, bir necha raund qayta tashkil etilishiga sabab boʻldi. Ularning asosiy taʼsiri Ukraina klublari sonini ruslar bilan tenglashtirish edi.

Sovet Ittifoqi qulaganidan beri Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi kubogi doirasidagi musobaqani qayta tashkil etish taklif qilingan, biroq turli darajalarda qiziqish yoʻqligi sababli bu tashabbus hech qachon amalga oshirilmagan.

 Ishtirokchilar 
Sovet Ittifoqidagi aholining notekis taqsimlanishi Oliy liga mavsumida ishtirokchilarning uchta guruhga boʻlinishiga olib kelardi. Bu holat, ayniqsa, Sovet futbol chempionatining quyi divizionlarida, masalan, uchinchi pogʻona (Ikkinchi liga) da yaqqol koʻzga tashlanagan. Yuqori/birinchi pogʻonaga koʻtarilgan sari bu boʻlinish kamroq boʻlsa-da, baribir mavjud edi.

 Rus klublari. Rossiya futbolida Moskva klublarining „toʻrt gʻildirakli aravasi“ hukmronlik qilardi: „Spartak“ (Komsomol), „Dinamo“ (militsiya), SSKA (armiya) va „Torpedo“ (avtomobil ishchilari). Oliy ligada bu toʻrtlikka koʻpincha „Lokomotiv“ (temir yoʻl xodimlari), „Zenit Leningrad“ (mudofaa sanoati ishchilari) yoki kichikroq shaharlarning turli klublari raqobat taklif etishgan. Eʼtiborli jihati shundaki, „Lokomotiv“ sport jamiyati rasman „temir yoʻl xodimlari“ni ifodalasa-da, Sovet Ittifoqida boshqa hech qaysi mamlakatda uchramaydigan darajada koʻp temir yoʻl qoʻshinlari mavjud edi. Bundan tashqari, „rus klublari bloki“ aslida uch alohida shartli kichik blokka boʻlingan edi: Moskva klublari, Leningrad klublari va RSFSR klublari (yoki boshqa klublar). SSSR xalqlari Spartakiadasida Rossiya SFSR doimo uchta jamoa bilan ishtirok etardi: Moskva jamoasi, Leningrad jamoasi va „RSFSR“ jamoasi. Biroq, asosiy (yoki birinchi) jamoada har doim moskvaliklar tashkil etar edi.
 Ukraina klublari. Ukraina poytaxti Kiyev, boshqa shaharlardan farqli oʻlaroq, 1960-yillardan boshlab Sovet terma jamoasining norasmiy tayyorlovchisiga aylangan „Dinamo“ Kiyev jamoasining mutlaq hukmronlik qilgan hududi (yoki „saltanati“) edi. Bu jamoa Moskvaning „Dinamo“ klubining oʻrnini egallagan. Yillar davomida Ukrainaning „ikkinchi“ jamoasi maqomini qoʻlga kiritish uchun bir nechta klublar raqobatlashgan. Ular orasida „Shaxtyor“ Donetsk (koʻmir qazuvchilar), „Metalist“ Xarkov (mudofaa sanoati ishchilari – „Dzerjinets“ (zirhli texnika)), „Chernomorets“ Odessa (savdo floti xodimlari), „Zorya“ Voroshilovgrad (hozirgi Lugansk, mudofaa sanoati ishchilari – „Dzerjinets“ (zirhli texnika)) va „Dnepr“ Dnepropetrovsk (mudofaa sanoati ishchilari – „Zenit“ (havo hujumidan mudofaa)) bor edi. Soʻnggi ikkita jamoa birgalikda uchta chempionlik unvonini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻlgan. Koʻplab Ukraina klublari Sovet „Dinamo“ sport jamiyati bilan ham bogʻliq edi. Sovet futbol maʼmurlari Ukraina klublarini „ittifoqdosh respublikalar“ning boshqa klublari bilan raqobat orqalik cheklashga yoki hatto turnirdan chiqarib tashlashga harakat qilishgan, ammo Ukraina klublari oʻrtasida „ustalar jamoalari“ oʻrtasida doimiy ravishda „alohida“ (yoki oʻziga xos) musobaqa mavjud edi.
 Boshqa respublikalar klublari. Lavr entiy Beriyaning har bir respublikada bittadan vakillik klubi boʻlishi haqidagi gʻoyasi 1950-yillardan boshlab qisman amalga oshgan. Rossiya va Ukrainadan tashqari barcha respublikalarda muxlislarning qiziqishi va hukumat qoʻllab-quvvatlashi respublikalar poytaxtidagi yagona klubga qaratilgan va u „respublika jamoasi“ maqomini olgan. Bu klublarning koʻpchiligi mahalliy partiya qoʻmitasi (Spartak) yoki mahalliy KGB idorasi (Dinamo) homiyligida „Spartak“ yoki „Dinamo“ nomi bilan tashkil etilgan. Natijada, Litva Zalgiris Vilnyus bilan, Latviya Daugava Riga bilan, Estoniya Kalev Tallin bilan, Belorussiya Dinamo Minsk bilan, Moldaviya Nistru Kishinyov bilan, Armaniston Ararat Yerevan bilan, Ozarbayjon Neftchi Boku bilan, Gruziya Dinamo Tbilisi bilan, Qozogʻiston Qayrat Olmaota bilan, Oʻzbekiston Paxtakor Toshkent bilan va Tojikiston Pomir Dushanbe jamoalari bilan vakillik qilgan. Oliy liganing odatiy mavsumida ushbu oʻn bir jamoadan 4-6 tasi ishtirok etar edi. Yerevan, Minsk va Tbilisi jamoalari esa kamida bir marta chempionlikni qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻlgan. Faqat „Torpedo Kutaisi“ va keyinchalik Guria Lanchxuti jamoalari bilan Gruziya oʻz poytaxt klubidan tashqari Oliy ligada ikkinchi vakiliga ega boʻla olgan. (Turkmaniston va Qirgʻiziston Sovet futbol piramidasida mos ravishda Koʻpetdogʻ Ashxobod va Alga Frunze tomonidan taqdim etilgan, ammo ikkalasi ham yuqori darajaga chiqmagan.)

 Hujjatlar 
Liga haqidagi hujjatlar kam. Taniqli tadqiqotchilar orasida Sport Express uchun Aksel Vartanyan, KLISF klubi uchun Andrey Moroz va Georgiy Ibragimov, RSSSF arxivi uchun Aleksandru G.Paloşanu, Yevgeniy Berkovich, Mayk Dryomin, Almantas Lauzadis va Xans Shoggl bor. Yana bir keng maʼlumotlar bazalari helmsoccer.narod.ru va FC Dinamo Moskva veb-saytida joylashgan.

 Ismlar 
Yaratilganidan beri Sovet Oliy Ligasi nomi bir necha bor oʻzgargan:

 1936 – 1941 A guruhi (A guruhi)

Ikkinchi jahon urushigacha chempionat odatda sakkizta jamoadan iborat bir necha guruhlarga boʻlingan va kirill yozuvi harflari bilan nomlangan .

 1945-1949 SSSRning birinchi guruhi (SSSRning birinchi guruhi)

Urushdan keyin liga qayta tashkil etilgandan soʻng, bir necha yil davomida u ketma-ket raqamlangan boʻlib, oliy liga Birinchi boʻldi.

 1950 – 1962 SSSR „A“ klassi (SSSR „A“ klassi)

1950-yildan beri Sovet ligasi ierarxiyasining alifbo tartibida tasnifi tiklandi. 1960-yildan 1962-yilgacha liga ikkita guruhdan iborat boʻlib, eng yaxshi klublar chempionlik poygasiga va kamroq omadga ega boʻlgan klublar – quyi ligaga tushishga loyiq edi.

 1963 – 1969 SSSRning birinchi „A“ guruhi (SSSRning birinchi „A“ guruhi)

 Yevropa vakilligi 
1965-66-yillardagi Yevropa kubogi gʻoliblari kubogida birinchi marta Sovet Ligasi Yevropada "Dinamo Kiev " tomonidan taqdim etilgan . Oʻzining birinchi yilida klub chorak finalga chiqdi va oʻz yoʻlida Kolerayn va Rozenborgni magʻlub etdi va bu klublar bilan toʻrtta oʻyinda ham gʻalaba qozondi. Ukrainaliklar 1967—1968-yilgi evrokuboklarda ham amaldagi chempion „Seltik“ ni birinchi raunddayoq nokautga uchratishgan . 1968—1969-yilgi mavsumda sovet klublari Chexoslovakiya bosqinidan keyin qitʼa musobaqalarini tark etishdi. 1974-yildan (1982-1983 yilgi mavsumdan tashqari) SSSR Oliy ligasi UEFA reytingidagi eng yaxshi 10 ta milliy chempionatlardan biri, (qitʼa musobaqalari natijalariga koʻra) 1976 va 1977-yillarda 4-oʻrinni egalladi. 1985-yildan boshlab Sovet Oliy Ligasi Yevropadagi eng yaxshi toʻrtlik chempionatidan biriga aylangan, 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanmaguncha.

1987 va 1988-yillarda Sovet Oliy Ligasi Yevropaning ikkinchi eng yaxshi ligasi edi, ammo Sovet Ittifoqining oxiriga kelib, uning vakillarining natijalari yomonlashdi, chunki top oʻyinchilar endi Gʻarbdagi xorijiy ligalarga oʻtishlari va oʻynashlari mumkin edi. Sovet ligasining oxirgi koeffitsienti 1992-yilda 9-oʻrinni egalladi. 1992/93-yilgi mavsumda Sovet ligasining barcha natijalari Rossiya Premer-ligasiga oʻtkazildi. Oʻz tarixi davomida liga vakillari toʻrt marta uchta asosiy Yevropa musobaqalarining uchtasida gʻalaba qozonishgan. Bir paytlar Sovet klubi UEFA Superkubogini yuta olgandi .

 Shahar jamoalari oʻrtasidagi futbol chempionati (1923—1935) 
Klublar oʻrtasida professional musobaqalar tashkil etilishidan oldin Sovet Ittifoqida turli shaharlar yoki respublikalarning jamoaviy jamoalari oʻrtasida oʻtkaziladigan yana bir musobaqa mavjud edi.
MavsumChempionIkkinchi oʻrin egasi3-oʻrinEng yaxshi toʻpurar1923-yilMoskvaJanubiy temir yoʻllari (Xarkov)Kolomna / Irkutsk1924-yilXarkovLeningradTranskavkaz SFSR1925-27-yillarda musobaqalar oʻtkazilmagan1928-yilMoskvaUkraina SSRBelarus SSR1929-30-yillarda musobaqalar oʻtkazilmagan1931-yilRossiya SFSRTranskavkaz SFSRUkraina SSR1932-yilMoskvaLeningradXarkov / DonbassVasiliy Smirnov
(Moskva, 4 ta gol)1933-34-yillarda musobaqalar oʻtkazilmagan1935-yilMoskvaLeningradXarkovMixail Yakushin
(Moskva, 6 gol)

 Chempionlar va eng yaxshi toʻpurarlar 
 A guruhi 
MavsumChempionIkkinchi oʻrin egasi3-oʻrinEng yaxshi toʻpurar1936-yil (bahor)Dinamo MoskvaDinamo KievSpartak MoskvaMixail Semichastniy (Dinamo Moskva, 6 gol)1936-yil (kuz)Spartak MoskvaDinamo MoskvaDinamo TbilisiGeorgiy Glazkov (Spartak, 7 ta gol)1937-yilDinamo Moskva (2)Spartak MoskvaDinamo KievBoris Paychadze (Dinamo Tbilisi, 8 gol)
Leonid Rumyantsev (Spartak, 8 gol)

Vasiliy Smirnov (Dinamo, 8 gol)1938-yilSpartak Moskva (2)CDKA Moskva"Metallurg" MoskvaMakar Goncharenko (Dinamo Kiyev, 19 gol)1939-yilSpartak Moskva (3)Dinamo TbilisiCDKA MoskvaGrigoriy Fedotov (CDKA Moskva, 21 gol)1940-yilDinamo Moskva (3)Dinamo TbilisiSpartak MoskvaGrigoriy Fedotov (CDKA Moskva, 21 gol)
Sergey Solovyov (Moskva Dinamo, 21 gol)1941-yilIkkinchi jahon urushi tufayli turnir 24-iyunda bekor qilingan (oʻsha paytda Moskvaning „Dinamo“si eng yaxshi koʻrsatkichga ega edi)1942—1944Ikkinchi jahon urushi tufayli bekor qilingan

 Sovrindorlar 
KlubGʻoliblarIkkinchi oʻrin3-oʻrinChempionlik mavsumlarSpartak Moskva3121936a, 1938, 1939Dinamo Moskva311936, 1937, 1940Dinamo Tbilisi21CDKA Moskva11Dinamo Kiev11Metallurg Moskva1

 Birinchi guruh 
MavsumChempionIkkinchi oʻrin egasi3-oʻrinEng yaxshi toʻpurar1945-yilDinamo Moskva (4)CSKA MoskvaTorpedo MoskvaVsevolod Bobrov (SSKA Moskva, 24 gol)1946-yilCSKA MoskvaDinamo MoskvaDinamo TbilisiAleksandr Ponomaryov (Torpedo, 18 ta gol)1947-yilCSKA Moskva (2)Dinamo MoskvaDinamo TbilisiVsevolod Bobrov (SSKA Moskva, 14 gol)
Valentin Nikolayev (SSKA Moskva, 14 gol)

Sergey Solovyov (Moskva Dinamo, 14 gol)1948-yilCSKA Moskva (3)Dinamo MoskvaSpartak MoskvaSergey Solovyov (Dinamo Moskva, 25 gol)1949-yilDinamo Moskva (5)CSKA MoskvaSpartak MoskvaNikita Simonyan (Spartak, 26 gol)

 Sovrindorlar 
KlubGʻoliblarIkkinchi oʻrin3-oʻrinChempionlik mavsumlarCDKA Moskva321946, 1947, 1948Dinamo Moskva231945, 1949Dinamo Tbilisi2Spartak Moskva2Torpedo Moskva1

 A sinf 
MavsumChempionIkkinchi oʻrin egasi3-oʻrinEng yaxshi toʻpurar1950-yilCSKA Moskva (4)Dinamo MoskvaDinamo TbilisiNikita Simonyan (Spartak, 34 gol)1951-yilCSKA Moskva (5)Dinamo TbilisiShaxter StalinoAvtandil Gogoberidze (Dinamo Tbilisi, 16 ta gol)1952-yilSpartak Moskva (4)Dinamo KievDinamo MoskvaAndrey Zazroyev (Dinamo Kiev, 11 gol)1953-yilSpartak Moskva (5)Dinamo TbilisiTorpedo MoskvaNikita Simonyan (Spartak, 14 ta gol)1954-yilDinamo Moskva (6)Spartak MoskvaSpartak MinskAnatoliy Ilyin (Spartak, 11 gol)
Vladimir Ilyin (Dinamo, 11 gol)

Antonin Sochnev (Trudovye reservy Leningrad, 11 gol)1955-yilDinamo Moskva (7)Spartak MoskvaCDSA MoskvaEduard Streltsov (Torpedo Moskva, 15 ta gol)1956-yilSpartak Moskva (6)Dinamo MoskvaCDSA MoskvaVasiliy Buzunov (ODO Sverdlovsk, 17 gol)1957-yilDinamo Moskva (8)Torpedo MoskvaSpartak MoskvaVasiliy Buzunov (CSK MO Moskva, 16 gol)1958-yilSpartak Moskva (7)Dinamo MoskvaCSK MO MoskvaAnatoliy Ilyin (Spartak, 19 gol)1959-yilDinamo Moskva (9)Lokomotiv MoskvaDinamo TbilisiZaur Kaloyev (Dinamo Tbilisi, 16 ta gol)1960-yilTorpedo MoskvaDinamo KievDinamo MoskvaZaur Kaloyev (Dinamo Tbilisi, 20 gol)
Gennadiy Gusarov (Torpedo, 20 gol)1961-yilDinamo KievTorpedo MoskvaSpartak MoskvaGennadiy Gusarov (Torpedo Moskva, 22 gol)1962-yilSpartak Moskva (8)Dinamo MoskvaDinamo TbilisiMixail Mustygin (Belarus Minsk, 17 gol)

 Sovrindorlar 
KlubGʻoliblarIkkinchi oʻrin3-oʻrinChempionlik mavsumlarSpartak Moskva5221952, 1953, 1956, 1958, 1962Dinamo Moskva4421954, 1955, 1957, 1959CSKA Moskva231950, 1951Torpedo Moskva1211960Dinamo Kiyev121961Dinamo Tbilisi23Lokomotiv Moskva1Shaxtor Stalino1Spartak Minsk1

 A sinf (1-guruh) 
MavsumChempionIkkinchi oʻrin egasi3-oʻrinEng yaxshi toʻpurar1963-yilDinamo Moskva (10)Spartak MoskvaDinamo MinskOleg Kopayev (SKA Rostov-na-Donu, 27 gol)1964-yilDinamo TbilisiTorpedo MoskvaCSKA MoskvaVladimir Fedotov (SSKA Moskva, 16 gol)1965-yilTorpedo Moskva (2)Dinamo KiyevCSKA MoskvaOleg Kopayev (SKA Rostov-na-Donu, 18 gol)1966-yilDinamo Kiyev (2)SKA Rostov-na-DonuNeftyanik BokuIlya Datunashvili (Dinamo Tbilisi, 20 gol)1967-yilDinamo Kiyev (3)Dinamo MoskvaDinamo TbilisiMixail Mustygin (Dinamo Minsk, 19 gol)1968-yilDinamo Kiyev (4)Spartak MoskvaTorpedo MoskvaGeorgi Gavasheli (Dinamo Tbilisi, 22 gol)
Birodar Abduraimov (Paxtakor Toshkent, 22 gol)1969-yilSpartak Moskva (9)Dinamo KiyevDinamo TbilisiNikolay Osyanin(Spartak, 16 gol)
Vladimir Proskurin(Rostov-na-Donu SKA , 16 gol)

Jemal Xerxadze (Torpedo Kutaisi, 16 gol)

 A sinf (Yuqori guruh) 
MavsumChempionIkkinchi oʻrin egasi3-oʻrinEng yaxshi toʻpurar1970-yilCSKA Moskva (6)Dinamo MoskvaSpartak MoskvaGivi Nodia (Tbilisi Dinamo, 17 gol)

 Sovet Ittiffoqi Oliy ligasi 
MavsumChempionIkkinchi oʻrin egasi3-oʻrinEng yaxshi toʻpurar1971-yilDinamo Kiyev (5)Ararat YerevanDinamo TbilisiEduard Malofeyev (Dinamo Minsk, 16 gol)1972-yilZarya VoroshilovgradDinamo KiyevDinamo TbilisiOleg Bloxin (Dinamo Kiyev, 14 gol)1973-yilArarat YerevanDinamo KiyevDinamo MoskvaOleg Bloxin (Dinamo Kiyev, 18 gol)1974-yilDinamo Kiyev (6)Spartak MoskvaChornomorets OdessaOleg Bloxin (Dinamo Kiyev, 20 gol)1975-yilDinamo Kiyev (7)Shaxtyor DonetskDinamo MoskvaOleg Bloxin (Dinamo Kiyev, 18 gol)1976-yil (bahor)Dinamo Moskva (11)Ararat YerevanDinamo TbilisiArkadiy Andreasyan (Ararat Yerevan, 8 gol)1976-yil (kuz)Torpedo Moskva (3)Dinamo KievDinamo TbilisiAleksandr Markin (Zenit Leningrad, 13 gol)1977-yilDinamo Kiyev (8)Dinamo TbilisiTorpedo MoskvaOleg Bloxin (Dinamo Kiyev, 17 gol)1978-yilDinamo Tbilisi (2)Dinamo KiyevShaxtyor DonetskGeorgiy Yartsev (Spartak, 19 ta gol)1979-yilSpartak Moskva (10)Shaxtyor DonetskDinamo KievVitaliy Staruxin (Shaxtyor, 26 gol)1980-yilDinamo Kiyev (9)Spartak MoskvaZenit LeningradSergey Andreyev (SKA Rostov-na-Donu, 20 gol)1981-yilDinamo Kiyev (10)Spartak MoskvaDinamo TbilisiRamaz Shengelia (Tbilisi Dinamo, 23 gol)1982-yilDinamo MinskDinamo KiyevSpartak MoskvaAndrey Yakubik (Paxtakor Toshkent, 23 gol)1983-yilDnepr DnepropetrovskSpartak MoskvaDinamo MinskYuriy Gavrilov (Spartak, 18 ta gol)1984-yilZenit LeningradSpartak MoskvaDnepr DnepropetrovskSergey Andreyev (SKA Rostov-na-Donu, 20 gol)1985-yilDinamo Kiyev (11)Spartak MoskvaDnepr DnepropetrovskOleg Protasov (Dnepr Dnepropetrovsk, 35 gol)1986-yilDinamo Kiev (12)Dinamo MoskvaSpartak MoskvaAleksandr Borodyuk (Dinamo, 21 gol)1987-yilSpartak Moskva (11)Dnepr DnepropetrovskŽalgiris VilnyusOleg Protasov (Dnepr Dnepropetrovsk , 18 gol)1988-yilDnepr Dnepropetrovsk (2)Dinamo KiyevTorpedo MoskvaYevgeniy Shaxov (Dnepr Dnepropetrovsk, 16 gol)
Aleksandr Borodyuk (Dinamo Moskva, 16 gol)1989-yilSpartak Moskva (12)Dnepr DnepropetrovskDinamo KiyevSergey Rodionov (Spartak, 16 ta gol)1990-yilDinamo Kiyev (13)CSKA MoskvaDinamo MoskvaOleg Protasov (Dinamo Kiyev, 12 gol)
Valeriy Shmarov (Spartak, 12 gol)1991-yilCSKA Moskva (7)Spartak MoskvaTorpedo MoskvaIgor Kolivanov (Dinamo, 18 ta gol)

 Umumiy statistika 

 Klub boʻyicha natijalar 
KlubGʻoliblarIkkinchi oʻrinUchinchi oʻrinlarChempionlik mavsumlarDinamo Kiev131131961, 1966, 1967, 1968, 1971, 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990Spartak Moskva121291936 (a), 1938, 1939, 1952, 1953, 1956, 1958, 1962, 1969, 1979, 1987, 1989Dinamo Moskva111151936 (lar), 1937, 1940, 1945, 1949, 1954, 1955, 1957, 1959, 1963, 1976 (lar)CSKA Moskva7461946, 1947, 1948, 1950, 1951, 1970, 1991Torpedo Moskva3361960, 1965, 1976 (a)Dinamo Tbilisi25131964, 1978Dnepr Dnepropetrovsk2221983, 1988Ararat Yerevan12 -1973Dinamo Minsk1 -31982Zenit Leningrad1 -11984Zorya Voroshilovgrad1 - -1972Shaxtyor Donetsk -22 -Lokomotiv Moskva -1 - -SKA Rostov-na-Donu -1 - -Serp va Molot Moskva - -1 -Neftchi PFK - -1Chornomorets Odessa - -1 -Žalgiris Vilnyus - -1 -Jami545454

 Respublika boʻyicha natijalar 
RespublikaChempionIkkinchi oʻrinUchinchi oʻrinlarIshtirokVakillik qiladigan klublar soniGʻolib klublarRossiya SFSR34322841631Spartak (12)
Dinamo (11)

SSKA (7)

Torpedo (3)

Zenit (1)Ukraina SSR1615819114Dinamo Kiev (13)
Dnepr Dnepropetrovsk (2)

Zarya Voroshilovgrad (1)Gruziya SSR2513685Dinamo Tbilisi (2)Armaniston SSR12 -331Ararat Yerevan (1)Belorussiya SSR1 -3391Dinamo Minsk (1)Ozarbayjon SSR - -1293Litva SSR - -1111Qozogʻiston SSR - - -241Uzbek SSR - - -221Moldaviya SSR - - -71Latviya SSR - - -71Tojikiston SSR - - -31Estoniya SSR - - -21Jami545454
Eslatma uchun :Turkmaniston SSR va Qirgʻiziston SSR yuqori darajada hech qachon vakili boʻlmagan respublikalar edi.

 Barcha vaqt jadvali 
JamoaRespublikaMavsumBirinchi
mavsumOxirgi
mavsumOʻyinGaʼlabaDurangMagʻlubiyatUrilgan
golOʻtkazilgan
golOchko11-oʻrin2-oʻrin3-oʻrinSpartak MoscowRossiya5319361991145372238534624831467182112129Dynamo KyivUkraina5419361991148368145634623061566181013113Dinamo MoscowRossiya5419361991148570740437424351457180511115FC Dinamo TbilisiGruziya511936198914246214063972176167716422513FC Torpedo MoskvaRossiya51193819911455601433421205916561613336CSKA MoskvaIncludes appearances as CDKA Moscow, CDSA Moscow, and CSK MO Moscow, see club history  at KLISFRossiya48193619911326585363378203014511524746Zenit LeningradIncludes appearances as Stalinets Leningrad, see club history  at KLISFRossiya491938198914024644115271725191413281-1Shakhter DonetskIncludes appearances as Stakhanovets Stalino, see club history  at KLISFUkraina44193819911288434379475152216411241-22Dinamo Minsk (Spartak Minsk)Belarus33194519911053342319392116212979891-3Ararat YerevanIncludes appearances as Dynamo Yerevan and Spartak Yerevan, see club history  at KLISFArmaniston331949199110263522803941150130697212-Lokomotiv Moskva Rossiya3819361991100130328940912181431888-1-Neftçi Boku PFKIncludes appearances as Neftyanik Baku, see club history at KLISFOzarbayjon27194919888842532703619071141771--1Chernomorets OdesaUkraina2419651991738244217277777884699--1QayratQozogʻiston2419601988780226234320742983678---Paxtakor ToshkentOʻzbekiston22196019917222122112998051035629---SKA Rostov-on-DonIncludes appearance as SKVO Rostov-on-Don, see club history  at KLISFRossiya2119591985680218194268843911620-1-Dnipro DnipropetrovskUkraina1919721991554227154173729634604222Krylya Sovetov KuybyshevIncludes appearance as Zenit Kuybyshev, see club history  at KLISFRossiya2619461979715185209321675996579---Metallist KharkivIncludes appearances as Avangard Kharkiv, see club history  at KLISFUkraine1419601991438133124181413530390---Zorya VoroshilovgradUkraina14196719794121251351524164693771--Dynamo LeningradRussia1719361963397135102160589649372---Torpedo KutaisiGruziya1319621986439104129206395655335---Žalgiris VilniusIncludes appearances as Spartak Vilnius, see club history  at KLISFLithuania111953198933010793130349463305--1Rotor VolgogradIncludes appearances as Traktor Stalingrad and Torpedo Stalingrad, see club history  at KLISFRossiya11193819902939166136352488248---Nistru ChişinăuIncludes appearances as Burevestnik Kishinev and Moldova Kishinev, see club history  at KLISFMoldova11195619833126984159312534222---Karpaty LvivUkraina919711980244688591250301218---VVS MoscowRossiya619471952161583271235270148---Daugava RigaLatviya7194919622035148104198311150---Krylya Sovetov MoscowRossiya619381948143323972145259103---Metallurg MoscowRossiya4193719409140173417317097--1Lokomotiv KharkivUkraina4194919543423574711217691---Kuban KrasnodarRossiya31980198210229264711114584---Admiralteyets LeningradRossiya3195819618426174112214969---Pamir DushanbeTojikiston319891991842127367410469---Elektrik LeningradIncludes appearances as Krasnaya Zarya Leningrad, see club history at KLISFRossiya5193619398022184011216362---Fakel VoronezhIncludes appearance as Trud Voronezh, see club history  at KLISFRossiya21961198566201729638357---Trudovye Rezervy LeningradRossiya319541956681623298211355---Volga GorkyIncludes appearances as Torpedo Gorky, see club history  at KLISFRossiya319511964851427445814355---Spartak TbilisiGruziya219501951642111328210953---Spartak VladikavkazRossiya21970199162161630648948---Dinamo OdesaUkraina219381939511613226410245---SKA OdesaUkraina21965196668419453812127---Metallurg ZaporizhyaUkraina119911991309714273825---VMS MoscowRossiya119511951287912305023---Tavriya SimferopolUkraina119811981348719275423---Selmash KharkivUkraina119381938258611344522---Uralmash SverdlovskRossiya119691969347819193922---Stalinets MoscowRossiya119381938258512364421---Lokomotyv KyivUkraina119381938258512436421---Shinnik YaroslavlRossiya119641964326917204821---Dynamo Rostov-on-DonRossiya119381938257612394320---Temp BakuOzarbayjon119381938256811334020---Spartak LeningradRossiya119381938256811303920---Kalev TallinnEstonia21960196158314414614620---Dynamo KirovabadOzarbayjon119681968385924255919---Guria LanchkhutiGruziya119871987305817183818---Spartak KharkivUkraina119381938255713436317---Zenit (Bolshevik) LeningradRossiya119381938257315355717---ODO SverdlovskRossiya119561956226412314516---Pishchevik MoscowRossiya119381938255614255316---Lokomotivi TbilisiGruziya119381938255515446215---Kalinin city teamRossiya11952195213544191914---Burevestnik MoscowRossiya119381938254417288712---
1Two points for a win. In 1973, a point for a draw was awarded only to a team that won the subsequent penalty shootout. In 1978–1988, the number of draws for which points were awarded was limited.

 SSSR Oliy ligasida toʻp surgan Oʻzbek futbol klublari 
JamoaMamlakatMavsumBirinchi
mavsumOʻtgan
mavsumOʻGʻDMUGO"GO1-chi23Paxtakor ToshkentOʻzbekiston221960 yil1991 yil7222122112998051035629 - - -ODO ToshkentOʻzbekiston21948-yil1948-yil21 -1224
Eslatma uchun : Oʻzbek klublarining natijalari gʻalaba uchun 3 ochkolik, durang uchun 1 ochkolik tizimda hisoblangan.

 Eng yaxshi murabbiylar 
+JoyIsmMedallarChempion klublaroltinkumushbronza1Valeriy Lobanovskiy742Dinamo Kiev2Mixail Yakushin661Dinamo Moskva3Boris Arkadiev622CSKA Moskva (5), Dinamo Moskva (1)4Viktor Maslov44 -Dinamo Kiev (3), Torpedo Moskva (1)5Nikita Simonyan322Spartak Moskva (2), Yerevan Ararat (1)6Konstantin Beskov272Spartak Moskva7Aleksandr Sevidov222Dinamo Kiev (1), Dinamo Moskva (1)8-9Nikolay Gulyayev221Spartak MoskvaKonstantin Kvashnin221"Spartak" (1), „Dinamo“ (1)10-11Vasiliy Sokolov21 -Spartak MoskvaPavel Sadirin21 -Zenit Leningrad (1), SSKA Moskva (1)
Eslatmalar:

 Roʻyxatda keltirilgan murabbiylar oʻzlari ishlagan klublar bilan top-3likka kirgan jamolar koʻrsatilgan, yaʼni Beskov ikki marta Oliy liga chempionligini qoʻlga kiritgan va barchasini „Spartak“ bilan qoʻlga kiritgan, ammo u oʻzi bilan ligada ikkinchi oʻrin sohibi boʻlgan „Dinamo“ni ham boshqargan.

 Mukofot va sovrinlar 
1958-yildan boshlab muntazam Sovet chempionati medallari bilan bir qatorda, ishtirokchilar turli sport va jamoat tashkilotlari, gazeta va jurnallar tahririyatlari tomonidan taʼsis etilgan bir qator mukofotlar

(~ 18 ta muntazam mukofotlar) bilan taqdirlandilar.

 Boshqa nomga ega boʻlgan va boshqa birov tomonidan yaratilgan mukofotlar, qisqa muddatli mukofotlar, 5 mavsumdan kam.
MukofotYaratuvchiYillarYilning eng yaxshi futbolchisi"Futbol" haftaligi1964-1991 yillarYilning eng yaxshi darvozaboni"Ogonyok" jurnali1960-1991 yillarEng yaxshi toʻpurar"Trud" gazetasi1958-1991 yillarHujum ritsar"Sovetskiy jangchi" jurnali1984-1991 yillarKlubga sodiqlik"Prapor kommunizm" Kiev gazetasi1986-1989 yillarMavsumning eng yaxshi debyutanti"Smena" jurnali1964-1975 yillarEng yaxshi yangi kelgan"Sportivnye oʻyinlari" jurnali1986-1991 yillarHujumchiga"Stroitelnaya gazeta"1988-1989 yillarIkkala jamoa bilanSSSR futbol federatsiyasi (boʻlimi).1958-1991 yillarGrigoriy Fedotovning esdalik mukofotiTsSKA1958-1991 yillarHalol oʻyin uchun"Sovetskiy sport" gazetasi1958-1969 yillarHalol oʻyin"Chelovek i zakon" jurnali1974-1991 yillarKatta ball"Futbol" haftaligi1961-1991 yillarGʻalabaga boʻlgan irodasi uchun"Sovetskaya Rossiya" gazetasi1962-1991 yillarMaqsadlardagi eng yaxshi farq uchun"Start" Ukraina jurnali1966-1991 yillarQiyin mehmon"Komsomolskoye znamya" Kiev gazetasi1966-1991 yillarElita uchun muammo"Sportivnaya Moskva" haftaligi1976-1991 yillarBayroqqa hurmatOlma-Ota gazetasi „Leninskaya smena“1969-1978 yillarTaraqqiyot kubogiKiev1971-1991 yillarJamoa bilan birgalikdaSport jamiyatlari kasaba uyushmalari futbol federatsiyasi Prezidiumi1978-1990 yillarBirinchi balandlik"Sotsialistikeskaya sanoat" gazetasi1983-1991 yillarOlijanoblik va jasorat uchunLeningrad jurnali „Avrora“1987-1989 yillarMavsumning eng chiroyli goli uchun"Moskovskiy komsomolets" gazetasi
„Futbolnoye obozreniye“ telekoʻrsatuvi1964-1991 yillar

 Zaxira oʻrtasidagi SSSR futbol chempionati 
MavsumChempionIkkinchi oʻrin egasi3-oʻrinEng yaxshi toʻpurar1945 yilDinamo Moskva (1)??1946 yilSpartak Moskva (1)Dinamo TbilisiDinamo Moskva1947 yilCSKA Moskva (1)Dinamo MoskvaDinamo Kiev1948 yilCSKA Moskva (2)Spartak MoskvaVVS Moskva1949 yilDinamo Kiev (1)CSKA MoskvaSpartak Moskva1950CDKA Moskva (3)VVS MoskvaSpartak Moskva1951 yilCDKA Moskva (4)Dinamo MoskvaVVS Moskva1952 yilDinamo Moskva (2)Dinamo KievKrylia Sovetov Kuybishev1953 yilSpartak Moskva (2)Lokomotiv MoskvaDinamo Kiev1954 yilSpartak Moskva (3)CDSA MoskvaLokomotiv Moskva1955 yilSpartak Moskva (4)Dinamo TbilisiCDSA Moskva1956 yilSpartak Moskva (5)Dinamo MoskvaLokomotiv Moskva1957 yilDinamo Moskva (3)Spartak MoskvaCSK MO Moskva1958 yilSpartak Moskva (6)Dinamo MoskvaZenit Leningrad1959 yilTorpedo Moskva (1)CSK MO MoskvaSpartak Moskva1960 yilCSKA Moskva (5)Dinamo MoskvaDinamo Kiev1961 yilSpartak Moskva (7)SKA Rostov-na-DonuDinamo Kiev1962 yilSpartak Moskva (8)Dinamo KievDinamo Moskva1963 yilDinamo Kiev (2)CSKA MoskvaDinamo Tbilisi1964 yilDinamo Tbilisi (1)Dinamo KievCSKA Moskva1965 yilDinamo Kiev (3)Lokomotiv MoskvaCSKA Moskva1966 yilDinamo Kiev (4)Dinamo TbilisiNeftchi Baku1967 yilShaxtyor Donetsk (1)Dinamo KievDinamo Moskva1968 yilDinamo Kiev (5)Shaxtyor DonetskDinamo Moskva1969 yilShaxtyor Donetsk (2)Dinamo MoskvaCSKA Moskva1970 yilDinamo Moskva (4)Spartak MoskvaCSKA Moskva1971 yilDinamo Moskva (5)SKA Rostov-na-DonuCSKA Moskva1972 yilDinamo Kiev (6)Torpedo MoskvaKarpati Lvov1973 yilArarat Yerevan (1)Qayrat Olma-AtaCSKA Moskva1974 yilDinamo Kiev (7)Dinamo MoskvaChernomorets Odessa1975 yilTorpedo Moskva (2)Spartak MoskvaDinamo Kiev1976 yilDinamo Kiev (8)Shaxtyor DonetskKarpati Lvov1977 yilDinamo Kiev (9)Shaxtyor DonetskTorpedo Moskva1978 yilDinamo Tbilisi (2)CSKA MoskvaDinamo Kiev1979 yilCSKA Moskva (6)Neftchi BakuDinamo Kiev1980 yilDinamo Kiev (10)Dinamo MoskvaSpartak Moskva1981 yilDinamo Kiev (11)Dinamo TbilisiZenit Leningrad1982 yilDinamo Kiev (12)Spartak MoskvaDinamo Minsk1983 yilDinamo Kiev (13)CSKA MoskvaDinamo Moskva1984 yilDnepr Dnepropetrovsk (1)Dinamo KievDinamo Tbilisi1985 yilDinamo Kiev (14)Spartak MoskvaTorpedo Moskva1986 yilSpartak Moskva (9)Dnepr DnepropetrovskDinamo Kiev1987 yilDnepr Dnepropetrovsk (2)Spartak MoskvaZalgiris Vilnyus1988 yilDinamo Moskva (7)Dinamo KievSpartak Moskva1989 yilDinamo Minsk (1)Spartak MoskvaDnepr Dnepropetrovsk1990 yilDinamo Kiev (15)Dnepr DnepropetrovskSpartak Moskva1991 yilDnepr Dnepropetrovsk (3)Dinamo MinskSpartak Moskva

 Yana qarang 
SSSR Oliy Ligasi

SSSR Kubogi

SSSR Birinchi Ligasi

SSSR ikkinchi futbol ligasi

SSSRning ikkinchi ligasi - B liga

 Sobiq ittifoq respublikalari milliy ligalari 

 Armaniston Premyer-ligasi
 Belarus Premyer-ligasi
 Estoniya Oliy ligasi
 Gruziya Premyer-ligasi
 Latviya oliy ligasi
 Litva oliy ligasi
 Moldova milliy divizioni
 Ozarbayjon Premyer-ligasi
 Qozogʻiston Premyer-ligasi
 Qirgʻiziston Premyer-ligasi
 Rossiya Premyer-ligasi
 Tojikiston oliy ligasi
 Turkmaniston Yokari ligasi
 Ukraina Premyer-ligasi
 Oʻzbekiston Superligasi

 Manbalar 

 Havolalar 

 USSR (Soviet Union) – Final Tables, rsssf.com. Retrieved 9 June 2006.
 Russian Portal about Soviet Football, sovfootball.ru.
 USSR&Russian soccers tables
 An extensive database of game protocols and statistics 
 Media Biblioteca of the Soviets Football
 Media Biblioteca of the Soviets Football in VK

Turkum:SSSR Futboli
Turkum:SSSR Oliy Ligasi
Turkum:Yevropadagi tugatilgan oliy darajadagi futbol ligalari
Turkum:Sovet Ittifoqidagi futbol ligalari
Turkum:1936-yilda Sovet Ittifoqida tashkil etilganlar
Turkum:1991-yilda Sovet Ittifoqida tugatilganlar