Chapaqay

Chapaqay – asosan chap qoʻli bilan ishlovchi insonlarga aytiladi. „Chapaqay“ soʻzi antonimi – „oʻnaqay“. Insonlar orasida chapaqaylar tahminan 15%ni tashkil etadi, yaʼni, har yettinchi inson chapaqaydir. 
Chapaqay inson oʻng qoʻliga nisbatan chap qoʻlini koʻp ishlatadi. Chapaqay chap qoʻlini ayniqsa, shaxsiy ehtiyoj, taom tayyorlash va shunga oʻxshash ishlarda koʻproq foydalanadi. Yozadigan qoʻl esa oʻnaqay yoki chapaqaylikni aniq indikatori hisoblanmaydi. Masalan, koʻpchilik chapaqaylar oʻng qoʻlida yozadilar, lekin qolgan barcha ishlarni chap qoʻllarida qiladilar.
Xalqaro chapaqaylar kuni – har yili 13-avgustda nishonlanadigan bayram hisoblanadi.

 Statistika 
1977-yili 8-15%ga yaqin aholi chapaqay hisoblanardi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, chapaqaylar jinsi ayollardan koʻra, koʻproq erkaklar boʻladi. Chapaqaylar birtuxumlik egizaklar orasida koʻp uchraydi va baʼzi asabiy zoʻriqqan insonlar guruhida, yaʼni, epilepsiya, Daun sindromi, autizm, aqliy rivojlanishi toʻxtab qolgan va disleksiyalarda uchraydi. Statistikaga koʻra, birtuxumlik egizaklar 76%lik chapaqay boʻlish imkoniyati bor. Bunga sabab qilib, qisman genetik va qisman ekologik oʻxshashligi koʻrsatiladi. Chapaqaylar Janubiy Osiyo, Sharqiy Yevropa, Janubiy-sharqiy Osiyo, Avstraliya aholilarida boshqa etnik guruhlarga nisbatan orasida koʻproq uchraydi. Chap qoʻllar Janubiy yarimsharda koʻproq: Bu sotsial sabablarga koʻra boʻlishi ham mumkin, chunki Koʻhna olam chetlarida chapaqaylar jamiyatdan chetlashtirilib, siqib chiqarganlar. Statistikaga koʻra, hozirda sayyoramizda 500 milliondan ortiq chapaqaylar yashamoqda. Yevropada chapaqaylar tugʻilayotgan chaqaloqlar orasida 10%ni tashkil etadi: ular baqiroqroq, sabrsizroq, lekin bolalar yoshida esa kirishimliroq, soʻzga chechanroq boʻlishadi. Chapaqaylar koʻproq kasblarda artistlik, rassomlik, yozuvchilikni tanlashadi. Shuningdek, chap qoʻllar boks va qilichbozlikda alohida qadrlanadi.

Turkum:Psixofiziologiya

ar:أعسر
arz:شول
bg:Левичар
ca:Esquerrà
ckb:چەپلەر
co:Mancinu
cs:Leváctví
da:Venstrehåndet
de:Linkshänder
diq:Çolaxiye
el:Αριστεροχειρία
en:Left-handedness
eo:Maldekstramanulo
es:Zurdera
et:Vasakukäelisus
eu:Ezkerti
fa:چپ‌دستی
fi:Vasenkätisyys
fr:Gaucherie
he:שמאליות
hu:Balkezesség
id:Kidal
is:Örvhentur maður
it:Mancinismo
ja:左利き
jv:Kécol
kk:Солақайлық
ko:왼손잡이
lt:Kairiarankystė
lv:Kreilība
ms:Kidal
nds-nl:Linkshaandigheid
nl:Linkshandigheid
no:Venstrehendthet
pl:Leworęczność
pt:Canhoto
ro:Stângaci
ru:Левша
scn:Mancusu
sco:Caurie-fistit
simple:Left-handedness
sk:Ľavák
sl:Levoročnost
sr:Леворукост
sv:Vänsterhänthet
tg:Чапдастӣ
tr:Solaklık
uk:Шульга
vi:Thuận tay trái
zh:左利手