Butan

Ushbu maqola mamlakat haqidadir. Kimyoviy tushuncha haqida Butanlar sahifasiga qarang.

Butan podsholigi (Pendal Druk Shung) – Janubiy Osiyodagi, Himolay togʻlarining sharqiy qismidagi davlat. Maydoni 47 ming km2. Aholisi 742 737 kishi (2012). Poytaxti – Thimphu shahri. Maʼmuriy jihatdan 8 dzong (viloyat)ga boʻlingan.

 Davlat tuzumi 
Butan – konstitutsiyali monarxiya. Davlat boshligʻi – podsho. Podsho huzurida 9 maslahatchidan iborat kengash bor. Qonun chiqaruvchi organ – bir palatali Milliy Assambleya 150 aʼzodan iborat (105 nafari saylanadi, 10 nafari tayinlanadi, qolganlari – rasmiy kishilar, hukumat aʼzolari va podsho kengashining aʼzolari). Ijroiya hokimiyat podsho tomonidan Vazirlar Kengashi orqali amalga oshiriladi.

 Hududiy boʻlinishi 
Butan hududi 4 ta dzongdeyaga boʻlingan. Ular esa 20 ta dzongxaga boʻlinganDistricts of Bhutan, shularni quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin:
 Bumthang
 Chhukha
 Chirang
 Daga
 Geylegphug
 Ha
 Lhuntshi
 Mongar
 Paro
 Pemagatsel
 Punakha
 Samchi
 Samdrup Jongkhar
 Shemgang
 Tashigang
 Thimphu
 Tongsa
 Wangdi Phodrang

 Tabiati 
Butan hududi togʻliqsan iborat. Eng baland choʻqqisi – Jomolhari (7314 m). Iqlimi togʻtropik, musson, sernam, togʻlarning yuqori qismida sovuq. Vodiylarda oʻrtacha temperatura yanvarda – 4,5 °C, iyulda 17 °C. Yiliga 1000–5000mm yogʻin yogʻadi. 3500 m balandlikkacha oʻrmon, undan balandda subalp va alp oʻtloqpari. Daryolari – Sankosh, Amo, Kuru. JigmiDorji, Gaza, Manaz qoʻriqxonalari bor.

 Aholisi 

Aholisi asosan bxotiyalar; gurkhlar, nevarlar ham yashaydi. Aholining 13 % shaharlarda istiqomat qiladi. Rasmiy tili – bxotiya (dzongke, tibet tiliga yaqin). Asosiy dini – lama mazhabidagi budda dini. Butan 9-asr oxirlaridan Tibetga, 19-asrning 2-yarmidan 1947-yilgacha Angliyaga qaram boʻlgan. 1949-yildagi shartnomaga koʻra, Butan tashqi siyosat sohasidagi ishlarini Hindiston hukumati bilan maslahatlashib olib boradi. Milliy bayrami – 17-dekabr – podsho saylangan kun (1917).

 Iqtisodi 
Butan – agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi ulushi 42,7 %, sanoat ulushi 9,6 %. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Vodiylarida sholi, arpa, bugʻdoy, tariq, makkajoʻxori, janubda paxta ekiladi. Janubi-sharqida bogʻdorchilik taraqqiy etgan (mango, apelsin, pizang va boshqalar). Yaylovlarda quy, yilqi boqiladi. Oʻrmonlarda qimmatbaho daraxtlar koʻp; lok, mushk, mum tayyorlanadi. Yigiruv va toʻquv hunarmandchiligi, oʻymakorlik qadimdan rasm boʻlgan. Taxta tilish zavodi va meva konserva fabrikasi bor. 1,5 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. 1968-yildan aerodrom ishga tushgan. Asosiy transport vositasi otulovOʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

 Manbalar 

Turkum:Osiyo
Turkum:Butan
Turkum:BMT aʼzolari