Futbol bezoriligi

Futbol bezoriligi deb futbol ishqibozlari tomonidan yoki futbol matchlari natijalaridan norozilik tufayli kelib chiquvchi bezorilikka aytiladi. Bularga turli futbol jamoalarini dastaklovchi muxlislar orasidagi janjal va mushtlashuvlar, vandalizm va boshqa tur notinchliklar misol boʻlishi mumkin. Baʼzi mamlakatlarda (asosan Yevropada) futbol bezorilari oʻta oʻng yoki oʻta soʻl siyosiy firqalar bilan aloqadordirlar.

Futbol bezoriliklari jiddiy oqibatlarga, halokatlarga olib kelishi mumkin. Bezorilarni tinchlantirish uchun militsiya (politsiya) kuchlari, klublar uchun jarimalar va hokazo choralar koʻriladi.

 Tarixi 
Sport bilan bogʻliq ommaviy bezoriliklar Oʻrta Asrlardan beri maʼlum. 1314-yili Angliya qiroli Edward II toʻs-toʻpolonlarga yoʻl qoʻymaslik uchun mahalliy toʻp tepish oʻyinini taqiqlagan.When did football hooliganism start? Zamonaviy futbol bezoriligining ilk koʻrinishi 1880-yillar Angliyasida sodir boʻlgan: match paytida jamoa muxlislar raqib jamoa ishqibozlari va hakamlarni haqoratlashgan.

Ikki jahon urushlari orasidagi vaqtda bironta jiddiy futbol bezoriligi kuzatilmagan. Biroq 1950-yillardan boshlab bu hodisalar avjiga olib ketdi.
 Janubiy va Markaziy Amerika 
Futbol bezoriligi Argentina va Peruda keng tarqalgan (Braziliyada nisbatan kamroq). Bu mamlakatlarda futbol bezoriliklari tufayli yuzlab odamlar halok boʻlgan; bezorilar pichoq va oʻtochar qurollardan foydalanishadi.

1969-yili Salvador va Gonduras orasida «Futbol urushi» deb atalgan harbiy ziddiyat yuzaga keldi va u olti kun davom etdi. Bu urushga shu ikki mamlakat terma jamoalarining jahon chempionati saralash musobaqalaridagi matchlaridan soʻnggi muxlislar olishuvi sabab boʻlgandi.

 Shimoliy Amerika 
Meksika va AQShda futbol bezoriligi noyob boʻlsa-da, yoʻq emas. 1998-yilda Meksika milliy futbol terma jamoasi muxlislari Olmoniya jamoasiga yutqazganida meksikalik bezorilar toʻpolon koʻtarishib, bir kishining oʻlimi va bir necha yaralanishlarga sabab boʻlishdi. Shuningdek, 2008-yili Amerika Qoʻshma Shtatlarida, Ohio shtatida Columbus Crew va West Ham United klublari matchida 100 dan ortiq futbol bezorilari oʻzaro mushtlashishdi.

 Yevropa 
Yevropa mamlakatlarida futbol bezoriligi juda keng yoyilgan. Ayniqsa Buyuk Britaniya, Fransiya, Olmoniya, Turkiya va Rossiyada bezorilar yaxshi uyushgan holda harakat qilishadi.

 Osiyo 
Osiyoda futbol bezoriligi kam uchraydigan holatdir, biroq Xitoy, Bangladesh, Isroil, Shimoliy Koreya va Siriyadagi bezoriliklar chogʻida oʻnlab odamlar halok boʻlishgan.

Oʻzbekistonda futbol bezoriligi katta miqyoslarda emas. Bezorilik odatda stadionlarning ayrim sektorlaridagi janjallar bilan cheklanadi (shuni aytish joizki, bunda militsiyaning hissasi katta). Biroq Toshkentda futbol bezorilari stadionlar tashqarisida toʻpolon qilishgani, jamoat transportiga jiddiy zarar yetkazishgan hollari maʼlum (masalan, 1969-yilgi Paxtakordagi toʻpolonlar).

 Afrika 

Kongo Demokratik Respublikasi, Misr, Gʻana, Liviya, Mozambik va Zimbabve kabi oʻlkalarida futbol bezoriligining ogʻir hollari uchrab turadi.
 Avstraliya 
Avstraliya klublari milliy belgilarga koʻra tuzilgani uchun avstraliyalik futbol bezorilari futbol bahona millatchilik ziddiyatlarini keltirib chiqarishadi.

 Manbalar 

 Havolalar  

 Chinese Nation on Alert over Soccer Riots, People's Daily Online, 4 June 2001
 Chinese football fans riot over penalty, BBC, 25 March 2002
 Chinese riot after Japan victory, BBC, 7 August 2004
 "Rockets, riots and rivalry", Observer Sport Monthly, 26 November 2006. Article about football hooliganism in Israel
 Don't be a hooligan
 "OPINION Join forces to stamp out myth of football hooliganism" , The Newcastle Herald, 15 December 2013
 Villarreal give life ban to rogue fan who threw banana at Dani Alves, CNN, 29 April 2014

Turkum:Futbolda bezorilik
Turkum:Futbolda muxlislar
Turkum:Angliyada jinoyat
Turkum:Angliya futboli
Turkum:Zoʻravonlik
Turkum:Jinoyatlar