Atirov (viloyat)

Atirov viloyati (qoz.: Атырау облысы) – Qozogʻiston Respublikasi tarkibidagi viloyat. 1938-yili Gurev viloyati degan nom bilan tashkil topgan. 1992-yildan keyin hozirgi nomga ega boʻlgan. Maydoni 118,6 ming km2. Aholisi 555,1 ming kishi (2013). Shimoliy tarafidan Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati bilan, sharqida Aqtoʻbe viloyati bilan, janubiy-gʻarbidan Mangʻistov viloyati bilan va gʻarbidan Rossiyaning Astraxan viloyati bilan chegaradosh. Viloyat markazi – Atirov shahri.
 Tarixi 
thumb

 Tabiati 
Atirov viloyati Kaspiy boʻyi pasttekisligida joylashgan. Barxan qumlari, suv oqmaydigan botiqlar bor. Yanvarning oʻrtacha harorati – 3,4° dan – 10,6° gacha, iyulniki 24°–26°. Yiliga 100–200 mm yogʻin tushadi. Yozda toʻzonli boʻronlar va suxoveylar boʻladi. Asosiy daryolari: Ural, Emba, Uil, Sagʻiz. Sayoz, asosan shoʻr koʻllar bor. Yer yuzasining kattagina qismi shoʻrxok, shoʻrtob va qoʻngʻir choʻl-dasht tuproqlaridan iborat. Oʻsimliklari chala choʻl tipidagi (shoʻra, shuvoq, betaga, chalov va boshqalar) oʻsimliklar, daryo qayirlarida daraxt, butazor (toʻqayzor)lar mavjud.

 Aholisi 
+Viloyatdagi maillatlar tarkibi:Agentstvo Respubliki Kazaxstan po statistike. Arxiv : Natsionalniy sostav naseleniya Respubliki Kazaxstan i ego oblastey (tom 1)  Aholi soni v 1989-yil  % Aholi soni v 1999-yil  % Aholi soni v 2010-yil  %  barchasi  424708  100,00 %  440286  100,00 %  513363  100,00 %  Qozoqlar  338998  79,82 %  391672  88,96 %  469719  91,50 %  Ruslar  63673  14,99 %  38013  8,63 %  32602  6,35 %  Koreyslar  3000  0,71 %  2600  0,59 %  2781  0,54 %  Tatarlar  4913  1,16 %  2728  0,62 %  2529  0,49 %  Ukrainlar  3749  0,88 %  1442  0,33 %  1231  0,24 %  Olmonlar  1401  0,33 %  687  0,16 %  544  0,11 %  Oʻzbeklar  63  0,01 %  319  0,07 %  416  0,08 %  Bulgʻorlar  864  0,20 %  436  0,10 %  389  0,08 %  Ozarbayjonlar  49  0,01 %  9  0,00 %  327  0,06 %  Qoraqalpoqlar  6  0,00 %  5  0,00 %  313  0,06 %  Armanlar  22  0,01 %  5  0,00 %  279  0,05 %  Beloruslar  1066  0,25 %  347  0,08 %  271  0,05 %  va boshqalar  6904  1,63 %  2023  0,46 %  1962  0,38 %


 Sanoati 
Atirov viloyati sanoatida neft qazib chiqarish, neftni qayta ishlash va baliq sanoati muhim oʻrin tutadi. Energetikasi mahalliy va qisman chetdan keltiriladigan neft mahsulotlari va Qaragʻandi koʻmirida ishlaydi. Neft Emba koni va Atirov atrofidan olinadi. Atirovda neftni qayta ishlash zavodi, shahar yaqinida baliq konserva kombinati ishlab turibdi. Mashinasozlik va metallsozlik (Atirovda mashinasozlik zavodi), kimyo, yogʻochsozlik, qurilish materiallari, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor, qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

 Hududiy boʻlinishi 
Viloyatda hammasi boʻlib 2-shahar, 7-tuman, 15-shahar tipidagi qishloq va 56 qishloq okrugi mavjud.

+ Atirov viloyatining tumanlari va shaharlari Tumanlar  boʻlinish markazi  Hududi(ming km²)  Aholisi(ming kishi)  Jiliqoʻy Qulsari29,4 67,9  Inder Inderboʻr  10,9 30,3  Isotoy  Oqqistov 14,7 23,9  Mahambet Mahambet 9,6  29,0  Moqot Moqot 4,9  27,2  Qizilqoʻgʻa Miyoli 24,9  32,2   Qurmongʻozi Qurmongʻozi  20,9 58,5 Shaharlar Hududi(ming km²)  Aholisi(ming kishi)  Atirov shahari  458  316,4 Qulsari shahari  40  66,0

 Qishloq xoʻjaligi 
Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi – yaylov chorvachiligi. Asosan dagʻal junli qoʻylar boqiladi. Qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlarning ancha qismi pichanzor va yaylov. Bahorikor va sugʻorma dehqonchilik qilinadi. Qishloq xoʻjaligida yem-xashak ekinlari (bir yillik oʻtlar, silos uchun makkajoʻxori) ham ekiladi. Gʻalla ekinlaridan asosan arpa, tariq yetishtiriladi, Volga va Ural daryolari-744ning quyi oqimida sholi ekiladi. Sabzavot va kartoshka hamda poliz ekinlari ham salmoqli oʻrin tutadi. Kaspiy dengizida baliq ovlanadi.
Qishloq xoʻjaligining umumiy mahsulot miqdori – 19528,1 million tengeni, aniq miqdor indeksi 99,7 % tashkil qildi.
Goʻsht mahsuloti – 47,0 ming tonnani 102,1 %, sut mahsuloti – 54,2 ming tonnani (100,5 %), tuxum – 1,84 milliontani (100,2 %) tashkil qildi.
2010-yilning yanvar-dekabr oylarida yirik qora mol – 182,3 mingtani 102,8 %, qoʻy va echki – 619 mingtani (103,1 %), tuya – 31,7 mingtani (102,5 %), yilqi – 46 mingtani (103,9 %) tashkil qildi.

 Transporti 
Temir yoʻl orqali boshqa viloyatlar bilan bogʻlangan. Ural daryosi (Uralskkacha) va Kaspiy dengizida (Atirovdan Astraxongacha va Fort-Shevchenkogacha) kema qatnaydi. Yuklarning bir qismi avtomobil transportida tashiladi. Avialiniyalar Atirovni Atirov viloyatining boshqa joylari bilan bogʻlaydi.

 Manbalar 

 Havolalar 

 Официальный сайт акимата области  
 Карта области в pdf 
 Карта области на Рубрикон 

Turkum:Atirov viloyati
Turkum:Qozogʻiston viloyatlari