Xalqaro birliklar tizimi

Fizik kattalikning berilgan birliklar tizimidagi asosiy fizik kattaliklar oʻlchamlari bilan bogʻlanishi ifodasiga shu kattalikning oʻlchamliligi deb ataladi. SI tizimida asosiy kattaliklar uzunlik, massa, vaqt, elektr toki kuchi, termodinamik temperatura, yorugʻlik kuchi, modda miqdori oʻlchamliklari mos ravishda L, M, T, I, Q, J, L^ belgilari orqali ifodalanadi. Xalqaro birliklar tizimi fan va texnikaning barcha sohalarini oʻz ichiga kamrab oladi. Xalqaro birliklar tizimit.da mexanik, issiklik, elektr, magnit va boshqa kattaliklar oʻzaro bogʻlangan bo'ladi. Ushbu tizimning asosiy va hosilaviy birliklari amaliy oʻlchashlar uchun juda qulay hisoblanadi.
 SI oʻlchov birliklari 
 Asosiy oʻlchov birliklar 
 Kattalik  BirlikNomlanishi Oʻlcham belgisi Nomlanishi Belgilanishi Oʻzbekcha  fransuzcha/inglizcha  oʻzbekcha  xalqaro Uzunlik L metr  mètre/metre  m  Massa M kilogrammPo istoricheskim prichinam, nazvanie „kilogramm“ uje soderjit desyatichnuyu pristavku „kilo“, poetomu kratnie i dolnie edinitsi obrazuyut, prisoedinyaya standartnie приставки СИ k naimenovaniyu ili oboznacheniyu edinitsi izmereniya „грамм“ (kotoraya v SI sama yavlyaetsya dolnoy: 1 g = 10−3 kg). kilogramme/kilogram  kg  Vaqt T soniya  seconde/second  s  Tok kuchi I amper  ampère/ampere  A  Termodinamik harorat Θ kelvin kelvin  K  Modda miqdoriN mol mole  mol  Yorugʻlik kuchiJkandela candela  kd  cd
 Hosilaviy birliklar 
Hosilaviy birliklar asosiy oʻlchov birliklarini ustida oshirilgan matematik amallar natijasida yuzaga kelgan.

+ Hosilaviy birliklarKattaliklar Oʻlchov birliklar Belgilanishi Ifodasi oʻzbekcha nomlanishi xalqaro nomlanishi oʻzbekcha xalqaroYassi burchak radian  radian  rad  m·m−1 = 1Hajmiy burchak steradian  steradian sr  m²·m−2 = 1 Harorat (selsiy shkalasi boʻyicha)Selsiy darajasi degree Celsius  °C  KChastota Gers hertz  Gs  Hz s−1Kuch Nyuton newton  N  kg·m/s²Energiya joul  joule J N·m = kg·m²/s²Quvvat vatt  watt Vt  W J/s = kg·m²/s³Bosim Paskal pascal Pa  N/m² = kg·m−1·s−2Yorugʻlik oqimi lumen lumen lm  kd·srYorugʻlik lyuks lux lk  lx lm/m² = kd·sr·m−2Elektr zaryadi kulon  coulomb Kl  C A·sPotentsiallar farqi volt  volt V  J/Kl = kg·m²·s−3·A−1Elektr qarshiligi om  ohm Om  Ω V/A = kg·m²·s−3·A−2Elektr sigʻimi farad farad F  Kl/V = kg−1·m−2·s4·A²Magnit oqimi veber weber Vb  Wb kg·m²·s−2·A−1Magnit induktivligi tesla  tesla T  Vb/m² = kg·s−2·A−1Induktivlik genri henry Gn  H kg·m²·s−2·A−2Elektr o'tkazuvchanlik simens siemens Sm Om−1 = kg−1·m−2·s³A²Radioaktivlik bekkerel becquerel Bk  Bq s−1Kuchaytirilgan doza ionlashgan nurlanish grey gray Gr  Gy J/kg = m²/s²Samarali doza ionlashgan nurlanish zivert  sievert Zv  Sv J/kg = m²/s²Katalizator shiddati katal katal  kat  mol·s−1

 SI ga kirmaydigan oʻlchov birliklari 
SI ga kirmaydigan baʼzi bir oʻlchov birliklari, Oʻlchashlar bosh konferentsiyasi qarori bilan „SI bilan birga qoʻllanishi mumkin“.

 Oʻlchov birliklari Xalqaro nomlanishi Belgilanishi SI oʻlchov birliklarida oʻzbekcha xalqaro daqiqa  minute  min  min 60 s soat hour  soat  h 60 min = 3600 s sutka  day  sut  d 24 soat = 86 400 s gradus  degree  °  ° (π/180) rad burchak minuti minute  ′  ′ (1/60)° = (π/10 800) burchak sekundi second  ″  ″ (1/60)′ = (π/648 000) litr  litre (liter)  L  l, L 1/1000 m³ Tonna  tonne  t  t 1000 kg neper  neper  Np  Np bel bel  B  B elektronvolt  electronvolt  eV  eV ≈1,6021773310−19 J massaning atom birligi  unified atomic mass unit a. e. m.  u ≈1,660540210−27 kg astronomik birlik  astronomical unit a. birl.  ua ≈1,495978706911011 m dengiz mili nautical mile  mil 1852 m (aniq) uzel  knot  uz  1 soatda bosib oʻtilgan 1 dengiz mili = (1852/3600) m/s ar  are  a  a 10² m² gektar  hectare  ga ha 104 m² bar  bar  bar  bar 105 Pa angstrem ångström  Å  Å 10−10 m barn  barn  b  b 10−28 m²

 Havolalar 
 SI brochure Xalqaro oʻlchovlar va ogʻirliklar byurosining saytida SIning tavsifi.
 GOST 8.417-2002. 
 Bir birlikdan boshqasiga oʻtuvchi kalkulyatorlar toʻplami.
 Manbalar 


Turkum:Fizika
Turkum:Birliklar tizimi
Turkum:Oʻlchov birliklari