«ژ» ھەرپى بىلەن باشلانغان سۆزلەرنىڭ ئىزاھى

ئىزاھىژ ژ[يەشمىسى:] ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئېلىپبەسىدىكى ئون ئىككىنچى ھەرپ. رەت تەرتىپى جەھەتتىن ئون ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان ھەرپ. ھازىر زامان ئۇيغۇر تىلىدىكى مەنە پەرقلەندۈرۈش رولىغا ئىگە بولمىغان ھەرپ بولغانلىقى ئۈچۈن مۇستەقىل فونېما ئەمەس.
 «ژ» ھەرىپىنىڭ يالغۇز شەكلى ۋە باش ئاخىرىدىن ئۇلىنىدىغان شەكلى «ژ» ئايىغىدىن ئۇلىنىدىغان شەكلى «ژ»، ئاتىلىشى ياكى نامى «ژې» دۇر.
 «ژ» ئۈزۈك تاۋۇش بولۇپ، تاۋۇش چىقىرىش ئورنى جەھەتتىن تىل ئالدى-قاتتىق تاڭلاي تاۋۇشى، تاۋۇش چىقىرىش ئۇسۇلى جەھەتتىن سىيرلاڭغۇ تاۋۇش، تاۋۇش پەردىسىنىڭ تىتىرەش-تىتىرىمەسلىكى جەھەتتىن جاراڭلىق ئۈزۈك تاۋۇشتۇر.

 «ژ» تاۋۇشنىڭ فونېتىكىلىق ئالاھىدىلىكى

 1. ئۇيغۇر تىلىدىكى «ژ» تاۋۇشى «ي» تاۋۇشنىڭ ۋارىيانتى بولۇپ، بەزى شىۋىلەردە «ئى، ئۇ، ئۈ» تاۋۇشلىرىنىڭ ئالدىغا كەلگەن «ي» تاۋۇش «ژ» تەلەپپۇز قىلىنسىمۇ، لېكىن سۆز مەنىسىدە ئۆزگىرىش بولمايدۇ. مەسىلەن:
 يىل − ژىل، يىلان − ژىلان
 يۇلۇن − ژۇلۇن
 2. ئاخىرى «ج» تاۋۇش بىلەن ئاياغلاشقان بىر قىسىم سۆزلەر يەككە ھالىتىدە تۇرغاندا، ھەمدە ئاخىرىغا ئۈزۈك تاۋۇش بىلەن باشلىنىدىغان قوشۇمچىلار ئۇلانغاندىمۇ، نۇتۇقتا «ژ» غا نۆۋەتلەشتۈرۈلۈپ تەلەپپۇز قىلىنىدۇ، ئەمما ئىملادا ئەكس ئەتتۈرۈلمەيدۇ. مەسىلەن:
 ئىملاسى تەلەپپۇزى
 باج-باجگىر، باجخانا باژ-باژگىر، باژخانا
 كاج-كاجىلىق، كاجراق كاژ-كاژلىق، كاژراق
 3. كۆپ بوغۇملۇق سۆزلەرنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى بوغۇمى «ج» تاۋۇشى بىلەن ئاخىرلاشقان بولسا ھەمدە شۇنىڭدىن كېيىنكى بوغۇمنىڭ بېشى «ج»، «ر» دىن باشقا تاۋۇشلار بىلەن باشلانغان بولسا «ج» تاۋۇش يەنىلا «ژ» تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن:
 ئىملا تەلەپپۇزى
 ۋىجدان ۋىژدان
 ئۈجمە ئۈژمە
 ھىجران ھىجران
 مۇنەججىم مۇنەججىمژارگون ژارگون[سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[تىل تەۋەلىكى:]］فرانسوزچە［[يەشمىسى:] بەلگىلىك بىر ئىجتىمائىي گۇرۇپپا كىشىلىرىلا چۈشىنىدىغان، باشقىلار ئانچە چۈشىنىپ كەتمەيدىغان تىل.ژاندارما ژاندارما[سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[تىل تەۋەلىكى:]］رۇسچە＞فرانسوزچە［[يەشمىسى:] «ساقچى»غا قاراڭ:[مىسال:] «ئالتۇنچىلار» نى نازارەت قىلىپ كېتىۋاتقان قوراللىق ژاندارمىلار كۆزلىرىنى ئالايتىپ ئۇنىڭغا يېقىنلاشتى.ژانىر ژانىر[سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[تىل تەۋەلىكى:]］رۇسچە＞فرانسوزچە［[كەسىپ تۈرى:]＞ئەدەبىيات＜[يەشمىسى:] بەدىئىي ئەسەرلەرنىڭ سۇژىت ۋە ئۇسلۇب جەھەتلەردە ئۆزىگە خاس خۇسۇسىيەتكە ئىگە بولغان ھەر بىر تۈرى.ژۇرنال ژۇرنال[سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[تىل تەۋەلىكى:]］رۇسچە＞فرانسوزچە［[يەشمىسى:] ① كىتابچە ياكى مەجمۇئە شەكلىدە بەلگىلىك ۋاقىتتا چىقىرىلىدىغان ھەمدە پەن ۋە مەخسۇس ساھە بويىچە خەۋەر، ئىجادىيەت، تەتقىقات ۋە باشقا ئىلمىي ئەمگەك نەتىجىلىرىنى ئېلان قىلىدىغان، تارقىتىدىغان قەرەللىك نەشر بۇيۇمى:[مىسال:] ئەدەبىي ژۇرنال. «تىل ۋە تەرجىمە» ژۇرنىلى.[يەشمىسى:] ② [كەسىپ تۈرى:]＞مائار＜[يەشمىسى:] كۈندىلىك ئىش، ۋەقە ھادىسە ۋە شۇ قاتارلىقلار خاتىرلىنىدىغان دەپتەر، خاتىرە:[مىسال:] سىنىپ ژۇرنىلى.[يەشمىسى:] ③ [كەسىپ تۈرى:]＞كىنو＜[يەشمىسى:] ھەر قايسى سەپلەردىكى ئەھۋاللار، پەن-تەتقىقات ۋە ئىشلەپچىقىرىش، قۇرۇلۇش نەتىجىلىرى[يەشمىسى:] قاتارلىقلارنى ھەقىقىي يوسۇندا كۆرسىتىدىغان، خەۋەر قىلىدىغان فىلىم.ژۇرنالىست ژۇرنالىست[سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[تىل تەۋەلىكى:]］رۇسچە［[كەسىپ تۈرى:]＞مەتبۇئاتچىلىق＜[يەشمىسى:] گېزىت-ژۇرناللارغا ھەر خىل تېمىدا ماقالىلەر يېزىپ، تۇرىدىغان ۋە ئۇنى چىقىرىشقا قاتنىشىدىغان كىشى، ئەدىب:[مىسال:] ئەنۋەر ناسىرى تالانتلىق شائىر ھەم ژۇرنالىست ئىدى.
مەنبە: ئۇيغۇر تىلى ئىزاھلىق لۇغىتى