شېنگېن رايونى

شېنگېن رايونى ( English:  / ˈ ʃ ɛ ŋn / SHENG -ən، Luxembourgish: [ˈƩæŋən] (   ) ياۋروپادىكى 26 دۆلەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان رايون بولۇپ، ئۇلار ئۆز-ئارا چېگراسىدىكى بارلىق پاسپورت ۋە باشقا بارلىق چېگرا كونتروللىرىنى رەسمىي ئەمەلدىن قالدۇردى. ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ تېخىمۇ كەڭ ئەركىنلىك، بىخەتەرلىك ۋە ئەدلىيە سىياسىتى دائىرىسىدىكى ئېلېمېنت بولۇش سۈپىتى بىلەن، ئۇ خەلقئارالىق ساياھەت مەقسىتىدىكى ئورتاق ۋىزا سىياسىتىدە ئاساسەن بىر باشقۇرۇش ھوقۇقى سۈپىتىدە خىزمەت قىلىدۇ. بۇ رايون 1985-يىلدىكى شېنگېن كېلىشىمى ۋە 1990-يىلدىكى شېنگېن ئەھدىنامىسىنىڭ ئىسمى بىلەن ئاتالغان، ھەر ئىككىسى لىيۇكسېمبۇرگنىڭ شېنگېندا ئىمزالانغان.

ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئەزا 27 دۆلەتنىڭ 22 سى شېنگېن رايونىغا قاتناشقان. شېنگېن رايونىغا تەۋە بولمىغان ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئەزا بەش ئەزانىڭ تۆتى بۇلغارىيە، كىرودىيە، سىپرۇس ۋە رۇمىنىيە قاتارلىقلارنىڭ كەلگۈسىدە بۇ رايونغا قوشۇلۇشى قانۇنلۇق. ئىرېلاندىيە ئەمەلدىن قالدۇرۇشنى ساقلايدۇ، ئەكسىچە ئۆزىنىڭ ۋىزا سىياسىتىنى يولغا قويىدۇ. ياۋروپا ئەركىن سودا جەمئىيىتى (EFTA) غا ئەزا تۆت دۆلەت، ئىسلاندىيە، لىچتېنشتېين، نورۋېگىيە ۋە شىۋىتسارىيە ياۋروپا ئىتتىپاقىغا ئەزا ئەمەس، ئەمما شېنگېن كېلىشىمىگە ئاساسەن كېلىشىم ئىمزالىدى. ئۇنىڭدىن باشقا، موناكو، سان مارىنو ۋە ۋاتىكان شەھىرىدىن ئىبارەت ئۈچ ياۋروپا مىكرو سىستىمىسى قوشنىلىرى بىلەن يولۇچىلار قاتنىشى ئۈچۈن ئوچۇق چېگرانى ساقلايدۇ، شۇڭلاشقا ئۇلار بىلەن ساياھەت قىلىش ياكى ئۇلاردىن ئۆتۈشنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكى سەۋەبىدىن شېنگېن رايونىنىڭ ئەمەلىيەتتە ئەزالىرى دەپ قارىلىدۇ. كەم دېگەندە بىر شېنگېنغا ئەزا دۆلەت ئارقىلىق. 

شېنگېن رايونىنىڭ نوپۇسى 420 گە يېقىن مىليون ئادەم ۋە يەر مەيدانى 4 مىليون  مىليون 644 مىڭ 911) .  ھەر كۈنى تەخمىنەن 1 مىليون 700 مىڭ ئادەم ياۋروپانىڭ ئىچكى چېگراسىدىن چىقىپ ئىشلەشكە بارىدۇ، بەزى رايونلاردا بۇ كىشىلەر ئەمگەك كۈچىنىڭ ئۈچتىن بىرىنى تەشكىل قىلىدۇ. ھەر يىلى شېنگېن چېگراسىدىن جەمئىي 1 مىليارد 300 مىليون ئۆتكەل بار. 57 مىليون ئۆتۈشمە يول ئارقىلىق مال توشۇش سەۋەبىدىن بولىدۇ، ھەر يىلى قىممىتى 2 تىرىليون 800 مىليارد ياۋرو.    شېنگېن سەۋەبىدىن سودا تەننەرخىنىڭ تۆۋەنلىشى جۇغراپىيە، سودا شېرىكلىرى ۋە باشقا ئامىللارغا ئاساسەن% 0.42 تىن% 1.59 كىچە ئوخشىمايدۇ. شېنگېن رايونىنىڭ سىرتىدىكى دۆلەتلەرمۇ نەپ ئالىدۇ.  شېنگېن رايونىدىكى دۆلەتلەر شېنگېن بولمىغان دۆلەتلەر بىلەن بولغان چېگرا كونتروللۇقىنى كۈچەيتتى.
 مەنبەلەر