چېرىكچى

چېرىكچى (خەنچە: 校尉Xiào wèi) قەدىمكى جۇڭگودا پولكوۋنىك دەرىجىسىدىكى ھەربىي ئەمەلدار بولۇپ، تارىختا كۈچلۈك تەسىرگە ئىگە ئىدى. چېرىكچىلەر خەن سۇلالىسى دەۋرىدە كۈچى ئەڭ يوقىرى پەللىگە چىققان. گەرچە دەرىجىدە سانغۇنلاردىن كېيىن، ئىككىنچى ئورۇندا تۇرسىمۇ، سانغۇنلارنىڭ ئۆز قولىدا قوشۇنى بولمايتتى، ئەمما چېرىكچىلەرنىڭ دائىملىق قوشۇنلىرى بولاتتى. شۇڭا چېرىكچىلەرنىڭ ئەمەلىي تەسىر كۈچى سانغۇنلاردىن كۈچلۈك ئىدى. شەرقىي خەن سۇلالىسىنىڭ ئاخىرى ۋە ئۈچ پادىشاھلىق دەۋرىنىڭ بېشىدا، ئاتاقتا پۈتۈن ئاتلىق ۋە ياياق چېرىكلەرنىڭ باش قوماندانى ئۇلۇغ سانغۇن خې جىن (何进) ھەرەم ئاغىلىرى تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن، ئەمما ئۇنىڭغا قاراشلىق غەربىي باغ قوشۇنىدىكى يۈەن شاۋ، ساۋ ساۋ قاتارلىق چېرىكچى مەرتىۋىسى بىلەن قوشۇن تارتىپ چىقىپ سىياسىي ئۆزگىرىش قىلىپ ئاغۋاتلارنى ئ‍ۆلتۈرۈگەن.

 ھەققىدە 

 چىن سۇلالىسى 
چېرىكچىلەر ئۇرۇشقاق بەگلىكلەر دەۋرىدە رەسمىي ئولاراق ھەربىي مەرتىۋە قىلىپ بېكىتىلگەن. چىن دۆلىتى قوشۇنىدا، چېرىكچى ئوتتۇرا دەرىجىلىك ھەربىي ئەمەلدار ئىدى. 

ئۇرۇش قىلىۋاتقان دۆلەتلەر دەۋرىدە، شاۋۋېي (校尉) ئۇنۋانى رەسمىي بېكىتىلگەن ھەربىي ئوفېتسېرغا ئايلانغان. چىن ئارمىيىسىدە، شاۋۋېي ئوتتۇرا دەرىجىلىك ئوفېتسېر بولۇپ، «شياۋ» (校) غا قوماندانلىق قىلغان. خەندەن ئۇرۇشىدا، ۋاڭ لىڭنىڭ ناچار ئىپادىسى بەش شاۋنىڭ يوقىلىشىغا سەۋەب بولغان.

校尉在战国时期已成为正式编制内的武官。秦国军队中的校尉为统领一「校」的中级军官。邯郸之战中王陵战不善,亡五校。

 西汉 
沿袭秦朝，为中级军官，高級將軍(享有開府置官之權，位上卿)的屬官。

另一類則是漢武帝時在镇守长安的北军中置中垒、屯骑、步兵、越骑、长水、胡骑、射声、虎贲八校尉，分统禁军，秩二千石、位次诸将军。

 中垒校尉：掌北军垒门内，外掌西域，统领八校。
 屯骑校尉：掌重骑兵部队。
 步兵校尉：掌上林苑门屯兵。
 越骑校尉：掌轻骑兵部队。
 长水校尉：掌驻扎在长水、宣曲的由匈奴等胡人组成的骑兵。
 胡骑校尉：掌驻扎在池阳由匈奴（部族与长水校尉所辖不同）等胡人组成的骑兵，根据属兵情况，并不常置。
 射声校尉：掌禁军（羽林军）中的弓箭手部队。
 虎贲校尉：掌战车部队。

此外另置城门校尉，统领京师各门屯卫，分八屯。在西域、西南等少数民族地区的驻军长官也称校尉，如驻西域的戊己校尉、驻秦隴鎮守羌族地帶的护羌校尉等。

汉武帝时，名将霍去病在受将军职前曾因战功被封为骠姚校尉，时年仅十八岁。

 东汉 
东汉改设五校尉，继续统领宿卫兵，秩比二千石，官高职显，很多由皇族和亲信担任。

 北门中侯，掌监五校尉
 屯骑校尉，初年曾改名为骁骑校尉，但很快复原。
 越骑校尉，初年曾改名为青巾左校尉，但很快复原。
 步兵校尉，名称如旧，但都城到了雒阳后的实际职权变化不明。
 长水校尉，并入了西汉胡骑校尉所属。
 射声校尉：并入了西汉虎贲校尉职属。

城门校尉继续执掌雒阳十二城门。

到汉末灵帝曾经特设西园八校尉，掌管京師附近的兵权。

但此时随着军权分散，各地诸侯并起，校尉的名号开始多见，如骁骑校尉（曹操）、折冲校尉（袁术、孙策、夏侯惇）、鹰扬校尉（曹洪）等，而地位则居于越来越多的各中郎将之下。

在北方等少数民族地区的驻军长官也称校尉，护羌校尉、护乌桓校尉等。

 魏晋以后 
汉朝以后，基本效仿东汉五校建制，不过校尉的地位日渐低落。西晋时沿袭曹魏，有乌桓校尉和东夷校尉，分别专门管理北方与幽州一带、和东北方向的少数民族事务的武官。泰始十年（274年）幽州东部的遼東地區从幽州分出，設置平州。东夷校尉顺理成章地专门管理东北与平州一带少数民族地区的军官。

東晉時，亦設立有平羌校尉一職。多由仇池公兼領之。

隋唐时期定例为軍人散官低品官号，明清尊称卫士為「校尉」，校尉已经变成士兵了。

 现代歧义 
在世界各國現代軍銜中，“校尉”一词可用作「校官」與「尉官」之合稱，有大校、上校、中校、少校，上尉、中尉、少尉等等。