تاماق تىزىملىكىنىڭ ئۇيغۇرچىسى

تاماق تىزىملىكىنىڭ ئۇيغۇرچىسى

بۇ تېما بەلكىم كۆپلىگەن تورداشلارغا غەلىتە تويۇلغان بولۇشى مۇمكىن، بىراق، چوڭ – كىچىك ئاشپۇزۇللارغا كىرگىنىمىزدە دائىم كۆرۈپ تۇرىدىغان تاماق تىزىملىكى ۋە ئاشخانىلاردىكى مۇلازىملارنىڭ ئاغزىدىن چىقىۋاتقان تاماقلارنىڭ ئىسىملىرىنى ئاڭلىغىنىمىزدا،سەل – پەللا دېققەت قىلساق، تىلىمىزغا نىسبەتەن ئازىراق مەسئولىيەت تۇيغۇمىز بولغانلا بولسا، كۆڭلىمىزنىڭ بىر يەرلىرى بىرقانداق بولماي قالمايدۇ.مەسىلە شۇ يەردىكى، بىز كۆپىنچە ھاللاردا كۆڭلىمىز بىرقانداق بولسىمۇ<< بوپتىلا >> دەپ ئارتۇقچەئويلاپ كەتمەيدىغان، مېنىڭ ئىشىم ئەمەسقۇ بۇ،- دەپ يۈرۈۋېرىدىغان ھالەتنى شەكىللەندۈرۈۋالدۇق.ئەمەلىيەتتە ئازىراق ئەخلىمىزنى ئىشلەتسەكلا كۆڭلىمىزنى غەش قىلىدىغان مەسىلىلەرنى ھەل قىلغىلى بولىدىغانلىقىنى، ھېس قىلالمايمىز ياكى ھېس قىلساقمۇ ئازىراق ئەمەلىي ئىش قىلىشتىن باش تارتىمىز. بۇنىڭ بىلەن كېيىنكى ئەۋلادلىرىمىزغىمۇ بىرقاتار غەشلىكلەرنى قالدۇرۇپ كېتىدىغىنىمىزنى ئويلىمايمىز. بىزدە نۇرغۇن ئىشلاردىن يامانلايدىغانلار بار.نۇرغۇن ئىشلارغا كۆڭۈل بۆلۈپ ئۇلۇغ گەپلەرنى قىلىدىغانلار بار، بىراق ئەمەلىي ئىش قىلىدىغانلار بەكلا ئاز. شۇڭا مەن بۇ يەردە ئۆز ئىقتىدارىمنىڭ يېتىشىچە بىر ئويغۇرچە تاماق تىزىملىكى يېزىپ چىقىشنى ئويلىدىم ھەم ئاقكۆڭۈل كەڭ تورداشلار بىلەن بۇ ئەمگەكنى بىرگە قىلسام چوقۇم مۇۋاپپىقىيەت قازانغىلى بولىدىغانلىقىنى، بارا بارا جەمئىيەتتە تاماقلارنى ئۇيغۇرچە ناملار بىلەن ئاتاشنى قولغا كەلتۈرگىلى بولىدىغانلىقىنى ھېس قىلىپ بۇ تىزىملىكنى يوللىدىم. بۇ ئەلۋەتتە توغرا، تولۇق، مۇكەممەل ئەمەس، كەڭ تورداشلار بۇنى تۈزەتسە، كام جايىنى قوشسا،بارا – بارا مۇكەممەللەشسە چوقۇم كۆزلىگەن مەقسەتكە يەتكىلى بولىدۇ دەپ قارىدىم.

ئۇنداقتا مەن دەسلەپتە بىلگىنىمچە باشلاي، قالغىنىنى <<كۆپنىڭ ئەقلى كۆپ >> دېگەندەك ھەمكارلىشىپ داۋاملاشتۇرارمىز.دوستلارنىڭ ياردىمىنى ئايىماي ئەمگەك قوشۇشىنى ئۈمۈد قىلىمەن.

ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى—————–زامانىمىزدىكى ئاتىلىشى

پىلتە قۇيماق———————– يۇتىياۋ

شوۋىگۈرۈچ———————— شىپەن

شورپىلىق سۇيۇقئاش —————تاڭمىيەن

قاتلىما ھورنان———————يوتازا

تۈگرە ——————————بەنشىر، جۇۋاۋا

ئۈزۈپ تاشلىغان سۇيۇقئاش——– خۇيمىيەن

چۈچىمەل شورپا گۆش ————– سۈەنتاڭرۇ

گۆشلۈك لەغمەن——————- گۇيرۇ لەغمەن

يۈرۈشلۈك گۈرۈچ تامىقى ———–تاۋسەن مىپەن

قورۇما مارجان چۆپ ————–دىڭ دىڭ سومىيەن

ئۈزۈپ تاشلىغان قورۇما چۆپ ——پەرمەن سومىيەن

قورۇما لەغمەن ——————— لەغمەن سومىيەن

ئاچچىق قورۇما لەغمەن————-گەنبىيەن سومىيەن

مۇچ توخۇ قورۇمىسى —————-لازىجى

مۇچ گۆش قورۇمىسى—————- لازىرۇ

ساڭراۋقۇلاق گۆش قورۇمىسى ——– مور ساۋرۇ

كۈنجۈتلۈك يەرمەدىكى قورۇمىسى —-زىما موگو

غولپىياز تاشلىق قورۇمىشى ———— سۇڭباۋ جىجىڭ

چوڭ تەخسىلىك قوي گۆشى قورۇمىسى ——- داپەنياڭرۇ

چوڭ تەخسىلىك توخۇ قورۇمىسى ——–داپەنجى

ئاش سۈيى ـــ……………. مەنتەڭ

خالتىغا قاچىلىۋېلىش ـــ …داباۋ قىلىۋېلىش

بەرەڭگە قۇرۇمىسى—-تۇدۇسىر

تاماق ماڭسۇن …… (ئا فەن زو ،ما فەن زو )يەنى ،لەغمەن زو،خۇيمەن زو،سومەن زو….

بىر چوڭ ،بىر كىچىك…. يى دا، يى شو….

سۇيۇقئاش…. تاڭفەن

تاماق(سەي) بۇيرىتامسىلەر ….دىڭ سەي قىلامسىلەر

ئايرىم خانىغا مەرھەممەت ….بوشاڭغا كىرەيلى …

يەلقازان شورپىسى – – – – – – خوگو

تاللىما تاماق——– – – – – زىجۇسەن

ناشتىلىق———— – – – – – زاوۋسەن

قۇمقازان ئېشى—— – – – – – ساگو

كالا گۆشى ئۈگرىسى———– نىيۇرۇمىيەن

قورۇلغان گۈرۈچ تامىقى ——- ساۋمىفەن

گۆش كومىلىچى شورپىسى —— ۋەنزىتاڭ

تۇرۇپ قەلەمچىسى ———- —————لوبوسىر

سوغۇق كالا گۆشى توغرامچىسى ———– لىياڭبەن نۈيرۇ

يەر ياڭىقى مېغىزى ————————- خۇاسىڭمىي

ئارلاشما قورۇما ———— ————– دازاخۇي

سېرىقئاش كاۋاپ ———— —————خۇئاڭمىيەن كاۋرۇ

تەرخەمەك توغرامچىسى —— خاڭگا دەن

كەرەپشە گۆش قورۇمىسى ————– چىڭسەيرۇ

تەرخەمەك تۇغرامچىسى —————– خاڭگادەن

سوغۇق سەي……… لاڭسەي(لىياڭسەي)

قوي پاچىقى قورۇمىسى ————- خۇلا ياڭ تۈي

غولپىياز گۆش قورۇمىسى ———— سۇڭباۋرۇ

خام كۆكتات ئارلاشمىسى —————- لاۋخۇسەي

ھورنان ——————- موما

زەللە قىلىۋېلىش ___داباۋ قىلىۋېلىش

قورۇما بىلەن ھورنان ———— سەي موما

قىزارتىپ قورۇلغان بېلىق ————— خۇڭ شاۋ يۈ

ئاچچىق قورۇلغان ئۇزۇنماش —————— گەنبىيەن دۇجىر

يېسىۋېلەك گۆش قورۇمىسى ————– بەيسەي پىنتاۋرۇ

ماش ئۇيۇتمىشى قورۇمىسى ————– دۇپۇ سەي

نىپىز جىلتىلىك مانتا——- باۋاپى باۋزا

بولاق مانتا ———-فامىيەن باۋزا

قىزارتىپ قورۇلغان پىدىگەن————- خۇڭشاۋ چېزى

تۇخۇم شورپىسى —————- جىدەن تاڭ

قورۇما —————- سەي

كۆكتات ————– سەي

كۈدە —————– جۇسەي

كەرەپشە ————– چىڭسەي

پىدىگەن ————— چەيزە

كۆكمۇچ ———————– كۆك لازا

قىزىلمۇچ ———————— قىزىل لازا

يېسىۋېلەك( يېسە بېلەك) ——— بەسەي

كاللىۋېلەك( كاللا بېلەك) ——— كاللەك بەسەي

بەرەڭگە ————— ياڭيو

يۇمغاقسۈت———– شىاڭسەي

ماش ئۈندۈرمىسى ————– دۇيا