ئامۇ دەرياسى

-ئوڭدا
-سولداپەنج دەرياسى
قىزىلسۇ دەرياسى
سۇرخان دەرياسى
زەرەڧشان دەرياسىئۇزۇنلۇقى2,400 كلومېتر (1,491 مىل)ھاۋزاسى534,739 كم2sup>2</sup> ئېقىمى (ئوتتۇرىچە)2,525 مېتر3/سىكونت300px|center

ئامۇ دەريا (تۈركمەنچە: Ceyhun, Amıderya، ئۆزبېكچە: Amudaryo، ڧارسچە: آمودریا; Âmudaryâ)، تاجىكچە: Амударё، پەشتۇنچە: د آمو سيند‎؛ də Āmú Sínd) ، مەركەزىي ئاسىيانىڭ ئەڭ ئۇزۇن دەرياسى بولۇپ، جەيھۇن دەپمۇ ئاتىلىدۇ. تارىختا لاتىنلەرچە ئوكسۇس (Oxus) دەپ ئاتالغان دەريادۇر. شەرقتە ۋاخان دەرياسى ۋە پەنجاب دەرياسىدىن ئوزۇقلىنىپ، غەربىي شىمالغا قاراپ ئاقىدۇ ۋە ئاڧغانىستان، تۈركمەنىستان، ئۆزبېكىستان ھۇدۇدلىرىدىن كېچىپ ئاخىرىدا ئارال دېڭىزىغا قويىلىدۇ. قەدىمدە ئىران ۋە تۇران ئاراسىدىكى بۈيۈك چېگرا دەپ قارالغان.B. Spuler, Āmū Daryā, in Encyclopædia Iranica, تور ئۇلىنىش., 2009

 شەكىللىنىشى 
ئاڧغانىستاندا جەنۇبىي پامىردىن پامىر ۋە پەنج دەريالىرى نامى بىلەن باشلىنىدۇ. تېخىمۇ شىمالدا قىرغىزىستاندىن باشلانغان قىزىلسۇ دەرياسى تارمىقىنىڭ قوشىلىشىدىن كېيىن جەيھۇن دەپ ئاتىلىدۇ. تاجىكىستان بىلەن شەرقىي شىمالىي  ئاڧغانسىتاننىڭ چىگراسى شەكىللەندۈرگەندىن سوڭرە كەڭ بىر دېلتا بىلەن ئارال كۆلىگە قويىلىدۇ. پەنج ۋە پامىر تارماقلىرىدىن ھېسابلانغاندا 1415 كلومېتر، لېكىن شەرقىي پامىردىن توغۇلغان ئەڭ ئۇزۇن قولى بولغان دەيايى ۋاھجىرنىڭ مەنبەسىدىن ھېساپلانغاندا ئۇزۇنلۇقى 2540 كىلومېترغا ئۇلىشىدۇ.

 قاراڭ 
 سىر دەريا
 ماۋەرائۇننەھر
 دۇنيادىكى ئەڭ ئۇزۇن دەيالار

 مەنبەلەر 

تۈر:دەريالار
تۈر:مەركەزى ئاسىيا