ئوق دۆلەتلەر

ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر يېشىل (پېئورل خاربور ھۇجۇمىدىن كېيىن قوشۇلغانلار ئوچۇق يېشىل)، ڧاشىت دۆلەتلەر كۆك (ئىشغال ۋە بېسۋىلىنغان دۆلەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ) ۋە بىتەرەپ دۆلەتلەر كۈلرەڭ ئىپادىلەنگەن.
link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت: Second_world_war_europe_1941-1942_map_en.png|thumb|250x250px|1941 -1942 يىللاردىكى ياۋروپا
ئوق دۆلەتلەر (گېرمانچە:Achsenmächte، ئىتالىيەچە:Potenze dell'Asse، ياپونچە: 枢軸国 Sūjikukoku)، ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدا ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر لاگىرىغا قارشى ئاساسلىق گېرمانىيە، ئىتالىيە ۋە ياپونىيەنىڭ بۇنىڭدىن باشقا ھونگىرىيە، رومانىيە، بۇلغارىيە، ڧىنلاندىيە، مۇستەقىل كرودىيە، ۋىكي ڧرانسىيسى، ئالبانىيە، ئېڧىئوپىيە، مانجۇرىيە، تايلاند، بېرما، ھىندىستان، ڧىللىپىنلەر ۋە ئىراق قاتارلىقلار تەشكىل قىلغان بىرلىك. شۇنداقلا ئىران شاھى رىزا پەھلېۋىي گېرمانىيە تەرەپتارلىقىنى ئىزھار قىلغان. ئىسپانىيە بولسا ئوق كۈچلەرنىڭ تەرەپتارى سۈپىتىدە قالغان.

ئوق سۆزى، (ئىنگ:Axis) بۇ ئىتتىپاقنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن تۇنجى قېتىم ڧاشىست ھونگىر رەھبەر گيۇلا گۆمبۆس تىرىپىدىن قوللىنىلغان. 1936 دا بېنىتو موسسولىنى تەرىپىدىن تۇنجى قېتىم رەسمىي قوللىنىلدى.

 ئوقلارنىڭ ئاساسلىق نىشانلىرى 
 گېرمانىيە: ئادولڧ ھېتلىر، ئەۋۋەلا ئوتتۇرا ياۋروپا، كېيىن شەرقىي ۋە غەربىي ياۋروپانى گېرمانىيە توپراقلىرىغا قوشۇشنى مەقسەد قىلاتتى. ئىككىنچى پىلانى بولسا ئاسىيانى، بولۇپمۇ سوۋېت ئىتتىپاقى ۋە يېقىن شەرقتىكى ئىستراتېگيىلىك نۇقتىلارنى قولغا كىرگۈزۈش ئىدى.
 ئىتالىيە: I. دۇنيا ئۇرۇشىدا مۇرادىغا يېتەلمىگەن ئىتالىيە تار بىر مۇستەملىكە ساھەسى بىلەن سانائىتىنى ئاتقارىشقا تىرىشۋاتاتتى. شۇنداقلا 1. دۇنيا ئۇرۇشىدا ئانتانتا دۆلەتلىرى بىلەن ئىدىيە جەھەتتىن پەرق كۆرۈلگەن ئىتالىيە موسسولىنىنىڭ ڧاشىست سىياسەتلىرى سەۋەبىدىن ياۋروپادا كۆزگە سىغمايۋاتاتتى. ئىتالىينىڭ قەدىم رىم ئىمپېرىيىسىدەك كۈچلۈك بىر دۆلەت بولىشىنى ئارزۇ قىلغان موسسولىنى گېرمانىيە بىلەن يېقىنلىشىپ ئوق دۆلەتلەر گۇرۇھىا ئۇرۇشقا كىرگەن. ئىتالىيە؛ شىمالىي ئاڧرىقا ۋە بالقانلاردا ئىلگىرلىگەنىدى.
 ياپونىيە: I. دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن گېرمانىيەنىڭ يىراق شەرق مۇستەملىكىلىرى ياپونىيەگە بېرىلگەنىدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە جۇڭگونىڭ بىر بۆلىكىمۇ ياپونىيەنىڭ ھاكىمىيىتىدە ئىدى. پەقەت بۇ قەدەر مۇستەملىكىمۇ تېز سۈرەتتە سانائەتلەشكەن ۋە كۈچلەنگەن ياپون ئىقتىسادىنى تويغۇزالمايۋاتاتتى. ئىقتىسادىي مەنپەتلەر ئۈچۈن ئا ق ش بىلەن يېقىنلاشقان ياپونىيە، ئۇرۇشنىڭ پارتىلىشى بىلەن گېرمانىيەگە يېقىنلاشقانىدى. پېئورل خاربور ھۇجۇمى بىلەن ئا ق ش نىڭ ئۇرۇشقا كىرىشىگە سەبەب بولغان.
بۇ ئۈچ ئاساسلىق ئوق دۆلىتىنىڭ سىرتىدا ھونگىرىيە، رومانىيە، ڧىنلاندىيە ۋە بۇلغارىيەگە ئوخشىغان دۆلەتلەر يېڭى توپراق قازىنىش ۋە كونا دۈشمەنلىرىدىن ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن ئوق دۆلەتلەرگە قوشۇلغان.

 ئوق دۆلەتلەرنىڭ تېزىملىكى 
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_German_Reich_(1935%E2%80%931945).svg|border|22x22px ناتسېس گېرمانىيە
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Italy_(1861-1946).svg|border|22x22px ئىتالىيە قراللىقى
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Japan.svg|border|22x22px ياپون ئىمېرىيىسى
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Finland.svg|border|22x22px ڧىنلاندىيە
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Philippe_P%C3%A9tain,_Chief_of_State_of_Vichy_France.svg|border|22x22px ۋىكي ڧرانسىيىسى
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Hungary_1940.svg|border|22x22px ھونگىرىيە قراللىقى
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag of the Romanian Army (1940–1947).svg|border|22x22px رومانىيە قراللىقى
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Naval_Ensign_of_Bulgaria_(1878-1944).svg|border|22x22px بۇلغارىيە قراللىقى
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Croatia_Ustasa.svg|border|22x22px مۇستەقىل كرودىيە دۆلىتى
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Albania_(1939).svg%E2%80%8E|border|22x22px بۈيۈك ئالبانىيە
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Ethiopia_(1897-1936;_1941-1974).svg%E2%80%8E|border|22x22px ئېڧىئوپىيە
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Manchukuo.svg|border|22x22px مانجۇرىيە
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Thailand.svg|border|22x22px تايلاند
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Burma_flag(1943).gif|border|22x22px بېرما
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_the_Mengjiang.svg|border|22x22px موڭغۇل ئاپتونوم ھۆكۈمىتى
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Iraq_1924.svg|border|22x22px ئىراق قراللىقىYoung, Sh.: 7Mackenzie, Sh.: 101
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_First_Slovak_Republic_1939-1945.svg%E2%80%8E|border|22x22px سلوۋاكىيە
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Serbia_(1941%E2%80%931944).svg|border|22x22px سېربىيە
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_Montenegro_(1905-1918_&_1941-1944).svg%E2%80%8E|border|22x22px قاراتاغ
 link=https://tr.wikipedia.org/wiki/ھۆججەت:Flag_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg%E2%80%8E|border|22x22px يوگوسلاۋىيە قراللىقى

 مۇناسىۋەتلىك ماددىلار 
 ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر
 II. دۇنيا ئۇرۇشى

 مەنبەلەر