بالزاك

<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> 

 بالزاك (Honoré de Balzac 
فرانسۇزچە "ئونوغې دۆ بالزاك" دەپ ئوقۇلىدۇ)كەسپى 
 يازغۇچى، 
 درامماتورگ،
 مۇخبىر، 
 باسمىچى،
 ئوبزورچى تۇغۇلغان ۋاقتى  1799-يىل 20-مايتۇغۇلغان يېرى  تۇرۋاپات بولغان ۋاقتى'  1850-يىل 18-ئاۋغۇستۋەتەنداشلىقى   فرانسۇزئىجادىيەت تىلى   فرانسۇزچەئىجادىيەت ئۇسلۇبى 
 رىئالىست،
 پەلسەپىۋى،
 فانتازىيەلىك،
 رومانتىك
فرانسىيەنىڭ ئەڭ داڭلىق كىلاسسىك ئەدەبىيات يازغۇچىلىرىدىن بىرى بولغان بالزاكنى بىلمەيدىغان ئۇيغۇر بولمىسا كېرەك. 1799-يىلى 5-ئاينىڭ 20-كۈنى پارىژغا يېقىن تۇر شەھرىدە تۇغۇلغان بۇ فرانسىيەلىك يازغۇچى 1850-يىلى، 8-ئاينىڭ 18-كۈنى پارىژدا ئۇ دۇنياغا سەپەر قىلغان.ھاياتىدا يازغۇچىلىق، دىرامماتورگلۇق، مۇخبىرلىق، باسمىچىلىق ۋە ئوبزورچىلىق بىلەن شۇغۇللانغان بالزاك فرانسىيە ئەدەبىياتىدا ئەڭ كۆپ رومان يازغان، ئەڭ مول-ھوسۇللۇق بىر يازغۇچى ھېساپلىنىدۇ. بارلىق رومانلىرى جەمئى 91 پارچە بولۇپ، "ئىنسان كومىدىيىسى" نامىدا تونۇلغان. 

سالامەتلىكىنىڭ ناچارلىقىغا قارىماي، تىنماي ئىشلەيدىغان بالزاك، سالغان مەبلەغلىرىدىن گەدەنگىچە قەرزگە بوغۇلۇپ، قەرز ئالغان ئادەملىرىدىن شەھەرمۇ-شەھەر ئوخشىمىغان ئىسىملار بىلەن قېچىپ، نۇرغۇن ئاياللار بىلەن ئارىلىشىپ، ئاخىرى 1850-يىلى گراف ھانىسكا بىلەن توي قىلغان.

پارىژدا بالزاكنىڭ ھۆرمىتىگە قۇرۇلغان "بالزاك ئۆيى" مۇزىيخانىسىمۇ بار.

 تەرجىمىھالى 

بالزاك تۆت بالىلىق ئۆيدە بالىلارنىڭ ئەڭ چوڭى بولۇپ، دادىسى بىر ساناتورىيەنىڭ مەمۇرى خادىمى ئىدى. بالىلارنىڭ ئىچىدە سىڭلىسى لور بىلەن مۇناسىۋىتى ئالاھىدە يېقىن بولۇپ، لور ئۇنىڭ ئىجادى ھاياتىنى ئىزچىل قوللاپ كەلگەن. بالزاك ئۆلۈپ كەتكەندىن كىيىن، لور ئۇنىڭ تەرجىمىھالىنى يېزىپ ئېلان قىلغان.

1814-يىلىغا قەدەر، بالزاك تۇر ئەتراپىدىكى ياتاقلىق تولۇقسىز مەكتەپلەردە ئوقۇغان. 1815-يىلىدىن ئېتىبارەن، پارىژنىڭ مارە مەھەللىسىدىكى ياتاقلىق تولۇق ئوتتۇرا "شارلىمانىيە"گە ئوقۇشقا كىرگەن. بالزاكنىڭ دادىسى بەرنار فرانسوۋا بالسا پارىژدىكى بىر ھەربى مەكتەپنىڭ مەمۇرىيەت بۆلۈمىنىڭ باشلىقلىقىغا ئۆستۈرىلىدۇ ۋە بالزاك ئائىلىسى پارىژغا كۆچۈپ كىرىپ، مارە مەھەللىسىدىكى ئىبادەتخانا كوچىسىغا ئورۇنلىشىدۇ.

1816-يىلى، 11-ئايدا، بالزاك سوربون ئۇنىۋېرسىتى قانۇن فاكۇلتېتىغا ئوقۇشقا كىرىدۇ. دادىسىنىڭ مەسلىھەتى بىلەن، بۇ ئۈچ يىللىق تولۇق كۇرس ئوقۇشىنى ئوخشاش ۋاقىتتا بىر قانۇن مەسلىھەتچىلىكى كابىنتىدا پىراكتىكا بىلەن ئۆتكۈزىدۇ.

 ياشلىقىدىكى ئەسەرلىرى 1822-1827 

سوربوندا قانۇن ئوقۇۋاتقان بالزاك پەلسەپە ۋە ئەدەبىيات دەرسىگىمۇ قاتنىشىدۇ. ۋە ئۆزىنىڭ قانۇندىن بەكرەك ئەدەبىياتقا قىزىقىدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ. بالزاكنىڭ ئاتا-ئانىسى ئۇنى پارىژدا يېزىقچىلىقىغا قويۇپ، ئۆزلىرى ئىقتىسادى جەھەتتىن، پارىژنىڭ چىقىمىنى كۆتۈرەلمىگەنلىكىدىن، پارىژ سىرتىغا كۆچۈپ كېتىدۇ.لېكىن تۇنجى يازغان شېئىرى تراگىدىيىسى ياخشى باھاغا ئېرىشمەيدۇ.

شۇندىن كىيىن، بالزاك رومانچىلىققا بېرىلىدۇ. باشتا يازغان ئىككى رومانى تازا ياخشى چىقمىغان بولسىمۇ، لېكىن ناھايىتى تېزلا شۇ دەۋرگە ماس كېلىدىغان يېزىقچىلىققا ئوبدان كىرىشىدۇ ۋە بۇ چاغلاردا يوشۇرۇن ياكى ئەدەبى تەخەللۇس بىلەن خېلى كۆپ رومان ئېلان قىلىدۇ.

تارىخى رومانچى ۋالتىر سكاتنى ناھايىتى چوڭ بىلىدىغان بالزاك مەلۇم مەزگىل شۇ ئۇسلۇبتا ىرومانلار يازىدۇ. كىيىن بولسا، ياشلىقىدىكى يېزىقچىلىق ھاياتى ۋە يازغان رومانلىرىنى ئۆزى قاتتىق تەنقىد قىلىدۇ ۋە "ئەدەبى ئەخلەت" دەپ ئاتايدۇ. لېكىن كىيىنكى دەۋرلەردە، "بالزاكنىڭ ياشلىقىدىكى ئەسەرلەر" ئالى مەكتەپ ئوقۇتقۇچىلىرىنىڭ قىزىقىشىنى قوزغايدۇ ۋە ئۇنىڭ كىيىنكى مەزگىلدىكى "ئىنسان كومىدىيىسى" بىلەن ئالاقىسى بارلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.

 تۇنجى مەغلۇبىيەت ۋە تۇنجى غەلىبە 

ياشلىقىدىكى ئەسەرلىرىنى ئېلان قىلىشى ناھايىتى تەسكە توختىغان بالزاكنى شۇ چاغلاردا بىردىبىر قوللىغان كىشى لور دۆ بەرنى ئىسىملىك، ئۆزىدىن 20 ياش چوڭ ئايال بولۇپ، ئۇنىڭغا ھەم ئانىلىق ھەم ئاشنىلىق مۇھەببىتى بېرىدۇ. 1826-يىلى بىرلىشىپ ئىشلىگەن شېرىكلىرى تەرىپىدىن تاشلانغان بالزاك 16 مىڭ فرانكلىق قەرزگە بوغۇلىدۇ. بۇنىڭغا قارىماي، يەنە دەرھال باشقىلار بىلەن بىرلىشىپ، بىر ئەدەبى فوند قۇرىدۇ، لېكىن قاتتىق مەغلۇپ بولىدۇ. قەرز 100 مىڭ فرانكغا يېتىدۇ.

بۇ ھالاكەتلەردىن كىيىن، بالزاك يەنە قايتىدىن ئىجادىيەتكە كىرىشىدۇ. 1829-يىلى، "توي پسخولوگىيىسى" رومانى قىزغىن قارشى ئېلىشقا ئېرىشىدۇ. غەلىبە ئۇنىڭغا يۈزلىنىدۇ. بۇ پەقەت ئىشنىڭ بېشى ئىدى. بالزاك فرانسۇز ئەدەبىياتىدىكى ئەڭ مول-ھوسۇللۇق يازغۇچىنىڭ بىرىدۇر. ئۇزۇن ئۆتمەيلا، ئۇ داڭلىق كىشىگە ئايلىنىدۇ.

رىئالىزىمچىلىقىغا قارىماي، كاستېرىس خانىشىنىڭ تەسىرى بىلەن، بالزاك شاھىزىمچى (پادىشاھلىق تۈزۈمچى)بولۇپ، 1832-يىلى، "ئىسلاھاتچى" ژورنىلىدا ئۆزىنىڭ شاھىزىمچى ۋە كاتولىكلىق ئىدىيەسىنى ئىپادىلەيدۇ ۋە ئەسلىدىكى كۆز-قاراشلىرىنىڭ دەل ئەكسىچە، سىياسى ۋە دىندار بىر ئورگاننىڭ جەمىيەتتە ھۆكۈم سۈرىشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.

1833-يىلى ئۇنىڭ ھەۋەسمەنلىرىدىن بولغان پولشالىق گراف خانىم ھانىسكا بىلەن تونۇشىدۇ ۋە 17 يىللىق چوڭقۇر دوستلۇق ئورنىتىدۇ. كىيىن ئۇنىڭ ھانىسكاغا يازغان بارلىق خەتلىرى كىتاپ قىلىپ بېسىلىدۇ.

 ئىنسان كومىدىيىسى 

"گورىيو ئاتا" رومانى شۈبھىسىزكى "ئىنسان كومىدىيىسى"نىڭ ئاساسىنى سالغان ئەسەر ھېساپلىنىدۇ. بۇ رومانغا كەلگەندە، بالزاك ئۆزىنىڭ ئۇسلۇبىنى تېپىۋالغان ئىدى. "ئىنسان كومىدىيىسى" نىڭ بەدىئى ئالاھىدىلىكىدىن بىرى، پېرسوناژلارنىڭ قايتا پەيدا بولۇشى ۋە "ئارخىپقا رىقابەت" ئېلان قىلىشتۇر. يەنى مۈمكىن قەدەر كۆپ پېرسوناژ يارىتىش ۋە ئۇلارنىڭ ھەر بىرىنىڭ پۈتۈن ھايات تارىخىنى يېزىپ چىقىش ئىدى.

1837-يىلى، بارلىق ئەسەرلىرى يىغىلىپ، "جەمىيەت تەتقىقاتلىرى" دېگەن نامدا ئېلان قىلىنىدۇ ۋە 1841-يىلى، دانتېنىڭ "ئىلاھى كومىدىيە"دىن ئىلھاملىنىپ، قايتىىدىن "ئىنسان كومىدىيىسى" نامىدا ئېلان قىلىدۇ.

بالزاك يەنە يازغۇچىلارنىڭ ھەق-ھوقۇقى ئۈچۈن تىرىشىدۇ. ئۇنىڭ "19-ئەسىر يازغۇچىلىرىغا خەت" ناملىق مەكتۇپىدا مۇنداق دەيدۇ: "قانۇن يەرنى قوغدايدۇ، شەخسلەرنىڭ مۈلكىنى قوغدايدۇ. لېكىن تەپەككۈر قىلىدىغان شائىرنىڭ ئەسىرىنى مۇسادىرە قىلىدۇ". 1838-يىلى، ۋىكتور ھىيوگو، ئالېكساندىر دىيۇما ۋە ژورژ سانلار بىلەن "قەلەمكەشلەر جەمىيىتى" نى قۇرۇپ چىقىدۇ ۋە ئاپتورلارنىڭ ئەخلاقى ھوقۇقى، قانۇنى ۋە ئەسەر ھوقۇقى پايدىلىرىنى قوغداشنى مەقسەت قىلىدۇ.1839-يىلى جەمىيەتنىڭ رەئىسلىكىگە سايلىنىدۇ.

 ئۆمرىنىڭ ئاخىرى ۋە ئۆلۈمى 

1847-يىلىدىن 1948-يىلىغا قەدەر، بالزاك ئوكرائىنادا، گراف ھانىسكانىڭ تۇرالغۇسىدا دەم ئالىدۇ. كېسەلدىن بارغانسېرى ئۆزىنى ئالالمايۋاتقان بالزاك، 1850-يىلى، گرافقا ئۆيلىنىدۇ ۋە ئەر-ئايال پارىژغا ئورۇنلىشىدۇ. ئۈچ ئايدىن كىيىن، 18-ئاۋغۇست، كېچە سائەت 11 يېرىمدا، قاتتىق ئىشلەش ۋە ھەددىدىن ئارتۇق قەھۋە ئىچىش بىلەن ھاياتىدىن ئايرىلىدۇ. ئۇنىڭ جەسىتى پارىژدىكى داڭلىق قەبرىستان "ئورۇندۇق ئاتا (فرانسۇزچە پەخ لا شەز)"غا دەپنە قىلىنىدۇ.

يازغۇچىنىڭ ئۆلۈمىدىن كىيىن، گراف ھانىسكا تېخى ئېلان قىلىنمىغان بىر قانچە رومانىنى ئېلان قىلدۇرىدۇ.

 بالزاك ۋە ئاياللار 

بالزاك ھاياتىدا نۇرغۇن ئاياللار بىلەن ئارىلاشقان. ئۇلارنىڭ ئىچىدە، لور دۆ بەرنى ۋە مارى دۈ فرەسنىدىن باشقىلار بىلەن بولغان مۇناسىۋەتتە، پۈتۈنلەي دېگۈدەك ئاياللار بالزاكنى قوغلاشقان. بەزىلىرى "ھەۋەس ۋە ماختاش" شەكلىدىكى مەكتۇپلىرى بىلەن يېقىنلاشسا، يەنە بەزىلىرى توختىماي تەكلىپنامە ئەۋەتىش ئارقىلىق يازغۇچىنى ئۆزلىرىگە تارتقان.

بالزاك "ئىنسان كومىدىيىسى"دىكى باش ئايال قەھرىمانلارنىڭ ھەممىسىنى ئۆزى ئارىلاشقان بۇ ئاياللاردىن ئالغان. بۇ ئاياللارنىڭ ئىچىدە يەنە بالزاك بىلەن دەۋرداش، داڭلىق ئايال يازغۇچى ژورژ سانمۇ بار ئىدى.

 بالزاك ئەسەرلىرى تىزىملىكى 

 ئىنسان كومىدىيىسى 

 ئەخلاق ئىزدىنىشلىرى 

 شەخسى تۇرمۇش كارتىنىلىرى 

 مۆشۈكنىڭ ئۆيى، 1830
 تامغا تانسىسى، 1830
 پۇل، 1830
 قىساس، 1830
 فىرمىيانى خانىم، 1832
 قوشما ئائىلە، 1830
 ئائىلە تىنچلىقى، 1830
 ساختا ئاشنا، 1842
 ئاياللار ھەققىدە ئىزدىنىش، 1831
 ئالبېرت ساۋارۇس، 1842
 نىكاھلىق ئىككى ياش قىزنىڭ خاتىرىسى
 ھاۋا ئانىنىڭ قىزى
 تاشلىۋىتىلگەن ئايال، 1833
 ئانارلىق
 خەۋەر، 1833
 گوبسەك، 1830
 ئاياللار ھەققىدىكى يەنە بىر ئىزدىنىش، 1839-1842
 30 ياشلىق ئايال، 1834
 توي توختامى، 1835
 دىنسىزنىڭ نامىزى، 1836
 بىياترىكىس، 1839
 بۈيۈك بىرىتەش دېڭى، 1831
 كەمتەر ئوماق، 1844
 ئونورىن، 
 ھاياتتىكى دەسلەپكى باسقۇچ، 1844

 پروۋەنىس تۇرمۇش كارتىنىلىرى 

 ئۈرسۈل مېرۇئې
 يىۋەىنى گرانتې، 1833 (ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلىنغان)
 پىيىرەت
 تۇرنىڭ پوپى، 1832
 بېلىقچى قىز، 1834
 ئوغۇل بالىنىڭ ئىشى، 1842
 گودىسسار ئەپەندى، 1843
 ۋىلايەتنىڭ گۈلى
 ۋادىدىكى گۈلسامساق، 1836
 يوقالغان خىياللار، 1836-1843 (بىرىنچى توم: ئىككى شائىر 1834، ئىككىنچى توم: پروۋەنىسلىك بىر ئۇلۇغ ئادەم پارىژدا 1839، ئۈچىنچى توم: ئەۋ ۋە داۋىد 1843)

 رىقابەت 

 قېرى قىز، 1836
 قەدىمى بۇيۇملار كابىنتى، 1839

 پارىژ تۇرمۇشى كارتىنىلىرى 

 ئون ئۈچ كىشىنىڭ ھېكايىسى (بىرىنچى توم: فېراگۈس 1837، ئىككىنچى توم:لاڭژىئە خانىشى 1839، ئۈچىنچى توم: ئالتۇن كۆزلۈك قىز 1835)
 گورىيو ئاتا، 1835 
 فاسىنو كان ،1835
 مايور شابەر ،1835
 سارازىن، 1831
 چەكلەنمە، 1836
 سېزار بروتتونىڭ قىسسىسى، 1837
 نۈسىنگەن ئائىلىسى، 1838
 پىيەر گراسسۇ
 كادىنىيان مەلىكىسىنىڭ مەخپىيىتى
 خىزمەتكارلار ياكى باشلىق ئايال، 1836
 پاھىشىلەرنىڭ گۈللىنىشى ۋە ھالاكىتى، 1846
 سەنئەتچىلەر دۇنياسىدىكى بىر شاھزادە
 تىجارەتچى
 گودىسسار ئەپەندى 2
 ئارتىسلىقىدىن خەۋەرسىز ئارتىسلار

 سىياسى تۇرمۇش كارتىنىلىرى 

 قورقۇنچ ئىچىدىكى بىر ئېپىزود
 بىر چۈشىنىكسىز ۋەقە 
 ز.ماركاس، 
 يېقىنقى زامان تارىخىنىڭ تەتۈرى

 ھەربى تۇرمۇش كارتىنىلىرى 

 شۇئانلار، 1829
 چۆلدىكى ھەۋەس، 

 سەھرا تۇرمۇشى كارتىنىلىرى 

 سەھرا دوختۇرى 
 كەنت پوپى، 
 ۋادىدىكى گۈلسامساق

 پەلسەپىۋى ئىزدىنىشلەر 

 ئازاپ، 1830
 ئەيسا پەيغەمبەر فلاندىرىيەدە
 ئەپلەشكەن مەلمۇت
 تونۇلمىغان ئۇلۇغ ئەسەر، 1830
 مۇتلەقلىقنى ئىزدەپ، 1834-1845
 ماسسىمىلىيا دونى
 گامبارا
 سۈرگۈنلەر، 1831
 لۇئى لامبەر
 سېرافىتا
 قاغىشتەككۈر بالا
 مارانا
 خەير-خوش، 1830
 كونا ئەسكەر
 جاللات
 دېڭىز بويىدىكى پاجىئە
 قىزىل دەڭ
 قېرىماسلىق دورىسى
 ئۇستاز كورنىلىيۇس
 كاتېرىن دۆ مودىسىز ھەققىدە

 تەھلىلى ئىزدىنىشلەر 

 توي فىزىلوگىيىسى
 ئەر-خوتۇنلۇق تۇرمۇشتىكى ئۇششاق دەرتلەر
 ئىجدىمائى تۇرمۇشنىڭ پاتالوگىيىسى (بىرىنچى توم: نەپس تۇرمۇش كېلىشىمى، ئىككىنچى توم: رەسمىيەت نەزەرىيىسى، ئۈچىنچى توم : زامانىۋى ھاياجانلار كېلىشىمى)

 مەنبەلەر 

تۈر:كىشلەر
تۈر:شائىرلار