ئوغۇز ھەمرانىڭ

مەرھۇم شائىر ئوغۇز ھەمرانىڭ تەرجىمھالى 

موللا مۇھەممەت ئوغۇز ھەمرا 1908-يىلى قەشقەر كونا شەھەر ناھىيىسنىڭ تاشمىلىق يېزىسىدا ، 
ھەمرا تۇردى ئائىلسىدە دۇنياغا كەلگەن . 

ئۇ 1925-يىلغىچە ئائىلە تەربىيسى ۋە تاشمىلىق يېزىسىدىكى جورى باي دىگەن كىشىنىڭ دىنىي 
مەكتىپىدە ،قەشقەر شەھرىدىكى چاسا خانلىق مەدىرىسىدە ئوقوغان . 
1925-يىلى سودا كارۋانلىرى بىلەن بىرگە ھىندىستانغا بارغان . 1935-يىلغىچە ھىندىستاننىڭ يىڭى دىھلى شەھىردىكى دارىلفۇنۇندا،ۋە شۇ جايدىكى<< يۇيانى>> دورىخانسىدا تىببىي ئىلىم ئۆگىنىش،دورا ياساش ئىشلىرىنى ئۆگەنگەن .

1935-يىلدىن كىيىن،دېڭىز ئارقىلىق ئىچكىر ئۆلكىلەرگەبېرىپ،نەنجىڭ،شاڭخەي،چۇڭچىڭ، 
لەنجۇ قاتارلىق جايلاردا ،بىلىم ئاشۇرۇش ،دورىگەرلىك ،دوختۇرلۇق،ئوقۇتقۇچىلىق ،تەتقىقات قاتارلىقلار بىلەن شۇغۇللانغان . 
موللا مۇھەممەت ئوغۇز ھەمرا چەتئەللەردە،ئىچكىر ئۆلكىلەردە ،ئىلىم ئۆگىنىش،جاھاننى كۈزىتىش جەريانىدا،ۋەتەننىڭ خاراپ،مىللەتنىڭ نادان،قالاق ھالەتتە،خەلىقنىڭ زۇلۇم ئاستىدا تۇرۋاتقانلىقىغا قاتتىق ئېچىنغان ۋە ئۇنىڭدىن قۇتۇلۇش كىرەكلىكىنى چۇڭقۇر ھىس قىلغان . 
1947-يىلى ئىچكىر ئۆلكىدىن شىنجاڭغا قايتىپ كىلىپ،خەلىقچىللىقنى يولغا قۇيۇش، 
مىللەتلەر تەڭ باراۋەرلىكتە ياشاش،زۇلۇمنى يوقۇتۇش،يولىدا ئەمەلىي ھەركەتلەرنى ئېلىپ بارغان. 
ئۇ بىر خاتىرسىدە ،<< ئۇلۇغ، شان- شەۋكەتلىك مىللىتىمىزنىڭ ئەركىنىلىكىنى،مىللىي ھوقۇق - 
باراۋەرلىكىنى تەلەپ قىلدىم،مىللەتنىڭ سىياسىي،ئىقتىسادىي،مائارىپتىكى تەڭلىك -تەرەققىياتى 
ئۈستىدە ئىزدەندىم،ئاندىن قولۇمغا قەلەم ئېلىپ،مىللەتنى ئويغۇتۇش ئۈچۈن يېزىشقا كىرىشتىم >> 
دەپ يېزىپ قالدۇرغان . 

ئۇ مىللەتنى ئويغۇتۇش،مىللىي تىلنى،مىللىي تاۋارلارنى سۆيۈش قاتارلىق ئەمەلىي ھەركەتلەر 
بىلەن شۇغۇللانغان . 

1948-يىلى ئۈرۈمچىدە نۇرغۇنلىغان ئىقتسادنى سەرپ قىلىپ،يەرلىكتە ئىشلەنگەن ماتا،چەكمەن، 
بەقسەم،شايى،ئەتلەس يەرلىك ماللارنى تۆگىلەرگە ئارتىپ،ناغرا،سۇنايلارنى چېلىپ ، 
مىللى سانائەتنى راۋاجىلاندۇرۇش،مىللىي تاۋارلارنى سېتىۋىلىش بيىچە نامايىش قىلىپ ، 
چەت ئەل ماللىرىغا بايقۇت قىلىشنى تەشەببۇس قىلغان . 

ئۇنىڭ بۇ ھەركىتى ئۈرۈمچىنى زىل-زىلگە سالغان ھەم بۇ توغۇرلۇق ماقالىلەر يېزىلغان . 
ئۇ شىنجاڭنىڭ ئىقتىسادىي ئەھۋالىنى ياخشىلاش توغىرسىدا پىلان-پىروگىراممىلارنى تۈزۈپ ، 
تەكلىپ -پىكىرلەرنى يېزىپ،ھۆكۈمەتكە سۇنغان ھەم خەلىققە ئېلان قىلغان . 
ئۇ يەنە ئاممىۋى سورۇنلاردا،مىللەتنى سۆيۈش، مىللىي تىلنى سۆيۈش ،زۇلۇمغا قارشى تۇرۇش 
توغۇرلۇق نۇتۇق سۆزلىگەن ۋە گىزىت ژۇرناللاردا ماقالە-شېئىرلارنى ئېلان قىلغان . 
موللا مۇھەممەت ئوغۇز ھەمرا، بىر مىللەتپەرۋەر بۇلۇپلا قالماسىتىن يەنە كامالەتكە يەتكەن دوختۇر 
ھەم تارىخچى تىلچىدۇر . 

ئۇ ئەرەپ،پارىس،ئوردو،تۈرك،خەنزۇ،مۇڭغۇل،تىبەت تىللىرىنى پىششىق ئىگەللىگەن . 
ئەرەپ،پارىس،ئوردو يېزىقىدىكى كۆپلىگەن تىببىي كىتاپلارنى ئۇيغۇر تىلىغا تەرجىمە قىلغان . 
ئۇ << تىببىي گۈلدەستە >>،<<ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخى ئەھۋالى>>،<< ئىپتىدائىي دۇنيا تارىخى>> 
،<< جۇڭگو شىنجاڭ تارىخى >>،<< قەشقەر تارىخى >>،<< ئىلى تارىخى >>، قاتارلىق 
ئەسەرلەرنى يازغان . 

شىنجاڭ ئازاد بولغاندىن كىيىن ،يۇرتى تاشمىلىققا قايتىپ كەلگەن ۋە ئۆزىنىڭ بىلىمىنى كۆرسەتكۈچە ،تۈرلۈك تۈمەن پىشكەللىككە دۇچ كەلگەن . 
ئاتا-ئانىسى باي بولغاچقا << پومچىك >> قالپىقى ۋە باشقا قالپاقلارنى ئۈستى-ئۈستىلەپ كىيىپ،كىيىنكى ئۆمىرى ئازاپ-ئوقۇبەت ئىچىدە ئۆتكەن . 
كىشىلەر بىلەن كۈرۈشۈش،سۆزلىشىش مەنئى قىلىنغان . 
شۇنداق بولسىمۇ ،ئۆزىگە بىرىلگەن كىچىككىنە بىر ئېغىز ئۆيدە،خام خىشتىن ئۈستەل ياساپ، 
پۇرسەت تاپسىلا شېئىر ۋە ئەسلىمىلەرنى يازغان . 
ھاياتىنىڭ ئاخىرىدا << ھەسرەت >> نامىلىق شېئرىنى يېزىپ ،پۈتۈن ھاياتىدىكى ئېچىنىشلىق 
كەچۈرمىشلىرىنى خۇلاسىلىگەن . 
ھەسرەت ناملىق شېئىردىن پارچىلار 

بىلىم ئالدىم چەت ئەلدە، كۆپ ئەجرىم تۆكۈپ، 

ئۇلۇغ ۋەتەن ،خەلقىمنى كۆڭلۈمگە پۈكۈپ .

يۇرىتنى سېغىنىپ قايتىپ كەلدىم ئۈمىدتە ، 

بىراق ئارمان بولدى پايمال ،شارائىت كۈتۈپ . 

ئويلىسام ،ئەلدىن يىراقلاپ ،كىمگە مەن يېقىن بولدۇم ، 

بولمىدى ئەركىم ئەسلا ،دىكتاتۇرغا يېقىن بولدۇم . 

ۋادىرىخ! ھەسرەت چىكىپ غەمگە مۇپتىلا بولدۇم ، 

نېپى يوق قۇرۇق دەريا،سۈيى يوق ئېقىن بولدۇم . 

.................................... 

كېسلىم ئېغىرلاشتى ،كېتەر بولدۇم گورۇستانغا ، 

تەلمۈردۈم دىيارىمغا،چىمەنزار- گۈلىستان غا . 

كاج پەلەك نابۇت قىلدى ،ئەجەلنىڭ ئەلچىسى كەلدى ، 

قالدۇراي ئەرزىمنى مەن ،قادىر ئىگەم -سۇلتانىغا . 

1977-يىلى 5-ئايدا بولغۇسى ئىھتىماللقلارنى كۆزلەپ ئالدىن-ئالا ئۆزىنىڭ ئېڭىكىنى قۇشۇپ ، 
پۇتىنى چېتىپ،بۇ دۇنيا بىلەن خوشلاشقان . 

ئەتىسى ئىشقا سۈيلەپ كەلگەنلەر ئۇنىڭ ئەشۇ ھالەتتە ياتقان جەسىدىنى كۆرۈپ داڭ قىتىپ قالغان. 
<< مەدەنيەت ئىنقىلاۋى >> مەزگىلىدە شائىرنىڭ ئۆيى ئاختۇرۇلۇپ ،كۆپلىگەن كىتاپلىرى، 
ئەسەرلىرى ئىسيانچىلار تەرپىدىن كۆيدۈرۋىتىلگەن . 

يەنە بىر قىسم ئەسەرلىرى باشقىلار تەرپىدىن ئېلىپ كىتىلگەن بۇلۇپ، ھازىر بار يوقلۇقى نامەلۇم . 

موللا مۇھەممەد ئوغۇز ھەمرا شېئىرلىرىدىن ؛ 

كىرەك 

ۋەتەن بىلەن مىللەت كىرەك ،بۇ سۆزنى چىن ئاڭلاش كىرەك ، 

قەھىرىمانلىق خىسلەتكە باي ئەنئەنىنى ساقلاش كىرەك .

مىللەت غېمى باشقا چۈشتى ،چوڭقۇر ئويلا بۇنى بىلگىل ، 

ئەلنىڭ ئارزۇ - ئۈمىدىنى كۈرەش بىلەن ئاقلاش كىرەك . 

مىللەت ئىشى پارلاق بەخىت ،بارچە ئىشتىن يۈكسەك ئىشتۇر، 

ئۆز كۈنىنى ئويلىغانلار بەختى قارا ئابدال كىشىدۇر . 

دۇنيادا ھۆر ياشاش ئۈچۈن نىمە كىرەك ،بىلمەك كىرەك ،

ئوقۇپ،بىلىپ ئىلىم -پەننى ،دائىما چىلىشىش كىرەك . 

ئۇقماق بۇلۇپ قانداق ئوقۇش ،قانداق بىلىش لازىم دېسەڭ ، 

كۈرەش قىلىپ ،ئىجاد قىلىپ،كەشپىياتلار چىقىرىش كىرەك . 

بۇ شېئىر 1948-يىلى شىنجاڭ گېزىتىگە بىسىلغان . 

مەنبە؛ قەشقەر ئەدەبىياتى ژۇرنىلى 1986-يىل 6- سان

 مەنبەلەر 

تۈر:كىشلەر
تۈر:شائىرلار