خەلىپىلەر تېزىملىكى

خەلىپىلەر تېزىملىكى، ئىسلام پەيغەمبەرى ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ۋەڧاتىدىن سوڭرە مۇسۇلمانلارنىڭ دىنى رەھبەرلىكىنى ئىجرا قىلغان كىشىلەرنىڭ تېزىملىكىدۇر. تۆرت خەلىپە دەۋرى، ئابباسىلەر دەۋرى، ڧاتىمىلەر دەۋرى، مەملۇك دەۋرى، دەۋلەتى ئالى ئوسمان دەۋرى ۋە 1924- يىلى خەلىپىلىكنىڭ توختىتىلىشىدىن بۇرۇنقى تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىدىن بولغان بىر خەلىپە تۆۋەندە ئىلگىرى كېيىنلىك تەرتىبى بويىچە بېرىلدى:

خۇلەڧائى راشىدىن
ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋاڧاتىدىن كېيىنلا تاللانغان ۋە ۋەزىپە ئاتقارغان تۆرت خەلىپىدۇر.

 تەرتىبى خەلىپە  دەۋرى 1. ئەبۇ بەكر  632 - 634 2. ئۆمەر بىن خەتتاب  634 - 644 3. ئوسمان بىن ئەڧڧان  644 - 656 4. ئەلى بىن ئەبۇتالىب  656 - 661
مىلادى 661- يىلى ھەزرىتى ئەلى ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن قىسقا بىر مۇددەت ئوغلى ھەسەن بىن ئەلى خەلىڧەلىك تالىشىغا قاتناشقان بولسىمۇ ئىسلام ئالەمىدىكى ڧىتنىنىڭ ئالدىنى ئالماق ئۈچۈن ئەمەۋىي ئائىلىسى بىلەن بولغان خلاڧەت مۇجادىلەسىدىن چېكىنگەن.

ئەمەۋىي دەۋرى
ئەمەۋىيلەر دەۋرىدىكى خەلىڧىلەردۇر. بۇ دەۋىردە خەلىڧىلىك تۇنجى قېتىم بىر ئائىلىنىڭ كونترولى ئاستىغا تۈشۈپ قالغان.
تەرتىبخەلىڧەدەۋرىتەرتىبخەلىڧەدەۋرى1.مۇئاۋىيە661 - 6808.ئۆمەر بن ئابدۇلئەزىز717 - 7202.يەزىد680 - 6839.يەزىد II720 - 7243.مۇئاۋىيە II683 - 68410.ھىشام بن ئابدۇلمەلىك724 - 7434.مەرۋان684 - 68511.ۋەلىد II743 - 7445.ئابدۇلمەلىك685 - 70512.يەزىد III7446.ۋەلىد705 - 71513.ئىبراھىم بن ۋەلىد7447.سۇلايمان بن ئابدۇلمەلىك715 - 71714.مەرۋان II744 - 750

ئابباسىي دەۋرى
ئابباسىي خەلىڧىلىرى تۆۋەندىكىچە:
تەرتىبخەلىڧەدەۋرىتەرتىبخەلىڧەدەۋرى1.ساڧڧاھ750 - 75420.رادى934 - 9402.مەنسۇر754 - 77521.مۇتتەقى940 - 9443.مەھدى775 - 78522.مۇستەقڧى944 - 9464.ھادى785 - 78623.مۇتى946 - 9745.ھارۇن رەشىد786 - 80924.تائى974 - 9916.ئەمىن809 - 81325.قادىر991 - 10317.مەمنۇن813 - 83326.قائىم1031 - 10758.مۇتاسىم833 - 84227.مۇقتەدى1075 - 10949.ۋاسىق842 - 84728.مۇستەزھىر1094 - 111810.مۇتەۋەككىل847 - 86129.مۇستەرشىد1118 - 113511.مۇنتەسىر861 - 86230.رەشىد1135 - 113612.مۇستەئىن862 - 86631.مۇقتەڧى1136 - 116013.مۇتاز866 - 86932.مۇستەنجىد1160 - 117014.مۇھتەدى869 - 87033.مۇستەزى1170 - 118015.مۇتەمىد870 - 89234.ناسىر1180 - 122516.مۇتەزىد892 - 90235.زاھىر1225 - 122617.مۇقتەڧى902 - 90836.مۇستەنسىر1226 - 124218.مۇقتەدىر908 - 93237.مۇستەسىم1242 - 125819.قاھىر932 - 934

ڧاتىمىي خەلىڧىلىرى
قاھىرەدە ھۆكۈم سۈرگەن شىئە ڧاتىمىي خەلىڧىلەر، سۇننىيلەر تامانىدىن خەلىڧە قابۇل قىلىنمايدۇ.
تەرتىبخەلىڧەدەۋرىتەرتىبخەلىڧەدەۋرى1.مەھدى910-9348.مۇنتەسىر1036-10942.قائىم934-9469.مۇستەئىل1094-11013.مەنسۇر946-95310.ئامىر1101-11304.مۇئىزز953-97511.ھاڧىز1130-11495.ئەزىز975-99612.زاڧىر1149-11546.ھاكىم996-102113.ڧائىز1154-11607.زاھىر1021-103614.ئازىد1160-1171

مەملۇكىي ھىمايىسى دەۋرى 
ئەسلى ئابباسىي خانىدادىن بولمىش مىسىردىكى مەملۇك سۇلتانلىقى ھىمايەسى ئاستىدا بولغان خەلىڧىلەرنىڭ تېزىملىكى:
تەرتىبخەلىڧەدەۋرىتەرتىبخەلىڧەدەۋرى1.مۇستەنسىر1259 - 126110.I مۇتەۋەككۇل (2- قېتىم)1389 - 14062.ھاكىم1262 - 130211.مۇستەئىن1406 - 14143.مۇستەقڧى I1302 - 134012.مۇتەزىد II1414 - 14414.ۋاسىق I1340 - 134113.مۇستەقڧى II1441 - 14515.ھاكىم II1341 - 135214.قائىم1451 - 14556.مۇتەزىد I1352 - 136215.مۇستەنجىد1455 - 14797.مۇتەۋەككۇل I1362 - 138316.مۇتەۋەككۇل II1479 - 14978.ۋاسىق II1383 - 138617.مۇستەمسىق1497 - 15089.مۇستەسىم1386 - 138918.مۇتەۋەككۇل III1508 - 1517

ئوسمانلى دەۋىرى
دەۋلەتى ئالى ئوسماننىڭ رىدانىيە جېڭىدە غەلبە قىلىشى مەملۇك سۇلتانلىقىنى يىقىتىپ خەلىڧىلىك ئۇنۋانىنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان.
تەرتىبخەلىڧەدەۋرىتەرتىبخەلىڧەدەۋرى1.سەلىم1517 - 152016.ئەھمەد III1703 - 17302.سۇلايمان1520 - 156617.مەھمۇد1730 - 17543.سەلىم II1566 - 157418.ئوسمان III1754 - 17574.مۇراد III1574 - 159519.مۇستاڧا III1757 - 17745.مۇھەممەد III1595 - 160320.ئابدۇلھەمىد1774 - 17896.ئەھمەد1603 - 161721.سەلىم III1789 - 18077.مۇستاڧا1617 - 161822.مۇستاڧا IV1807 - 18088.ئوسمان II1618 - 162223.مەھمۇد II1808 - 18399.مۇستاڧا (2-قېتىم)1622 - 162324.ئابدۇلمەجىد1839 - 186110.مۇراد  IV1623 - 164025.ئابدۇلئەزىز1861 - 187611.ئىبراھىم1640 - 164826.مۇراد V187612.مۇھەممەد  IV1648 - 168727.ئەبدۇلھەمىد II1876 - 190913.سۇلايمان II1687 - 169128.مۇھەممەد V1909 - 191814.ئەھمەد II1691 - 169529.مۇھەممەد VI1918 - 192215.مۇستاڧا II1695 - 1703

تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى دەۋرى
پادىشاھلىق قالدۇرۇلغاندىن كېيىن تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى تەرىپىدىن ۋەزىپىلەندۈرۈلگەن بىر ئوسمانلى خانىدانى ئەزاسىدۇر.
تەرتىبخەلىڧەدەۋرى1.ئابدۇلمەجىد II1922 - 1924 (ئاخرىقى خەلىڧە)

 خەلىڧىلىكنىڭ بۇگۈنكى ھالى 
1924- يىلى 3- ئاينىڭ 3- كۈنى تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى تەرىپىدىن ۋاقىتلىق قالدۇرۇلغان.
 مەنبەلەر 

تۈر:تارىخ
تۈر:ئىسلام دىنى