سۇرە

سۇرە (ئەرەبچە: سورة —— تىزما، قاتار، قورغان، مەنزىل ۋە شەرەڧ مەنىسىدە)، قۇرئاندا ئايەتلەردىن مەيدانغا كەلگەن 114 بۆلۈمنىڭ ھەر بىرىگە بېرىلگەن نام. پەقەتلا قۇرئانغا خاس چۈشەنچە بولۇپ، ئۇنى شەرتلىك رەۋىشتە باب بىلەن سېلېىشتۇرۇش مۇمكىن. ئىسلام ئۇلەمالارى ئىستىلاھىدا ئىسە، سۇرە — قۇرئان ئايەتلىرىنىڭ باشلىنىش ۋە تۈگىشى بەلگىلەنگەن مۇستەقىل تائىفەسىدۇر. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، قۇرئان ئايەتلىرىنىڭ قورغان بىلەن ئورالغاندەك بىر بۆلىمىگە سۇرە، دېيىلىدۇ. 

قۇرئان سۇرەلىردىن ئىبارەتتۇر، سۇرە قۇرئاننىڭ بىر بۆلىكى بولۇپ، ئۈچ ياكى ئۇنىڭدىن كۆپ ئايەتنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

قۇرئاندا 114 سۇرە بولۇپ، ئۇلاردىن ھەر بىرىنىڭ ئۆز نامى بار. بەئزى سۇرەلەرنىڭ ئىسمى سۇرەنىڭ ئەۋۋەلىدىكى سۆزدىن ئېلىنغان. بەئزىلىرىنىڭ بولسا، شۇ سۇرەدە زىكرى كۆپراق كەلگەن نەرسىلەرنىڭ نامىغا قويۇلغان.

بۇگۈنكى مۇسھەڧلەرگە تۇنجى سۇرە ڧاتىھە ۋە ئاخىرىقى سۇرە ناس ئېرۇر.

قۇرئان كەرىمدىكى ئەڭ قىسقا سۇرە كەۋسەر سۇرىسى بولۇپ، ئۈچ ئايەتتىن، ئەڭ ئۇزۇن سۇرە بەقەرە سۇرەسى بولۇپ، 286 ئايەتتىن ئىبارەتدۇر. 

قۇرئان سۇرەلىرى ئىككى قىسمغا بۆلىنىدۇ:

1. ھىجرەتتىن ئالدىن تۈشكەن سۇرەلەر — „مەككە سۇرەلەرى“ ((ياكى مەككىي سۇرەلەر) مەككەدە تۈشكەن) دېيىلىدۇ. 

2. ھىجرەتتىن كېيىن تۈشكەن سۇرەلەر — „مەدىنە سۇرەلىرى“ ((ياكى مەدەنىي سۇرەلەر) مەدىنەدە تۈشكەن) دېيىلىدۇ.

ئاتالغۇ
سۇرە ئىبرانىچە سىرا، ئەرەبچە سۇرئ ياكى سۇرىيە تىلىدا يازما مەنىسىدىكى بىر يىلتىزدىن تۈرلەنگەن بىر كەلىمە دەپ قارىلىدۇ.

قۇرئاننىڭ يېزىلىشى تۇنجى ۋەھىي بىلەن بىر ۋاقىتتا باشلىمىغانلىقى، يېزىش ئىشىغا مەككە دەۋرىنىڭ ئاخىرلىرى ياكى مەدىنە دەۋرىنىڭ باشلىرىدا باشلىغانلىقى بىلىنمەكتە.

مەككە دەۋرى، قۇرئاننىڭ يېزىلىشى 13 يىلدەك داۋام قىلغان بولۇپ، قۇرئاننىڭ 2/3 قىسمىنى تەشكىل قىلغان مەككە دەۋرى "ئېغىزچە مەدەنىيەت دەۋرى" دەپ دەپ بىلىنمەكتە. بۇ دەۋىردە ئايەت ۋە سۇرەلەرنىڭ دەرھال يېزىقچە خاتىرلەنمىگەنلىكى، ئاغزاكى يادقا ئېلىنغانلىقى، بۇ دەۋىردە قۇرئاننىڭ شىئېرىيلىقى يادقا ئېلىشتا قولايلىق توغدۇرۇپ بەرگەنلىكى، كېيىنچە ھىجرەتكە ياقىن بىر نەچچە يىل بىلەن مەدىنە دەۋرى دەپ ئاتالغان يېزىلىش دەۋرى بۇ يادقا ئېلىنغانلارغا ئاساسەن ئايەتلەرنىڭ خاتىرلەنگەنلىكى ئىپادە قىلىنماقتا.

سۇرىلەرنىڭ نازىل بولۇش ئىلگىرى كېيىنلىكىنى تىزىپ چىققان بىر قانچە تىزىملىك بولۇش بىلەن بىرگە بۇ تىزىملىكلەر بىر بىرى بىلەن پەرىقلىقتۇر.ئادەتتە تۇنجى نازىل بولغان سۇرە ئەلەق سۇرەسى ۋە ئەڭ ئاخىرىدا نازىل بولغان سۇرە بولسا ناسر سۇرەسى دەپ قەبۇل قىلىنىدۇ.

مەككىي سۇرىلەر 86 سۇرە، مەدەنىي سۇرەلەر 28 سۇرەدۇر:

+مەككىي سۇرەلەر سۇرىنىڭ ئاتى نۇزۇل تەرتىبى مۇسھەڧتىكىتەرتىبى سۇرىنىڭ ئاتى نۇزۇل تەرتىبى مۇسھەڧتىكىتەرتىبىسۇرە ئەلەق 1 96سۇرە مەريەم 44 19سۇرە قەلەم 2 68سۇرە تاھا 45 20سۇرە مۇززەمىل 3 73سۇرە ۋاقىئە 46 56سۇرە مۇددەسىر 4 74سۇېە شۇئەرا 47 26سۇرە ڧاتىھە 5 1سۇرە نەمىل 48 27سۇرە تەۋبە 6 111سۇرە قەسەس 49 28سۇرە تەكۋىر 7 81سۇرە ئىسرا 50 17سۇرە ئەئلا 8 87سۇرە يۇنۇس 51 10سۇرە لەيل 9 92سۇرە ھۇد 52 11سۇرە ڧەجر 10 89سۇرە يۇسۇڧ 53 12سۇرە زۇھا 11 93سۇرە ھىجر 54 15سۇرە ئىنشىراھ 12 94سۇرە ئەنئام 55 6سۇرە ئەسر 13 103سۇرە ساڧڧات 56 37سۇرە ئادىيات 14 100سۇرە لوقمان 57 31سۇرە كەۋسەر 15 108سۇرە سەبەئ 58 34سۇرە تەكاسۇر 16 102سۇرە زۇمەر 59 39سۇرە مائۇن 17 107سۇرە مۇئمىن 60 40سۇرە كاڧىرۇن 18 109سۇرە ڧۇسسىلەت 61 41سۇرە ڧىل 19 105سۇرە شۇرا 62 42سۇرە ڧەلەق 20 113سۇرە زۇھرۇڧ 63 43سۇرا ناس 21 114سۇرە دۇخان 64 44سۇرە ئىخلاس 22 112سۇرە جاسىيە 65 45سۇرە نەجم 23 53سۇرە ئەھقاڧ 66 46سۇرە ئەبەسەئ 24 80سۇرە زارىئات 67 51سۇرە قەدر 25 97سۇرە غاشىيە 68 88سۇرە شەمس 26 91سۇرە قاڧ 69 18سۇرە بۇرۇج 27 85سۇرە نەھل 70 16سۇرە تىن 28 95سۇرە نۇھ 71 71سۇرە قۇرەيش 29 106سۇرە ئىبراھىم 72 14سۇرە قارىئە 30 101سۇرە ئەنبىيا 73 21سۇرە قىيامەت 31 75سۇرە مۇئمىنۇن 74 23سۇرە ھۇمەزە 32 104سۇرە سەجدە 75 32سۇرە مۇرسىلەت 33 77سۇرە تۇر 76 52سۇرە كاڧ 34 50سۇرە مۈلك 77 67سۇرە بەلەد 35 90سۇرە ھاققە 78 69سۇرە تارىق 36 86سۇرە مەئارىج 79 70سۇرە قەمەر 37 54سۇرە نەبەئ 80 78سۇرە سەد 38 38سۇرە نازىئات 81 79سۇرە ئەئراڧ 39 7سرە ئىنڧىتار 82 82سۇرە جىن 40 72سۇرە ئىنشىقاق 83 84سۇرە ياسىن 41 36سۇرە رۇم 84 30سۇرە ڧۇرقان 42 25سۇرە ئەنكەبۇت 85 29سۇرە ڧاتىر 43 35سۇرە مۇتاڧڧىڧىن 86 83

+مەدەنىي سۇرەلەر سۇرە ئاتى نۇزۇل تەرتىبى مۇسھەڧتىكىتەرتىبى سۇرە ئاتى نۇزۇل تەرتىبى مۇسھەڧتىكىتەرتىبىسۇرە بەقەرە 87 2سۇرە ھاشىر 101 59سۇرە ئەنڧال 88 8سۇرە نۇر 102 24سۇرە ئال ئىمران 89 3سۇرە ھەج 103 22سۇرە ئەھزاب 90 33سۇرە مۇناڧىقۇن 104 63سۇرە مۇمتەھىنە 91 60سۇرە مۇجادىلە 105 58سۇرە نىسا 92 4سۇرە ھۇجۇرات 106 49سۇرە زىلزىلە 93 99سۇرە تەھرىم 107 66سۇرە ھەدىد 94 57سۇرە تەغابۇن 108 64سۇرە مۇھەممەد 95 47سۇرە ساڧ 109 61سۇرە رەئد 96 13سۇرە جۇمئە 110 62سۇرە راھمان 97 55سۇرە ڧەتىھ 111 48سۇرە ئىنسان 98 76سۇرە مائىدە 112 5سۇرە تالاق 99 65سۇرە تالاق 113 9سۇرە بەييىنە 100 98سۇرە ناسر 114 110
 مەنبەلەر 

تۈر:قۇرئان
تۈر:ئىسلام ئاتالغۇلىرى
تۈر:ئىسلام دىنى