Эрги түрк бижии

Эрги түрк бижик (Көк-түүрк бижии, Орхон бижик болгаш Орхон-Эне-Сай бижии деп база адаттынар) дээрге амгы өйнүң 8-13 чүс чылдарында эрте түүрк күрүнелерниң девискээрлеринге эрги түүрк дылдың бижии кылдыр ажыглаттынып турган бижик.

Орхон хемниң эриинден тывылган бижиктер биле Эне-Сай эриинден тывылган бижиктерниң графиказында болгаш дылында дүүшпестер хөй. Эне-Сай бижиин Орхон бижиктеринден улуг назылыг деп турар. Тывада Орхон бижиктери чок, чүгле Эне-Сай бижиктеринге хамааржыр каш аңгы хевирлери барКызласов И.Л. Древнетюркская руническая письменность Евразии: Опыт палеографического анализа. — М., 1990.. 

 Таблица символов 

+ Орхон-Эне-Сай үжүглел (делгерээн өйүнде) Ажыглалы Үжүк  Кириллик үжүк дүгжүрү болгаш адаары	 ажык үннер20pxА, Э , 20pxЫ, И , , 20pxО, У , , 20pxӨ, Ү , ,  ажык эвес үннеражыглалы(¹) — кадыг,(²) — чымчакажык үннер биле  20px  20pxБ¹  Б²  20px  20px  Д¹  Д²  20px  20px  Г¹ (Ҕ)  Г² (Ғ)  20px  20px  Л¹  Л²  20px  20px  Н¹  Н²  20px  20px  Р¹  Р²  20px  20px  С¹ С²  20px  20px  Т¹ Т²  20px  20px  Й¹ 3/j/ Й² 3 /j/ чүгле (¹) — Қ билечүгле (²) — К биле  20px  20px  Қ   К шупту ажык 
үннер биле20px  -Ч  20px  -М 	 20px  -П 	 20px  -Ш 	 20px  -З 	 20px  -Ң катышкан 
үннер  + ажык 
үннер биле 20px  ИЧ, ЧИ, Ч , ,  20px  ЫҚ, ҚЫ, Қ , ,  20px  20px ОҚ, УҚ,ҚО, ҚУ, Қ, ,, , ӨК, ҮК,КӨ, КҮ, К, ,, ,  + ажык эвес
үннер биле  20px  -НЧ 		20px  -НДЖ 20px  -ЛТ, -ЛД ,  20px  -НТ, -НД ,  сөс аңгылакчызы  20px чок	(-) — чүгле сөс төнчүзүнде ажыглаттынар
(3) — чамдык таварылгаларда Ч, ДЖ кылдыр база номчуп, бижип болур 

Даштыкы шөлүглер
Köktürkische Schrift, Türkische Runen
Orkhon Inscriptions complete text 

Аңгылал:Дылдар
Аңгылал:Тыва дыл
Аңгылал:Түрк дылдар
Аңгылал:Тыва чугааның бүдүжү

Аңгылал:Үжүктер