Хертек, Яков Шанмак оглу

Хертек Яков Шанмак оглу (1935-2006) – филология эртемнериниң кандидады, Тыва АССР-ниң эртеминиң алдарлыг ажылдакчызы.

 Намдары 
Хертек Яков Шанмак оглу Тыва Арат Республиканың Өвүр кожууннуң Хандагайты суурунга төрүттүнгенХертек Яков Шанмакович (р.03.10.1935) : канд. филол. наук, засл. деятель науки Тув. АССР // Ученые тувинского института гуманитарных исследований : (к 60-летию ин-та) : биобиблиогр. справочник. - Кызыл, 20015. - С.142. . Чадаананың 1 дугаарлыг ортумак школазын дооскашДаржай А.В. Яков Шанмакович Хертек : 75 лет со дня рождения / А.В. Даржай // Люди и события Тувы : календарь-хронограф 2015 / "НБ. им. А.С. Пушкина респ. Тыва", Тув.ин-т гуманит. исслед., Нац. музей Респ. Тыва ; сост. : А. Д. Хобига, Е.М. Ак-кыс, Ч.Э. Монгуш ; редкол. : У.П. Бичелдей (и др.) - Кызыл, 2014 - С. 91., Кызылдың Күрүнениң башкы институдунуң төөгү-филология факультединче кирген. 1961 чылда Тес-Хем кожууннуң  Кызыл-Чыраа сес чыл ортумак школазынга директорлап ажылдаан.. 1962 чылда ТНИИЯЛИ (ТГТШИ) ажылдап эгелээш, аңаа 41 чыл дургузунда ажылдаан. Москва хоорайның Дыл эртеминиң Институдунуң (1965-1967) аспирантуразынга өөренген. 1971 чылда ол бот-өөредилге-биле Кызылдың обкому-биле СЭКП чанында Марксизм-ленинизм университедин дооскан. 1980 чылдан 2002 чылга чедир Дыл болгаш үжүк-бижик секторунуң эргелекчизи кылдыр ажылдап чораан. 1980 чылдарда Я.Ш. Хертек Термин комиссиязының даргазының оралакчызы болуп ажылдап турган.

 Эртем ажыл-чорудулгазы 
Ооң эртем талазы-биле кол сонуургалдары – тыва дылдың лексикографиязы, фразеология база диалектологиязы. 1975 чылда Я.Ш. Хертек кандидат диссертациязын чедиишкинниг камгалаан темазы "Амгы тыва дылдың фразеологиязы", ооң соонда монография кылдыр үндүрген. Ында тыва фразеологияның грамматиктиг тайылбыры болгаш утка аайы-биле аңгылаарының ниити айтырыглары кѳрдүнген. Оон аңгыда, чамдык түрк дылдарның болгаш амгы моол дылдың фразеологизмнериниң деңнелге анализин кылган. Диалектология айтырыгларын кылып турган, чижээ диалектилер Тожу, Бай-Тайга кожууннарның, сөс адаар аяннары Өвүр, Улуг-Хем кожууннарның, Кара-Хөл сумона. Чугаа культуразының айтырыгларын база тыва дылдың литературлуг нормаларын ол тайылбырлап турган база Тываның "Улуг-Хем" чогаалчылар альманагынга парлап үндүрүп турган база республиканың солуннарынга. Ооң шинчилели элээн улуг салыышкын киирген чүгле тыва филологияның хүгжүлдези эвес, ындыг болза-даа база тюркологияның, ылаңгыя Сибирьниң фразеология кезектери дылдарын өөрениири.

 Ажылдары 

 "Тыва-орус фразеология словары" (1975)
 "Орус-тыва фразеология словары" (1985)
 "Тыва-орус словарның" тургузукчузу турган (1968)
 "Орус-тыва словарь ниитилел-политиктиг терминнер" (1979)
 "Орус-тыва словарь" (1980)
 20 ажыг чыл удуртукчу турган кол ажылдарны чогаадыры "Тыва дылдың тайылбырлыг сөстүү" (l  дугаар том, 2003)

 Шаңналдары 

 Тыва АССР-ниң алдарлыг эртем ажылдакчызы

 Демдеглелдер 

Аңгылал:1935 чылда төрүттүнгеннер
Аңгылал:2006 чылда чок болганнар
Аңгылал:Тываның күрүне университединиң доозукчулары
Аңгылал:Тыва АССР-ниң алдарлыг эртем ажылдакчылары
Аңгылал:Өвүр кожуунга төрүттүнгеннер
Аңгылал:Филолог эртеминиң кандидаттары
Аңгылал:Персоналии по алфавиту