Сакагавея

Сакагаве́я, Сакаджаве́я (, также Sakakawea, Sacajawea; 1788—1812 чылдарда барык хире) — соңгу чүктүң шошон деп индей аймактың аныяк херээжени, амгы үеде штат Айдах турар черге шаанда чурттап чораан. Сакагавея Льюис болгаш Кларктың экспедициязынга  Американың барыын чүъгүн шинчилээринге дузалашкан 1804—1806 чылдарда, ол ынчан ында черлер чаа-ла тып алгаш турганнар.

 Сакагавеиниң төөгүзү 
Сакагавея индей аймактарның диалектизин билир турган, ынчангаш аңгы-аңгы индей аймактар-биле чугаалажырда очулдурукчу болгаш орук баштакчызы турган. Кажан экспедиция лемхи отряды-биле таваржып кээрге Сакагавея олардан аъттар, хүнезин болгаш чурттаар чер чугаалажып бергеш турган, шак ол дуза-биле экспедиция Оожум океанга чедип алганнар.

Шарбонн деп француз экспедиция-биле чоруксап турган, ол индей аймактарның дылын билир турган, ооңей Сакагавеяның өөң-ээзи турган. Кларк болгаш Льюис-биле ужуражырда эдертип алган.
солагай|мини|227x227пкс|Сакагавея (оң талазында) Льюис болгаш Кларк-биле. Мурал Монтана төлээзиниң палатазында.
Ол ужуражылга соонда Хая даглар эртип алырда шошон аймак аъттар болгаш орук баштакчызы бээр болган деп дугуршканнар.

Сакагавея шынап-ла бодунуң билир оруктарын айтып бээп чораан, чижелээрге, июль 6 1806 чылда — Гиббонс деп арт эрткеннер, а июль 13 1806 чылда — Бозман деп арт эрткеннер. 

Шошонар-биле чугаалажырда очулдуруп берип турган, а кол чүве дээрге экспедиция улузу-биле кады турары, ол дээрге тайбың күзелдерлиг келгенин көргузүп турган. Чүге дээрге бо черлерниң херээжен чурттакчылары кажанда-даа дайынчы улус эдертпес чораан.

Сакагавея дугайында шынчы төөгүлүг чүүлдер дыка эвээш арткан.

Ынчалза-даа ол Американың төөгүзүнге болгаш Льюис ьиле Кларктың экспедициязының төөгүзүнге кол рольду ойнаан бооп турар. XX вектиң эгезинде  Националдыг  американ суфражистеркаттыжыышкыны Сакагавеяның овур-хевирин херээжен улустуң салым-чаяанныы болгаш хамаарышпазының демдээ кылдыр ажыглап турганнар, аңаа тураскаалдар тургузуп турганнар. 

Сакагавея 1 доллар демир акшага дүрзүлээн 2000 чылдан тура бо үеге дээр «Сакагавеяның доллары ».

 Культурада 
«Ночь в музее» и «Ночь в музее 2», «Ночь в музее 3» деп киноларның болгаш романнарның киржикчизи (персонаж), база бичии уруглар сериалында «Симпсоны» Margical History Tour болгаш Treehouse of Horror деп турар эпизодтарда..

Төөгүлүг болгаш  онза таварылгалыг Рудольф Матениң «Далекие горизонты» деп кинозунда Донна Рид Сакагавеяны ойнап каан (1955).

 Демделгелер 

Аңгылал:Декабрьның 12 мөчээн
Аңгылал:Американың төөгүзү
Аңгылал:Шошон аймак
Аңгылал:Төөгүлүг херээжен
Аңгылал:Индей чон
Аңгылал:Кларк болгаш Льюистиң экспедициязы