Моол дыл

Моол дыл (27px mongɣol xele, монгол хэл) – моолдарның дылы, Моолдуң күрүне дылы. Кол диалектизи-биле калга-моол азы калга дыл деп болганчок адаар. Моолдуң национал дылы кылдыр калга диалект үндезини-биле Моол арат хувискаал (1921) соонда тургустунуп эгелээн. 1943 чылдан эгелээш – кириллица бижиинге үндезилеттинип алган.

 Моол дылдың шынарлары 
Калга-моол диалект (азы дыл) литературлуг нормалыг база Моолдуң күрүне дылының статузун алган. Ол дылда чугааланып турар улустуң саны – 2,3 сая кижи (1995). Калга диалект моол дыл диалектилериниң төп бөлүүнче кирип турар. Ооң-биле чергелештир база чөөн биле барыын бөлүкке тускайлап турар. Диалектилер колдуунда фонетиктиг байдал-биле ылгалып турар.

 Моол дылдарның бөлүү 
Калга-моол дыл, моол бижимел дылы-биле катай моол дыл аймаанче кирип турар. Ол аймак дараазында бөлүктерге чардынып турар:
 соңгу-моол дылдар: бурят, кылмык, ордос, хамнаган, ойрат;
 мурнуу-моол дылдар: дагур, чөөн-югур, баоан, моор;
 Афганистанда дың чаңгыс могол дыл.

 Моол дыл болгаш кириллица 
Моол дылда 35 үжүк бар.

 Поз. Кириллица Ады IPASvantesson, Jan-Olof, Anna Tsendina, Anastasia Karlsson, Vivan Franzén. 2005. The Phonology of Mongolian. New York: Oxford University Press: 30-40. ISO 9 Стандартроманчыдылга THL Конгресстиңбиблиотеказы 1 Аа а  a a a a 2 Бб бэ  b b b b 3 Вв вэ  v v w v 4 Г г гэ  g g g g 5 Дд дэ  d d d d 6 Ее е  e ye, yë ye, yö e 7 Ёё ё  ë yo, yö yo ë 8 Жж жэ  ž j j zh 9 Зз зэ  z z z z 10 Ии и  i i i i 11 Йй хагас и  j ĭ i ĭ 12 (Кк) ка (, ) k k k k 13 Лл эл ,  l l l l 14 Мм эм ,  m m m m 15 Нн эн , ,  n n n n 16 Оо о  o o o o 17 Өө ө  ô ö ö ö 18 (Пп) пэ (, ) p p p p 19 Рр эр ,  r r r r 20 Сс эс  s s s s 21 Тт тэ ,  t t t t 22 Уу у  u u u u 23 Үү ү  ù ü ü ü 24 (Фф) фэ, фа, эф () f f f f 25 Хх хэ, ха ,  h x kh kh 26 Цц цэ  c c ts ts 27 Чч чэ  č č ch ch 28 Шш ша, эш  š š sh sh 29 (Щщ) ща, эшчэ () ŝ šč shch shch 30 Ъъ хатуугийн тэмдэг ʺ ı ʺ ı 31 Ыы эр үгийн ы  y y î y 32 Ьь зөөлний тэмдэг  ʹ ʹ ĭ i 33 Ээ э  è e e ê 34 Юю ю ,  û yu, yü yu, yü iu 35 Яя я ,  â ya ya ia

 Демдеглелдер 

 Дөзүглел 
Орус Википедиядан очулдурттунган.

Аңгылал: Дылдар
Аңгылал: Моол