Айну

Айнулар (айн: Aynu / アィヌ яп. アイヌ орус. Айны) дээрге Японияда болгаш Россияда чурттап чоруур этниктиг бөлүк. Ниитизи-биле 13100 кижи, https://warp.ndl.go.jp/info:ndljp/pid/12933924/www.pref.hokkaido.lg.jp/fs/5/5/7/2/6/5/7/_/2%E5%B9%B3%E6%88%9029%E5%B9%B4%2520%E5%8C%97%E6%B5%B7%E9%81%93%E3%82%A2%E3%82%A4%E3%83%8C%E7%94%9F%E6%B4%BB%E5%AE%9F%E6%85%8B%E8%AA%BF%E6%9F%BB%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf оларның хөй кезии Японияда чурттап турар. Олар Японияның албан езузу-биле хүлээп көргени чаңгыс эвээш санныг чоннарның бөлүү-дүр.https://web.archive.org/web/20190420074334/https://www.tokyo-np.co.jp/article/politics/list/201904/CK2019041902000296.html

 Этниктиг ады 
Айну дылда "чон" дээн уткалыг. Айнуларның аразындан чүгле бодун эки алдынып чоруур улусту Айну (чон) дээр турган; оорларны, аажы-чаңы багай улусту, чалгаа улусту "Вэнпе" (багай оолдар) деп адап турган.https://www.ff-ainu.or.jp/about/files/sem1509.pdf

Оларның Кыдатта эвээш санныг түрк чон "Эину"-биле кандыг-даа хамаарылгазы чок. Оларның чүгле дөмей аттары бар.

 Төөгү 
Тодаргай үези билдинмес-даа болза, айну культуразы 13 век үезинде тургустунган деп санап турар.

1264 — Айну биле Нивх аразынга алгыш-кырыш эгелээн.Моол күрүне Сахалинче халдап кирип турар.

XV век—японнар Хоккайдога (ол үеде Эзо деп адап турган) салдарын тургузуп алганнар.

1679 — японнар Хоккайдону балыктаар чер кылдыр хөгжүдүп эгелээн.

1854 — Хоккайдо албан езузу-биле Японияга каттышкан.

1871 — Айнуларның өг-бүле реестрлери тургустунган. Ынчалза-даа олар айну дылды хоруур дээн ышкаш ассимиляция политиказын боттандырган.

1877 — Айнуларны «бурунгу аборигеннер» деп адаан.

1901 — Айну болгаш япон уругларны ылгап, чиигелделиг өөредилге эгелээн 

1930 — Хоккайдо Айну Ассоциациязы тургустунган

2008 — Японияга айнуларны эвээш санныг чон кылдыр албан езузу-биле хүлээп алганhttps://www.bunka.go.jp/seisaku/bunkazai/ainu/1413595.html

 Чурттап турар чери 
Олар кажан-бир шагда Курил аралдарынга, Сахалин облазынга, Хоккайдога болгаш өске-даа черлерге чурттап чораан, ынчалза-даа амгы үеде айннарның хөй кезии Японияның Хоккайдо хоорайга чурттап турар, чамдыктары Токиога безин чурттап турар.https://eprints.lib.hokudai.ac.jp/dspace/handle/2115/63905

 Дыл 
Айнуларның боттарының дылы бар, айну дылы, ынчалза-даа ону ам ажыглавайн турар. Айнуларның хөй кезии япон дылга чугаалажыр. Ынчалза-даа айну дылды катап тургузарының идепкейлиг шимчээшкини база бар.

 үндезин 
Аңгылал:Айну