Шеми

Шеми — Тыва Республиканың Чөөн-Хемчик кожуунунуң барыын талазында суур. Өвүр кожуун-биле кызыгаарда..

 Географиязы 
Шеми деп хемниң эриинде турар суур. Кожуун төвү Чадаанадан мурнуу-барыын талазынче 33 км черде турар.

 Кудумчулары

Серенмаа пер., Александр Шаалы куд., Борбак-Арыг куд.,  Дамдын Куулар куд., Заречная куд., Зелёная куд., Кара-Сал Даан куд., Ленина куд., Молодежная куд., Найырал куд.

Суурнуң кыдыында (суур статузу четпээн) черлер бар: Адыр-Тей, Ак-Кара-Суг, Алдыы-Ховужук, Арыскан, Бедик-Элезин,  Даштыг-Тей, Дөргүн, Кудук, Кулузун-Даг, Кызыл-Даш, Мойналык, Сарыг-Сиген, Тевелиг-Чарык, Үстүү-Хадың, Хадың-Аксы, Хараганныг-Үзүк, Хаялыг-Даг, Ховужук, Чаңгыс-Хадың, Чиңге-Оорга, Чолдак-Кара-Суг, Шиви-Кудуруу, Элезинниг-Чарык.

 Чурттакчы чону 

 Суурдан сураглыг улус 

 Дондук Куулар (1888—1932) — Тываның күруне ажылдакчызы, Тыва Арат Республиканың үндезилекчилериниң бирээзи. Суурнуң кудумчуларының бирээзин ооң ады-биле адаан.

 Демдеглелдер