Ли Бо

Ли Бо (амгы норма-биле Ли Бай) азы Ли Тай-бо (кыд. 李白; 李太白; 701—762/763 чылдар) — кыдат Тан үезиниң шүлүкчүзү. Ол «шүлүк чогаалында өлүм чок» (кыд. 詩仙) деп билдингир. Ли Бо кыдат литератураның эң хүндүткелдиг шүлүкчүлеринге хамааржыр болгаш делегейниң эң дээре шүлүкчүлериниң санынче кирип турар. Ол бодунуң соонда 1100 хире чогаалдарны, оларның иштинде 900 хире шүлүктерни, арттырган.

Ли Бонуң ада-иезиниң дугайында дыка эвээш медээлер арткан. Ооң шүлүктеринде адазын узун болгаш ак кирбиктиг эр кижи кылдыр чуруп көргүскен.

мини|250x250пкс|Сычуань можузунда Эмэйшань даглары.
Ли Бонуң төрүттүнген чери орта билдинмес. Кезек шинчилекчилер ону бурунгу Туркестанның (Түрк эл күрүне), Суяб деп амгы Кыргызтанның соңгу кезээнде Токмак деп хоорайынга чанынга төрүттүнген деп турар. Өске бодал аайы-биле ол Ганьсу деп можуга төрүттүнген. Ли Бо 5 харлыг турда ооң өг-бүлези Цинляньсян деп черже (Кыдаттың мурнуу-барыын талазында амгы Сычуань можузунда Цзянъю деп хоорай) . Аңаа келгеш олар ол черниң «Ли» деп фамилиязын алганнар.

Күрүне школазынга Ли Бо өөренмээн, бажыңынга эртем чедип алган. Тос харлыында-ла шүлүк бижип эгелей берген.  18 харлыында ол Миншань дагларынче даос Дун Яньцзы деп башкыже өөренип чорупкан. Ол үеде феодалдыг күрүнеге конфуцианство делгереп турган болгаш амыдырал дыка шыңгыы дүрүмнерге чагыртып турган. Ли Бо оон дезип, хостуг амыдырал дилеп чораан.

Чээрби беш харлыынга чедир ол бодунуң чурттап турган можузунуң аңгы-аңгы булуңнарын кезип каапкан. Ол черлерниң каас-чаражын мага хандыр көрүп, аңаа элээн хөй билдингир шүлүктерин бижээн. Ооң соонда Ли Бо Кыдатты эргий аян-тээлеп чоруп каан.

27 харлыында Ли Бо Хубэй можузунга келген, аңаа кезек артып каап, императорнуң сайыды турган кижиниң уйнуунга өгленип алгаш, ажы-төлдүг апарып, Аньлу дагларынга кезек чурттаан. Ынчалза-даа үр болбайн база оон дезип чорупкаш, кезек эштери-биле Шацюга келгеш, аңаа вино ижип, шүлүк бижип, каяа-даа ажылдавайн чуртталганың кежиин четтирип, мага ханып чурттап турарлар. 

Аян-тээлеп чоруп турар чылдарында Ли Бо дыка хөй аңгы-аңгы аңгыларга хамааржыр, аңгы-аңгы мергежилдиг, салым-хуулуг, аажы-чаңныг кижилерге дужуп чораан. Оларның дыка хөйүнүң дугайында ол шүлүктеринде бижээн.

 Императорнуң өргээзинге 
оң|мини|300x300пкс|Террасада олурар Император Ли Бонуң идиин ужулбушаан шүлүк бижип олурарын көрүп олурар (XVII чүс чыл)
742 чылда Ли Бону Сюань-цзун императорнуң өргээзинче хуу шүлүкчүзү кылдыр чалаан. Ли Бо ону хөй чонга улуг ачы-буян чедирип болур арга кылдыр көрүп турган, ынчалза-даа император ону, дагаалар чогуштурары ышкаш, хөглээшкинниң бир хевири база ооң бодунуң күчүзүнүң чырыдыкчызы кылдыр көөр турган. 

744 чылда императорнуң өргээзинден ол чорупкан. 

ООң соонда Ли Бо чуртталгазының төнчүзүнге чедир Кыдаттың аңгы-аңгы булуңнарынга аян-тээлеп чораан. 

756 чылда Ли Бону катап база император өргээзинче чалай бээр. Ол чөпшээрешкен, ычналза-даа шыны херек ону императорнуң дуңмазы Ли Линь тажы чалаан болуп турар. Ол эрге-дужаалды бодунуң холунга тудар дээш оралдашкаш, шыдавайн барган. Бону база тудуп алгаш, күрүне чергелиг херектен кылдыр ялалааш, өлүрүп шиидер деп чарлык болган. Ону ону өлүмден бир генерал дужаалдыг кижи камгалап каар. Ынчан ону шөлүлгеже чоргускан, ынчалза-даа шөлүттүрген черинче  бар чыдырда, 759 чылда, ону агарткан дугайында медээ келген. 

761 чылда дайын бар чыткан бөлүкке катчыпкаш бар чорааш аар аарый берген. Ынчан ол Ли Янбин деп төрелиниң аалынче ээпкен, аңаа-ла чок болган. Ооң өлгениниң тоолчургу янзызында ол Янцзы хемге эзирик хемелеп чорааш, сугда көрүнчүктелген чараш айны куспактаптар дээш сугже барып ушкаш, олчаан аңаа дүже берген.
төп|мини|500x500пкс|Ли Бонуң чевээ, уезд Данту, Аньхой, КНР

 Шүлүкчүнүң чогаалдарын орус дылда үндүргени 










 Демдеглелдер 

 Литература 

 Номнар





 Cooper A. (1973). Li Po and Tu Fu: Poems Selected and Translated with an Introduction and Notes (Penguin Classics, 1973). ISBN 978-0-14-044272-4.
 Waley A. (1950). The poetry and career of Li Po (MacMillan Co., New York, 1950).

 Бижээн чүүлдер






Аңгылал:Википедия:Статьи с источниками из Викиданных