Lingua Franca Nova

Lingua Franca Nova, panji LFN, kweniso Elefen, ntchiyowoyero chakuwovwira icho cikapangika na C. George Boeree wa pa Yunivesite ya Shippensburg, ku Pennsylvania, ndipo ŵanyake awo ŵakugwiliskira nchito Baibolo ili ndiwo ŵali kulipanga. Viyowoyero ivi ni Chifurenchi, Chiitaliya, Chiphwitikizi, Chisipanishi, na Chikatalani. Lingua Franca Nova yili na vilembo 22 vya Chilatini na Chiayirishi. LFN njakupambana na IAL chifukwa yili na malemba ghaŵiri, nangauli malemba gha Cilatini ghakugwiliskirika ntchito chomene kuluska gha Ciriliki.

Viyowoyero vinyake ivyo vikuzunulika mu Baibolo la Lingua Franca Nova ni vya Chiromane. Nga umo viliri na viyowoyero vinandi vya Creole, Lingua Franca Nova yili na kalembero kakupusu ndipo nchipusu kusambira.

 Mbili 
Boeree wakamba kupanga Lingua Franca Nova mu 1965, na cilato cakuti wapange ciyowoyero cipusu, cakupulikikwa makora ndiposo cipusu kusambira. Wakalondezga chiyowoyero cha ku Meditereniyani chakuchemeka Lingua Franca panji "Sabir". Wakagwiliskiranga ntchito Chifurenchi, Chiitaliya, Ciphwitikizi, Cisipanishi, na Cikatalani.

Lingua Franca Nova yikayowoyeka kakwamba pa Intaneti mu 1998. Kasi ni Yahoo? Gulu ili likapangika mu 2002 na Bjorn Madsen, ndipo likaŵa na ŵanthu pafupifupi 300 awo ŵakawovwira chomene kuti chiyowoyero ichi chiŵepo.

Mu 2005, Stefan Fisahn wakapanga chiyowoyero ichi. Wikia wakasamukira ku Wikia mu 2009, pamanyuma pake wakasangika pa webusayiti ya boma mu 2019.

Mu 2007, Igor Vasiljevic wakapanga gulu la pa Facebook, ilo pasono lili na ŵanthu ŵakujumpha 600.

LFN yikapika mazina gha ISO 639-3 ("lfn") na SIL mu Janyuwale 2008.

Mu 2008, Simon Davies wakamba kusinthaso dikishonare ya LFN ʹEnglish. Dikishonare iyi yikulembeka pa webusayiti ya boma ndipo yili na mabuku ghakujumpha 20,000.

Mu 2012, buku lakwamba ilo likang'anamulika mu chiyowoyero cha Lingua Franca Nova likaŵa la La aventuras de Alisia en la pais de mervelias.

Mu 2014 webusayiti yiphya yikamba kugwira ntchito pa "elefen.org": yikovwira ŵanthu kumanya umo ŵangasambizgira (nga ni mazgu gha ŵanthu awo ŵakwenda, na mabuku ghakulongosora makora kalembero) mu viyowoyero vinandi. Mabuku ghanyake agho ghali kung'anamulika mu chiyowoyero cha Lingua Franca Nova ghalipo pa webusayiti iyi.

Pa Epulero 18, 2018, Wikipedia mu Lingua Franca Nova, yakucemeka "Vicipedia", yikamba kugwira nchito nga ni pulojekiti ya Wikipedia.

Pa Meyi 15, 2020 pa Webusayiti ndipo pa Meyi 10, 2021 mu mtundu wosindikizidwa buku loyamba loyambirira lolembedwa mu Lingua Franca Nova lidasindikizidwa: La xerca per Pahoa, lolembedwa ndi Vicente Costalago.

Pa Janyuwale 5, 2021, C. George Boeree, wakafwa na kansa ya pancreatic apo wakaŵa na vilimika 68..

 Machemelo na kalembelo 

 Mapulikikilo 

 Ma vawelu 
Lingua Franca Nova yili na mavowel ghankhondi nga ni Cisipanishi, Cigiriki, na Cihebere.
+MalembaKumasindaCloseMidOpen

 Mazgu 
+LabialAlveolarPost-alv./
PalatalVelar/
GlottalNasalStopFricative()ApproximantTrill

 Orthography 
Kanandi LFN yikulembeka na cilembo ca Cilatini. Malembo ghake ghakupambana na gha ŵanthu.
+LFN alphabetLatin scriptabcdefghijlmnoprstuvxzIPA, , , Cyrillic scriptабкдефгxижлмнопрстувшзNamesabecedeeefgehaxijeelemenopeeresteuveexze
Mavowel gha LFN (a, e, i, o na u) ghakuzunulika nga umo vikuzunulikira mu Cisipanishi panji Cilatini (nga umo vikuzunulikira mu mazgu ghakuti bar, bait panji bet, beet, boat panji ball, na boot). Para munthu wakuyowoya mazgu agha, mazgu agha ghakupambana.

Viyowoyero ivi ni ai, au, eu, na oi (nga umo vikuŵira na mazgu ghakuti my, cow, "eh-w", na boy).

Makalata gha i na u ghakugwiliskirika nchito nga ni semivowels ([j] na [w]) pakwamba kwa lizgu pambere lizgu lindambe kuwoneka (nga ni ioga), pakati pa lizgu (nga ni joia), mu li na ni (kuti mulije lizgu lakwamba) pakati pa lizgu (nga ni folia), na mu cu na gu pambere lizgu lindambe kuwoneka (nga ni acua). Chilembo cha n chikuzunulika nga ni think ([ŋ]) pambere g (nga ni longa) na c (nga ni ance), kweniso -ng paumaliro wa syllable (nga ni bumerang). Malembo a, e, na o ghakupambana mu umo ghakuzunulika.

Nangauli mazgu ghakukhozga gha mu LFN ghalije mazgu ghakukhozga, kweni mazgu ghanandi ghakukhozga mazgu gha pa vowel panji diphthong pambere lizgu laumaliro lindafike. Mazgu agho ghalije vowel pambere paleke kuŵa consonant, ghakuŵa na vowel yakwamba (nga tio). Mazgu agho ghakumalira pa diptong ghakulongosoreka makora. Para mazgu ghaumaliro ghali na mavowel ghaŵiri gha ae, ao, ea, eo, oa, oe, panji ui, ghakulongora kuti mazgu ghakwamba (nga ni idea) ndigho ghakwamba. Para munthu wakuŵikamo -s panji -es pa mazina gha unandi, vikusintha yayi.

Foni /h/ yikuwoneka yayi ndipo yingaŵa yambura mazgu.

Vilembo vya k, q, w, na y (ka, qua, wa, na ya) vikusangika pa mazgu na mazina gha viyowoyero vinyake. Ntchakwenelera kuti ŵanthu ŵayowoyenge mwakupambana.

 Kumasulila 

 Sources of lexicon 
Mazgu gha mu Baibolo la Lingua Franca Nova ghali kufuma mu viyowoyero vya ku Italy na vyakumanjiliro gha dazi: Chifurenchi, Chiitaliya, Ciphwitikizi, Cisipanishi na Cikatalani.

Lingua Franca Nova yikufumiska lizgu yayi mu nthowa yakupulikikwa makora, kweni awo ŵakulemba mazgu ŵakuwona kuti lizgu lili na makhaliro ghawemi kweniso vinthu vinyake. Kanandi para lizgu likuyana mu viyowoyero vinandi, ŵakulizunura.

Mbunenesko kuti chiyowoyero chilichose chili na kalembero na umo chikuyowoyekera. Kanandi, Lingua Franca Nova yikutemwa kuyowoya mazgu kuluska kulemba.

Para mu viyowoyero vinyake muli lizgu limoza lakufuma ku Chilatini, kweni likuzgoreka mu nthowa zakupambanapambana, Lingua Franca Nova yikutemwa lizgu lakale chomene, ilo likuyana na Chilatini. Mwaciyelezgero:
ChiLatinChiItalianChiSpanishChiphwitikiziChiFrenchCatalanLFNplenopienollenoplenopleinpleclavechiavellavechaveclefclauflammafiammallamachamaflammeflama
Kweni para chiyowoyero cha Cilatini chikukolerana yayi na mazgu gha mu Baibolo la Lingua Franca Nova, ŵakulemba mu viyowoyero vinyake.
LatinItalianSpanishPortugueseFrenchCatalanLFNlactelattelecheleitelaitlletlectolettolecholeitolitllitnoctenottenochenoitenuitnit

 Mbendela 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Lingua_Franca_Nova.svg|thumb|Flag of Lingua Franca Nova.
Ndembera ya Lingua Franca Nova, iyo yikapangika mu 2010 na Stefan Fisahn na Beate Hornung, ni cimanyikwiro cikuru ca Lingua Franca Nova na Elefenists.

Ndembera iyi yili na vigaŵa vinkhondi (vyakufipirwa, vyabuluu, vyabuluu, vyafipa, vya orenji, na vyakubinkha).

Likukozgana na ndembera ya charu cha Seychelles, icho chili na chiyowoyero cha Seychellois Creole. Chinthu ichi chikutikumbuska zuŵa ilo likufuma.

Kale kukaŵaso ndembera zinyake. Ndembera yakwamba, iyo Boeree ndiyo wakapanga ndipo wakayitanga kuti "europijon".

 Viyelezgero vya malemba mu LFN 

 Ndimi 1 ya Universal Declaration of Human Rights 

 Lilombo lwa Fumu Yesu Khristu 

 Wonaniso 

 Lingua franca
 International auxiliary language
 List of constructed languages

 Vyakulemba 

 Maukaboni 

 Mabuku 




 Ma linki ghakuwalo kwa Wikipediya 


 Official website 
 Dictionary
 Grammar
 Literature 
 Vici de Elefen 
 Lingua Franca Nova on Langoland
 Swadesh list for Lingua Franca Nova

Category:Viyowoyelo