Хөкем

Хөкем (гарәп. ‎حُكْم — зирәклек, карар яки күплек санда әхкәм (гарәп. أَحْكَامٌ) -  акыл һәм абруйлы җитәкчелек төшенчәсенә нигезләнгән ислам термины . Ислам хокукында (фикһ) хөкем кеше гамәлләрен аларның рөхсәт ителгәнлеге ноктасыннан бәяләүне аңлата. Хөкем терминологиясе Коръәндәге "хәрәм-хәләл" дихотомиясенә туры килми һәм ислам фикеренең алга таба үсеше булып тора .

 Хөкем төрләре 
Хөкемнәрнең түбәндәге төрләре бар:

 Әхкәм әл-Хәмсә. Фикһ әдәбиятында кеше эшчәнлеге рөхсәт ителүгә карап биш дәрәҗәгә бүленгән: 
 мәҗбүри һәм кирәкле (фарыз, ваҗиб) 
 хупланган (сөннәт, мандуб, мөстәхәб) 
 гомум рөхсәт ителгән һәм нейтраль (мөбах, җаиз, хәләл) 
 шикле һәм шелтәле (мәкруһ) 
 тыелган (хәрәм, мәзхур) .
 Аллаһ зирәклеге. Коръәндә хөкм сүзе Аллаһ акыллылыгыКоръән: 2:129, 3:48, 4:54 һ.б. яки Аллаһ хөкеме (карары)  дигән мәгънә йөртә. Бу мәгънәдә Аллаһ акыллылыгы Коръәндәге һәм Сөннәттәге күрсәтмәләргә җәелгән, шуның белән аларны мәҗбүри иткән. Мондый хөкем фәтва чыгару өчен нигез була ала.
 Билге яки күрсәтмә. Хаким яки абруйлы шәхеснең карары, ул аңа буйсынган кешеләр өчен мәҗбүри була.
 Хөкем әл-иҗтиһад. Хокук чыганаклары яки ирекле фикерләү нигезендә эшләнгән хокукый мәсьәлә буенча карар.
 Логик фикерләү. Аналогия буенча фикерләүнең гомуми формуласында логик фигураның бер өлеше .
 Гомуми кагыйдә. Фәнни әдәбиятта хөкем термины кагыйдә яки урнаштыру мәгънәсендә киң кулланыла, мәсәлән, "Хакимлек кагыйдәләре" (әл-Әхкәм ас-солтания) .

 Тарих 
Рөхсәт ителгән әйберләр терминологиясе IX гасыр урталарында формалашкан; мәсәлән, әш-Шәфигый хезмәтләрендә "мәкруһ" сүзе ачык тыелган гамәлләрне билгеләү өчен кулланылган, соңрак алар "хәрам" сүзе белән билгеләнәчәк . Хөкемнең үсеше кайбер теологларның дөньяны фәлсәфи яктан рөхсәт ителгән һәм тыелган өлешләргә бүленгән дип кабул итүенә китерә . Әбу Хәмид әл-Газали үзенең "Иман фәннәренең терелүе" ("Ихья Улум әд-Дин")  китабында хөкем һәм хәрәм/хәләл дихотомиясе арасындагы мөнәсәбәт мәсьәләсен тикшерә.

 Шулай ук карагыз 

 Шәригать кагыйдәләре
 Тәкълиф

 Әдәбият 

 Боголюбов А.С. Хукм // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 282. — 315 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016941-2.
 Ḥukm // Encyclopaedia of Islam. 2nd ed : in 12 vol. / ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs et al. — Leiden : E.J. Brill, 1960—2005. (платн.)

 Искәрмәләр 
Төркем:Ислам терминнары