Декса (Чапантонго)

Декса — Мексиканың Идальго штатында урнашкан торак пункт.  муниципалитеты составына керә.

 Географиясе 

Декса Мексиканың үзәк өлешендә, илнең башкаласы Мехикодан төньяк-көнчыгыштарак урнашкан.

 Климаты 

Биредә ярым коры салкынча климат, җәй айларында явым-төшем күп, вакыт-вакыт боз ява ала һәм кыш дәвамында коры шартлар була. Иң салкын ай — гыйнвар, уртача максималь температура 20 °C (68 °F) һәм уртача минималь температура 3 °C (37 °F). Кышкы төннәр салкын, температура 0 °C (32 °F)-тан түбән төшәргә мөмкин. Иң җылы ай — май, уртача максималь температура 24 °C (75 °F) һәм минималь температура 9 °C (48 °F).

Уртача еллык явым-төшем 412 миллиметр (16,2 дюйм) тәшкил итә, аның күп өлеше майдан сентябрьгә кадәр була.

 Тарихы 

Бу җирләр испаннарга кадәр үк үзләштерелгән Мезоамерика төбәгендә урнашкан. Аның аша нигездә төньяктан килгән яки узып баручы җирле халыкларның күпсанлы миграцияләре узган, һәм аларның күбесе ахыр чиктә Мехико үзәнлегендә төпләнгән. Тольтек халкы бирегә VII гасыр башында килеп урнашалар.  Ахыр чиктә тольтекларны чичимеклар басып ала. Ацтеклар бирегә XII гасырда киләләр һәм әлеге территорияләрне Ацтеклар империясенә кушалар.

Ацтеклар империясен испаннар басып алганнан соң, конкистадорлар ацтеклар җирләрендәге территорияләрне үзләренә алганнар. Шуннан соң тиздән 1523 елда беренче францисканнар килү белән евангельләштерү буенча тырышлыклар башлана, тик аларның эшчәнлекләре уңышлы узган дип әйтеп булмый, әле бу якларда җирле халыкларның гореф-гадәтләре яхшы сакланган.

1869 елның 16 гыйнварыннан Идальго штаты составында. 

 Халкы 

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 
 Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
 Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. — М.: Наука, 1979. — 168 с.
 Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. — М.: Высшая школа, 2005. — 495 с. — ISBN 5060045196.
 Новая история стран Европы и Америки XVI—XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. — 703 с. — ISBN 9785691015564.
 Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. — М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. — 463 с. — ISBN 569100607X.

 Сылтамалар 
 Мексика халкы. 

Төркем:Мексика торак пунктлары
Төркем:Идальго торак пунктлары
Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар