Мәкам

Мәкам (, транслит. maqām, тукталыш урыны, күп. санда  транслит. maqāmāt; төрк. makam, күп.санда төрк. makamlar) – гарәп һәм төрек традицион (профессиональ) музыкасында күп мәгънәле атама, (1) тавыш тәртибе, (2) бөтен категорияләре һәм функцияләре җыелмасында модуслар системасы (3) композиция техникасының ачык алымнарыннан тыш (центонлаштыру, орнаменталь вариация, импровизациясе, ритмик вариация һ. б.), музыка жанры коннотацияләр белән бөтен текстомузыкаль композиция.

Зур Русия энциклопедиясендә (к. 18, 2011) мәкам гарәп, фарсы, төрек, ирак, мисыр, йәмән, сүрия һәм башка көнчыгыш традицияларында «суфилар музыкасының төп төрләрнең (жанрларның) берсе" дип сүрәтләнә.

 Тасвирламасы 
Гарәп һәм төрек макәмнәренә азәрбайҗан мугамы, таҗик һәм үзбәк шәшмәкаме, иран дәстгяхлары, уйгыр мукамы һ.б. кардәш. Бу локаль-тарихи көнчыгыш музыкаль традицияләре җыелмасын, һәрберсенең аерым һәм күмәк үзенчәлекләре төрле булуга карамастан, гомумиләштереп «мәкам-мугам традициясе» яки мәкәмәт дип атыйлар (maqamat).

Аурупа монодик модуслары кебек үк (мәсәлән, Платонның борынгы юнан «гармонияләре» ), аерым мәкамларга ачык этос һәм аффектлар (төрле урындагы һәм тарихи традицияларда бүленә) бирелә, аларны ачык мәдәни традиция контекстына кертелгән тыңлаучы гына кабул итә ала. Кайбер конститутив музыкаль интерваллар модусларында (модаль шкаллар) мәкам-мугам традициясе тоннар, ярымтоннар, өченче һәм башка интерваллар үзенчәлекле көнбатыш аурупа диатонизмы һәм хроматизмы белән акустик яктан аерыла. Бу «көнбатыш донъясы» академик музыкасы традицияләрендә тәрбияләнгән тыңлаучыга аларны кабул итүне кыенлаштыра.

Традицион музыканың бер төре буларак мәкамнәр нигездә тел-авыз иҗатында барлыкка килгән. Мәкамнәрне теоретик сурәтләүләрнең киң традициясына карамастан (Сәфиетдин Урмави һәм Әбделгади Мәрәгый хезмәтләренә барып тоташа), борынгы мәкамнәр турында билгеләнгән язмалар юк. Төрки мәкам теорияләре һәм аны билгеләргә талпыну (Аурупа биш юллы түгәрәк билгеләү системасында) шактый соң, XIX гасырда гына барлыкка килә. Азәрбайҗан мугамнарын билгеләргә тырышулар һәм охшаш теорияләр XX гасырда барлыкка килә. Мәкамнең музыка нотага салу системасы әлегә берләштерелмәгән.

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 

 Elsner J. Zum Problem des Maqām // Acta Musicologica 47 (1975), S.208-39.
 Elsner J. Maqām und Modus // International Musicological Society: Congress Report 12. Berkeley, 1977, p. 517-25.
 El-Mallah Issam. Arabische Musik und Notenschrift. Tutzing: Hans Schneider Verlag, 1996, ISBN 3-7952-0850-5
 Фарук Хәсән Аммар. Гарәп халык музыкасының көй принциплары. М.: Совет композиторы, 1984, 181 с.
 Regionale maqām-Traditionen in Geschichte und Gegenwart. Materialien der 2. Arbeitstagung der Study Group «maqām» des International Council for Traditional Music vom 23. bis 28. März 1992 in Gosen bei Berlin. Hrsg. v. J. Elsner u. G. Jähnichen. 2 Bde. Berlin, 1992.
 Якын, Урта Көнчыгыш халыкларының авыз-тел иҗатының профессиональ музыкасы һәм хәзерге заман. Ташкент, 1981
Төркем:Музыкаль жанрлар
Төркем:Музыка формасы