Төньяк һәм Үзәк Азиядәге Бөтендөнья матди мирас объектлары

Бу исемлектә ЮНЕСКО билгеләве буенча Төньяк һәм Үзәк Азия географик төбәкләре территориясендәге 20px Бөтендөнья мирасының матди объектлары күрсәтелә. 

Сәяси билгеләмәләрдән аерым буларак, бусы каплаган мәдәни-географик алан бүген Россия Федерациясенең Азия өлеше (Урал таулары+, ~УФО+СФО+ЕКФО), Монголия, Казакъстан, Үзбәкстан, Төркмәнстан, Таҗикстан, Кыргызстан, Әфганстан, Кытайның Төньяк-Көнбатыш өлеше буларак тасвирлана. 

1978 елгы рәсми ЮНЕСКО билгеләмәсеннән аермалы буларак, хәзерге көн прагматик кирәкләре өчен Төньяк-Көнбатыш Иран һәм Пакьстан — Көнбатыш Азиягә, Төньяк Һиндстан исә Көньяк Азиягә кертелә. Монголия исә гомумән георгафик Көнчыгыш Азиягә керә.

 Сайлау 
Керүче объектлар халыкара исемлегенә урнашкан дәүләт структуралары тарафыннан тәкъдим ителә. Халыкара исемлеккә рәсми кабул итү адымына кадәр, намзәт объектлар җирле дәүләтнең ЮНЕСКО эшләре комиссиясе тәкъдиме буенча ЮНЕСКОның махсуслаштырылган халыкара ,  һәм  эксперт оешмалары хезмәткәрләре тарафыннан тирән өйрәнелә, боларның бәяләмәләр һәм киңәшләр белән баетылган досьесы һәр әгъза-ил делегациясенә тапшырыла.

ның (, ) халыкара  утырышларында хупланган.



 Рәсми исемлектә 

 # Исем сурәт Викиҗыентык код дәүләт урнашу картада 1 Алтайның алтын таулары center|128px Golden Mountains of Altai World Heritage Site 768768rev Россия Алтай Республикасы  2 Байкал күле center|128px Lake Baikal 754 Россия БурятияИркутск өлкәсе  3 Бамиан үзәнендәге мәдәни ландшафт һәм археологик объектлар center|128px  208rev Әфганстан Бамиан вилаяте  4 Болан таш һәйкәлләре, Бронза гасыр мәдәният мирасы   1621 Монголия   5 Борхан-Халдун center|128px  1440 Монголия   6 Бохараның тарихи үзәге center|128px Historic Centre of Bukhara 602602bis ҮзбәкстанССРБРоссия империясе Бохара  7 Даурия ландшафтлары center|128px  1448 МонголияРоссия   8 Ефәк юлы: Зәрәфшан-Караком коридоры center|128px Silk Roads: Zarafshan-Karakum Corridor 1675 ТаҗикстанТөрекмәнстанҮзбәкстан   9 Ефәк юлы: Чанган-Тянь-Шань коридоры юллар чылбыры center|128px Silk Roads (World Heritage) 1442 КытайКазакъстанКыргызстан ФуҗиянГәнсуХенаньНиңчә-Хуэй автономияле районыЧиңхәйШэньси провинциясеШеңҗан-Уйгыр автономияле районыЧжэцзян провинциясеАлматы өлкәсеЧуй өлкәсе  10 Ичан-кала center|128px Itchan Kala 543 Үзбәкстан Хивә  11 Камчатка янартаулары center|128px Volcanoes of Kamchatka (World Heritage Site) 765 Россия Камчатка крае  12 Көнбатыш Тянь-Шань center|128px Western Tien-Shan 1490 КазакъстанКыргызстанҮзбәкстан   13 Көһнә Үргәнеч center|128px Kunya Urgench 1199 Төрекмәнстан Ташугыз вилаятеХивә ханлыгы  14 Лена баганалары center|128px Lena Pillars 12991299bis Россия ЯкутияХангалас районы  15 Монгол Алтайның петроглифлары center|128px Petroglyphic Complexes of the Mongolian Altai 1382 Монголия Bayan-Ölgii Province  16 Мәрв каласы археологик аланы center|128px Merv 886 Төрекмәнстан Бәйрәмалы районы  17 Ниса археологик каласы center|128px Nisa, Turkmenistan 1242 Төрекмәнстан Хыркания тарихи төбәге  18 Орхон елгасы үзәне мәдәни ландшафты center|128px Orkhon Valley Cultural Landscape 10811081rev Монголия   19 Путорана платосы center|128px Putorana Plateau 1234 Россия Красноярск крае  20 Сарыарка — Төньяк Казакъстан дала һәм күлләре center|128px Saryarka – Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan 1102rev Казакъстан   21 Сәмәрканд – мәдәниятләр чаты center|128px Samarkand – Crossroad of Cultures 603603rev Үзбәкстан Сәмәрканд  22 Сөләйман тавы center|128px Sulayman Mountain 12301230rev Кыргызстан Ош  23 Тамгалы археологик аланы center|128px Tamgaly 1145 Казакъстан Алматы өлкәсе  24 Убс Нуур бассейны center|128px  769769rev РоссияМонголия   25 Уртача климат киңлегендәге Туран чүлләре center|128px Cold Winter Deserts of Turan 1693 КазакъстанҮзбәкстанТөрекмәнстан   26 Хуҗа Әхмәт Ясави төрбәсе center|128px Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi 1103 Казакъстан Төркестан өлкәсе  27 Шеңҗандагы Тянь-Шань таулары center|128px Xinjiang Tianshan 1414 Кытай   28 Шәһресәбз center|128px Shahrisabz 885 Үзбәкстан Кашкадәрья өлкәсе  29 Җамдагы манара һәм археологик объектлары center|128px  211rev Әфганстан Шахрак районы  30 Үзәк Сихотэ-Алинь center|128px Sikhote-Alin 766bis766 Россия Диңгез буе крае 

 Намзәтләр 

 # Исем сурәт Викиҗыентык код дәүләт урнашу картада 1 Абдулхан банди буасы   5288 Үзбәкстан Нәваи өлкәсеНурата районы  2 Аблайкет буддист кәшишханәсе хәрабәләре center|128px Abylaikit Monastery 6558 Казакъстан Улан районы  3 Адҗина-тепе калкулыгындагы буддачылык кәшишханәсе хәрабәләре center|128px Ajina-Tepa 1382 Таҗикстан Хәтлан вилаяте  4 Ак Астана-баба төрбәсе   810 Үзбәкстан Сөрхандәрья өлкәсе  5 Амарбаясгалант кәшишханәсе center|128px Amarbayasgalant Monastery 5947 Монголия Selenge Province  6 Амудәрья тыюлыгы center|128px  5436 Төрекмәнстан Ләбап вилаяте  7 Арпа-Үзән петроглифлары   1135 Казакъстан Төркестан өлкәсе  8 Аһсикәнт шәһәрчеге археологик аланы center|128px Akhsikath 5293 Үзбәкстан Түрәкурган туманы  9 Баги-Бабур паркы center|128px Gardens of Babur 5469 Әфганстан Кабул  10 Байсын center|128px Boysun 5300 Үзбәкстан Байсун районы  11 Байтудәшт IV борынгы кала археологик аланы   1380 Таҗикстан   12 Балданбэрээвэн-хийд кәшишханәсе center|128px Baldan Bereeven Monastery 5949 Монголия Ömnödelger  13 Банде-Амир милли күлләр паркы center|128px Band-e Amir National Park 1946 Әфганстан Бамиан вилаяте  14 Батхыз тыюлыгы   5432 Төрекмәнстан Мары вилаяте  15 Бахауддин Нәкшбәнд төрбәсе center|128px Bahaouddin Naqshbandi mausoleum 5306 Үзбәкстан Бохара  16 Башкорт Уралы center|128px  5666 Россия   17 Башкорт шиханнары: Торатау, Йөрәктау һәм Куштау center|128px  6626 Россия   18 Борынгы Хәрәзем чүлләрендәге кирмәннәр center|128px  5311 Үзбәкстан КаракалпакстанЭлликкала районыБеруни районы  19 Бәлех center|128px Balkh 1928 Әфганстан Бәлех районы  20 Вабкәнт манарасы center|128px Vobkent minaret 5312 Үзбәкстан Вабкәнт туманы  21 Вараһша шәһәрчеге археологик аланы center|128px Varahsha 5302 Үзбәкстан Бохара  22 Васюган сазлыклары center|128px  5114 Россия Томск өлкәсеРоссия  23 Гарәп ата төрбәсе   5290 Үзбәкстан Нурабад районы  24 Денисова мәгарәсе center|128px Denisova Cave 6625 Россия Солонешное районы  25 Дәшт-и-Җум тыюлыгы center|128px  2110 Таҗикстан Шәмсетдин Шохин районыХәтлан вилаяте  26 Дәһистан борынгы каласы археологик аланы   967 Төрекмәнстан   27 Енисейск тарихи үзәге center|128px  1460 Россия Красноярск крае  28 Ефәк юлы: Фәргана-Сырдәрья коридоры center|128px  6649 Үзбәкстан Ташкент вилаятеФәрганә вилаятеӘндиҗан вилаятеНәмәнгән вилаяте  29 Зараут-Сай тарлавыгы петроглифлары center|128px  5299 Үзбәкстан Шерабад районы  30 Зоркул тыюлыгы center|128px Zorkul reserve 2111 Таҗикстан Мургаб районы  31 Зур тәгәрмәч юлы center|128px Grand Trunk Road 6056 БангладешҺиндстанПакьстанӘфганстан   32 Зәмин таулары center|128px  6781 Үзбәкстан Зәмин районы  33 Иле-Алатау милли паркы center|128px Ile-Alatau national park 1681 Казакъстан   34 Илмән таулары center|128px Ilmen Mountains 5388 Россия Чиләбе өлкәсеСвердловск өлкәсе  35 Иркутск тарихи үзәге center|128px  1166 Россия Иркутск өлкәсе  36 Канка борынгы шәһәрчеге археологик аланы center|128px Kanka 5286 Үзбәкстан Аккурган туманы  37 Карон борынгы шәһәрчеге археологик аланы center|128px  6886 Таҗикстан Дарваз районыТаулы Бәдәхшан автономияле вилаяте  38 Командор табигый тыюлыгы center|128px Komandorsky Zapovednik 1997 Россия Камчатка крае  39 Красноярск багана сыман кыялары милли паркы center|128px Krasnoyarsk Stolby National Park 5113 Россия Красноярск  40 Кукан тарихи үзәге center|128px Cultural heritage monuments in Kokand 5291 Үзбәкстан КуканФәрганә вилаяте  41 Кулҗабашы археологик ландшафты петроглифлары   6564 Казакъстан Җамбыл өлкәсеКордай районы  42 Кусавлисай ботаник заказник тыюлыгы   2109 Таҗикстан Шәһрестан районы  43 Кыргызстандагы Ефәк юлы аланнары   5518 Кыргызстан   44 Кыталык милли паркы center|128px Kytalyk National Park 6520 Россия Якутия  45 Көйтентау динозавр һәм мәгарәләре   5434 Төрекмәнстан   46 Көйтентау сырты center|128px  67866887 ҮзбәкстанТөрекмәнстан Сөрхандәрья өлкәсеЛәбап вилаяте  47 Магадан табигый тыюлыгы center|128px Magadansky Nature Reserve 1998 Россия   48 Мангышлак ярымутравы кыялы мәчетләре center|128px  6566 Казакъстан Маңгыштау өлкәсе  49 Мерке төркиләр изге җире   1131 Казакъстан Җамбыл өлкәсе  50 Мир-Сәет Бахром төрбәсе center|128px Mir-Sayid Bakhrom Mausoleum 5309 Үзбәкстан Кармана каласыНәваи өлкәсеКармана районы  51 Монголиядәге Бөек Гоби чүле ландшафтлары center|128px  5943 Монголия   52 Монголиянең Гоби чүлендәге Акбур чоры динозаврлары калдыклары center|128px  5944 Монголия   53 Мөхәммәт Башоро төрбәсе center|128px  1386 Таҗикстан Мазори Шәриф авылыПәндҗәкәнт районыСогыд вилаяте  54 Нуратау сырты center|128px Nuratau mountains 6787 Үзбәкстан Нурата районыКошрабад районыФариш районы  55 Оглахты тау сырты center|128px Oglakhty Mountains 6165 Россия Хакасия  56 Олытау мәдәни ландшафты center|128px  11376560 Казакъстан Караганды өлкәсе  57 Пазырык мәдәнияте хәзинәләре center|128px  6283 Россия Алтай Республикасы  58 Пайкәнд борынгы каласы археологик аланы center|128px Paikend archaeological site 5301 Үзбәкстан Бохара вилаяте  59 Пап борынгы каласы археологик аланы (Баландтәпә)   5294 Үзбәкстан Пәп туманы  60 Рабат-и Мәлик кәрвансарае center|128px Rabat-i Malik caravanserai 5308 Үзбәкстан Кармана районы  61 Рәпәтәк биосфера тыюлыгы center|128px Cold Winter Deserts of Turan 5435 ТөрекмәнстанССРБ Ләбап вилаяте  62 Саймалыташ дәүләт табигать паркы center|128px Saimaluu-Tash 1512 Кыргызстан Toguz-Toro District  63 Сармишсай петроглифлары center|128px  5307 Үзбәкстан Нурата районы  64 Саускандык археологик ландшафты петроглифлары   61566565 Казакъстан Кызылурда өлкәсеШиели районы  65 Сийпанташ петроглифлары   5297 Үзбәкстан Китаб районы  66 Сикачи-Алян петроглифлары center|128px Petroglyph of Sikachi-Alyan 1787 Россия Сикачи-Алян авылы  67 Сөнт-Һасартау тыюлыгы   5433 Төрекмәнстан Балкан вилаяте  68 Ташкент модернист архитектурасы. Үзәк Азиядәге модернизм һәм традиция center|128px  6708 Үзбәкстан Ташкент  69 Ташкент мәхәлләләре center|128px  6578 Үзбәкстан Ташкент  70 Таҗикстандагы Ефәк юлы аланнары   5790 Таҗикстан   71 Тирмез center|128px Termez 5298 Үзбәкстан Сөрхандәрья өлкәсе  72 Турфан су системасы center|128px Turpan karez system 5347 Кытай Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы  73 Тыва патшалары үзәне center|128px Arzhan kurgan 6583 Россия Пий-Хем районы  74 Тәхт-и Сангин борынгы кала археологик аланы  Takht-i Sangin 1379 Таҗикстан Хәтлан вилаяте  75 Төрекмәнстандагы Ефәк юлы аланнары   5521 Төрекмәнстан   76 Фан таулары center|128px Fann Mountains 2107 Таҗикстан   77 Хазарасп каласы   5310 Үзбәкстан Хазарасп районы  78 Ханбәнди буасы   809 Үзбәкстан Фариш районыҖиззәх өлкәсе  79 Хуҗа Мәшхәд төрбәсе археологик аланы center|128px Khoja Mahshad 1381 Таҗикстан   80 Хуҗа Нашрон төрбәсе   1384 Таҗикстан   81 Хәзрәти-шаһ төрбәсе center|128px  1378 Таҗикстан   82 Хәзәр тыюлыгы center|128px  5437 Төрекмәнстан Балкан вилаяте  83 Чишмә-Әйүб төрбәсе center|128px Chashma-Ayub Mausoleum 5304 Үзбәкстан Бохара  84 Чор-Бәкер төрбәләр комплексы center|128px Chor-Bakr Mausoleum 5305 Үзбәкстан Бохара туманы  85 Шаһимәрдан каласы center|128px  5292 Үзбәкстан Фәрганә вилаяте  86 Шаһрухийә шәһәрчеге археологик аланы   5287 Үзбәкстан Ташкент вилаятеКуйичырчык туманы  87 Шәех Мохтар-Вәли төрбәсе комплексы   798 Үзбәкстан Яңа Арык районы  88 борынгы Кахкаха шәһәрчеге археологик аланы (Шәһрестан) center|128px Bunjikat 1387 Таҗикстан ШәһрестанШәһрестан районыСогыд вилаяте  89 борынгы Пәнҗәкәнт каласы археологик аланы center|128px Ancient Panjakent 1385 Таҗикстан Пәнҗәкәнт  90 Үзбәкстандагы Ефәк юлы җирләре center|128px  5500 Үзбәкстан   91 Һамун күле center|128px Lake Hāmūn 5276 ИранӘфганстан Систан һәм БәлуҗстанНимруз вилаяте  92 Һиссар дәүләт тау арчалы тыюлыгы center|128px Hissar sanctuary 6782 Үзбәкстан Кашкадәрья өлкәсе  93 Һәрат center|128px Herat 1927 Әфганстан Һәрат районы  94 Әндиҗан center|128px Andijan 5296 Үзбәкстан Әндиҗан вилаятеӘндиҗан өязеQoqand xanlığı  95 Әшкиүлмәс петроглифлары   1134 Казакъстан Алматы өлкәсе  96 Өстйорт табигать тыюлыгы center|128px Ust'urt Nature reserve 6571 Казакъстан Каракия районы 

 Искәрмәләр 

 Моны да карагыз 

 ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре

Төркем:Бөтендөнья мирасыТөркем:Үзәк Азия тарихыТөркем:Үзәк Азия мәдәниятеТөркем:Үзәк Азия истәлекле урыннарыТөркем:Төньяк Азия тарихыТөркем:Төньяк Азия мәдәниятеТөркем:Төньяк Азия истәлекле урыннары