Коряклар

Коряклар, үзатамалары чавчывав, нымылъын, алюторлар () ― Россия Федерациясенең  берсе; Камчатка ярымутравының төньяк өлешендәге җирле халык. Хәзерге вакытта Россия Федерациясенең Камчатка краенда, Магадан өлкәсендә һәм Чукотка автономияле округында компактлы яшиләр.

Гомуми саны якынча 8 мең кеше (7485 кеше, РФ 2021 елгы  мәгълүматлары буенча).

Башлыча рус телендә сөйләшәләр, әмма 1460 кеше коряк телен куллануны дәвам итә, язу кириллица нигезендә.

Россия Федерациясенең Төньяк, Себер һәм Ерак Көнчыгышындагы аз санлы җирле халыклар исемлегенә кертелгәнРаспоряжение Правительства РФ от 17 апреля 2006 года №536-р .

 Дин 
Коряклар арасында бүген христианлык (рус православиесе) таралыш алган, әмма традицион ышанулар (шаманизм) көчле булып кала.

 Бүленеш 
200px|thumb|right|Коряк округы 
200px|thumb|right|Камчатка крае 
Һөнәр төрләре һәм яшәү рәвеше буенча коряклар традицион рәвештә тундра корякларына һәм яр буе корякларына бүленәләр. Һәр төркем үз телендә сөйләшә һәм үз эченә берничә кечерәк территориаль төркемнәрне ала.
 Тундра коряклары (үзатамалары: чавчыв, чавчывав «болан караучы») эчке тундрада боланнар үрчетү белән шөгыльләнүче күчмә халык. Туган телләре ― коряк теле. 
 Яр буе коряклары (үзатамалары нымылъын, нымылъу) диңгездә балык тоту белән шөгыльләнүче, яр буенда утрак тормышлы кешеләр. Туган телләре ― алютор теле, шуңа күрә бөтен төркемне кайвакыт алюторлар дип тә атыйлар.
Яр буе корякларына  якын (  бухтасы һәм  борыны арасындагы яры), совет чорында коряклар составына кертеп исәпләнгәннәр.

 Тарих 
200px|thumb|left|Коряклар хәрби киемдә. 
Атарган бистәсен тикшерү җирле коряк кабиләләренең металл куллану белән руслар килгәнче, төгәлрәге беренче меңьеллыкның соңгы гасырында таныш булуларын күрсәтәVasil’evskii R. S., Merbs B. P., Chard C. S.The Mythology of the Koryak // American Antiquity, Vol. 30, № 1 (jul., 1964), p. 23 . 

Коряклар турында беренче искә алу XVII гасыр уртасындагы документларда очрый.

Корякларның ата-бабалары, мәдәни якынлыктан чыгып караганда,  булдыручылар булып торалар (б.э. 1 меңьеллыгы).

 Халык саны 
Россиядә коряклар саны:

Корякларның торак пунктлар буенча саны (2002 ел) 

Камчатка крае
 Палана штб — 1212
 Тымлат — 706
 Манилы — 565
 Седанка— 446
 Лесная — 384
 Вывенка — 362
 Оссора штб — 351
 Тиличики — 329
 Карага — 289
 Слаутное — 254
 Таловка — 254
 Петропавловск-Камчатский — 245
 Тигиль — 203
 Хаилино — 201
 Воямполка — 163
 Ивашка — 162
 Хайрюзово —102

Магадан өлкәсе:
 Верхний Парень — 262
 Эвенск штб — 234
 Тополовка — 160

 Мәдәният 
Тын океанның төньяк өлешендә яшәүче коряклар һәм  мәдәнияте арасында якынлыкны аларның мифологиясеннән дә яхшырак бернәрсә дә күрсәтми. Кайбер дини вакыйгалар чор ахырында алынган булса да, мифлар гадәттә озак вакыт һәм хәтта иң ерак чорларда да акыл халәтен чагылдыраJochelson W.The Mythology of the Koryak//American Anthropologist, New Series, Vol. 6, No. 4 (Jul. — Sep., 1904), p.422.. 

 һәм коряклар тормышы арасында охшашлык зур, гәрчә эскимосларның яшәү рәвешенең характерлы үзенчәлекләре, кагыйдә буларак, юкка чыга бара. Коряклар һәм  арасында эскимослар белән охшашлык элементлары саны әкренләп кими, ә киресен исбатлаучы мифлар саны артаCollins H.B.Culture Migrations and Contacts in the Bering Sea Region//American Anthropologist, New Series, Vol. 39, No. 3, Part 1 (Jul. — Sep., 1937), p.379..

Корякларның тораклары конуслы күчереп йөртелә торган  —  тора. Шулай ук уртада  ташлар белән уратып алынган, квадрат яки түгәрәк учагы булган, диаметры 3–12 метрлы түгәрәк, яртылыш землянка йортлар да торак булып хезмәт иткән.

 Галерея 

 Филателия 
1933 елда СССРда «СССР халыклары» этнографик почта маркалары сериясе чыгарыла. Алар арасында корякларга багышланган марка да булган.

1960―1963 елларда СССРда төрле халык костюмнары сурәтләнгән «СССР халыклары костюмнары» этнографик почта маркалары сериясе чыгарыла. Алар арасында корякларга багышланган марка да булган.

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 
 Народы Сибири, М. — Л., 1956;
 Гурвич И. С., Кузаков К. Г., Корякский национальный округ, М., 1960;
 Антропова В. В., Культура и быт коряков, Л., 1971.

 Сылтамалар 
 60px  Корякский фольклорный ансамбль «АНГТ» (Камчатка). YouTube, 7:38

Төркем:Әлифба буенча халыклар
Төркем:Коряклар
Төркем:Төньякның төп халыклары
Төркем:Россия халыклары
Төркем:Себер халыклары
Төркем:Азия халыклары