Юн Фоссе

Юн Фоссе, Йон Фоссе (, 1959 елның 29 сентябре, Норвегия, Ругаланн, Хёугесунн) ― Норвегия язучысы, драматург, шагыйрь. 2023 елда Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе лауреаты. Нобель комитеты аның новаторлык пьесаларын һәм прозасын билгеләп үтә. Язучы норвег теленең нүнорск  иҗат итә. Иҗатында пьесалар, романнар, шигъри җыентыклар, эсселар, балалар китаплары һәм тәрҗемәләр урын алган. 

 Тәрҗемәи хәле 
1959 елның 29 сентябрендә Көнбатыш Норвегиядә,  провинциясенең Хёугесунн коммунасында туган, Страндебарм муниципалитетында үскән. Җиде яшендә булган җитди бәхетсезлек очрагы аны чак кына үлемгә китерми; бу тәҗрибә аның олы яшьтәге язу эшчәнлегенә зур йогынты ясый"I have to talk about it because it's so fundamental to me: at the age of seven, I was close to death because of an accident . . I could see myself sitting here . . everything was peaceful, and I looked at the houses back home, and I felt quite sure that I saw them for the last time as I was going to the doctor. Everything was shimmering and very peaceful, a very happy state, like a cloud of particles of light. This experience is the most important experience from my childhood. And it has been very formative for me as a person, both in good and in bad ways. I think it created me as a kind of artist." ('Jon Fosse's Search for Peace'. The New Yorker, 13 November 2022). Мәктәпне тәмамлагач, Берген университетына укырга керә, анда әдәбият белемен өйрәнә.

1983 елда «Кызыл, кара» романы белән, драма язучысы буларак «Һәм без беркайчан да аерылмаячакбыз» (1994) пьесасы белән дебют ясый. Әдәбият укыта, журналистика белән шөгыльләнә. Берничә шигырь җыентыгы, балалар өчен китаплар авторы.

 Проза 
 Кызыл, кара, роман (1983)
 Йөзмә йорт, роман (1989)
 Кургаш һәм су, роман (1992)
 Ике повесть (1993)
 Меланхолия I, роман (1995), рәссам Ларс Хертервиг тормышы турында
 Меланхолия II, роман (1996)
 Иртә, кич, роман (2000)
 Йокысызлык, повесть (2007)

 Драмалар 
 Исем (1995, Ибсен премиясе, Иоганн Нестрой премиясе)
 Кемдер кайчан да булса килер  (1996)
 Сабый (1996)
 Ана һәм бала (1997)
 Ул (1997)
 Җәйнең бер көнендә (1998) "Однажды летним днем..." Библиотека пьес 
 Гитаралы кеше (1999)
 Көзге йокы (1999)
 Йокла, балакаем (2000)
 Кыш (2000)
 Өйләдән соң (2000)
 Үлем темасына вариацияләр (2001)
 Дивандагы кыз (2002)
 Сирень (2003)
 Үлгән этләр (2004)
 Йокы (2005)
 Күләгәләр (2006)
 Мин - җил (2007)

 Бүләкләре, мактаулы исемнәре 
 1996 ― Ибсен премиясе   
 2005 ― Браги премиясе   
 2005 ― Изге Олаф ордены   
 2007 ― «Хезмәтләренә күрә» ордены (Франция)   
 2007 ― Швеция академиясенең төньяк премиясе   
 2010 ― Халыкара Ибсен премиясе   
 2023 ― Әдәбият буенча Нобель премиясеНобелевскую премию по литературе присудили норвежскому писателю Юну Фоссе.  ВФокусе Mail.ru, 5.10.2023The official website of the Nobel Prize. NobelPrize.org   

 Кызыклы факт 
Юн (Йон) Фоссе әсәре буенча Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында куелган «Җәйнең бер көнендә» спектакле «Алтын битлек» ― 2014 премиясенә 4 номинациядә тәкъдим ителгән:
 Драма (кече форма) театрында куелган иң яхшы спектакль
 Иң яхшы режиссёр эше (Фәрит Бикчәнтәев)
 Иң яхшы уйналган хатын-кыз роле (Люция Хәмитова)
 Иң яхшы ут куючы рәссам эше
Театр репертуарында спектакль әле дә бар Спектакль Җәйнең бер көнендә / Однажды летним днем.
 Искәрмәләр 

 Әдәбият 
 Stueland E. Å erstatte lykka med eit komma: essay om cesur, rituell forseintkomming i produksjonen til Jon Fosse. Oslo: Norske samlaget, 1996
 Christoffersen E.E. Jon Fosse. Århus: Århus Univ., Afdeling for Dramaturgi, Inst. for Æstetiske Fag, 2004
 Zern L. Das leuchtende Dunkle: zu Jon Fosses Dramatik. München: epodium-Verl., 2006
 Rafis V. Mémoire et voix des morts dans le théâtre de Jon Fosse. Dijon: Les Presses du reel, 2009

 Сылтамалар 


 Йон Фоссе на сайте IMDB

Төркем:Әлифба буенча язучылар
Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр
Төркем:Норвегия шагыйрьләре
Төркем:«Хезмәтләренә күрә» ордены (Франция) кавалерлары
Төркем:Изге Олаф ордены кавалерлары
Төркем:Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Төркем:XX гасыр язучылары
Төркем:XXI гасыр язучылары