Касыйм сөйләше

Касыйм сөйләше — татар теленең урта диалекты сөйләше. Касыйм татарлары арасында таралган.

 Таралышы 
Касыйм сөйләше Рязань өлкәсенең төньяк-көнчыгышында — Касыйм шәһәрендә һәм Касыйм районында, касыйм татарлары авылларында таралган була. Моннан тыш, Огородниково (Бардак) авылында керәшен татарларының аерым төркемчәсе булган бардак татарлары яши.

2020 елгы Бөтенроссия халык санын алу нәтиҗәләре буенча, Рязань өлкәсе территориясендә татарлар саны 3071 кеше тәшкил иткән, шул исәптән Касыйм районында — 295 һәм Касыйм шәһәрендә — 191 кеше. Касыймда һәм районның авыл җирлекләрендә 215 кеше татар телен туган теле дип саный. Әмма 2020—2022 елларда үткәрелгән кыр тикшеренүләре күрсәткәнчә, бистәдә һәм шәһәр яны авылларында касыйм сөйләшендә 20-25 кеше генә сөйләшә ала. Касыйм татарларының күпчелек өлеше рус телендә сөйләшә, яки аларның лексикасына мишәр сөйләшнәре йогынты ясаган.

Кайбер авылларда инде сөйләш югалган, һәм җирле татар халкы мишәр диалектына күчкән. Мәсәлән, Шырын авылында сөйләшнең үзгәрүенә Түбән Новгород өлкәсенең Сергач районы Анды авылыннан чыккан кешеләрнең күчүе дә йогынты ясаган. Бүгенге көндә Касыйм шәһәрендә, Яубаш, Карлар, Татарбай авылларында гына сакланып килә.

 Үзенчәлекләре 
Кайбер чыганакларга караганда, әлеге сөйләә XV гасырда элеккеге Касыйм ханлыгы территориясендә татарларның төрле төркемнәре (казан, әстерхан, кырым һәм мишәр), нугайлар, шулай ук җирле фин-угор халыклары теле нигезендә формалашкан.Татар энциклопедиясе: 6 томда. Казан: «ТР ФА нен Татар энциклопедиясе институты» дәүләт учреждениесе, 2012. 3 т.: К-Л. ISBN 978-5-902375-08-1 Мишәр диалектыныэ (әҗе һәм төмән сөйләшләренең) көчле йогынтысы булса да урта диалектка якынрак катнаш сөйләш булып тора.

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 
 Брундуков А. А., Ермолаев Ю. Н. Историческая родословная касимовских татар. М.: Б. и., 2022. 636 с.
 Поливанов Е. Д. Фонетические особенности касимовского диалекта М.: Институт востоковедения. Серия турецких языков. Вып. I. 1923. 28 с.
 Андронов А. В. Е. Д. Поливанов о касимовском диалекте: возвращая в научный обиход библиографическую редкость (к 130-летию со дня рождения) // И. А. Бодуэн де Куртенэ и мировая лингвистика: междунар. конф.: VIII Бодуэновские чтения (Казан. федер. ун-т, 1720 нояб. 2021 г.): тр. и матер.: в 2 томах / под общ. ред. Р. Р. Замалетдинова, Е. А. Горобец, Э. А. Исламовой. Казань: Изд-во Казан. ун-та, 2021. Т. 2. 280 с.
 МахмутоваЛ. Т. Особенности касимовского говора татарского языка: автореф. дис. … канд. филол. наук. Л. Ленингр. гос. ун-т им. А. А. Жданова, 1952. 10 с.
 Арсланов Л. Ш. К вопросу о возникновении гортанно-смычной фонемы в касимовском говоре татарского языка // Советская тюркология. 1976. № 6. С. 60-65.
 Шарифуллина Ф. Л. Касимовские татары. Казань: Татарское книжное изд-во, 1991. 127 с.

Төркем:Татар теленең урта диалекты