Sarı Räsäy

Sarı Räsäy () — XIX—XX ğasırlar çigendä qaralğan Räsäy imperiäseneñ tormışqa aşmağan kolonial’ proyektı.

Sarı Räsäy töşençäsen berençe tapqır jurnalist  qullanğan, ul bolay dip yazğan: «Sarı Räsäy digändä min urıs elementı sarı rasa belän quşılğan territoriäne añlıym, bigräk tä Baykaldan Tın okeanğa qädär suzılğan territoriäne. Bu territoriä Räsäydän izolätsiälängän kebek häm anıñ belän nindider urtaqlıq bar».

Köçsezlängän Çiñ Qıtayınnan anıñ tönyaq-könçığış cirläreneñ öleşen, ayırım alğanda Mancuriäne quşu häm alarnı , kazaklarnı häm urıs krestyannarın küçerü xisabına da, cirle xalqınıñ küpläp xristianlıqqa küçüwe xisabına da planlaştırılğan.

1898 yılğı  soñ Räsäy üz faydalanuwına  alğan,  (QKTY) häm  tözägän. Şaqtıy däräcädä urıslaştırılğan Harbin häm  şähärlärenä nigez salınğan, 1901 yılda  xärbi-diñgez bazası ambitsioz tözeleşe başlanğan. 1900 yılda,  basılğannan soñ, Mancuriä urıs ğäskärläre tarafınnan okkupatsiälängän.

Ämmä Räsäyneñ maqsatları şul uq territoriälärgä imperiä däğwaların beldergän Yaponiä mänfäğätläre belän qarşılıqqa kergän. Räsäy-Yaponiä suğışı näticäläre buyınça Yıraq Könçığışta Räsäy ekspansionist proyektı tämam cimerelgän; Räsäy Port-Arturnı yuğaltqan, Yaponiägä şulay uq Liaodoñ yarımutrawın arendalaw xoquqın häm Könyaq Mancuriä timer yulın birgän.

1932 yılda Yaponiä xakimiäte Mancuriädä Mancou-guo marionetka däwlätenä nigez salğan, anıñ sostavına Harbin da kertelgän. 1935 yılda SSRB Yaponiägä QKTY satqan.

 İskärmälär 

 Ädäbiät 

  «Желтороссия конца XIX — начала XX века в геополитических планах русской военной элиты». , 2018.
  «Желтороссия, как буферная колония». , 1905.
  «Россия в Маньчжурии (1892—1906). Очерки по истории внешней политики самодержавия в эпоху империализма» / Под ред. В. Ю. Визе и Р. Л. Самойловича: Изд.-во Ленинградского Восточного Института, 1928.
Төркем:Рәсәй-Кытай мөнәсәбәтләре
Төркем:Сары Рәсәй