Сайгак

СайгакСоколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. 5391 назв. Млекопитающие. — М.: Русский язык, 1984. — С. 134. — 10 000 экз. — ISBN 5-200-00232-X., илекМоисеев Б. А. Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки. — Оренбург: Издательство ОГПУ, 2013. — С. 123—128.Стрельников С. М. Географические название Оренбургской области. — Кувандык: Изд. С. М. Стрельникова, 2002. — С. 55—56. яки сайгаБанников А. Г., Флинт В. Е. Отряд Парнокопытные (Artiodactyla) // Жизнь животных. Том 7. Млекопитающие / под ред. В. Е. Соколова. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1989. — С. 493—495. — 558 с. — ISBN 5-09-001434-5 (татар сайгагы; лат. Saiga tatarica) — чын антилопалар ассемьялыгыннан партояклы имезүче (гәрчә үзенчәлекле анатомиясе аркасында аны кайвакыт Тибет антилопасы белән бергә saiginae махсус ассемьялыгына кертәләр).

2002 елда Халыкара табигатьне саклау берлеге (МСОП) тарафыннан бу төр критик куркыныч астында булган төрләр категориясенә кертелә.

Баштарак Евразия далаларында һәм ярымчүлләрендә, Карпат таулары һәм Кавказ итәгеннән алып Джунгария һәм Монголиягә кадәр зур территориядә яшәгәннәр. Хәзер сайгаклар Казакъстанда, Үзбәкстанда, аннан тыш Төрекмәнстанга кереп, Россиядә (Калмыкиядә, Әстерхан өлкәсендә, Алтай Республикасында, Волгоград өлкәсендә) һәм Көнбатыш Монголиядә генә яшиләр. Украинада Аскания-Нова тыюлыгында реинтродуцирлашкан.

 Тасвиры 

Чагыштырмача вак партояклы хайван, тән озынлыгы 110—146 см, койрыгы 8-12 см, муен биеклеге 60-79 см, массасы 23-40 кг. Кка, чагыштырмача кыска аякларында озын гәүдәсе бар. Борын тишекләре бер-берсенә якынайган йомшак, кабарынкы, хәрәкәтчән хартум рәвешендәге борын «бөкре танау» эффекты тудыра. Колаклары түгәрәк түбәле. Урта тояклар ян тояклардан эрерәк. Мөгезләре ата хайваннарда гына була. Алар озынлыгы буенча баш озынлыгына якынча тигез һәм уртача 30 см-га җитә, ярым үтә күренмәле, саргылт-ак төстә, лирасыман формалы түгел, өчтән ике өлеше аркылы боҗралы валиклы, башында вертикаль диярлек урнашкан.

Җәйге мех саргылт-җирән төстә, аркасының урта сызыгы буенча карарак һәм акрынлап корсагына таба агара бара, койрык «көзгесез», тәбәнәк һәм чагыштырмача сирәк. Кышкы мех күпкә озынрак һәм куерак, бик ачык төстә, балчыклы-соры төстә. Йон коюы лга ике тапкыр: яз һәм көз айларында. Имчәкләр — 2 пар.

 Яшәү рәвеше 
Сайгакларга сезонлы концентрация хас — елның төрле фасылларында алар далаларның һәм ярымчүлләрнең билгеле бер районнарында меңнәрчә зур көтүләргә җыелалар һәм төрле үсемлекләр белән, шул исәптән хайваннарның башка төрләре өчен агулы үсемлекләр белән тукланалар. Сайгаклар ерак араларга күчәләр һәм елгаларны йөзеп чыга алалар, ләкин текә һәм кыялы тауларны урарга тырышалар. Сайгаклар сәгатенә 80 км-га кадәр тизлек белән башкача йөгерәләр.

Парлашу сезоны ноябрьдә башлана, ул вакытта аталар ана хайванга ия булу өчен көрәшә. Көрәштә җиңгән ата 5-50 анадан торган "көтү"гә ия була. Яз ахырында-җәй башында бала туа — яшь аналар ешрак берәр, ә олылар (өч очракның икесендә) икешәр бала табалар.

Сайгакларның табигый дошманнары булып дала бүреләре тора.

 Таралышы 
Хәзер төрнең биш төп популяциясе бар, шуларның өчесе Казакъстанда, берсе Россия (Калмыкиядә) һәм берсе Монголиядә очрый. Кайбер сайгаклар Үзбәкстанда кышлыйлар.

 Галерея 

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

Төркем:Куркыныч янамаган төрләр
Төркем:Әлифба буенча хайваннар
Төркем:Куыш мөгезлеләр
Төркем:Ауразия имезүчеләре