Елан абагасы

Елан абагасы (лат. Ophioglossum) - елантел, елан абагачалар семьялыгыннан абага ыругы. Офиоглоссум исеме грек теленнән "елан теле" дигәнне аңлата. eFloras: Ophioglossum accessed 14 February 2014. Аларның космополит таралышы нигездә тропик һәм субтропик поясларда күәтелә. 

Бу ыруг үсемлекләр патшалыгында хромосомаларның иң күп санына ия, ләкин популяр ышануга каршы, барлык билгеле организмнардан иң күп хромосомалар бу үсемлектә түгел, ә беркүзәнәкле Sterkiella histriomuscorum организмында күзәтелә.

 Таралуы 
45 кә якын төре билгеле, бөтен Җир шары буенча, башлыча, тропикларда киң таралган.

Татарстан территориясендә бер төре – гади елан абагасы (О. vulgatum), нигездә, Көнбатыш Кама алдында очрый. Дымсу болыннарда һәм урман аланнарында үсә.

 Тасвирлау 
5-30 см биеклектәге күпьеллык үсемлек. Тамыр системасы вертикаль, күп санда өстәмә озын тамырлары бар. Яфраклары спорасыз һәм споралы 2 өлештән тора. Спорасыз өлеше йомыркасыман яки эллиптик формада, чите бөтен, шома, аска таба тарая төшеп, нигезе белән споралы сабакның янына тоташкан. Соңгысы – сабак формасында, очында 2 рәт булып тезелгән түгәрәк спорангийлардан торган цилиндрсыман башак белән төгәлләнә. Споралары июнь-июльдә өлгерә. Августка үсемлекнең җир өсте өлеше үлә. Җылы яратучан. Уңайсыз климат шартларында йокы халәтендә калырга мөмкин. Тамыр үрентесеннән үрчи.

ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006).Елан абагасы :: Татарская энциклопедия TATARICA

Үсемлекнең споралар ясаучы сабагы елан теленә охшаган, атмасы да шуннан килеп чыккан. Һәрбер үсемлек, гадәттә, кечкенә, челтәрле, бүлгәләнмәгән яфрак үстерә һәм яфрак сабагыннан спора сабаклары үсеп чыга. Бу сабак очларында спорангийлар урнашалар. eFloras: Ophioglossum accessed 14 February 2014.

Яфрак пластинкасы үз урынында булган вакытта, споралы сабак булмаска да мөмкин. Шулай ук үсемлекләр һәрвакыт яфраклар чыгармый, кайвакыт ел дәвамында алар туфрак астында гына яшиләр, туфрак  гөмбәләре белән ассоциация хисабына тукланалар.

Ophioglossum malviae дөньядагы иң кечкенә җир абагасы буларак билгеле. Discovery of the World’s Smallest Terrestrial Pteridophyte

 Таксономия 
Офиоглоссум башка төрләр белән чагыштырганда югары хромосома санына ия, полиплоидия (хромосомаларның берничә копиясе) аркасында аның 120дән 720 кадәр хромосомасы булырга мөмкин. Мейоцитларында (спора тудыручы күзәнәк) 1260ка якын хромосома бар, алар мейозны кичерәләр һәм һәркасына хромосомаларның берәр генә копиясе кертелгән спораларны барлыкка китерәләр.  Ophioglossum reticulatum төрләре күп күзәнәкле организмнар арасында иң күп хромосомаларга ия. Genome size expansion and the relationship between nuclear DNA content and spore size in the Asplenium monanthes fern complex (Aspleniaceae)

 Төрләре 
2021 елның декабрендә чыккан Дөнья Абагалары (World Ferns) исемлегенә караганда, ыругка алда күрсәтелгән төрләр керә:

Goswamia 
Ophioglossum costatumR.Br
Ophioglossum eliminatum Khand. & Goswamy – status uncertain
Ophioglossum gomezianum Welw. ex A.Braun
Ophioglossum gujaratensis S.M.Patil et al.
Ophioglossum hitkishorei M.Patel & M.N.Reddy
Ophioglossum indicum B.L.Yadav & H.K.Goswami
Ophioglossum isanensis Petchsri, Li Bing Zhang & Jaruwatt.
Ophioglossum malviae M.Patel & M.N.Reddy
Ophioglossum nudicaule L.fil.
Ophioglossum raphaelianum Anto et al. 
Ophioglossum rubellum  
Ophioglossum trilokinathii  
Haukia
Ophioglossum crotalophoroides  
Ophioglossum opacum  
Ophioglossum tuberosum  
Whittieria 
Ophioglossum engelmannii 
Ophioglossum s.s.
Ophioglossum ammophilum  – sometimes included in O. gomezianum
Ophioglossum austroasiaticum  – possibly a synonym of O. reticulatum
Ophioglossum azoricum  
Ophioglossum californicum  
Ophioglossum caroticaule  
Ophioglossum convexum  
Ophioglossum coriaceum  
Ophioglossum fernandezianum  – doubtful species
Ophioglossum × giovanninii  
Ophioglossum gracile  – may be included in O. gramineum
Ophioglossum gracillimum  
Ophioglossum gramineum  
Ophioglossum harrisii  
Ophioglossum jaykrishnae  – provisionally accepted name
Ophioglossum kawamurae  
Ophioglossum lancifolium  
Ophioglossum latifolium  
Ophioglossum lineare  – possibly a synonym of O. parvifolium
Ophioglossum louisii  
Ophioglossum lusitanicum  
Ophioglossum lusoafricanum  
Ophioglossum melipillense  
Ophioglossum namegatae  – probably a synonym of O. petiolatum
Ophioglossum oblongum H.G.Zhou & H.Li 
Ophioglossum parvifolium Hook. & Grev. 
Ophioglossum parvum M.Nishida & Kurita
Ophioglossum petiolatum Hook.
Ophioglossum × pierinii Peruzzi, Magrini, Marchetti & Viane 
Ophioglossum polyphyllumA.Braun
Ophioglossum × pseudoazoricum Peruzzi, Pierini, Magrini, Marchetti & Viane
Ophioglossum pusillumRaf.
Ophioglossum reticulatum L.
Ophioglossum sandieae J.E.Burrows
Ophioglossum scariosum Clausen
Ophioglossum thermale Kom.
Ophioglossum thomasii Clausen 
Ophioglossum vulgatum L.
Ophioglossum yongrenense Ching ex Z.R.He & W.M.Chu

Бу ыругка урнашуы мөмкин булган төрләр: Hassler, Michael (2004–2021). 

 Ophioglossum bergianum Schltdl. = Rhizoglossum bergianum
 Ophioglossum falcatum (Presl) Fowler = Ophioderma falcatum
 Ophioglossum intermediumHook. = Ophioderma intermedium
 Ophioglossum simplex Ridley = Ophioderma simplex
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
 Искәрмәләр 

Төркем:Үсемлекләр
Төркем:Ботаника
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр