Пишгам (макак)

Пишгам (), рәсми булмаган рәвештә Афтаб () — космоска очучы макак Иран тарафыннан космоска уңышлы чыгарылган беренче примат була 2013 елның 28 гыйнварында суборбиталь очыш ясый, 120 км биеклеккә җитә һәм җиргә уңышлы кайта. Очышка кадәр рәсми булмаган Афтаб дип атала, бу тәрҗемәдә «кояш яктысы» дигәнне аңлата, кайткач пишгама дип үзгәртелә, тәрҗемәдә «пионер» дигәнне аңлата. Шулай ук макак Пишгам очыш ясаган биокапсула дип атала.

Пишгам Иран суборбиталь очышка җибәрергә тырышкан икенче (башка мәгълүматлар буенча өченче) маймыл була, алдагылары, күрәсең, 2011 елның 7 сентябрендә һәм 2012 елның 8 сентябрендә уңышсыз очыш вакытында һәлак була. 

2009 елда сыер һәм биологик препаратлар белән капсула очырыла, аннары 2010 елда сынау очышы маймыл өчен билгеләнгән «Пишгам» капсуласын космоска чыгару мөмкинлеген раслый. Иранның космик агентлыгы башлыгы Хамид фазели сүзләренчә, Приматларны җибәрү кеше космик очышына адым булып тора, аны Иран 2021 елга башкарырга планлаштыра. Очыштан соң маймылның хәлен Чыганаклар күрсәтми, бары тик уңышлы миссияне генә билгели.

Очыш Кавошгяр суборбиталь тикшеренү очышлары программасы буенча башкарылган. Маймыл белән «Пишгам» капсуласын космоска «Фатех-110» тибындагы бер баскычлы баллистик ракета чыгара (Иран классификациясе буенча — Kavoshgar Class C). Очыш якынча 12 минут дәвам итщ. Очыш вакытында маймыл 12,79 берәмлеккә кадәр артык йөкләнеш кичерә, шулай ук авырлыксызлык халәте дә була. Очышның тулы язмасы сайтта урнаштырылган.

Соңрак очу вакытында маймылның тышкы кыяфәтендәге аермалар һәм тамашачыга тәкъдим ителгән макаки чынлыкта миссия уңышлы үтмәгән дигән имеш-мимешләргә нигез булып тора. Иранның аэрокосмос тикшеренүләре институты җитәкчесе Мөхәммәт Эбрахими бу туры килмәүне буталган фотолар белән аңлата: матбугатка дублер маймылның фотолары эләгә, шуңа күрә ул видеоязмада Маймылга охшамаган булып күренә. Башка мәгълүматлар буенча, дублер дип аталган маймыл, чынлыкта, алдагы очышта һәлак булган макак. Өченче версия дә бар, аның буенча Эбрахими системаларның җирдәге сынаучысының күз өстендә үзенчәлекле билгесе булган маймылны атаган, ул вибрация стендында күз өстендә җәрәхәт алган.

2013 елның маенда пишгам артыннан космоска ел дәвамында тагын бер маймыл барачагы, әмма каты ягулык урынына тере организмга азрак йөкләнеш тәэмин итүче сыеклык ракетасы кулланылачагы игълан ителә. Космоста булган икенче Иран макагы Фаргам була.

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 
 Сайт проекта «Кавошгяр».

Категория:Космоста макакалар
Категория:Космоста приматлар
Категория:Иран космонавтикасы