Эхээ Дьыл

Эхээ Дьыл (Эһээ Дьыл) — якут яңа ел персонажы. Эхээ якут теленнән татар теленә бабай дип тәрҗемә ителә, ә Дыыл вакыт дип тәрҗемә ителә.

 Тарихы 
Персонажны язучы, биология фәннәре докторы, М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты укытучысы Гавриил Угаров иҗат итә, ул 1999 елда якут Кыш бабае турында әкият яза. Язучы Евгений Евтушенконың якутлар белән Яңа елны каршы алу турындагы шигыреннән илһам ала һәм якут мәдәниятендә Яңа елның 1 гыйнварын билгеләп үтүнең массакүләм тотрыклы традициясе булмаганлыктан, якут халкының Кыш Бабай аналогы бармы дигән сорауны тикшерә башлый. Угаров карт Дьыл турында ышануны таба, ул салкын үгез белән килә, шуннан соң елның салкын вакыты башлана. Бу фольклор образын язучы «Эхээ Дыыл һәм аның оныгы Хаарчаана» әкиятен иҗат итү өчен кулланган.

Китап шәхси нәшриятлар тарафыннан басылып чыга. Якутия мәгариф министры Евгения Михайлова, әсәр белән танышканнан соң, китапның тиражын тулысынча сатып алырга һәм Якутиянең барлык балалар учреждениеләренә җибәрергә боера.

2000 елда Эхээ Дьыл Саха Республикасының беренче президенты Михаил Николаев оештырган Яңа ел чыршысында пәйда була, шуннан соң даими рәвештә яңа ел бәйрәмнәрендә катнаша башлый. Башка якут Яңа ел персонажы Чысхаан белән чараларда Эхээ дьыл бер үк вакытта чыгыш ясамаган диярлек. Башта персонажны балет артисты уйный, ләкин соңрак Гавриил Угаров персонаж образында үзлегеннән күренә башлый һәм бу рольне 15 елдан артык башкаруын дәвам итә. Костюмны Елена Гоголева эскизы буенча П. А. Ойунский исемендәге академия театрының Саха остаханәсендә тегәләр. Тышкы яктан костюм Якутия боланчыларының традицион милли киемнәрен хәтерләтә. Эхээ Дьыланың кышкы резиденциясе «Тоо-Дойду»-да урнашкан.

 Персонажның тасвирламасы 
Әкияттә Эхээ Дьыланың Кысын (Кыхын) Хотун исемле хатыны бар, ул елның кышкы вакытын гәүдәләндерә. Шулай ук дүрт кызы, аларның һәрберсенә елның үз вакыты туры килә: Хаарчаана — Кыш, Саасчаана — яз, Сайына — җәй, Кусуунэ — көз. Кече оныгы Тыалчаан җил-почтальон, ул бабайга хатлар белән ярдәм итә. Хаарчаанның олы оныгы Кар иясе бабайга бүләкләр бирергә ярдәм итә.

Эхээ Дьылның бер үк вакытта мамонт һәм үгезгә охшаган туң үгезе бар. Үгез океаннан һәр көз чыга, шуннан соң аның мөгезләре үсә башлый. Мөгезләр озынрак үскән саен, салкыннар көчлерәк була. Әгәр мөгезләр сынса, җылы булыр.

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 
 Знакомьтесь: Чысхаан и Эхээ Дьыл! Доброе утро. Фрагмент выпуска от 28.12.2018


Төркем:Якут мифологиясе
Төркем:Якутия мәдәнияте
Төркем:Яңа ел персонажлары
Төркем:Әлифба буенча персонажлар