Казан арты керәшеннәре сөйләшенең нократ урынчылыгы

Казан арты керәшеннәре сөйләшенең нократ урынчылыгы — татар теленең урта диалектына караган казан арты керәшеннәре сөйләшенең Мамадыш районының төньягында, Нократ елгасы буендагы керәшен-татар авылларында таралган урынчылыгы.

 Таралышы 

Бу урынчылыкка Мамадыш районы Шәдче Башы һәм Тышлыяр (Мучалы), Дүсмәт, Комазан Башы, Әҗмәк, Җөри авыллары керә, бу авыллар Нократ елгасы янында элеккеге Җөри юлы буенча урнашканнар.История и культура татар-кряшен (XVI-ХХ вв.): коллективная моногра-фия. — Казань: Институт истории им. Ш.Марджани АН РТ, 2017. — 960 с. + 36 с. цв. вкл. С.751

 Үзенчәлекләре 

Фонетика. Бу сөйләмнең үзенчәлеге булып тешара интерденталь d-ны актив куллану тора, ул татар әдәби теленең з авазына туры килә, мәсәлән: dабут — завод, үдем — үзем, бодау — бозау . Аерым аваз туры килүләре: л~н: үренә — үрелә; ч~с: әтәс — әтәч; х~к: хәбер — кабер.

Морфология. Морфологиядә бу сөйләмгә генә хас үзенчәлекләр юк диярлек. Ләкин рәвешләр ясалышында -лай/-ләй, -лый/-лей/-ли аффиксларын активрак куллануны билгеләп үтәргә кирәк: икенчелей тағын чақыра 'икенче тапкыр тагын чакыра'. Хәл фигыльләрнең -гачын/-гәчен формалары актив кулланыла: Сез кигәчен күңелем ачылды. — Сез килгәч, минем кәефем күтәрелде.

Лексика. Башка сөйләмнәрдә билгеләнмәгән түбәндәге диалектизмнар кулланыла: чүб итеү (башка керәшеннәрдә чүк итү — кыр догасы); әпрән — әрекмән, җисерләнү — азаплану. Кием атамалары (мәләнчек, чигәчә, сүрәкә, сақал, кәсилә һ.б.) башка керәшеннәрнекеннән аерылмый.

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 
 Керәшеннәр ничек сөйләшә?

 Әдәбият 

 Татар халык сөйләшләре: Ике китапта: Беренче китап / Ф. С. Баязитова, Д. Б. Рамазанова, Т. Х. Хәйретдинова һ.б. — Казан: Мәгариф, 2008. — 463 б.
 Баязитова Ф. С. Говоры татар-кряшен в сравнительном освещении. — М.: Наука, 1986. — 248 с. 2. Баязитова Ф. С. К истории формирования говоров крещеных татар // В кн.: Исследования по исторической диалектологии татарского языка. — Казань: Казан. филиал АН СССР, ИЯЛИ, 1979. — С.105-138.
 Баязитова Ф. С. Керәшеннәр. Тел үзенчәлекләре һәм йола иҗаты. — Казан: Матбугат йорты, 1997. — 248 б.
 Ercan Alkaya, Zoya Kirillova. Kreşin Tatar Türkçesi (Dil, Tarih, Kültür). — İstan-bul: Kesit Yay., 2018. — 670 s.

Төркем:Казан арты керәшеннәре сөйләше