Самватас

Самватас (Самбатас; грек телендә: Σαμβατας) — Киев яки аның кальгасының атамаларының берсе.

X гасырда Византия императоры Константин Багрянородный тарафыннан шәһадәте китерелә, ул «Империя белән идарә итү» трактатында (около 948 ел тирәсе) “Самватас” дип аталган Киоава кальгасы» турында игълан итә. Бу гапакс, бүтән мондый топоним беркайда да искә алынмый.

 Этимология һәм тарихи шәһадәтләр 
Сүзнең этимологиясен аңлатып карау әлегә ышанычлы нигезгә ия түгел. Аны славян, скандинав яки төрки телләрдән чыгарырга тәкъдим ителә. Славян этимологиясе топонимны  елга суднолары тукталышы мәгънәсендә Samvatas — Samvadas — *Sǫvodъ дип реконструкцияләгән Польша лингвисты С. Роспонд тарафыннан тәкъдим ителгән. Скандинав юрамасы атаманы (швед телендәге) sambåd белән чагыштыра — Урта гасыр Швециясендә обозначал место сбора дани для лейданг, диңгез хәрби экспедициясе өчен ясак җыю урынын аңлатканMelin Elsa, «Sambatas» and the City Names in Ch. IX of Constantine Porphyrogenetus 'De Administrando Imperio' // Die Welt der Slaven XLVIII (2003), 187—192.. Иң популяр булып хәзәр килеп чыгышлы юрама булып тора. Бу гипотеза тарафдарлары Самватасны төрки  sam- («югары, өске») һәм bat («көчле») сүзләреннән «Өске кальга» дип тәрҗемә итәләр, яки риваять шимбә елгасы Самбатион белән бәйлиләр (румын телендә Sâmbătă белән чагыштырыгыз) — Еврей әдәбиятында ун югалган  Израиль буыннары илендә җир кырыенда аккан шимбә. Бу очракта атама Киевда булган еврей-хәзәр общинасы эчендә барлыкка килергә мөмкин.
Көнбатыш историографиясендә Самватас турында искә алу кайвакыт Киевны хәзәрләр нигезләве өчен шәһадәт буларак карала.

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 



 Роспонд С. Значение древнерусской ономастики для истории: к этимологии топонима Киев // Вопросы языкознания. — 1968. — № 1. — С. 103—108.


Төркем:Украина тарихы