Порт-Вила

Порт-Ви́ла (бисл. Port Vila, , ) ― Тын океанның көньяк-көнбатыш өлешендә Меланезиядә урнашкан дәүләт Вануату Республикасының (1980 елга кадәр Яңа Гебрид утраулары) иң зур шәһәре һәм башкаласы. 

 Урнашу 
Порт-Вила  утравының көньяк-көнбатыш ярында Меле пляжында урнашкан.

 Халкы, тел, дин 
200px|thumb|left|Сакре-Кёр соборы 
2020 елгы җанисәп мәгълүматлары буенча, халык саны 49 034 кеше. 2020 елда Порт-Вила халкы ил халкының гомуми санының 16,3% ын тәшкил иткән.

Башкалада көндәлек лингва франка буларак бислама теле кулланыла, шулай ук инглиз һәм француз телләре дә киң таралган.

Христианлык Вануатуда өстенлек итүче дин булып тора, аны халыкның 90% тан артыгы тота. Пресвитериан чиркәвенә халыкның өчтән бере йөри, католик динен 15% һәм англикан чиркәве динен 15% диндар якын итә. Бәһаи дини җәмгыяте яшәп килә. Илдә якынча 1000 мөселман яши. 1992 елда Порт-Вилада беренче мәчет төзелгән. Мөселманнарының күпчелеге сөнниләр, шулай ук 2005 елда нигез салынган әхмәдия җәмгыяте бар.

 Тарих 
Порт-Вила урнашкан территорияне колонизацияләү порт территориясендә кешеләр урнашудан башланган. 1882 елда, озакка сузылган корылык һәм бизгәк таралуга карамастан, Эфатеның коммерция үзәге булып Вила торган.

1906 елда Вила колониянең башкаласы дип игълан ителгән, анда хөкүмәт урнашкан. Аның төп урамы ул вакытта Burns Philp компаниясе складларын һәм Яңа Гебрид француз компаниясе () бинасын тоташтыручы тар сукмактан гыйбарәт булган. Бу ярлы шәһәрдә, күбесенчә, сукбайлар һәм Яңа Каледония төрмәсеннән чыгарылган җинаятьчеләр яшәгән.

1930-елларда европалылар саны бик тиз кими башлаган, шәһәрдә аларның саны 1 000 кешедән аз гына кимрәк калган.

Европалылардан тыш Вилада яшәргә рөхсәт ителгән бердәнбер кешеләр анда эшкә ялланган  булган; башка ни-вануатулар шәһәрне 15 көн эчендә ташлап китәргә тиеш булган. Комендант сәгате гамәлдә булган: әгәр кеше кичке 9 дан соң урамга чыкса, ул төнне арестант камерасында үткәрә торгән булган.

Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Порт-Вила союздаш (АКШ, Австралия) гаскәрләренең базасы булган. 1970 елда түбән салымнар кертелгәннән соң, шәһәрдә җанлы төзелеш җәелдерелгән: искергән колониаль корылмалар сүтелгән, алар урынына бетоннан биналар төзелгән, урамнарга таш түшәлгән, 1972 елда ел саен круиз судноларын кабул итә торган төп пристань төзелгәч, Вила туристларның популяр ял итү урынына әверелгән.

2002 елның гыйнварында ярдан берничә чакрым ераклыкта шәһәргә һәм аның тирәсендәге җирләргә зур зыян китергән җир тетрәү булган«Port-Vila.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2012..

2009 елда, Россия белән Вануату арасында дипломатик мөнәсәбәтләр урнаштыруга ике йөз ел тулу уңаеннан, шәһәр үзәгендә рус диңгезчесе ВЭ/ВТ/Головнин, Василий Михайлович һәйкәл куелган.

 Климат 
Порт-Вила коры һәм эссе сезонлы, шулай ук яңгырлы сезонлы тропик климат зонасында урнашкан.

 Икътисад 
200px|thumb|left|Шәһәр базары  
Шәһәр утраулар төркеменең коммерция үзәге булып тора. Җанлы сәүдә порты, шәһәрдә хастаханәләр, кунакханәләр, казино, берничә базар, җанлы сәүдә урыннары, спорт стадионы, мәдәният йорты, педагогия институты,  кампусы, ит һәм балык эшкәртү заводлары урнашкан.
200px|thumb|left|Көньяк Тын океан университеты кампусы 

Шәһәр янында Вануатуның төп халыкара аэропорты —  эшли.

 Архитектура 
200px|thumb|left|Вануату парламенты бинасы 
Шәһәрнең иң күренекле биналарының берсе ― Сакре-Кёр католик соборы (Изге йөрәк; ), Порт-Вила епархиясенә керә; 1992 елда кытайлы эшчеләр ярдәмендә парламент бинасы төзелгәнBrillat, Michael. Südsee — München, 2011 — S. 54..

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 
 Port-Vila. Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2012.
 Сылтамалар 


Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар
Төркем:Порт-Вила
Төркем:Океания башкалалары
Төркем:Вануату торак пунктлары