Валда шинясь

Валда Шинясь — мордва халкының традицион кояш көне бәйрәме, ул җәйге кояшның иң югары ноктасына җитүне, табигатьнең уянуын һәм уңышлы ел теләүне билгеләү өчен үткәрелә. Бәйрәмнең исеме «Валда» — «кояш», «шинясь» — «туй» дигәнне аңлата. Ул мордва этник төркемнәре — эрзя һәм мукшылар арасында киң билгеле һәм зур хөрмәт белән үткәрелә.Мордовский праздник солнцестояния Валда шинясь в Тетюшском районе.

 Тарихы һәм мәгънәсе 

Валда шинясь бәйрәме борынгы язгы һәм җәйге кояш цикллары белән бәйле йолаларга нигезләнә. Ул гадәттә июнь аенда, гадәттә аның 20-23 көннәрендә, кояшның иң озын көннәрендә үткәрелә һәм табигатьнең уңышлы булуын, гаиләләрнең иминлеген теләү максатыннан бәйрәм ителә.

Бәйрәмнең төп мәгънәсе — кояшның тормыш бирүче көчен билгеләү, аның энергиясе белән табигатьнең яңаруын һәм муллыкны бәйләү. Валда Шинясь аша мордва халкы үзенең табигатькә булган хөрмәтен һәм рухи бәйләнешен күрсәтә.

Валда шинясь мордва халкының рухи һәм мәдәни тормышында табигать белән гармониядә яшәүне, традицияләрне саклауны һәм киләчәккә ышаныч белән карауны символлаштыра. Ул җәмгыятьне берләштерә, яшь буынга этник һәм рухи мирасны тапшыруда мөһим роль уйный.Республиканский праздник мордовской (мокша) культуры «Валда шинясь»: 30 июня в селе Кильдюшево Тетюшского района.

 Бәйрәмнең уздыру тәртибе 

Валда Шинясь бәйрәмендә түбәндәге традицион элементлар бар:

 Кояшка багышланган дога һәм изге урыннарда йолалар үткәрү
 Табигать рухларын хөрмәтләү, корбаннар чалу
 Милли җырлар, биюләр һәм уеннар
 Табигатькә багышланган уеннар һәм бәйгеләр оештыру
 Милли ризыклар белән сыйлану, гаилә белән бергәләшеп бәйрәм итү
 Балалар өчен күңел ачу чаралары һәм мастер-класслар

Тәтеш районының Килдеш Валда Шинясь бәйрәме зур масштабта үткәрелә, анда катнашучылар милли киемнәр кия һәм борынгы йолаларны яңарта.В Татарстане пройдет мордовский праздник «Валда Шинясь».

 Искәрмәләр 

 Чыганаклар 

 Бояркин Н. И. Мокшанские неприуроченные долгие песни междуречья Мокши и Инсара // Памятники мордовского народного музыкального искусства. — Саранск, 1984. — 320 с.
 Виноградова Л. Н., Усачева В. В. «Зелень» // Славянские древности: Этнолингвистичексий словарь: В 5 т. Т. 2: Д (Давать) — К (Крошки) / Под общ. ред. Н. И. Толстого. — Москва: Международные отношения, 1999. — 697 с.
 Виноградова Л. Н., Толстая С. М. «Иван Купала» // Славянские древности: Этнолингвистичексий словарь: В 5 т. Т. 2: Д (Давать) — К (Крошки) / Под общ. ред. Н. И. Толстого. — Москва: Международные отношения, 1999. — 697 с.
 Девяткина Т. П. Мифология мордвы (традиционная картина мира и образ мышления) / Т. Девяткина // Инженерные технологии и системы. — Саранск: ФГБОУ ВПО «МГУ им. Н. П. Огарева», 1997, — № 2-3. — С. 92-97.

Төркем:Валда шинясь