Чабыр үләне

Чабыр () - иренчәчәклеләр семьялыгыннан ярымкуакчыклар яки куакчыклар ыругы. 

Таралуы
Евразия һәм Төньяк Американың уртача поясларында 150 (кайбер мәгълүматлар буенча, 400) төре билгеле. Татарстан территориясендә 6 төре бар. Шуышма чабыр үләне (Т. serpyllum), барлык районнарда очрый, башкорт чабыр үләне (Т. bashkiriensis), Маршалл чабыр үләне (T. marschallianus), Талиев чабыр үләне (T. Talijevii) һәм башкалар — Кама аръягында. Далаланган болыннарда һәм сөзәклекләрдә үсәләр.
мини|Thymus serpyllum - Шуышма чабыр үләне
Казакъстанда 27 төре үсә. Дала, тигезлекләрдә, вак ташлы тау итәкләрендә очрый. Алар арасында гади чабыр үләне (), Маршалл чабыры (), Кызгылт чабыр ( ).
Ботаник тасвирлама
мини|Thymus vulgarіs - Гади чабыр
2–25 см биеклектәге ярымкуакчыклар. Сабагы агачланучан. Яфраклары эллипссыман, вак, күбесе сабакчалы. Чәчәкләре алсу шәмәхә, башча чәчәк төркемендә. Җимешләре вак, кара шар формасында, 4 чикләвекчектән тора. Май ахырыннан сентябрьгә кадәр чәчәк ата. Июнь – сентябрьдә җимеш бирә. Орлыктан һәм вегетатив юл (шуышма ботаклардан) белән үрчи. https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/chabyr-lne.
Кулланылыш
Әлеге борынгы дару үләне хәтта Борынгы Грециядә дә кулланылган. Эфир майлы үсемлекләр. Эфир мае парфюмериядә, косметикада, консервлауда һәм кондитерлык эшләнмәләрендә, ә кайвакыт ризыкка тәм бирү өчен дә кулланыла.

Халык медицинасында үләне төнәтмәсе салкын тигәндә, теш авырулары, ашказаны җәрәхәте, ревматизм, бавыр һәм йөрәк авырулары вакытында кулланыла. Эфир маеның төп компонентын авыртуны басу һәм дезинфикцияләү үзлегенә ия тимол тәшкил итә. Ул медицинада, парфюмериядә һәм азык-төлек сәнәгатендә кулланыла."Қазақ Энциклопедиясы"Чабыр үләненең сыек экстракты «Пертуссин» препараты составына керә.

Яфраклары аш-су әзерләүдә, консерв һәм ликер-аракы сәнәгатендә тәмләткеч буларак файдаланыла.

Баллы үсемлекләр. Уңай һава торышы булган елларда ул көчле дип саналган умартачылык үсемлекләре белән ярыша ала, бигрәк тә тигезлекләрдә, кырларда һәм тауларда. Декоратив үсемлек буларак кулланыла. Орлыклардан үстерелә торган төре, әгәр аны яхшы карасаң, икенче - өченче елларда чәчәк ата . А. А. Иващенко. Қазақстан өсідіктер әлемі. Алматыкітап баспасы, 2012

 Чыганаклар 

Төркем:Үләннәр
Төркем:Дару үләннәре
Төркем:Ауразия флорасы
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Төркем:Үсемлекләр