Калтыравык башак

Калтыравык башак (  ) - кыяклылыр семьялыгыннан бер- яки күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы.

 Атамасы 
Ыругның фәнни атамасы (Briza) борынгы грек теленнән килеп чыккан һәм Рим табибы Гален (б. Э. II-III гасыр) хезмәтләреннән алынган. Алар өчен бу атама билгеле бер ярма ашлыгын - ихтимал, арышны аңлаткандыр .

Халык арасында бу үсемлекнең исемнәре - "күке күз яшьләре"  һәм "Мәрьям ана күз яшьләре". Мондый фитонимнар, шулай ук ыругның татарча исеме ("калтыравык") катлаулы чәчәк төркеме төзелеше белән аңлатыла, ул нечкә сабакларда һавада эленеп торган тамчыларга охшаган һәм аз гына җил искәндә дә селкенә башлый. Испан телендә дә урта калтыравык башак һәм зур калтыравык башакны "Мәрьямнең күз яшьләре" дип атыйлар.

 Таралуы 
Ареалы Европа, Көнбатыш Азия, Төньяк Африка һәм Көньяк Американы үз эченә ала. Кайбер төрләр Төньяк Америкада чит үсемлекләр буларак очрый.Татарстан территориясендә бер төре – урта калтыравык башак (B. media) Кама алдында очрый. Дымлы болыннарда, урман аланнарында үсә. https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/kaltyravyk-bashak Онлайн - энциклопедия Tatarica

сулда|мини|Кече калтыравык башакның чәчәк ату күренеше
Калтыравык башакның кайбер төрләре - бөҗәкләр өчен азык, мәсәлән Амара ыругына керүче коңгызлар аның белән туклана .

 Биологик тасвирлау 
Кыска тамырчасы булган яисә тамырчасыз берьеллык яки күпьеллык үсемлекләр.
уңда|мини| Зур калтыравык башакның чәчәк төркеме 
20-60 см биеклектәге күпьеллык үсемлек. Сабагы туры. Яфрак пластинкалары кыяк, яссы, өске ягы кытыршы; яфрак җиңсәсе төбенә кадәр ачык, шома; яфрагының вак телләре элпәле, кыска. Чәчәк төркеме – эре башакларны берләштерә торган җәенке себеркәч. Башакчыклары түгәрәк-йөрәксыман, ян-яктан кысылган, яшькелт ак яки шәмәхә төстә, нәзек сапта утыралар. Май-июньдә чәчәк ата. Җимешләре июль-августта өлгерә. Нигездә, орлыклардан үрчи.

 Куллану 
Кайбер төрләре терлек өчен азык.

Зур калтыравык башак (Briza maxima), урта калтыравык башак (Briza media) һәм кече калтыравык башакны(Briza minor)  декоратив үсемлекләр буларак чәчәләр. Кипкән чәчәкләрен коры букетлар — үсемлекләрдән төзелгән флористик композицияләр төзү өчен кулланалар.

 Төрләр 
The Plant List (2013) базасы мәгълүматлары буенча, ыругка 22 төр керә  :





















 Бу ыругның тагын ун төре The Plant List үсемлекләр исемлегендә (2013) чишелмәгән исем статусына ия, ягъни бу исемнәргә карата, алар башка төрләр белән синонимнарга әверелергә тиешме, яки бәйсез төр исемнәре буларак кулланылырга тиешме, бер сүз белән әйтеп булмый.

 Искәрмәләр 
Briza // The Plant List (2013). Version 1.1.

 Әдәбият 

 Трясунка // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
 Некрасова В. Л. Род 161. Трясунка — Briza L. // Флора СССР: в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — Л. : Изд-во АН СССР, 1934. — Т. 2 / ред. тома Р. Ю. Рожевиц, Б. К. Шишкин. — С. 354—357. — 778, XXXIII с. — 5175 экз.


 Сылтамалар 


Төркем:Көньяк Америка флорасы
Төркем:Төньяк Африка флорасы
Төркем:Төньяк Америка флорасы
Төркем:Ауразия флорасы
Төркем:Кыяклылар
Төркем:Ботаника
Төркем:Үсемлекләр
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр