Төймәчәчәк

Төймәчәчәк (лат. Cicerbita) - чатыр чәчәклеләр семьялыгыннан күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы  Цицербита сүзе итальян телендә "цикорийга охшаган" дигәнне аңлата, һиндыба белән чагыштырыла. Scartezzini, F., et al. (2012). Domestication of alpine blue-sow-thistle (Cicerbita alpina (L.) Wallr.): six year trial results. Genetic Resources and Crop Evolution 59(3) 465-71.

 Таралуы 
20-25 төре билгеле, Евразия, Төньяк Африка һәм Төньяк Америкада таралганнар.

Татарстан территориясендә бер төре – Урал төймәчәчәге (C. uralensis) Идел алдында һәм Кама аръягында очрый. Киң яфраклы һәм ылыслы-киң яфраклы урманнарда үсә.

 Тасвирлау 
80-200 см биеклектәге үсемлек. Тамырчасы кыска. Сабагы куыш, буразналы. Аскы яфраклары зур, сөңге-йөрәксыман, озын сапларда, өскеләре – утырма, ланцетсыман. Чәчәкләре телчекле, зәңгәр-шәмәхә төстә, калкан-себеркәч чәчәк төркемендә. 5-30 чәчәге булырга мөмкин. Җимеше – орлыкча. Июльдә чәчәк ата. Җимешләре сентябрьдә өлгерә. Орлыктан һәм вегетатив юл белән үрчи.

 Куллану 
Декоратив, баллы үсемлек.https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/tjmchchk Онлайн - энциклопедия Tatarica

 Систематика 
Бу ыруг үсемлекләре 1822 елга кадәр Lactuca салат ыругына кертелгән, Chu, S. (1991). On circumscription of the genus Cicerbita Wall., and two new genera of Compositae from Sino-Himalayan Region.  Acta Phytotaxonomica Sinica 29(5) 394-417. алар җимеш морфологиясенә нигезләнеп аерылган. Bano, R. and M. Qaiser. (2010). The genus Cicerbita Wallr. (Cichoriae-Asteraceae) in Pakistan and Kashmir. Pakistan Journal of Botany 42, 35-56. Ыругны билгеләү мәсьәләсе һаман да ябылмаган.

 Төрләре 
Cicerbita ыругында түбәндәге төрләр таныла: 

Cicerbita acuminata 
Cicerbita adenophora 
Cicerbita alii 
Cicerbita alpina 
Cicerbita auriculiformis 
Cicerbita azurea 
Cicerbita benthamii 
Cicerbita boissieri 
Cicerbita bourgaei 
Cicerbita brassicifolia 
Cicerbita chiangdaoensis  – Thailand
Cicerbita crambifolia 
Cicerbita crassicaulis 
Cicerbita cyprica 
Cicerbita deltoidea 
Cicerbita × favratii 
Cicerbita garrettii 
Cicerbita kovalevskiana 
Cicerbita ladyginii 
Cicerbita macrophylla 
Cicerbita madatapensis 
Cicerbita microcephala 
Cicerbita mulgedioides 
Cicerbita neglecta 
Cicerbita nepalensis  – Nepal
Cicerbita nuristanica  – Afghanistan
Cicerbita olgae 
Cicerbita pancicii 
Cicerbita persica 
Cicerbita picridiformis 
Cicerbita plumieri 
Cicerbita prenanthoides 
Cicerbita putii 
Cicerbita racemosa 
Cicerbita rechingeriana 
Cicerbita roborowskii 
Cicerbita sonchifolia 
Cicerbita songarica 
Cicerbita subplumosa 
Cicerbita thianschanica  – Altay Republic, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan, Xinjiang
Cicerbita variabilis 
Cicerbita zeravschanica  – Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan
Cicerbita zhenduoi 

 Искәрмәләр 

Төркем:Үсемлекләр
Төркем:Үләннәр
Төркем:Ботаника
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр