Рәсәй федерациясенең юкка чыгу куркынычы булган телләр исемлеге

Рәсәй федерациясенең юкка чыгу куркынычы булган телләр исемлеге - кулланудан баш тарту куркынычы булган тел, гадәттә, исән калганнары аз булганга. Әгәр дә ул барлык туган телләрен югалтса, ул үле телгә әйләнә. Тел бер өлкәдә куркыныч астында булырга мөмкин, ләкин Ирландия телендәге кебек, икенчесендә яңарыш билгеләрен күрсәтә.Шуңа күрә мондый телләр өстәмә яклауга мохтаҗ.

Россия Федерациясендә бик күп кечкенә телләр яши, аларның күбесе Кавказ, Урал, Себер һәм башка төбәкләрдә азчылыклар һәм җирле халыклар сөйләшә. Бу телләр берничә фактор аркасында юкка чыгу куркынычы арта бара, шул исәптән:

Руслаштыру:рус телен башка телләр исәбенә куллануны алга этәрүнең тарихи сәясәте.

Глобальләштерү: мәгариф,массакүләм мәгълүмат чаралары, сәүдә өлкәсендә глобаль телләрнең өстенлеге.

Миграция:кешеләрнең традицион тел җәмгыятьләреннән ераклашуы.

Берләшкән Милләтләр Оешмасының Мәгариф, Фән һәм Мәдәният Оешмасы тел куркынычының биш дәрәҗәсен билгели, "куркынычсыз" (куркыныч астында түгел) һәм "юкка чыккан тел" арасында;: 

 Көчсез - "күпчелек балалар бу телдә сөйләшәләр, ләкин бу кайбер өлкәләр белән чикләнергә мөмкин (мәсәлән, өй)"
 Билгеле, куркыныч астында - "балалар ана телен өйдә өйрәнмиләр".
 Хәвеф-хәтәр астында - "телне әби-бабайлар һәм олы буыннар сөйли; ата-аналар буыны аңлый алса да, алар аны балалары белән дә сөйләшмиләр".
 Тәнкыйть куркынычы астында - "иң яшь спикерлар- әби-бабайлар, олылар, алар өлешчә һәм сирәк сөйләшәләр"
 Extкка чыгу - "спикерлар калмады; 1950-нче еллардан башлап юкка чыкса, Атласка кертелә".

Түбәндәге исемлектә куркыныч астында Дөнья телләре Атласының өченче басмасы нәтиҗәләре бар (2010); элегрәк ( юкка чыгу куркынычындагы телләрнең Кызыл исемлеге ), шулай ук югарыда телгә алынган басманың онлайн басмасы, икесе дә UNНЕСКО тарафыннан бастырылган. 
+Россия ФедерациясеТелСтатусИлISO 639-3Абазин телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссия, ТөркияabqАбхаз телеЗыян күрүчеГрузия, Россия, ТөркияabkАдыгей теле (Көнбатыш Чиркәс)Ачыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаГыйрак, Исраил, Иордания, Македония, Россия, Сүрия, ТөркияadyАгул телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияagxАхвах телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияakvАлабугат татар теле яки Нугай телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияАлеут теле (Көнбатыш, Командор утраулары)Критик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияaleАлютор телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияaluАнди телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияaniАрчин телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияАвар телеЗыян күрүчеРоссияБагвалин телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияБарабин татар телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияБашкорт телеЗыян күрүчеРоссияБеларус телеЗыян күрүчеБеларусь, Латвия, Литва, Польша, Россия, УкраинаБежтин телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияБохтан яңаарамей телеКуркыныч астында юкка чыгуГрузия, РоссияБотлих телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияБурят теле (Байкал буе)Куркыныч астында юкка чыгуРоссияБурят теле (Байкал арты)Ачыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияСелькуп телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияЮит теле (Чукотка)Куркыныч астында юкка чыгуРоссияЧамалин телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияЧечен телеЗыян күрүчеРоссияЧелкан теле Куркыныч астында юкка чыгуРоссияЧукот телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияcktЧулым телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияЧуваш телеЗыян күрүчеРоссияАлеут-медный телеЮкка чыкканРоссияДаргин телеЗыян күрүчеРоссияДолган телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияdlgКөнчыгыш Мыс Юпик - Наукан телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКөнчыгыш Ханти телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКөнчыгыш Манси телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКөнчыгыш Мари телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияЭрзян телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияЭвен теле (Камчатка диалекты)Куркыныч астында юкка чыгуРоссияЭвен теле (Себер диалекты)Куркыныч астында юкка чыгуРоссияЭвенк теле (Төньяк Себер)Куркыныч астында юкка чыгуРоссияЭвенк теле (Сахалин)Куркыныч астында юкка чыгуРоссияЭвенк теле (Көньяк Себер)Куркыныч астында юкка чыгуМонголия, РоссияУрман Энец телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияНенец урман телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияКөньяк-юкагир телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияГодоберин телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияГинух телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияХомшецк диалекты (Кавказ)Куркыныч астында юкка чыгуГрузия, РоссияГунзиб телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияИжора телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияИнгуш телеЗыян күрүчеРоссияХварши телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияИтельмен телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияitlТау яһүд теле (Джухури) (Кавказ)Ачыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаАзәрбайҗан, Исраил, РоссияКабарда теле (Көнчыгыш Чиркәс)Зыян күрүчеРоссия, ТөркияКалмык телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКамасин телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКарачай-балкар телеЗыян күрүчеРоссияМатор телеЮкка чыкканРоссияКаратин телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКарел теле (Карелия)Ачыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаФинляндия, РоссияКарел теле (Тихвин)Куркыныч астында юкка чыгуРоссияКарел теле (Тверь)Ачыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКет телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияХакас телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияХамниган телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаКытай, Монголия, РоссияХварши телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКильдин-саам телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияКилен телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаКытай, РоссияКили телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияКамасин телеЮкка чыкканРоссияКоми-зырян телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКоряк телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияКуманды теле  Критик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКумык телеЗыян күрүчеРоссияЛак телеЗыян күрүчеРоссияЛатгаль телеЗыян күрүчеЛатвия, РоссияЛезгин телеЗыян күрүчеАзәрбайҗан, РоссияТүбән Саксония телеЗыян күрүчеДания, Германия, Нидерландлар, Польша, РоссияЛюдиков телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияМокша телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияМатор телеЮкка чыкканРоссияНанай телеКуркыныч астында юкка чыгуКытай, РоссияНегидаль телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияНганасан телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияНивх теле (Амур)Критик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияНивх теле (Сахалин)Куркыныч астында юкка чыгуРоссияНогай теле (Кавказ)Ачыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТөньяк-саам телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаФинляндия, Норвегия, Россия, ШвецияТөньяк Алтай телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияТөньяк Ханти телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТөньяк Манси телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияТөньяк Селькуп телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияОлонец телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаФинляндия, РоссияОроч телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияОрок телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияОсетин телеЗыян күрүчеГрузия, РоссияКоми-пермяк телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияПонт телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаӘрмәнстан, Грузия, Греция, Россия, Төркия, УкраинаРомани телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаАлбания, Австрия, Беларусь, Босния һәм Герцеговина, Болгария, Хорватия, Чехия, Эстония, Финляндия, Франция, Германия, Греция, Венгрия, Италия, Латвия, Литва, Македония, Черногория, Нидерландлар, Польша, Румыния, Россия, Сербия, Словакия, Словения, Швейцария, Төркия, Украина, БөекбританияРутул телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаАзәрбайҗан, РоссияШор телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияСебер татар телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКолтта-саам телеКуркыныч астында юкка чыгуФинляндия, Норвегия, РоссияКөньяк Алтай телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияКөньяк Селькуп телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияСойот теле Юкка чыккан, өлешчә торгызылганРоссияТабасаран телеЗыян күрүчеРоссияТази телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияТелеут теле Критик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТаиг телеЮкка чыкканРоссияЙоканга-саам теле (Тер Саами)Критик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТиндаль телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТофалар телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТрухмен телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссия, ТөркмәнстанЦахур телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаАзәрбайҗан, РоссияЦез телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТундра Энец телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТундра Ненец телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТөньяк-юкагир теле (Тундра)Критик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТува телеЗыян күрүчеКытай, Монголия, РоссияУдегей телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияУдмурт телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияУльч телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияУрум телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаГрузия, Россия, УкраинаВепс телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияВыру-сету телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаЭстония, РоссияВодь телеКритик юкка чыгу куркынычы астындаРоссияТаулы Мари телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияЯкут телеЗыян күрүчеРоссияsahКоми-язьвин телеКуркыныч астында юкка чыгуРоссияИдиш (Европа)Ачыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаАвстрия, Беларусь, Бельгия, Чехия, Дания, Эстония, Финляндия, Франция, Германия, Венгрия, Италия, Латвия, Литва, Люксембург, Молдова, Норвегия, Нидерландлар, Польша, Румыния, Россия, Словакия, Швеция, Швейцария, Украина, БөекбританияyddЮрт татар теле яки нугай телеАчыктан-ачык юкка чыгу куркынычы астындаРоссияnog

 Кара. шулай ук 

 Тел куркыныч астында булу дәрәҗәләре
 Extкка чыгу куркынычы астында булган Европа телләре исемлеге
 Азиядә куркыныч астында булган телләр исемлеге

 Искәрмәләр 

 тышкы сылтамалар 


 The World Atlas of Languages , UNESCO
 Endangered Languages Project: Russia 
Төркем:Тел сәясәте
Төркем:Тел белеме
Төркем:Россия телләре