Сәрдәнә

Сәрдәнә (лат. Corydalis, грек теленнән "бүрекле тургай") - калфак чәчәк, мәк чәчәклеләр семьялыгыннан күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы.  

 Таралуы 
Ыруг 540лап төрне берләштерә. Төньяк ярымшарда һәм көнчыгыш Африканың биек тауларында таралган. Кытайда һәм Гималайда төрлелекләре бик югары, Кытайда ким дигәндә 357 төре бар.

Татарстан территориясендә 3 төре бар. Тыгыз сәрдәнә (C. solida) бөтен җирдә, урта сәрдәнә (C. intermedia) – Кама алдында, Маршалл сәрдәнәсе (C. marschalliana) Идел алдында очрый. Киң яфраклы һәм катнаш урманнарда үсәләр.

 Тасвирлама 
10-25 см биеклектәге үсемлекләр. Тамырлары бүлбесыман. Сабаклары туры. Яфраклары чиратлашкан, икешәр, өчәр теленмәле. Чәчәкләре зур түгел, чыгынтылы сары, аксыл, алсу төстә, чук чәчәк төркемендә. Җимеше – кузаксыман тартмачык. Орлыклары ялтыравыклы, кара, итчел үсентеле. Җимешләре июньдә өлгерә. Орлыктан үрчи.

 Әһәмияте 
Баллы, декоратив үсемлекләр.

Маршалл сәрдәнәсе ТРның Кызыл китабына кертелгән. https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/srdn Онлайн - энциклопедия Tatarica

 Экология 
Сәрдәнә төрләре кайбер Күбәләк төрләренең личинкалары, аеруча болытлы Аполлон өчен ризык булып торалар.

 Агулылык 
Corydalis cava һәм кайбер башка бүлбеле төрләрендә булбокапнин дип аталучы алкалоид бар, ул кавакыт медицинада кулланыла, ләкин дозировкасы һәм тискәре эффектлары турында фәнни дәлилләр җитми. 

Сәрдәнәнең күпчелек төрләрендә кальцийны блоклаучы канадин кебек башка токсиннар һәм алкалоидлар бар. C. caseana төре терлек өчен агулы. 

 Таксономия 

 Хәзерге төрләр 
540 төре бар, шул исәптән:

Corydalis ambigua
Corydalis aurea
Corydalis buschii
Corydalis bracteata
Corydalis cava
Corydalis caseana
Corydalis cheilanthifolia – ferny corydalis
Corydalis chelidoniifolia
Corydalis darwasica
Corydalis elegans
Corydalis filistipes
Corydalis flavula
Corydalis flexuosa
Corydalis heterocarpa
Corydalis incisa
Corydalis integra
Corydalis linstowiana
Corydalis micrantha
Corydalis nobilis
Corydalis ochotensis
Corydalis omeiana
Corydalis orthoceras
Corydalis palaestina
Corydalis pallida
Corydalis pauciflora
Corydalis pauciovulata
Corydalis rutifolia
Corydalis saxicola
Corydalis scouleri
Corydalis solida – fumewort
Corydalis vittae
Corydalis wilsonii
Corydalis yanhusuo

 Искәрмәләр 

Төркем:Үсемлекләр
Төркем:Ботаника
Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр
Төркем:Кызыл китап