Әмрулла Аги

Әмрулла Аги (Әмрулла Хөсәен улы Агиев; 22.01.1912, Пенза губернасы, Нагур авылыӘмрулла Агиевның татар мөһаҗирләренең катлаулы язмышын бәян иткән китабы дөнья күрде. — 05.01.2001, Нью-Йорк, АКШ) — татар язучысы, җәмәгать эшлеклесе.Ил йолдызы: Татар мөһаҗирләре матбугатында Габдулла Тукай /
Төз. З.Г.Мөхәммәтшин. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2006. — 190 б

 Биографиясе 
Әмрулла Хөсәен улы Агиев 1912 елның 22 гыйнварындаГосударственный архив Хабаровского края. Российские эмигранты в Маньчжурии. ГАХК. Ф. Р-830. Оп. 3. Д. 370, 376. Аги Амрулла.   Пенза губернасының Краснослободск өязе Нагур (хәзерге Мордовиянең Кыштору авылының өлеше) авылында туа.Мәтбугат.ру. Аги Әмрулла. Бер кеше язмышы.

1916 елда Корея һәм Кытайда сәүдә белән шөгыльләнүче Әмрулланың әтисе Хөсәен Агиев, ябылган чиктән үтә алмыйча, Россиягә кире кайтмый кала, аның хатыны Гайниҗамал Әмрулла белән баштан Благовещенскига, 1925 елның 10 маенда Сахалин аша Кытайга (Манҗуриягә) ире янына күченә. 

1919–1923 елларда Благовещенск шәһәрендә милли башлангыч мәктәптә укый, 1925–1927 елларда Харбин югары башлангыч училищесын тәмамлый. Сәүдәгәр булып эшли, «Харбин [Шоокай]» дигән кибет тоткан.

Әмрулла Кытайда 1945 елга кадәр яши, гаилә кора, өч баласы туа. Сәясәтче һәм язучы Гаяз Исхакый белән бергә Харбиндагы татар җәмгыятен гамәлгә куюда, татар иҗтимагый тормышында актив катнаша, биредә татар класслары ача, мәдәни кичәләр, үзешчән театр спектакльләрен оештыра, гәҗит нәшер итүдә катнаша.

1945 елда, Совет гаскәрләре Харбинга кергәч, кулга алынып Кытайның Чәнчун шәһәреннән Себергә җибәрелә.Бөтендөнья татар конгрессы. Фәрит Аги-Иделле вафат.  Әмрулланы 58 маддә буенча шпионажда гаепләп, 10 елга хөкем итәләр. Җәза лагерьларында 10 ел утыргач, 10 ел җирле поселениядә яши. Тик кулга алуның чын сәбәбе булып татар иҗтимагый тормышында катнашуы торган.Д. М. Усманова. Документы по истории тюрко-татарской эмиграции в архиве университета Васэда (Япония). Казанский федеральный университет. Казань. 

Агилар гаиләсе 1952 елга кадәр Хайлар, Чән-Чүн шәһәрләрендә яшәгән, аннары Төркиягә күченәләр. 1965 елда гаиләсе белән Төркиядә күрешә, аннары башка татар иммигрантлары белән бергә АКШка күчеп китә. Төркиядә татар иҗтимагый эшчәнлегендә катнаша, Казан журналларында Төркиядәге татар яңалыклары турында мәкаләләре басылып торган.Әмрулла Аги. Истанбул хәбәрләре. «Казан» журналының 1978 ел, 22нче санында Әмрулла Аги имзасы белән басылган.

Соңгы көннәренә кадәр Әмрулла Аги Кушма штатларының көнчыгыш ягы татар җәмгыятенең активисты булып тора. 

Ул 2001 елның 5 гыйнварында Нью-Йоркта вафат була.

 Гаиләсе 

Хатыны — Шәмсенур Аги (1916 елның 25 сентябрендә туган). Балалары: Фоат (1940 елгы) белән Рәшид (1938 елгы) инженерлар, Нью-Йоркта яшиләр, кече улы Фәрит Европада яши.

III Бөтендөня татар конгрессы делегаты, журналист, «Азатлык» радиосы директоры Фәрит Иделле буларак билгеле Фәрит Аги Төркиядә, Германиядә яши, 2018 елда Мүнхенда вафат була.Азатлык радиосының озак еллар мөдире булып торган Фәрит Иделле вафат булды

 Әдәбият 
 Emrulla Agı, Hatip Halidi // Kazan (Ankara). – № 21 (1978). – S. 58–59.
 Эмрулла Аги. Жизнь одного человека: Незаверш. автобиограф. повесть. – Казань: Магариф, 2003. – 175 с.

 Искәрмәләр 

Төркем:Татар язучылары
Төркем:Җәмәгать эшлеклеләре
Төркем:Пенза губернасында туганнар
Төркем:Шәхесләр:Мордовия
Төркем:Шәхесләр:Төркия
Төркем:Репрессияләнгән татарлар