Җамбыл өлкәсе

Җамбыл өлкәсе ( – Казакъстанның көньягында урнашкан административ берәмлек (өлкә). Административ үзәге һәм иң эре шәһәре – Тараз шәһәре. Өлкәдә барлыгы 10 район, 4 шәһәр, 153 бистә һәм авыл округларында 379 авыл бар.

 Атама 
250px|thumb|right|Өлкәнең административ үзәге Тараз шәһәре 
Өлкә исеме аның административ үзәге – казакъ һәм совет шагыйре, акын, икенче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты (1941) Җамбыл Җабаев хөрмәтенә аталган Җамбыл шәһәре исеме буенча ясалган.

 География 
Географик яктан, өлкә территориясе нигездә тигез. Климаты шактый коры һәм континенталь.

Көнчыгышта – Алматы өлкәсе, көнбатышта – Төркестан өлкәсе, төньякта – Олытау һәм Караганды өлкәләре, көньякта – Кыргызстанның Талас һәм Шу өлкәләре белән чиктәш.

Җамбыл өлкәсенең территориясе Бетпакдаладан Тянь-Шаньга кадәр, Чу елгасыннан Каратауга кадәр сузыла. Мәйданы – 144,2 мең кв. км.

 Табигать 
260 px|thumb|right| Шу шәһәре төньягында дала
Өлкәнең флорасы һәм фаунасы бай һәм күптөрле. Үсемлек дөньясы 3 меңнән артык төрне эченә ала. Аучылык җир-суларының гомуми мәйданы 13,9 мең га тәшкил итә, аларда 40тан артык төрдә киек-хайван яши. 27,8 мең га мәйданны биләгән балык хуҗалыгы фонды 81 сулыктан тора, шуларның 59ы балык хуҗалыгы эшчәнлеге алып бару өчен яраклы. Зур сусаклагычлардан Тасүткел һәм Терс-Аши-Болак сусаклагычлары аерылып тора. Өлкә территориясендә 4 тыюлык эшли Национальный доклад о состоянии окружающей среды и об использовании природных ресурсов Республики Казахстан за 2017 год , с.289.

 Тарих 
Җамбыл өлкәсе СССР Югары Советы Президиумының 1939 елның 14 октябрендәге Указы белән оештырыла һәм үз составына тугыз районны кертә, шуларның алтысы  Көньяк Казакъстан һәм өчесе Алматы өлкәсе составыннан бүлеп бирелә. Чу районыннан (үзәге Түле би авылы) бүленеп, Коктерек районы (үзәге Берлек авылы) ясала. 1971 елда Жанатас шәһәре өлкә карамагындагы шәһәр статусын ала.

1997 елның 8 гыйнварында Казакъстан Президенты Указы белән Җамбыл шәһәре исеме Тараз итеп үзгәртелә.

 Административ бүленеш 
400x400px|thumb|Өлкәнең административ картасы
Өлкә 10 районга һәм 1 өлкә карамагындагы шәһәргә бүленгән (шәһәр администрациясе):
 Байзак районы ― үзәге Сарыкемер авылы
 Җамбыл районы ― Аса авылы
 Җуалы районы ― Бауырҗан Момышолы авылы
 Кордай районы ― Кордай авылы
 Мерке районы ― Мерке авылы
 Мойынком районы ― Мойынком авылы
 Торар Рыскулов исемендәге район ― Колан авылы
 Сарысу районы ― Жанатас шәһәре
 Талас районы ― Каратау шәһәре
 Шу районы ― Түле би авылы
 Тараз шәһәре
Өлкә карамагындагы 3 шәһәр ― Каратау, Жанатас, Шу.

 Этник составы 
1989 елгы җанисәп буенча Җамбыл өлкәсендә 1 038 667 кеше яшәгән. Милли состав: казакълар — 507 302, руслар — 275 424, алманнар — 70 150, украиннар — 33 903, дунганнар — 23 555, үзбәкләр — 21 512, төрекләр — 17 145, татарлар — 16 618, кореялеләр — 13 360, әзербайҗаннар — 11 653.

+Өлкә халкының этник составы :  1989-2009 еллардагы халык исәбен алу буенча һәм 2019 елга бәяләмә:: 1989, кеше.  % 1999 , кеше.  % 2009 ,  кеше.  % 2019,  кеше. %  барлыгы 	  	1038667	  	100,00%	  	988840	  	100,00%	  	1022129	  	100,00%	  1125442  100,00%  Казакълар 	  	507302	  	48,84%	  	640346	  	64,76%	  	729675	  	71,39%	  818487  72,73%  Руслар 	  	275424	  	26,52%	  	179258	  	18,13%	  	122612	  	12,00%	  110013  9,78%  Дунганнар 	  	23555	  	2,27%	  	30333	  	3,07%	  	43282	  	4,23%	  58560  5,20%  Төрекләр 	  	17145	  	1,65%	  	24823	  	2,51%	  	29820	  	2,92%	  34290  3,05%  Үзбәкләр 	  	21512	  	2,07%	  	22501	  	2,28%	  	24491	  	2,40%	  28441  2,53%  Көрдләр 	  	8796	  	0,85%	  	10855	  	1,10%	  	13322	  	1,30%	  15474  1,37%  Азәрбайҗаннар 	  	11653	  	1,12%	  	10593	  	1,07%	  	10781	  	1,05%	  12729  1,13%  Кыргызлар 	  	5279	  	0,51%	  	4966	  	0,50%	  	7465	  	0,73%	  10507  0,93%  Татарлар 	  	16618	  	1,60%	  	12576	  	1,27%	  	9263	  	0,91%	  8819  0,78%  Кореялеләр 	  	13360	  	1,29%	  	14000	  	1,42%	  	9964	  	0,97%	  8636  0,77%  Алманнар 	  	70150	  	6,75%	  	11394	  	1,15%	  	4394	  	0,43%	  4323  0,38%  Украиннар 	  	33903	  	3,26%	  	10013	  	1,01%	  	5353	  	0,52%	  2737  0,24%  Уйгырлар 	  	2805	  	0,27%	  	2569	  	0,26%	  	2534	  	0,25%	  2829  0,25%  Чеченнар 	  	881	  	0,08%	  	2438	  	0,25%	  	2320	  	0,23%	  2221  0,20%  Греклар 	  	9273	  	0,89%	  	2024	  	0,20%	  	1102	  	0,11%	  967  0,09%  Таҗиклар 	  	633	  	0,06%	  	692	  	0,07%	  	619	  	0,06%	  740  0,07%  Белоруслар 	  	3986	  	0,38%	  	1481	  	0,15%	  	602	  	0,06%	  388  0,03%  башкалар 	  	16392	  	1,58%	  	7978	  	0,81%	  	4530	  	0,44%	  5 281  0,47%


 Икътисад 
260 px|thumb|right| Шу шәһәрендә ашлык элеваторы
Өлкәнең тулаем продукты:
 23,8 % ― сәнәгать
 20,2% ― авыл хуҗалыгы
 16,6 % ― транспорт һәм элемтә
 6,5 % ― төзелеш
 9,2 % ― сәүдә
 23,7 % ― башка тармаклар

 Табигый чыганаклар 
Өлкә территориясендә илнең 71,9% фосфоритларның баланстагы запасы, 68% фрюорит, 8,8% алтын, 3% бакыр, 0,7% уран тупланган. Өлкә төсле металларга, баритка, күмергә, ябык, тышлау өчен, һөнәрчелек өчен яраклы һәм техник ташларга, төзелеш материалларына бай. Өлкәдә берничә урында табигый газ ятмасы табылган. 2021 ел ахырына Җамбыл өлкәсендә газлаштыру дәрәҗәсе 88,6 % тәшкил иткәнгазификации населенных пунктов в Жамбылской области составляет 88,6 процента. Азык һәм техник тоз запаслары 10 млн тонна тәшкил итә.

 Мәдәният 
Өлкәдә казакъ һәм рус драма театрлары, филармония, 5 музей, 219 китапханә, 143 клуб һәм мәдәният йорты эшли. 284 урынлык 10 кунакханә хезмәт күрсәтә. Җамбыл өлкәсендә эчке һәм халыкара туризм үсеше өчен зур мөмкинлекләр бар. Аның аша Бөек ефәк юлының бер участогы үтә. Тараз шәһәре территориясендә борынгы архитектура һәйкәлләре урнашкан. Шу районында Казакъстанның ЮНЕСКО бөтендөнья мирасына керүче объектлары бар. 

Җамбыл өлкәсе хакимияте тарафыннан «Знамя труда» һәм «Ак жол» газеталары нәшер ителә.
 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Официальный сайт акимата Жамбылской области
 Карта области на Рубриконе 


Төркем:Казакъстан өлкәләре
Төркем:Җамбыл өлкәсе
Төркем:Әлифба буенча административ-территориаль берәмлекләр
Төркем:Кеше исемнәре бирелгән объектлар