Таглар мәгарәсе

Таглар мәгарәсе  (, арм. Թաղլար քարանձավը ) — таш дәвере кешесе ( Мустерия чоры) яшәгән  мәгарә. Анда табылган кораллар башка культурага карый, типик Мустьены хәтерләтә  . Бу табигый мәгарә  50-55 мең ел дәвамында иң борынгы кешеләрнең яшәү урыны булган. Мәгарәгә   янындагы авыл исемен биргәннәр  .

Мәгарә Азәрбайҗанның Хожавенд өлкәсе территориясендә урнашкан. 1992 елдан 2020 елга кадәр мәгарә территориясе танылмаган Таулы Карабаx Республикасы контолендә булды. 2020-нче елның ноябрендә булган дошманлык нәтиҗәсендә, Азәрбайҗан территория белән идарә итә, ләкин НКР бу территорияне таләп итүен дәвам итә.

 География 
Мәгарә Азәрбайҗанның Хожавенд өлкәсендә, Боюк Таглар / Метс Тагер авылының көньягында, Куручай елгасының сул ярында  Шуша шәһәре янында һәм Азык мәгарәсеннән 3 км ераклыкта урнашкан  . Бу мәгарә Өске Юра, башкача әйткәндә, Титон известьташларында барлыкка килгән. Өч гроттодан тора, аларның икесе Мостиер культурасы чорына ( Урта Палеолит ), икенчесе - Өске Юра Палеолит чорына карый  .

Моннан тыш, монда алты мәдәни катлам табылган: беренче катламда урта гасыр ашамлыклары, бронза һәм энеолит чорлары савытлары табылган; 2-6 катламнарда Мустье культурасы чорының көнкүреш әйберләре табылган.

 Археологик тикшеренүләр 
1960-нчы елда Азәрбайҗан Совет Социалистик Республикасы Фәннәр академиясе Тарих институтының разведка палеолит экспедициясе Кавказның көньяк-көнчыгышына җибәрелә. Нәтиҗәдә, Азых һәм Таглар мәгарәләре ачыла.

1963 елдан мәгарәдә археологик казу эшләре алып барыла, 7 меңнән артык таш корал һәм 2 меңнән артык хайван сөяге табыла. Беренче катламнан соң урта гасыр, чүлмәк, бронза чоры һәм хальколит әйберләре табыла. 2-6 катлам чикләрендә Мустье культурасы үрнәкләре табыла.  Мәгарәне Азәрбайҗан археологы Мамедали Хусейнов тарафыннан казылган  .

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Азәрбайҗан тарихы (ред. Играр Алиев, ред. "ELM", 1995  ) 
 Azərbaycan Tarixi (7 cilddə). Бакы: Эльм, 1998, 1-цил )
 BRAGINA E. Н., Маркова А. К. Якын Палеолит тишегенә СТАНСИЙАСЫНДАН Таьлар БИРЛЕ таякларны фаунасы PALEOECOLOGICAL ТЯЩЛИЛИ (Caucasus)  - 2013

 Әдәбият 

 А. К. Джафаров. Мустьерская культура Азербайджана: по материалам Тагларской пещеры. — «Элм», 1983. — 96 с.
 Антонов Б.А. Геоморфология и вопросы новейшей техники юго-восточной части Малого Кавказа.. — Баку, 1971.
 Герасимов И.П., Величко А.А., Любин В.П., Праслов Н.Д. Древнейшие люди в Европе и условия их обитания: Первые результаты совместных советско-франц. исследований. — 10. — Вестник АН СССР, 1981.

Төркем:Азәрбайҗан мәгарәләре
Төркем:Азәрбайҗан археологик һәйкәлләре