Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты

(, ) — Пермьда урнашкан югары уку йорты. 1921 елда педагогик институт буларак нигез салынган, Уралның иң борынгы югары уку йортларының берсе булып тора. Пермь краеның мәгариф, мәдәни һәм фәнни үзәге булып тора.

 Гомуми мәгълүмат 
Университетта 7000нән артык студент белем ала. Специалист дипломын (уку 5 ел) 26 белгечлек буенча алып була, бакалавр дипломын (4 ел) 2 юнәлеш буенча, магистр дәрәҗәсен (6 ел) бер юнәлеш буенча алып була. 14 юнәлеш буенча аспирантура һәм «Гомуми психология, шәхес психологиясе, психология тарихы» белгечлеге буенча докторантура эшли.

Пермь педагогика университетының фәнни мәктәпләре Россиядә һәм чит илләрдә танылу таба. 1980 елларда психология факультетында танылган галим В.С. Мерлин укыта. Хәзерге вакытта университет базасында ел саен «Мерлин укулары» дип аталган психология буенча фәнни конференцияләр үткәрелә.

 Тарих 
1916 елда Пермьдә Император Петроград университетының филиалын ачу турында карар кабул ителә, бер елдан соң ул мөстәкыйль Пермь дәүләт университеты була. Университет ихтыяҗлары өчен күптән түгел генә төзелгән, Себер урамында урнашкан губерна земство идарәсе бинасы бирелә.

1919 елның 2 октябрендә Пермьдә Кунгурская һәм Торговая урамнары (хәзерге Комсомол проспекты һәм Совет урамы) почмагында укытучылар семинары бинасында урнашкан халык мәгарифе институты оештырыла. 1921 елның 9 сентябрендә Баш һөнәри белем бирү идарәсе план комиссиясе карары белән Пермь халык мәгарифе институты педагогик институт буларак үзгәртелә — нәкъ менә шушы көн югары уку йортының рәсми туган көне дип санала. Башта анда өч факультет булган: мәктәпкәчә тәрбия, педагогик һәм мәктәп-инструктор факультетлары. Әмма инде киләсе 1922 елда институт мөстәкыйль уку йорты буларак эшләүдән туктый.
мини|230x230пкс| Педагогик факультет һәм ПДУ идарәсе урнашкан губерна земство идарәсе бинасы
1922 елның июлендә институт мөгаллимнәре һәм студентлары Пермь дәүләт университетына кушыла; иҗтимагый фәннәр факультеты һәм кыскартылган физика-математика факультеты белән бергә алар педагогик факультет — Пермь университетының иң зур факультетларының берсен оештыралар. Педагогик факультет һәм ПДУ идарәсе Себер урамындагы бинада урнашалар. Педагогик факультет университет структурасында иң зур факультетларның берсе була: анда 900 студент белем алган.

1930 елның 15 октябрендә РСФСР Мәгариф халык комиссариаты карары белән педагогик факультет мөстәкыйль югары уку йортына — Пермь индустриаль-педагогик институтына үзгәртелә. Институтка Себер урамы (ул вакытта Карл Маркс урамы) буенча бина беркетелә;  институтта 9 бүлек булган. 1930 елның 15 октябреннән 1940 елга кадәр анда 4000 мөгаллим әзерләнгән.

Сугыштан соңгы елларда институтта яңа факультетлар, шул исәптән чит телләр факультетлары ачыла. 1950 елларда Пушкин урамында яңа уку корпусы төзелә, ә соңрак тагын ике корпус ачыла. 1970 елларда институт илнең әйдәп баручы педагогик югары уку йортларының берсе була.

1994 елда югары уку йортының статусы үзгәрә: аттестация нәтиҗәләре буенча, РФ Мәгариф министрының 1994 елның 27 июлендәге 290 номерлы боерыгы белән Пермь дәүләт педагогика институты Пермь дәүләт педагогика университеты итеп үзгәртелә.

2012 елда, Мәгариф һәм фән министрлыгының 2012 елның 25 маенда кабул ителгән боерыгы нигезендә, Пермь дәүләт педагогика университеты Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты дип үзгәртелә.

 Структурасы 

 Факультетлар 
Университетта 13 факультет һәм институт бар:

 математика факультеты;
 филология факультеты;
 тарих факультеты;
 физика факультеты;
 табигать белеме факультеты;
 информатика һәм икътисад факультеты;
 чит телләр факультеты;
 музыка факультеты;
 физик тәрбия факультеты;
 балачак педагогикасы һәм психологиясе факультеты;
 башлангыч белем бирү педагогикасы һәм методикалары факультеты;
 хокук һәм социаль-педагогик белем бирү факультеты;
 психология институты.

 Корпуслар һәм филиаллар 
Пермьдә университетның дүрт корпусы бар: 1 корпус (Себер ур., 24), 2 корпус (Пушкин ур., 44), 4 корпус (Пушкин ур., 42), 5 корпус (Пермь ур., 65). Чит шәһәрләрдән килгән студентлар өчен өч тулай торак бирелә. 2002 елдан бирле Уса, Ылыч, Көңгер һәм Чайковски шәһәрләрендә университет филиаллары, шулай ук Кудымкар шәһәрендә вәкиллек бар.

 Башка бүлекләр 
Университетта эшлиләр:

 фәнни бүлекләр, фән-технология паркы;
 университет китапханәсе (730 мең китап);
 Кама өлкәсе халыкларының этнолингвистика үзәге;
 иң яңа рус әдәбияты үзәге;
 биологик станция;
 укытучыларның квалификациясен күтәрү факультеты;
 әзерләү факультеты;
 мәгълүмат-исәпләү үзәге;
 интернет үзәге;
 зоология музее;
 археологик музей;
 «Учитель» гомумуниверситет газетасы;
 нәшрият үзәге.

 Танылган шәхесләр 
 Директорлар һәм ректорлар 

 Стойчев Степан Антон улы (1930—1931)
 Красильщик Зинаида Исаак кызы (1932)
 Козырев Александр Василий улы (1932—1935)
 Погожев Поликарп Георгий улы (1935—1937)
 Павлюченков Виктор Степан улы (1937—1943)
 Алексеев Михаил Иван улы (1943—1944)
 Чумаков Сергей Яков улы (1944—1948)
 Маханёк Константин Семён улы (1948—1953)
 Турченко Сергей Игнат улы (1953—1955)
 Дедов Гавриил Иван улы (1955—1958)
 Чумаков Сергей Яков улы (1959—1979)
 Капцугович Игорь Севастьян улы (1979—2001)
 А.К. Колесников (2001—2019)
 Егоров Константин Борис улы (2019—)

 Укучылар 

 Аликин Владимир Александр улы — биатлонист, 1980 елда Лейк-Плэсидта 4х7,5 км эстафетасында Олимпиада чемпионы, күп тапкырлар дөнья һәм СССР чемпионы, Россиянең атказанган тренеры.
 Высокова Светлана Юрий кызы — тимераякта узышучы, 2006 елгы кышкы Олимпия уеннарының команда ярышында 500 м дистанциягә йөзү буенча бронза призёры, күп тапкырлар Россия чемпионкасы.
 Девятьяров Михаил Талгат улы — 15 чакрымга узышуда (чаңгы ярышлары) Олимпия чемпионы (1988, Калгари).
 Дергачёв Иван Алексей улы — Россия әдәбият белгече, филология фәннәре докторы, профессор.
 Коновалов Григорий Иван улы — ССРБ язучылар берлеге әгъзасы, РСФСР Дәүләт премиясе лауреаты.
 Садырин Павел Фёдор улы — Совет футболчысы һәм Россия футбол тренеры. Спорт мастеры. РСФСРның Атказанган тренеры.
 Томилова Наталья Валерий кызы — Россия спортчысы, спорт ориентлашуы буенча дөнья чемпионы (2002).
 Шумкова Елена Александр кызы — Россия опера җырчысы, П. И.Чайковский исемендәге Пермь опера һәм балет академия театры солисткасы. Тавышы — колоратур сопрано.
 Петров Александр Петр улы — Россия дәүләт эшлеклесе, «Бердәм Россия» партиясеннән VI чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты, Дәүләт думасының сәламәтлек саклау комитеты әгъзасы, Екатеринбургта Словакия республикасының мактаулы консулы.

 башлау тәмамлау Исем туу датасы туу урыны әлма-матер һөнәр төре үлем датасы үлем урыны   German Zamyatin 1882-02-17 Слободской Санкт-Петербург дәүләт университетыFaculty of History and Philology of St. Petersburg University өлкәне өйрәнүче 1953-01-02 Пермь   Василий Глушков 1882-12-31 Сембер Казан (Идел буе) федераль университеты галим 1966-07-21 Пермь   Иван Захаров 1885-01-03 Варламово Казан (Идел буе) федераль университеты галим 1958-05 Пермь   Вадим Кондаков 1886-03-27 Уса Казан (Идел буе) федераль университеты географпедагогуниверситет профессоры 1959-05-25 Казан 1954 1961 Борис Вишневский 1891-06-131891-07-13 Шәүләй Пирем ирләр гимназиясеМәскәү император университеты өлкәне өйрәнүчеантропологархеологгеографэтнографуниверситет профессоры 1965-01-26 Чернивси   Aleksandr Kozyrev 1896-04-13 Владимир губернасы Мәскәү шәһәр халык университеты галим 1957 Шуя   Михаил Николаевич Францевич 1897  Кызыл профессура институтыКлимент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе икътисадчы No/unknown value    Konstantin Semjonovitsj Machanjok 1901-01-14 Висим Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты галим 1977-05-01 Пермь   Lev Gordon 1901-11-29 Париж Karl May SchoolСанкт-Петербург дәүләт университеты тарихчышагыйрьтәрҗемәчеәдәбият белгече 1973-07-06 Саранск 1920  Павел Генкель 1903-01-261903 Санкт-Петербург Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты ботаникуниверситет профессоры 1985-09-091985 Мәскәү   Василий Парин 1903-03-051903-03-18 Казан Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты физиолог 1971-06-15 Мәскәү   Solomon Tomsinsky 1905-04-19 Себеж А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университетыInstitute of the People of the North галим 1984-02-13 Пермь   Mikalay Kazlow 1907-05-04 Тверь Тверь дәүләт университеты химикorganic chemistуниверситет профессорыкафедра җитәкчесе 1993-04-04 Минск 1938  Maria Henckel 1910-05-06 Санкт-Петербург Мәскәү дәүләт педагогика университетыПДУның тарих-филология факультеты телбелгеч 2001-03-14 Пермь 1937 1944 Анатолий Воронов 1911-09-17 Санкт-Петербург Россия ФА Зоология  институтыМәскәү дәүләт университетының Биология факультеты экологгеографгеоботаник 1995-05-01 Мәскәү   Кривощёкова-Гантман Антонина Семёновна 1921-08-17 Вижелово СПДУ Көнчыгыш факультеты өлкәне өйрәнүчедиалектолог 1995-05-31  1952 1960 Kseniya Veselukhina 1924-04-26 Харбин St. John's UniversityМәскәү дәүләт лингвистика университетыМарксизм-ленинизм университеты тәрҗемәчеукытучы 2004-03-18 Пермь 1952-09  Ephim Zhukhovitsky 1927-04-07 Санкт-Петербург Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты гидродинамик 1992    Иван Васильевич Зырянов 1928-09-10 Чырдин районы Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты collector of fairy tales 1982-06-30 Пермь 1985 No/unknown value Yury Levitsky 1931-03-10 Пермь Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университетыNorthwestern Polytechnical University филологтелбелгеч 2019-11-21 Пермь   Igor Kaptsugovich 1931-06-30 Минск ПДУның тарих-филология факультеты галим 2019-03-06 Пермь   Бронислав Вяткин 1935-01-13 Каракүл (Удмуртия) Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты психолог   1966 1976 Georgy Voronov 1935-10-18 Мәскәү V.B. Sochava Institute of GeographyРоссия фәннәр академиясенең Ерак Көнчыгыш бүлекчәсеМДУның география факультеты экологбиогеографуниверситет профессоры 2023-03-22  1983 1988 Yuri Fedorovich Fominykh 1937-03-18 Пермь өлкәсе Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университетыМирза Олугбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты математикукытучышашист 2001-05-18 Пермь   Alexander Gruzberg 1937-05-30 Одесса ПДУның тарих-филология факультеты галимтәрҗемәче   1972 2002 Evgeny Henner 1946-04-18 Березники Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты физикматематик     Viktor Shmyrov 1946-09-201946-12-20 Чусавай Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты галим 2025-12-19 Германия   Vadim Myunster 1946-10-14 Караганды Чиләбе дәүләт мәдәният институты укытучы     Борис Караджев 1948 Пермь Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университетыС. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты кинорежиссёрсценарист     Leonid Lurye 1949-06-22 Пермь Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты галим 2018-05-03 Пермь   Ljudmila Lubysjeva 1951-01-15 Омск  галим     Andrey Kozlov 1954-04-04 Пермь Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты галим   1983 1990 Larisa Shchennikova 1957-07-30 Пермь Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты хокук белгечецивилист   2011 2014 Andrey Kuznetsov 1957-08-25 Пермь Faculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University менеджерэшкуар     Бразговская, Елена Евгеньевна 1957-09-22  Faculty of Philology of the Belarusian State University    1988 1989 Pavel Korchagin 1960-05-24 Пермь Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты өлкәне өйрәнүчетарих укытучысы     Андрей Борисович Суслов 1961-06-25 Пермь Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты тарихчы   1989 1996 Yelena Yerofeyeva 1965-05-07 Пермь Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультетыПермь дәүләт университетының филология факультеты филолог     Oleg E Shklyaev 20th century  Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты тикшеренүче     Константин Егоров 1972-11-17 Пермь       Ալեքսանդր Չեռնիխ 1973-12-09 Чурныш районы Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты галим     Яўген Бартніцкі 1976-04-13 Лугамавичы Seminario Teológico Superior de GrodnoMary Queen of the Apostles Seminary рәссамшагыйрь     Dmitry Bratsun   Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты физик     Stanislav Subbotin   Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты тикшеренүчефизикуниверситет профессоры   1998  Viktor G Kozlov   Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты тикшеренүче   2007-09-01  Alexei A Vjatkin    тикшеренүче     Rudolph V. Birikh    тикшеренүчефизик  

 Тәмамлаучылар  

 башлау тәмамлау Исем туу датасы туу урыны һөнәр төре эш урыны үлем датасы үлем урыны   Вера Крымская 1896-03-23 Киев  Урал дәүләт педагоика университеты 1963-09-29 Екатеринбург 1930 1931 Alexander Bukirev 1903-09-12 Пермь губернасы ихтиолог Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты 1964-08-26 Пермь   Григорий Коновалов 1908-09-181908-10-01 Бозаулык өязе язучыпрозачыязучы-новеллист  1987-04-171987-04-19 Сарытау   Sergey Turaev 1911-06-14 Төмән филологгирманисуниверситет профессоры Мәскәү дәүләт мәдәният институтыМаксим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты 2008-11-19 Мәскәү   Иван Дергачёв 1911-07-051911-07-18 Пермь галим Урал дәүләт университеты 1991-04-02 Екатеринбург   Petr Matushkin 1916-06-27  галимофицеруниверситет профессоры Көньяк Урал дәүләт университетыКөньяк Урал дәүләт медицина университеты 1976-04-04 Чиләбе   Boris Kazantsev 1917  дипломат  2007 Мәскәү   Сергей Владимиров 1918-10-16 Минзәлә шәһәре галим Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты 1982-12-22 Пермь 1940  Tanya Baramzina 1919-12-191919-12-12 Глазов мәргәнтилифанис  1944-07-05 Смаләвичы   Valentina Dmitrievna Neronova 1922-07-05 Чита галим Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты 1997-10-08    Lyudmila Sakharova 1926-09-12 Мәскәү балет артистыballet masterхореографballerinaballet teacher Perm Opera and Ballet Theatre 2012-04-27 Пермь   Ivan Kondaurov 1926-09-20 Novoaksaysky өлкәне өйрәнүче Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университетыРФ ЭЭМның Идарә итү академиясеMoscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia 2000-08-22 Мәскәү   Будрина, Агата Григорьевна 1927-05-11 Көңгер өлкәне өйрәнүче  1999-08-24 Пермь   Leonard Postnikov 1927-07-14 Bolshaya Sosnova   2015-02-04 Чусавай   Иван Васильевич Зырянов 1928-09-10 Чырдин районы collector of fairy tales Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты 1982-06-30 Пермь   Орлов, Георгий Петрович 1928-12-13 Слутск  Урал дәүләт юридик университетыУрал дәүләт университетыРоссия дәүләт һөнәри-педагогика университеты 2022-06-04 Екатеринбург   Vladimir Popov 1929-01-27 Частые районы өлкәне өйрәнүче Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты 1992-06-14 Пермь  1958 Ян Лумельский 1930-09-01 Малын математик Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университетыFaculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University 2021-01-10 Кәлгери  1953 Yury Levitsky 1931-03-10 Пермь филологтелбелгеч Пермь дәүләт университетының филология факультетыПермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты 2019-11-21 Пермь   Marija Andreevna Komleva 1931-12-01 Троицк укытучыпедагог  2019-02-03 Мәскәү   Бронислав Вяткин 1935-01-13 Каракүл (Удмуртия) психолог Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университетыПермь дәүләт мәдәният институты    1966 Veronika Matsak 1936-12-12 Пермь өлкәне өйрәнүчемузей эшлеклесе Murmanskiĭ oblastnoĭ kraevedcheskiĭ muzeĭ     Anatoly Antipyev 1942-08-19 Пермь социологуниверситет профессоры Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты 2014-06-01 Пермь   Zinaida Tudvaseva 1947-10-05 Урманово галим Мәскәү     Arkady Kamenev 1948-02-15      1966-09-01 1971-07-01 Lydia Perevedentseva 1948-12-27 Novoilyinsky тикшеренүчемикологуниверситет профессоры Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты 2024-11-06 Пермь   Leonid Bryukhov 1951-05-14 Елово районы тренер      Yuliya Peskovskaya 1956-07-10 Сызран сәясәтче      Vladimir Alikin 1957-12-20 Novoilyinsky биатлонисттренер      Alexander Petrov 1958-05-21 Плишкари сәясәтче      Mixail Təlğət uğlı Dəwlətyarov 1959-02-25 Чусавай чаңгы узышчысытренер     1986 Шустова, Светлана Викторовна 1964-04-01 Пермь галим Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты     Анастасий (Шистеров) 1964-08-30 Очёр       Кыласов Алексей Валерий улы 1968-05-09 Краснокам антропологспорт эшлеклесе      Oleg E Shklyaev 20th century  тикшеренүче Питтсбург университетыПермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты     Елена Шумкова 1971-12-08 Пермь опера җырчысы      Svetlana Vysokova 1972-05-12 Краснокам тимераякчы-егерүче      Irina Ivenskikh 1972-07-22 Мирный сәясәтче      Elmira Vikilova 1974-01-21 Кудымкар самбочы      Sergey Armishev 1976-04-29 Пермь футболчы      Natalia Tomilova 1977-10-10 Пермь orienteer      Nikolay Naumov 1982-02-28 Пермь актёрKVN actor      DJ Smash 1982-05-23 Пермь диҗеймузыка продюсерыкомпозиторҗитештерүче     2007 Christina A. Khokhryakova 1985  физикуниверситет профессорымәктәп укытучысырепетитор Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Тоташ мөхитләр механикасы институты     Tatyana Pushkareva 1985-09-26 Polozayka җиңел атлетmarathon runner      Maria Kechkina 1986-08-06  orienteer      Yuri Larionov 1986-08-19 Новосибирск фигуристfigure skating coach      Marina Baranova 1988-05-10 Пермь самбочы    1974 1979 Elena Stenno   тикшеренүче    2005 2010 Stanislav Subbotin   тикшеренүчефизикуниверситет профессоры Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты    2011 Сергей Рафисович Матвеев    "Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты  

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 
 Капцугович И. С. Биографический словарь: профессора и преподаватели Пермского государственного педагогического университета (1921—2003). — Пермь: Книжный мир, 2003. — 472 с.
 Капцугович И. С. Пермский педагогический в судьбах людей: документально-публицистический очерк. Кн. 1-3. — Пермь: Книжный мир, 2006—2011.
 Капцугович И. С. У истоков. Историко-публицистический очерк высшего педагогического образования на Урале. — Пермь: Книжный мир, 2014. — 261 с.

 Сылтамалар 

 Университетның рәсми сайты 

 Шулай ук карагыз 

 Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Россия университетлары
Төркем:1921 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары
Төркем:Пирем