Томск дәүләт педагогика университеты

(, ) — Себердәге борынгы һөнәри-педагогик уку йорты. Ул 1902 елның 1 июлендә Дәүләт Императоры Николай II кушуы буенча гамәлгә куелган Томск укытучылар институтының хокуклы варисыРешение Арбитражного суда Томской области от 11.04.2000 г. // Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 6 булып тора.

Югары уку йортының тулы исеме — «Томск дәүләт педагогика университеты» федераль дәүләт бюджет югары белем бирү учреждениесе (ТДПУ).

 Тарих 
Томск дәүләт педагогика университеты үз тарихында берничә этап уза:

 1902—1920 елларда укучыларга урта һөнәри-педагогик белем бирә торган Томск укытучылар институты була.
 1917 елның июнендә, Вакытлы хөкүмәт карары белән, укытучылар институты югары уку йорты статусына ия була, ләкин 1920 елның 1 ноябрендә, Томск губерна халык мәгарифе бүлеге комиссиясе карары буенча, вакытлыча ябылаВойтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 5.
 1930 елда РСФСР Халык мәгариф комиссариаты карары буенча Томск дәүләт университетында педагогик факультет ачылаВойтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 14.
 РСФСР Халык комиссарлары шурасының 1931 елның 13 июлендәге 735 номерлы карары нигезендә Томск дәүләт университетының педагогик факультеты, 1932 елда Укытучылар институтының элеккеге диварына күчерелгәнВойтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 19, Томск индустриаль-педагогика институтына әвереләВойтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 17. 1933 елның 15 июненнән башлап югары уку йортының барлык документларында «Томск индустриаль-педагогика институты» исеме урынына «Томск дәүләт педагогика институты» атамасы кулланыла башлыйВойтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 24.
 1968 елның 23 октябрендә институтка Ленин Комсомолы исеме биреләВойтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 140.
 1981 елның 19 ноябрендә ССРБ Югары Советы Президиумы Указы белән югары уку йорты «Хөрмәт Билгесе» ордены белән бүләкләнәВойтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 146.
 1995 елның 26 июнендә РФ Мәгариф министрлыгының 352 боерыгы белән Томск дәүләт педагогика институтына «университет» статусы бирелә. Шул ук елның 2-4 ноябрендә яңа университетны тәкъдир итү тантанасы узаВойтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002.; С. 166.

альт=|үзәк|мини|550x550пкс| Модерн стилендәге Томск укытучылар институты бинасы 1905 елда танылган Себер архитекторы Ф.Ф. Гут проекты буенча төзелгән (хәзерге вакытта ТДПУның төп корпусы, Киев ур., 60)

 Төп структуралар 

 Факультетлар 
Исем Нигезләнү елы Биология-химия факультеты 1931 Чит телләр факультеты 1936 Тарих-филология факультеты 1931 Физика-математика факультеты 1931 Физик культура һәм спорт факультеты 1949 Мәктәпкәчә һәм башлангыч белем бирү факультеты  1976 Икътисад һәм идарә факультеты 1997 Психологик-педагогик һәм махсус белем бирү факультеты 1995 Технология һәм эшмәкәрлек факультеты 1983 Мәдәният һәм сәнгать факультеты 2002 Квалификация күтәрү факультеты 1999

 Фәнни-мәгариф үзәкләр 

 Теоретик физика фәнни-мәгариф үзәге
 Физика-математика белемендә педагогик тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
 Экология һәм табигатьтән рациональ файдалану фәнни-мәгариф үзәге 
 Физиология һәм фундаменталь медицина фәнни-мәгариф үзәге
 Фәнни фундаменталь һәм гамәли филологик тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
 Дөньяның фәлсәфи һәм социомәдәни проблемаларын тикшерү фәнни-мәгариф үзәге
 Этноконфессиональ тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
 Гуманитар фәнни-мәгариф үзәге

 Фәнни журналлар 

 «Вестник ТГПУ» 
«Томск дәүләт педагогика университеты хәбәрләре» фәнни журналына 1997 елда нигез салына. Журнал табигый, гуманитар, социаль-икътисади һәм иҗтимагый фәннәр буенча фәнни материаллар бастырып чыгара. Басма елына 12 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин). «Фәнни журналлар исемлегенә» («ВАК исемлегенә») керә.

 «Научно-педагогическое обозрение» 
«Фәнни-педагогик күзәтү» фәнни журналына 2013 елда нигез салына. Басма елына 4 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин).

 «Томский журнал лингвистических и антропологических исследований» 
«Томск лингвистик һәм антропологик тикшеренүләр җурналы» фәнни журналына 2013 елда нигез салынган. Басма елына 4 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин). Web of Science-та индексацияләнә.

 «ΠΡΑΞΗΜΑ. Проблемы визуальной семиотики» 
«ΠΡΑΞΗΜΑ. Визуаль семиотика проблемалары» фәнни җурналы 2014 елда барлыкка килә. Басма елына 4 тапкыр чыга. Scopus-та индексацияләнә.

 Китапханә, музейлар, сәнгать галереясе 

 Китапханә 
А.М. Волков исемендәге ТДПУ фәнни китапханәсендә 921,9 меңнән артык саклау берәмлеге исәпләнә (2018 елның 1 гыйнварына мәгълүматлар). Ел саен китапханә университет укытучылар һәм нәшрият тарафыннан басыла торган уку һәм фәнни әдәбият, яңа уку һәм фәнни әдәбиятне сатып алу, шәхси бүләкләр хисабына тулылана. Китапханәнең сирәк китаплар фонды бар. Китапханә структурасына әдәбиятны комплектлау һәм эшкәртү бүлеге, библиографик мәгълүмат үзәге, хезмәт күрсәтү бүлеге, компьютер технологияләре бүлеге керә.

 Музейлар 
ТДПУның музей комплексы үз эченә 10 музейны ала:

 Язучы-әкиятче А.М. Волков музее (Томск укытучылар институтын тәмамлаган).
 ТДПУ тарихы музее.
 Мәгълүмати технологияләр музее.
 Уку анатомиясе музее.
 Тарих уку музее.
 Торф уку музее.
 Зоология уку музее.
 Археология һәм этнология уку музее.
 «Русская изба в Сибири» этнолингвистик укыту музее.
 Себер халыкларының декоратив-гамәли сәнгать уку музее.

 Сәнгать галереясе 

 ТДПУның сәнгать галереясе 2004 елның 11 мартында ачыла. Башта, 2004—2010 елларда, университетның 8 нче корпусында урнашкан. 2011 елдан университетның 9 нчы корпусында урнаша. Ел дәвамында Себер рәссамнарының сынлы һәм декоратив-гамәли сәнгатьнең (шул исәптән ТДПУ чыгарылыш укучыларының) 4-5 экспозициясе куела.

 Танылган шәхесләр 
 Ректорлар 
 Укытучылар 

 башлау тәмамлау Исем туу датасы туу урыны әлма-матер һөнәр төре үлем датасы үлем урыны   Theodor Molien 1861-08-291861-09-10 Рига Дерпт университетыЛейпциг үнивирситите математик 1941-12-25 Томск   Semyon Prokhorov 1873-01-30 Малоярославец Мәскәү рәсем сәнгате, һәйкәл ясау һәм мигъмарият укуханәсеЮгары сынлы сәнгать академиясе рәссам 1948-07-23 Харьков   Тарасий (Ливанов) 1877-05-30 Тум өязе  православ рухание 1933-04-11 Новосибирск 1934 1935 Nikolay Pavlovitsj Sjavrov 1884-12-02 Olovyannaya Мәскәү университетының физика-математика факультетыС. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе галим 1938-01-13 Chebulinsky District   Блинков, Георгий Николаевич 1897-05-06    1984    Andreas Dulson 1900-01-27 Краснополье Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты диалектологуниверситет профессоры 1973-01-15 Томск   Boris Ivanovitsj Bajandoerov 1900-10-07 Тбилиси Бакы дәүләт университеты галим 1948-08-20 Томск 1964 1971 Bodo Ioganzen 1911-01-22 Томск Томск дәүләт университеты биологһидрулыгэколог 1996-09-23 Томск 1940 1944 Lev Izrailevich Volkovyskiĭ 1913-03-18 Белосток Мәскәү дәүләт педагогика университетыРФА Математика институты математик 1992-05-05 Россия   Moeza Pavlovna Serebrjakova 1924 Тулун Томск дәүләт педагогика университеты галим 2002    Valentin Roudsky 1926-08-02 Parabel' Томск дәүләт педагогика университеты эколог 2015-04-07    Mikhail Nikolayev 1926-11-23 Turuntaevo Томск дәүләт педагогика университеты  2014-01-07 Томск   Olga Osipova 1927-03-02 Томск Томск дәүләт педагогика университеты галим 2013-04-162013-04-23 Томск   Erik Yudin 1930 Днипро В. П. Потёмкин исемендәге Мәскәү шәһәр педагогия институты фәлсәфәче 1976-01-15 Мәскәү   Heinrich Werner 1936-12-02 Krasny Yar Томск дәүләт педагогика университеты телбелгеч     Святлана Аляксееўна Хорава 1943-01-05 Ишем Томск дәүләт университеты      Зеличенко, Владимир Михайлович 1944-08-10 Колпашево Томск дәүләт университеты физик 2021-01-23 Томск   Vladimir Bauer 1946-04-10 Beregaevo Томск дәүләт педагогика университеты сәясәтчефутболчы 2007-11-20 Мәскәү   Valentina Bykonya 1947-01-30 Krasnyy Yar Томск дәүләт педагогика университеты галимтелбелгеч 2014-04-17 Томск   Инишева, Лидия Ивановна 1947-07-10 Сеймчан Томск дәүләт университеты галим   1973 1995 Валерый Інакенцьевіч Загрэўскі 1948-04-30 Томск П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университетыРоссия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты      Pyotr Lavrov 1948-05-09 Kolyvanskoye Томск дәүләт университеты физик     Гельфман, Эмануила Григорьевна 1948-05-19 Таволга Томск дәүләт педагогика университеты галим     Iosif Bukhbinder 1948-07-03 Борисоглебск Томск дәүләт университеты физик     Raphael Aslanyan 1948-07-29 Vanadzor Vanadzor Art SchoolЕреван дәүләт сәнгать-театр институты рәссам 2017-03-09 Томск   Nina Bolotnova 1952-04-031952-12-08 Томск Томск дәүләт университеты галимтелбелгеч     Обухов, Валерий Владимирович 1952-06-01 Томск Томск дәүләт университеты физик     Elizaveta Kotorova 1954-08-21 Томск Томск дәүләт педагогика университетыМихаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты телбелгеч     Sergei Odintsov 1959-03-02 Щучинск Томск дәүләт университеты физик     Sergey Avanesov 1963-12-19 Искитим Томск дәүләт университеты галим     Julija Mutsjnik 1965-08-29 Томск Томск дәүләт университеты журналисттелеалыпбаручыдоцент     Эдуард Владимирович Галажинский 1968-07-16 Томск Томск дәүләт университеты психолог     Natalia Baranova-Masalkina 1975-02-25 Krivosheino Томск дәүләт педагогика университеты чаңгы узышчысы     Вязигин, Алексей Юрьевич 1975-09-07 Томск Томск дәүләт педагогика университеты спортчы   2005-09-01 2008-06-25 Pavel S. Nefediev   Томск дәүләт университеты myriapodologistтикшеренүче   2006-05-01 2006-10-01 Anastasia Shchegolikhina   Ruhr-Universität Bochum Fakultät für Geowissenschaften тикшеренүче   2005-09-012000-02-01 2016-08-312005-09-01 Valeriy Tyuterev    тикшеренүче   1993-10-10  Lidia Inisheva   Томск дәүләт университеты тикшеренүче   2006-09-01  Alexander V Fateev   Томск дәүләт педагогика университеты тикшеренүче  

 Тәмамлаучылар  

 башлау тәмамлау Исем туу датасы туу урыны һөнәр төре эш урыны үлем датасы үлем урыны 1907 1909 Alexander Volkov 1891-06-14 Үскәмән тәрҗемәчебалалар язучысыуниверситет профессорыматематикдраматургязучымәктәп укытучысы Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты 1977-07-031977-07-01 Мәскәү   Vasiliy Denisovitsj Medvedev 1892-01 Тум губернасы галим Красноярск дәүләт педагогика университеты No/unknown value Красноярск   Платон Ойунский 1893-11-101893-10-29 Boturus Ulus шагыйрьтәрҗемәчедраматургҗәмәгать эшлеклесефилологсәясәтче  1939-10-31 Якутск   Vasily Kupert 1906-03-13 Янәсәй губернасы сәясәтче  1982    Ivan Filippovitsj Beljak 1908-01-07 Красноярск крае   1986-01    Zoya Yakovlevna Boyarshinova 1909-04-23 Пермь галим Томск дәүләт университеты 1986-05-09 Томск   Aleksandr Petrovitsj Tsjoegoekov 1910-09-06 Камень-на-Оби   2002-03-11 Новосибирск  1939 Сцяпан Іванавіч Ліхадзіеўскі 1911-05-09 Барок әдәбият белгечетәрҗемәчешагыйрьуниверситет профессоры Низами Гәнҗәви исемендәге Үзбәкстан милли педагогика университетыРэспубліканскі педагагічны інстытут рускай мовы і літаратурыLitaratura i mastactva 1979-02-13 Ташкент   Yury Strekhnin 1912-10-11 Томск язучы  1996 Мәскәү   Nikołaj Łukjanionok 1914-05-22 Nóvomariïnka   1983-05-03 Томск   Aleksandr Kalashnikov 1914-12-22 Staroaleyskoye хәрби хезмәткәр  1943-10-30 Верхнеднепровск районы   Roman Dorochow 1915-10-15 Алейск сәясәтче  1964-05-16    Michail Vasilevitsj Saltevskiy 1917-11-08 Kainskiy Uyezd criminalist Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия 2009-08-23 Харьков   Ivan Zverev 1918-01-181918-01-05 Киреевск районы галим А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университетыРоссия мәгариф академиясе 2001-07-13 Мәскәү   Ivan Frolov 1918-04-191918 Алтай губернасы язучышагыйрь  1957-11-051957 Барнавыл   Nikolay Kapishnikov 1919-05-16  педагог  2000 Mundybash   Aleksandr Brykin 1920-08-16 Хилок (шәһәр) инженер-электрик  2021-04-30 Новосибирск  1943 Давидова Ірина Миколаївна 1921-05-15 Киев театр белгече Украина милли музыка академиясеPravda Ukrainy 2006-01-30 Nürnberg   Viktor Zibarev 1922  галим Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты 1992    Mikhail Kuznetsov 1922-01-29 Kormilovsky District галим Томск дәүләт университеты 2015-02-16 Томск   Moeza Pavlovna Serebrjakova 1924 Тулун галим Томск дәүләт педагогика университеты 2002    Fjodor Nikitovitsj Nedelko 1924-06-16 Ясная Поляна   2012-04-03 Ordynskoye   Ilja Dmitrievitsj Limonov 1924-07-27 Чуваши   1991-07-04 Северск   Valentin Roudsky 1926-08-02 Parabel' эколог Томск дәүләт педагогика университеты 2015-04-07    Mikhail Nikolayev 1926-11-23 Turuntaevo  Томск дәүләт педагогика университеты 2014-01-07 Томск   Olga Osipova 1927-03-02 Томск галим Томск дәүләт педагогика университеты 2013-04-162013-04-23 Томск   Виль Липатов 1927-04-10 Чита сценаристязучыхәбәрчепрозачыжурналистязучы-новеллист  1979-05-01 Мәскәү   Mikhail Vyltsan 1928-08-28 Борзуновка тарихчы РФА Россия тарихы институты     Gennady Ivanov 1929-05-27 Уссурийск галим Sarov Institute of Physics and Technology    1957 Boris Vershinin 1932-09-24  мәктәп укытучысы  2009-08-30 Томск   Heinrich Werner 1936-12-02 Krasny Yar телбелгеч Томск дәүләт педагогика университетыБонн университеты     Viktor Tkachenko 1939 Асино тренер  2011-07-27 Барнавыл   Arif Abasov 1945-07-23 Бакы футболчыфутбол тренерыфутбол хөкемчесе  2009-06-14 Находка   Alexander Makarov 1946-01-04 Славянск-на-Кубани сәясәтче      Vladimir Bauer 1946-04-10 Beregaevo сәясәтчефутболчы Томск дәүләт педагогика университеты 2007-11-20 Мәскәү   Valentina Bykonya 1947-01-30 Krasnyy Yar галимтелбелгеч Томск дәүләт педагогика университеты 2014-04-17 Томск   Гельфман, Эмануила Григорьевна 1948-05-19 Таволга галим Томск дәүләт педагогика университеты     Vladimir Yudelson 1949-01-01 Кемерово       Valery Privalikhin 1949 Tegul'det язучыжурналистбалалар язучысы  2019-11-05 Мәскәү өлкәсе   Elizaveta Kotorova 1954-08-21 Томск телбелгеч University of Zielona GóraТомск политехника университетыТомск дәүләт педагогика университеты     Александр Геннадьевич Сайбединов 1957 Tomsky District шагыйрьязучырәссамукытучы      Vladimir Puzanov 1960-02-22 Томск футболчыфутбол тренеры  2006-02-28 Мәскәү   Елена Ушакова 1963-04-09 Яшел Үзән сәясәтче      Vladimir Kravchenko 1964-06-12 Malinovka сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы     Lyubov Yegorova 1966-05-05 Северск чаңгы узышчысы П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты     Natalia Baranova-Masalkina 1975-02-25 Krivosheino чаңгы узышчысы Томск дәүләт педагогика университеты     Вязигин, Алексей Юрьевич 1975-09-07 Томск спортчы Томск дәүләт педагогика университеты     Darya Yegereva 1977-04-07 Колпашево хокук яклаучысыlanguage activistclimate activistpolitical prisonerwomen's rights activist      Denis Dolgodvorov 1982-05-01 Тверь freestyle skier      Alexander Borshchenko 1982-06-08  җиңел атлет      Nastassja Hruschezkaja 1984-01-30 Томск биатлонист      Андриенко, Елизавета Юрьевна 1991-11-09 Томск спортчы    1998-09-01 2003-08-31 Alexander V Fateev   тикшеренүче Томск дәүләт университетыТомск дәүләт педагогика университеты  

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 

Войтеховская М. П., Кочурина С.А. Томский учительский институт: возвращённая история. 1902—1920 годы. Томск, 2002. 239 с. ISBN 5-89428-088-5
 Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002. 268 с. ISBN 5-89428-106-7
 Галкина Т. В. История создания и функционирования музейного комплекса Томского государственного педагогического университета (2002—2005 гг.) // Вестник ТГПУ. 2007. Выпуск 3 (66). — Томск, ТГПУ, 2007. 
 Галкина Т. В. Концепция Томского детского музея «Волшебная страна» им. А. М. Волкова при ТГПУ // XIV Всероссийская научно-практическая конференция «Музей и его партнёры» (2003). Сборник докладов — Рязань, 2003.
 Галкина Т. В. Поляки в истории Томского государственного педагогического института (1930—1940-е годы) // История и методика преподавания славянских языков и литератур как иностранных с применением технологии диалога культур: Материалы региональной научной конференции «История и методика преподавания славянских языков как иностранных в сибирском регионе» (24-25 марта 2005 г.) / Под ред. В. А. Доманского. Томск: Изд-во ТГПУ, 2005. С. 37-45.
 Профессора Томского государственного педагогического университета: Биографический словарь / Автор-составитель Т. В. Галкина. Томск: Изд-во ТГПУ, 2005. 328 с. ISBN 5-89428-175-X
 Томский государственный педагогический университет //  / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 360-361. — 440 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

 Сылтамалар 

 Университетның рәсми сайты 

 Шулай ук карагыз 

 Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:Россия университетлары
Төркем:1902 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россиянең педагогика югары уку йортлары
Төркем:Томск университетлары
Төркем:Томск дәүләт педагогика университеты