Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты

(, ) — Иркутскта урнашкан югары уку йорты. 1930 елда нигез салына.

2010 елда ИРНИТУ университетларны үстерү программаларын икенче конкурс нигезендә сайлап алу буенча җиңүче була, аларга карата «илкүләм тикшеренү университеты» категориясе билгеләнә.

 Тарихы 

Иркутскида һөнәри-техник белем бирүнең чишмә башы 1745 елда навигация һәм геодезия мәктәбе ачылу белән бәйле,  1789 елда Баш халык училищесы-югары дәрәҗәдәге уку йортына кушыла. Биредә гомуми белем бирү дисциплиналарына, архитектура, геометрия, механика һәм физика укытканнар.

1805 елда төп халык училищесы ул вакытта Иркутскида ачылган ир-атлар гимназиясенә керә.

Әмма классик белем бирү төбәкнең техник юнәлештәге белгечләргә булган ихтыяҗын канәгатьләндермәгән. Шуңа Күрә Иркутскида 1866 елда технология укыткан реаль прогимназия ачылган. Гимназиягә алтын промышленниклар, шәраб заводлары хуҗалары, шулай ук шәһәр кешеләре финанс ярдәме күрсәткән. Соңыннан гимназия техник училище (1874), техник училище сәнәгать училищесы (1890) итеп үзгәртелә.

Училищеда 1888 елда укучылар белән практик дәресләр өчен пар двигателе, суүткәргеч, электр һәм заманча станоклар булган механик остаханәләр ачыла. Гимназия һәм сәнәгать училищесының ахыргы максаты-югары гомуми белем дәрәҗәсе булган техник дисциплиналар буенча белгечләр әзерләү белән шөгыльләнә.

1893 елда тагын бер махсус урта уку йорты ачыла — Иркутск тау училищесы, аның төп бурычы - тау заводы эше, бигрәк тә алтын сәнәгате өчен штейгер-җайланмалар әзерләү торган. Уку дәвамлылыгы 4 елга билгеләнгән.

1918 елда училище урта тау техникасына, 1920 елда — Иркутск политехника техникумына үзгәртелә. Әмма тиздән техникум Иркутск Политехник институты итеп үзгәртеп корыла.

Авыр икътисади хәлгә бәйле рәвештә, илдә вакытлыча барлык уку йортлары җирле бюджет карамагына күчә. 1923 елның августында край әһәмиятендәге Көнчыгыш-Себер политехникумы итеп үзгәртелә.

Соңыннан политехникум Иркутскида Себер тау институтын ачу өчен нигез була.

1929 елның мартында Иркутск Себер алтын чыгару сәнәгате үзәгенә әверелә, бирегә Мәскәүдән "Союззолото" акционерлык җәмгыяте идарәсе күчерелә, монда алтын һәм платина буенча фәнни-техник үзәк төзелә. Шәһәрнең Ленин ур., 3 адресы буенча урнашкан иң яхшы биналарының берсендә Тау институты урнашкан. Аның беренче директоры итеп Союззолото идарәсенең геологик тикшерү бүлеге мөдире С.В. Сергеев, укыту һәм фәнни эшләр буенча урынбасары — профессор Г. В. Ключанский билгеләнә.

Бер үк вакытта эшче факультеты (рабфак) ачыла. Ул югары уку йортына кадәр белем бирә һәм ул елларда аның әһәмияте бик зур була. Моннан тыш, Себер һәм Ерак Көнчыгыш предприятиеләре җитәкчеләре өчен институтта квалификацияне күтәрү курслары рәвешендә тизләтелгән әзерлек оештырыла.

1960 елның 19 мартыннан тау-металлургия институты Политехника институты дип атала башлый. Бу исем вузның күппрофильле булуын, аның илнең, бигрәк тә Көнчыгыш Себер төбәгенең үсүче икътисады белән бәйләнешен чагылдыра. Бер үк вакытта Ангарск, Братск, Шелехов, Братская ГЭС, нефть химиясенең сәнәгать комплекслары һәм башка объектлар төзелә. Шуңа бәйле рәвештә халык хуҗалыгының күп тармаклары өчен белгечләргә ихтыяҗ туа.

Югары уку йортының яңа статусы 1994 елның 30 ноябрендәге 6 номерлы карары һәм 1994 елның 6 мартындагы 16 Г-082 номерлы лицензиясе белән, ә соңрак белем бирү учреждениесен аттестацияләү сертификаты (1997), дәүләт аккредитациясе (1998) белән расланган, ул урта, югары, югары, югары уку йортыннан соң һөнәри белем бирү өлкәсендә белем бирү эшчәнлеген алып бару хокукын бирә.

 Шәхесләр 
 Ректорлар 
 Укытучылар 

 башлау тәмамлау Исем туу датасы туу урыны әлма-матер һөнәр төре Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы   Ключанский, Георгий Васильевич 1883-12-31 Ставрополь Милли тау эше университеты галим  1937-12-29 1941 1944 Стешенко, Александр Иванович 1889-03-07 Верхнөднипровск Екатеринослав тау институтыЕкатеринославское реальное училище галимуниверситет профессоры  1966-03-24 1955 1999 Sergey Leonov 1931-10-01 Tyukhtetsky District Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты галим  1999-04-27   Alexander Shcherbakov 1932-02-14  Иркутск дәүләт университеты галим  2002-10-01   Boris Alekseevitsj Bayborodin 1934 Иркутск Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты галим  2016-08-09   Fjodor Karlovitsj Sjmidt 1941-10-12 Нижнеингашски районы Иркутск дәүләт университеты химик     Леви, Кирилл Георгиевич 1947-02-10 Мәскәү Иркутск дәүләт университеты галим  2018-10-13   Лонцих, Павел Абрамович 1947-04-06   физик     Nikolay Kitayev 1950-06-13 Kachug Law Institute of Irkutsk State University хокук галимеcriminalistуниверситет профессоры     Mark Meyerovich 1956-06-19 Иркутск Иркутск илкүләм тикшеренү техник университетыМәскәү архитектура институты архитекторуниверситет профессорытарихчы  2018-10-18 2011  Andrey Mysovsky   Новосибирск дәүләт университеты тикшеренүче   2016-11  K.V.Suslov   Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты тикшеренүче   2000  Marina P. Dyakovich   Новосибирск дәүләт университеты тикшеренүче   2020-12-14  Andrew G Lvov   РФА Органик химия институтыД. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты тикшеренүче   2021-09-01 2024-08-31 Gholamreza Jafari   Sharif University of Technology тикшеренүче     Andrey Trufanov    тикшеренүче  

 Тәмамлаучылар  

 башлау тәмамлау Исем туу датасы туу урыны һөнәр төре эш урыны Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы   Раковский, Сергей Дмитриевич 1899-03-18 Могилёв    1962-03-14   Nikolay Vasilevitsj Loekin 1907-06-02 Verniy язучы   1966-03-20   Леонид Михайлович Тумольский 1908-08-18     1999-05-21  19371936 Victor Tikhonov 1908-12-21 Красноярск сәясәтчеменеджер ALROSA Victor Illarionovich Tikhonov 1977-07-01  1938 Игорь Константинович Минеев 1915-04-15  геолог Ministry of Geology  2005-03-10   Viktor Avvakoemovitsj Mamilov 1917-01-30 Kutulik галим   1992-09-22   Юдин, Василий Сергеевич 1923-01-11 Chita Oblast       Sergey Pavlovitsj Koetsjin 1924-07-03 Иркутск өлкәне өйрәнүче All-Russian Scientific Research And Design Institute of Energy Technology  2014-04-17 1944 1949 Vladimir Dolgikh 1924-12-05 Илански сәясәтчеметаллургмөхәррирхәрби хезмәткәрдәүләт эшлеклесе Norilský hornicko-metalurgický kombinát A. P. Zaveňagina Vladimir Dolgikh 2020-10-08   Lev Khvorostukhin 1926-05-30 Иркутск галим Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты  2010-09-19   Siergiej Szajdurow 1926-06-26  сәясәтче   1998-12-02   Sergei Markin 1926-08-29 Чита    2014-02-03  1948 Бочкарев, Эллин Петрович 1926-11-15 Иркутск физико-химик Giredmet (Russia)  2007-05-29  1958 Vladimir Safyannikov 1927-10-16  геологгалим ALROSA  2021-06-16   Мезенцев, Назар Федотович 1927-10-19 Старопершино    2012-01-22   Geny Ageyev 1929-10-30 Ust'-Uda    1994-01-11   Aleksandr Yudayev 1930-05-25  галим Газпром нефтехим Салават    1953 Соложенкин, Пётр Михайлович 1930-06-30 Зуевка галим   2024-09-13  1955 Sergey Leonov 1931-10-01 Tyukhtetsky District галим Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты  1999-04-27   Alexander Vlasov 1932-01-20 Бабушкин инженертау инженерысәясәтче   2002-06-09   Анатолий Алексеевич Сидоров 1932-08-01 Tulunsky District галим Central Research Institute of Geological Prospecting for Base and Precious Metals  2021-08-29   Viktor Serbskiĭ 1933-05-01 Верхнеуральск язучышагыйрь  Viktor Serbskiy 2011-01-09   Vladimir Antsiferov 1933-11-26 Владивосток металлург Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты  2016-03-06   Boris Alekseevitsj Bayborodin 1934 Иркутск галим Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты  2016-08-09  1957 Геннадий Алексеевич Ермаков 1934-03-11 Нижнеудинск геолог   1999-04-18  1958 Anatoly Sorokin 1935-08-12 Хабаровск геолог Institute of Geology and Nature Management  2025-10-25   Щапов, Юрий Степанович 1935-11-07 Иркутск өлкәсе сәясәтчедәүләт эшлеклесе      Gennady Mashkin 1936-03-13 Хабаровск язучыбалалар язучысыжурналист   2005-01-23  1959 Vladimir Zuev 1937-01-25 Новосибирск геологгалим ALROSABotuobinskaya Geological Exploration Expedition Vladimir M. Zuev    Vladimir Agalov 1938-01-28 Barguzin сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Vladimir Agalov    Leonid Nemenko 1938-03-01 Cherevki    2020-08-11   Vsevolod Anfilogov 1938-11-25 Могоча галим Көньяк Урал дәүләт университеты Vsevolod Anfilogov 2023-10-29   Mikhail Innokentyevich Semyonov 1938-11-26 Корсунгай сәясәтчедәүләт эшлеклесе  Mikhail Semyonov 2019-10-18   Yury Nikolayevich Pogrebnichko 1939-10-25 Одесса актёртеатр режиссеры  Yuri Pogrebnichko    Роберт Хафизев 1940-01-05 Ядегәр    2009-12 1959 1964 Vladimir Piskunov 1941-04-08 Черемхово (Иркутск өлкәсе) эшмәкәрсәясәтче  Vladimir Piskunov 2024-10-05   Овченков, Вячеслав Иванович 1941-08-21 Иваново сәясәтче      Gennady Tsukanov 1946-04-10 Ust-Orda Buryat Okrug инженер   2014-03-19   Vladimir Pozdnyakov 1946-06-30 Zhatay сәясәтче  Vladimir Pozdnyakov   1969 Ivan Antipin 1946-08-18 Ust-Maya геологгалим ALROSA Ivan Antipin 2025-01-08   Vladimir Kalitin 1947-02-19 Zeysky District эшмәкәр      Седин, Александр Фёдорович 1947-03-21 Чита       Vladimir Bavlov 1947-05-24 Mogoytuy сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Vladimir Bavlov    Boris Govorin 1947-06-27 Иркутск дипломатсәясәтчедәүләт эшлеклесе  Boris Govorin    Шарапов, Владимир Иванович 1947-07-09 Иркутск өлкәсе  Беларус милли техника университетыСембер дәүләт техник университеты  2020-01-01   Valentin Mezhevich 1947-08-17 Тулун сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Valentin Mezhevich    Stepan Zhiryakov 1948-03-02 Pervomaysky, Zabaykalsky Krai сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Stepan Zhiryakov 2025-07-28   Valery Usatyuk 1948-06-14 Бишкәк сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Valery Usatyuk    Viktor Mashinskiy 1949-11-03 Бирүсинск сәясәтче  Viktor Mashinskiy    Ivan Michaylovitsj Golovnich 1950 Иркутск өлкәсе галим      Viktor Vasilevitsj Voronov 1950-12-09 Чита галим Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясеРоссия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты     Yury Ten 1951-09-27 Невельск сәясәтче   2003-07-21   Голышев, Павел Александрович 1952-07-05 Нерчинск сәясәтчедәүләт эшлеклесе     1978 Alexander Artemov 1953-03-02 Sherlovaya Gora геофизик Amakinskaya Geological Exploration ExpeditionBotuobinskaya Geological Exploration ExpeditionALROSA Alexander Artemov 2009-07-05   Жигмытов Баяр Тумурович 1953-08-23 Смоленск язучышагыйрь   2025-10-26   Sergey Brilka 1954-03-14 Anga сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Sergey Brilka   1980 Бадамсурэн Хоохор 1955 Ömnögovi Province chief executive officermember of the State Great Khural Совместное монголо-российское предприятие МонголросцветметErdenet Mining Corporation     Mark Meyerovich 1956-06-19 Иркутск архитекторуниверситет профессорытарихчы Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты  2018-10-18  1980 Elena Pospeeva 1958-01-26  геофизикгалим ALROSATrofimuk Institute of Petroleum Geology and Geophysics, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences (IPGG SB RAS)Себер геология, геофизика һәм минераль чимал ФТИ Elena Pospeeva    Mikhail Shubenkov 1958-04-16 Иркутск архитекторуниверситет профессоры Мәскәү архитектура институты     Alexei Barantsev 1959-11-11 Ust-Barguzin эшкуар     1986 Sergei Vasilievich Serebrennikov 1962-02-01 Alarsky District сәясәтче      Ekaterina Ivanova 1962-04-01 Kurshim District альпинист   1994-10-10  1984 Igor Zyryanov 1962-04-23 Черемхово (Иркутск өлкәсе) тау инженерыгалимуниверситет профессоры ALROSAМаксим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты     Viktor Kalashnikov 1963-05-26 Гусиноозөрск икътисадчысәясәтче Федерация Советы Viktor Kalashnikov    Oleg Medvedev 1966-01-31 Иркутск автор-башкаручышагыйрьҗыр сүзләрен язучыҗырчывокалистгитаристҗырлар авторы  Oleg Medvedev    Дмитри Бердников 1966-07-24 Ангарск      1996 Vladislav Zhukov 1973-03-11        Михаил Корняков 1974-08-30 Алдан галим      Aleksandr Zhukov 1974-12-29 Карагай районы сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Aleksandr Zhukov    Nikita Obolkin 1978-09-12 Иркутск bandy player      KwakTube 1992-02-02  ютубчыreality television participant    19941987-09-01 19981992-06-30 K.V.Suslov   тикшеренүче Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты   1997-09-01 2000-09-01 Vladislav Demyanov   тикшеренүче Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты   1972-09-01 1977-06-30 Natalia A Belogorlova   тикшеренүче A.E. Favorsky Irkutsk Institute of Chemistry   1998-09-01 2003-06-15 Irina Sterkhova   тикшеренүче A.E. Favorsky Irkutsk Institute of ChemistrySchlumberger Moscow Research Center   2013 2014 Vadim N Nurminsky   тикшеренүче Siberian Institute of Plant Physiology and Biochemistry     Каргапольцев, Сергей Константинович   галим Иркутск дәүләт тимер юл транспорты университеты     Aleksandr Aleksandrov  Свирск геолог      Иванов, Александр Карлович  ЧитаРоссия Совет Федератив Социалистик Республикасы    

 Искәрмәләр 

 Чыганаклар 
 Горощенова О.А. От навигацкой школы к техническому университету (1754-2015). — монография. — Иркутск: ИРНИТУ, 2015. — С. 3-160. — 242 с. — ISBN 978-5-8038-1030-8.

 Сылтамалар 

 Моны да карагыз 

 Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:1930 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россия университетлары
Төркем:Техник югары уку йортлары
Төркем:Иркутск университетлары