Хөсәен Мәүлүтев урамы (Казан)

Хөсәен Мәүлүтев урамы - Казанның Идел төбәгендәге урам.

 Исеме 
Урам 1970 елда большевик, РСФСРның ике Кызыл Байрак ордены иясе,  Гражданнар сугышы катнашучысы, Хөсәен Баһаветдин улы Мәүлүтев (1893—1937) хөрмәтенә аталган.

Урамның исеме рәсми рәвештә Казан шәһәре Башкарма комитетының 1970 елның 9 июнендәге 488 номерлы карары белән расланганСм.: Амиров К. Ф., Ахметзянова Р. Х., Вениаминов Р. Г. Казанских улиц имена. — Казань: Центр инновационных технологий, 2008. — 592 с. — С.304..

Хөсәен Мәүлүтев урамы исемен йортлардагы адреслы табличкаларда язуның төрле вариантлары булуын да билгеләп үтәргә кирәк. Шул ук вакытта норматив язма: рус телендә — ул. Хусаина Мавлютова урамы (рөхсәт ителгән кыскарту — ул. Мавлютова); татар телендә — Хөсәен Мәүлүтев урамы. (рөхсәт ителгән кыскарту — Мәүлүтев ур.). Норматив орфографик булуына карамастан: рус телендә - ст. Хусейн Мавлютова (рөхсәт ителгән кыскарту - ст. Мавлютова); татар телендә - Хөсәен Мәүлүтев ур. (кабул ителгән кыскарту - Мәүлүтев ур. ) См.: Реестр названий улиц города Казани. Утверждён Постановлением Исполнительного комитета г. Казани от 3 февраля 2016 года № 286: https://www.kzn.ru/content/upravlenie-arkhitektury/adres/%D0%A0%D0%B5%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%20286%20%D0%BD%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%2018.07.2018.pdf  . Гамәлдә, Хөсәен Мәүлүтов фамилиясен татар телендә язуның башка формалары бар - Мәулетов яки Мәүлетов. Инглиз телендә төрле язу формалары да очрый - Khusain Mavlyutov, Husain Mavlutov или Hussain Mavlyutov.

 Урнашуы 
Хөсәен Мәүлүтев урамы, төньяктан көньякка таба һәм Танк урамын Җиңү проспекты белән тоташтырып, Горки торак районы территориясендә урнашкан. Ул 1нче һәм 2нче, шулай ук 5нче һәм 4нче бистә районнары (Горки-1) арасында чик булып хезмәт итә; урамның көньяк өлеше буйлап Универсиада авылының көнчыгыш чиге уза.

Хөсәен Мәүлүтев урамының озынлыгы 2,34 км См.: Улица Хусаина Мавлютова в Казани: http://kazan.ginfo.ru/ulicy/ulica_husaina_mavlyutova/  .

 Тарих 
Хөсәен Мәүлүтев урамы 1970 еллар башында Горки торак мәйданын үстерүнең беренче этабында барлыкка килә. 1977 елның көзенә аның төньяк өлеше генә — Танк урамыннан алып Профессор Камай һәм Гарифҗанов урамнары чатына кадәр тулысынча транспорт артериясе (асфальтланган иде) буларак эшли. 1990 еллар башында Хөсәен Мәүлүтев урамы Җиңү проспекты белән тоташа.

Урамның архитектур йөзе, нигездә, 1970—1990 елларда, тугыз, ун, ундүрт катлы торак биналарның катлаулы үсеше кысаларында барлыкка килгән. Соңрак калган участоклар ешрак 16 һәм аннан да күбрәк катлы йортлар төзү ысулы белән үзләштерелде. Һәм бу процесс хәзерге вакытка кадәр дәвам итә

Хөсәен Мәүлүтев урамының көньяк өлеше ( Академик Парин урамыннан Җиңү проспектына кадәр) 2000  елларда, шәһәр үзәгендә сәүдә үзәге көнчыгыш ягында (2003) См.: Торговый центр Сити-Центр г. Казань: https://all-malls.ru/torgovye-tsentry/siti-tsentr-kazan/ , һәм көнбатышта - Университет авылы (2009—2013) төзелгән. 

Танк һәм Хөсәен Мәүлүтев урамнары киселешендә, 18нче шәһәр клиник хастаханәсе янындагы территориядә, 1988 елда Бөек Ватан сугышы вакытында (1941—1945) һәлак булган совет солдатларына багышланган Кедр паркы салынган. Әлеге парк һәм хастаханәдән, Бертуган Касыймовлар урамыннан, Хөсәен Мәүлүтев урамының җөп ягында иске саклагыч урман полосасы уза, ул 1 нче микрорайон төзелеше барышында  бульварга әйләнә.

1970 еллар азагында, балалар паркы территориясендә Хөсәен Мәүлүтев  һәм Сыртланова урамнары почмагына эштән чыгарылган Tu-124 самолеты куелаНа фото чётко видна дислокация самолёта Ту-124 относительно улиц Хусаина Мавлютова и Сыртлановой (автор фото: Сергей Киатров, 1983 год): https://pastvu.com/p/861636  Фото самолёта с близкого расстояния: https://vk.com/photo-53709424_398140917 . Ул балалар кинотеатры буларак кулланылырга тиеш иде, ләкин соңрак алына.

1991 елда, әлеге урын белән янәшә, Хөсәен Мәүлүтев урамы буенда Казан «Тан» хоккей клубы өчен ябык боз аренасы төзелә башлыйСм.: Форум хоккейных статистиков им. Виктора Малёванного: https://ice-hockey-stat.com/viewtopic.php?t=4488 ,  аның иганәчесе С.П. Шашурин булаСм.: Артемьев А. «Депутат-хулиган» Сергей Шашурин снова в казанском суде// Реальное время, 19 октября 2017: https://realnoevremya.ru/articles/79461-sergey-shashurin-suditsya-za-tan  . Ләкин бу проект  тәмамланмый. Озак еллар тәмамланмаган аренаның каркасы  хәрәкәтсез торды (шугалак кына кыш кулланылды), 2000  елларда ул сүтелә. 2014 елда спорт төзелеше урынында «Өч баһадир»  торак комплексы төзелә башлый. Шулай да,  ябык боз аренасы барыбер дә барлыкка килә — ул күрсәтелгән торак комплекс янында урнашкан 2009 елда ачылган «Зилант» универсаль спорт комплексыСм.: Состоялось открытие «Зиланта» на Мавлютова// Kazan.ru, 20 октября 2009: http://kazan.ru/novosti/sostojalos-otkrytie-zilanta-na-mavljutova  .

Тагын бер спорт корылмасы - Футбол Арена төзелеше 2020  елда 18нче шәһәр хастаханәсе белән Бертуган Касимовлар  урамы арасындагы буш урында башлана.

 Шәһәр җәмәгать транспорты 
Хөсәен Мәүлүтев урамы аша  түбәндәге җәмәгать транспорт маршрутлары  уза ( 2018 елның ноябренә ):

 автобус — № 4, 5, 19, 22, 47, 55, 68, 77;
 троллейбус - № 8.

Хөсәен Мәүлүтев һәм Танк урамнары киселеше тирәсендә Горки метро станциясе бар.

 Урамда урнашкан әйберләр 
Хөсәен Мәүлүтев урамында түбәндәге мөһим әйберләр урнашкан ( төньяктан көньякка таба күрсәтелгән ):

 Кедр паркы;
 18нче шәһәр клиник хастаханәсе Хөсәен Мәүлүтев ур., 2 );
 Футбол аренасы (төзелә);
 Казан халыкара мәктәбе (Хөсәен Мәүлүтев ур., 5 );
 369 нчы балалар бакчасы (Хөсәен Мәүлүтев ур., 13 );
 127 нче урта мәктәп (Хөсәен Мәүлүтев ур., 15 );
 «Өч баһадир» торак комплексы (Хөсәен Мәүлүтев ур., 17Е бина 1, 17Е бина 2, 17Е бина 3 );
 «Зилант» универсаль спорт комплексы ( Хөсәен Мәүлүтев ур., 17Б );
 Казан шәһәренең Үзәкләштерелгән китапханә системасының 13 нче филиалы (Хөсәен Мәүлүтев ур., 17Б );
 Татарстан Республикасында ТФРның Приволжский районының тикшерү бүлеге (Хөсәен Мәүлүтев ур., 19 );
 247 нче балалар бакчасы (Хөсәен Мәүлүтев ур., 27А );
 Казан медицина көллияте (Хөсәен Мәүлүтев ур., 34 );
 Казанның Приволжский өлкәсе прокуратурасы Хөсәен Мәүлүтев ур., 41 );
 «Ризван» мәчете (Хөсәен Мәүлүтев ур., 48А );
 Казанның Приволжский районы суды (Хөсәен Мәүлүтев ур., 50 );
 «Сити Үзәк» сәүдә комплексы: 1 нче бина ( Хөсәен Мәүлүтев ур., 45 ) һәм 2 нче бина ( Академик Парина ур., 3 );
 Универсиада авылы ;
 КФУның  IT лицее.
 Галерея 

 Искәрмәләр 

Төркем:Казанның Идел буе районы урамнары
Төркем:Казан урамнары
Төркем:Әлифба буенча урамнар