Урал дәүләт икътисад университеты

Урал дәүләт икътисад университеты (рус. Уральский государственный экономический университет (УрГЭУ)) — Екатеринбург шәһәрендә урнашкан федераль дәүләт бюджет югары белем бирү учреждениесе, төрле профильле икътисадчылар, технологлар, юристлар, дәүләт һәм муниципаль идарә өлкәсендә белгечләр әзерли.

Университетта рус телендә укыта торган әзерләү факультеты эшли, чит ил студентлары өчен адаптация программалары бар. 

 Тарих 
 Октябрь инкыйлабына кадәр 
XIX гасыр урталарында 1836 елда нигез салынган Екатеринбург рухани училищесының иркен бинага ихтыяҗы туа. 1841 елда епархия сәүдәгәр Ф.И. Коробковтан Уктусская урамы 62-186 буенча (хәзерге 8 Март ур., 62) иркен ике катлы кирпеч йорт сатып ала. Әлеге бина архитектура буенча Екатеринбургта М.П. Малахов төзегән классицизм чоры утары үрнәге. Соңрак Пермь консисториясе кушуы буенча архитекторлар Э.Х. Сорториус һәм В. Гуляев йортны үзгәртеп кору проектын эшлиләр, чөнки башта ул рухи училище ихтыяҗларын канәгатьләндерә алмый. Яңа бина архитектурасы «ордерларсыз» классицизм стиленә охшаган була.
Озак вакытлар рухани училищеның төп мәсьәләләренең берсе булып йорт чиркәве булмау тора. Училище каршындагы гыйбадәтханәне төзү өчен акчаны сәүдәгәр В.С. Клушинин иганә итә. Йорт чиркәве бинаның икенче һәм өченче катларында, корпусның төньяк-көнчыгыш почмагында төзелә. 1858 елның 14 октябрендә Екатеринбург Ионы (Капустин) епискобы, Пермь епархиясе викарие Казан Изге Ана иконасы хөрмәтенә чиркәүне изгеләндерә. 1859 елда гыйбадәтханә өстендә 7 чаң манаралы агач колокольня төзелә.

1903 елда уку корпусының озын ягына өч катлы яңа бина төзелә. Бинаның яңа һәм иске өлешендәге фасад мәсьәләсе бердәм трактовка ала. Уку корпусын һәм ишегалды флигелен үзгәртеп кору проекты авторлары булып ул вакытта техника архитекторы вазифасында эшләгән Куроедов һәм М.Л. Бяллозор була. Шуннан соң училищеның архитектурасын «кирпеч» стиле принциплары билгелиләр.
1916 елда Синод Указы белән Екатеринбургның дини семинариясе рәсми рәвештә ачыла, ул Рухани училищеның шул бинасында урнаша. Бинаның уникальлеге шунда ки, рухани училище Екатеринбургта беренче белем бирү учреждениесе була һәм шуңа бәйле рәвештә, аны ачу Уралда белем бирү эшчәнлеген башлап җибәрә. Училищены танылган язучылар һәм галимнәр тәмамлаган, шулар арасында Петербург университеты профессоры һәм радио уйлап табучысы Александр Попов, язучылар Дмитрий Мамин-Сибиряк һәм Павел Бажов, рус чиркәвенең танылган тарихчысы Антон Карташёв һәм башкалар бар.

 Совет чоры 
1919 елның ноябрендә, совет властен торгызганнан соң, гыйбадәтханә ябыла. Рухани училище дә ябыла, ә аның бинасында яңа гына ачылган Урал университеты урнаша. Сугыш елларында анда хәрби сәнәгать предприятиесе урнаша, аннан соң яңадан университет урын ала.

1930 елларның беренче яртысында бинаны стилистик берләштереп һәм өч кат төзеп үзгәртеп кору карар ителә.
1960 елларда халык хуҗалыгында үзгәрешләр башлана, Советлар Союзына югары белемле икътисадчылар кирәк була, шуңа күрә икътисади вузларны ачу мәсьәләсе кискен тора. Элеккеге рухани училище бинасында Плеханов исемендәге Мәскәү халык хуҗалыгы институтының филиалы эшли башлый.

1967 елның 10 октябрендә Урал дәүләт университетының икътисад факультеты һәм Мәскәү халык хуҗалыгы институтының (Г.В. Плеханов ис. Россия икътисад академиясе) Свердловск филиалы нигезендә Свердловск халык хуҗалыгы институты оештырыла. 1981 елда иске бинадан уң якта яңа 7 катлы корпус төзелә.

 Хәзерге чор 
Свердловск халык хуҗалыгы институты 1967 елның 25 августындагы 2047-р номерлы ССРБ Министрлар Советы карары буенча, РСФСР Министрлар Советының 1967 елның 30 августындагы 2329-р номерлы күрсәтмәсе һәм РСФСРның урта махсус белем бирү министрының 1967 елның 2 сентябрендәге 401 номерлы боерыгы нигезендә 1967 елның 10 сентябрендә оеша. РФ Министрлар Кабинетының 1992 елның 24 июлендәге 1367-р карары белән Урал халык хуҗалыгы институты дип үзгәртелә. РФ Дәүләт комитетының югары белем буенча 1994 елның 30 июнендәге 633 номерлы боерыгы нигезендә Урал дәүләт икътисад университеты дип үзгәртеләУстав ФГБОУ ВПО «УрГЭУ» //ФГБОУ ВПО «УрГЭУ».

2007 елда университет Германия Мәгариф министрлыгының классификаторы нигезендә белем бирү учреждениеләре өчен иң югары статус ала (Н+).

2011 елда, М.В. Ломоносовның тууына 300 елга багышланган Евразия университетлары ассоциациясенең XII съездын ачу тантанасында, университетның Евразия университетлар ассоциациясенә керүе турында игълан ителде.

 Университет институтлары 
 Икътисад институты
 Финанс һәм хокук институты
 Идарә итү һәм мәгълүмат технологияләре институты
 Сәүдә, азык-төлек технологияләре һәм хезмәт институты
 Читтән торып уку факультеты
 Даими мәгариф институты
 Өстәмә һөнәри белем бирү институты
 Дистанцион мәгариф үзәге
 Студентларга параллель һәм өстәмә белем бирү үзәге
 УДИУ колледжы 

 Китапханә 
Урал дәүләт икътисад университеты китапханәсе югары уку йортының бүлекчәсе булып тора, 1967 елда Мәскәү халык хуҗалыгы институтының Свердлов филиалы китапханәсе базасында оештырылган.

2008 елдан югары уку йорты китапханәсе функцияләре шактый киңәйтелә һәм китапханә Мәгълүмат-китапханә комплексы итеп үзгәртелә. Ел саен китапханә 30 меңгә якын яңа документ белән тулыландырыла. Фонд күләме 700 меңнән артык саклау берәмлеген тәшкил итә — фәнни һәм уку әдәбияты, периодик басмалар, электрон чыганаклардагы басмалар шулар арасына керә.

Китапханә структурасы уку, фәнни, сәнгать әдәбияты абонементлары, уку залы, электрон мәгълүмат залы, каталоглар залы, белешмә-библиография бүлеге, китапханәара абонементлар һәм документларны электрон рәвештә китерү абонементларын үз эченә ала.

Мәгълүмат-китапханә комплексы хезмәткәрләре тарафыннан университет профессорларының (шул исәптән профессор  Анимица Е.Г., профессор Мальцев А.А.  , профессор Чайкин Б.И. , профессор Яндыганов Я.Я.) эшчәнлегенә библиографик белешмә булдыру өстендә эш үткәрелә.  

 Керем 
2015 елда университетның керемнәре 1 миллиард сум, шуның дәүләт финанславы 236,2 миллион сум тәшкил итте.

 Университет исемнәре тарихы 

 1967—1990 — Свердловск милли икътисад институты;
 1990—1993 — Урал милли икътисад институты;
 1993— — Урал дәүләт икътисад университеты.

 Шәхесләр 
 Ректорлар 

 1967—1968 — Готлобер Валентин Михаил улы
 1968—1971 — Понаморёв Леонид Николай улы
 1971—1982 — Веселов Николай Григорий улы
 1983—2005 — Камышов Валентин Митрофан улы
 2005—2015 — Фёдоров Михаил Василий улы
 2015— — Силин Яков Пётр улы

 Укытучылар 

 башлау тәмамлау Исем туу датасы туу урыны әлма-матер һөнәр төре Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы   Владимир Середа 1929-10-12 Харьков Урал дәүләт техника университеты икътисадчы  1996-04-04   Евгений Анимица 1937-09-29 Maloianysol Ростов дәүләт университеты икътисадчы     Михаил Фёдоров 1951-01-01 Созын районы Урал дәүләт тау эше университеты икътисадчы     Яков Силин 1961-05-17 Glubokoye District Simferopol Higher Military-Political Construction SchoolТөмән дәүләт университетыРоссия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясеУрал дәүләт икътисад университеты икътисадчысәясәтче     Константин Юрченко   Урал дәүләт университеты  Konstantin Yurchenko    Хиена Баинина    тикшеренүче     Мария Бухаринова   Урал дәүләт икътисад университеты тикшеренүче   2014  Алексей Тарасов   Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты тикшеренүче  

 Тәмамлаучылар  

 башлау тәмамлау Исем туу датасы туу урыны һөнәр төре эш урыны Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы   Борис Вашляев 1948-06-17 Екатеринбург тренер Урал дәүләт физкультура университеты    1981 Равил Бикбов 1948-06-28 Екатеринбург       Виктор Ганиенко 1949-03-03 Таштагол эшкуарспорт эшлеклесе  Viktor Ganienko    Светлана Гвоздева 1950-05-24 Екатеринбург сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы     Станислав Сафин 1950-06-17 Җилем-Каран физик Архангельск дәүләт техника университеты     Анатолий Амосов 1957-03-13 Ayano-Maysky District икътисадчысәясәтчедәүләт эшлеклесе  Anatoliy Amosov    Елена Семерикова 1957-05-27 Екатеринбург       Сергей Варицкий 1958-10-27 Pichaevo кинорежиссёр   2021-04-22   Юрий Богатенков 1961-02-23 Копейск журналистмузыкачыкарикатурачы рәссам  Yuri Bogatenkov   1998 Яков Силин 1961-05-17 Glubokoye District икътисадчысәясәтче Урал дәүләт икътисад университеты     Виктор Тестов 1962-11-16 Екатеринбург       Алла Шеховцова 1964-11-02 Екатеринбург фигуристбозда биючеfigure skating judgefigure skating coachtechnical controllertechnical specialist  Alla Shekhovtsova    Жанна Ермакова 1967-03-10 Ыр икътисадчыуниверситет профессоры Ырынбур дәүләт университеты     Павел Яковлев 1968-01-27        Игорь Алтушкин 1970-09-10 Екатеринбург эшкуар  Igor Altushkin    Иван Кузовлев 1972-02-26 Шамары эшкуар      Максим Паняк 1972-07-15 Яңа Алексеевское эшмәкәрэшкуар      Лев Ковпак 1978-10-23 Первоуральск эшмәкәрсәясәтче  Lev Kovpak  2016-09-01 2019-06-30 Мария Бухаринова   тикшеренүче Урал дәүләт икътисад университеты  

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Рәсми сайт
 Instagram социаль челтәрендә

 Моны да карагыз 

 Россия югары уку йортлары исемлеге

Төркем:1967 елда нигезләнгән уку йортлары
Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Россия университетлары
Төркем:Икътисад юнәлешле югары уку йортлар
төркем:Екатеринбур