Көньяк-Көнчыгыш икътисади зона

Көньяк-Көнчыгыш икътисади зона — Татарстан Республикасы территориаль-җитештерү кластерларының (территориаль-җитештерү комплексларының (ТҖК)) берсе, аның төп өлкәсе — файдалы казылмалар чыгару һәм нефть җиһазлары җитештерү, геологоразведка. Икътисади зона җитештерү күләме, базар һәм транспорт инфраструктурасы үсеше буенча республикада лидерлар өчлегенә керә. Зона халкы — 577,66 мең кеше, мәйданы — 12613,7 км². 

Үз эченә 8 муниципаль район һәм республика әһәмиятендәге 5 шәһәрне ала. Зона республикада Татарстан Республикасының территориаль икътисадый сәясәт концепциясе нигезендә рәсми рәвештә бүлеп бирелә. 

 Структура һәм состав 
Көньяк-Көнчыгыш икътисадый зона 8 муниципаль районны үз эченә ала, аларның төркеме социаль-икътисадый үсешне бәяләүнең интеграль индикатор әһәмияте уртача республика күрсәткеченнән 20% ка югарырак булган үзәкләр тирәсендә этаплап формалаштыруның итерацион ысулын кулланып гамәлгә ашырылаКонцепция территориальной экономической политики Республики Татарстан.
№ТөбәкХалыкМәйданВТП1СЗ2УБ3ЗЭ4ОДСП51Азнакай642742143,32678710222,42.37 % 31 22.3932Әлмәт1957022500,2 134906 185711,92 % 105 102.3313Баулы374791210,411523 156072.44 % 18 9.1374Бөгелмә1117571408,6 25547134001.72 % 54 12.3975Лениногорск 888401843,2 28539 17634,11.60 % 40 21.8756Сарман366801385121788026,42.15 % 17 9.7057Чирмешән209221364Черемшанский муниципальный район  Портал муниципальных образований7302 119661.76 % 9  4.9518Ютазы21670760,572859 12663,20.91 % 34 9.137Барлык:577 65612 613,7249 6391,86308184.508
1 — тулай территориаль продукт күләме — млн. сум, 2009 ел;
2 — уртача хезмәт хакы;
3 — эшсезлек дәрәҗәсе;
4 — икътисадта мәшгульләр саны — мең кеше, 2009 ел.;
5 —предприятиенең өстәлгән бәясе күләме — млн. сум, 2009 ел.

Икътисади зона территориясендә халык тигез урнашмаган. Халык саны буенча Әлмәт (194892), Бөгелмә (112043), Лениногорск (88840) районнары иң зурлар дип санала. Икътисади зонаның шәһәр халкы 70% тәшкил итә (355130 мең кеше), шул ук вакытта шәһәрлеләрнең күпчелеге (88 %) республика әһәмиятендәге 5 шәһәрдә яши. Авыл халкының күпчелеге Сарман районында күзәтелә, ә Чирмешән районында бары тик авыл халкы гына яши.

Аның уртасында урнашкан Көньяк-Татарстан (Әлмәт-Бөгелмә-Лениногорск-Азнакай) полицентрик шәһәр агломерациясе-конкурбация, халык саны һәм әһәмияте буенча Татарстан Республикасында ярты миллионга якын кеше булган өченче зонаның нигезе булып тора. Зонаның көнчыгыш өлешендә шулай ук Баулы һәм Урыссу шәһәрләре агломерациясе дә бар, ул Октябрьск һәм Туймазы Башкортстан шәһәрләре агломерациясе белән бик якын һәм тыгыз бәйләнә.

 Икътисад 
мини|302x302пкс|Татнефть
Зона икътисады, илдә зурлыгы буенча икенче урында (Самотлорскидан соң) Ромашкино нефть чыганагы («Икенче Баку») ачылу һәм аның көньяк-көнчыгышында үзләштерү белән бәйле рәвештә, XX гасыр уртасында формалашаКрупнейшие нефтяные месторождения мира. Соңрак зона икътисады катнаш машина төзелеше производстволары һәм башка хезмәт күрсәтүче сәнәгать предприятиеләре булдыру хисабына күпмедер дәрәҗәдә диверсификацияләнә.

Нефть чыгару һәм башка зона җитештерүләре республиканың тулаем төбәк продуктының 30 % тан артыгын бирә. Икътисадның төп тармагы — «Татнефть» һәм кайбер вак предприятиеләр белән нефть чыгару.

Кайбер башка нефть чыгару территориаль-җитештерү комплексларыннан аермалы буларак, биредә нефть химиясе һәм нефть эшкәртү предприятиеләренең җитештерү циклы буенча чиктәш предприятиеләре юк диярлек.

2009 елга икътисадта зур әһәмияткә ия предприятиеләр:
№ВсегоРФ*РФ**РТМО1Азнакай5412Әлмәт37219283Баулы2010104Бөгелмә209115Лениногорск221666Сарман11837Чирмешән2310138Ютазы15141Барлыгы153218073
* Система барлыкка китерүче предприятиеләр. ** Региональ әһәмияттәге предприятиеләр.

 Инвестицияләр 
Көньяк-Көнчыгыш икътисади зонада Әлмәт һәм Лениногорск шәһәрләрендә урнашкан 2 инвестицион мәйданчык эшли. Иң зурысы, Лениногорск шәһәрендә урнашкан — «"ИДЕЯ — Көньяк-Көнчыгыш" инновацион-җитештерү технопаркы» ҖЧҖ. Технопаркның гомуми мәйданы 37 993,90 м2 тәшкил итә, анда 40 резидент-компания теркәлгән. Технопарк эшчәнлеге Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгышында кече һәм урта бизнесны үстерү максатында инновацияләргә юнәлдерелә.

Әлмәттә 1643,70 кв.м мәйданлы «Импульс» муниципаль бизнес-инкубаторы эшли.

Көньяк-Көнчыгыш икътисади зонада 2011 елга 103 инвестицион проект гамәлгә ашырыла:
№МБПроектларны1Азнакай132Әлмәт103Баулы44Бөгелмә425Лениногорск66Сарман247Чирмешән18Ютазы3Барлыгы103ТР540
Иң эре шуларның булып тора:
№ПроектБәясе, млн. сум.NPV1, млн. сум.Үзен2елРМ3, берәмлек1«ТАТСТАЛЬ» ЯАҖ электр металлургия заводын төзү һәм файдалануга тапшыруСтроительство и ввод в эксплуатацию электрометаллургического завода ЗАВОДА ЗАО «ТАТСТАЛЬ»21533,0192002.813002Ашалчы югары үзле нефть ятмасын эшкәртүРазработка Ашальчинского месторождения сверхвязкой нефти3763103392073Баулы шәһәрендә сәүдә-кунакханә-күңел ачу комплексы төзелешеСтроительство торгово-гостиничного-развлекательного комплекса, г. Бавлы14002504Азнакай муниципаль районының Актүбә бистәсендә 4000 баш савым сыерга исәпләнгән терлекчелек комплексы төзелеше12005Ячестый бетон җитештерү754.5120.0836«АЛНАС» ААҖ үсеше һәм техник яктан яңадан коралландыру626.923253

 Искәрмәләр 

Төркем:Татарстан икътисады